پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى م. مىرزاعاليەۆ, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ق. وسكەنباەۆ جانە بىرقاتار وبلىستىڭ اكىمدەرى الداعى سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىق تۋرالى باياندادى. بۇل تۋرالى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلادى.
وزەن باسسەيندەرىندە قالىپتاسقان گيدرومەتەورولوگيالىق جاعدايلار تۋرالى بايانداي وتىرىپ, ماعزۇم مىرزاعاليەۆ قاردىڭ جينالۋى ناۋرىز ايىندا دا جالعاساتىنىن اتاپ ءوتتى.
ءوز كەزەگىندە قازگيدرومەت ناۋرىز ايىنان باستاپ اپتا سايىن گيدرولوگيالىق بولجامداردى ۇسىناتىن بولادى. بۇل بولجام 3 كۇن سايىن جاڭارتىلىپ وتىرادى. ودان بولەك, سۋ تاسقىنى قاۋپى توڭگەن جاعدايدا, 2-3 تاۋلىك بۇرىن داۋىلدى ەسكەرتۋلەر بەرىلەدى. نەگىزى وسىنداي ەسكەرتۋلەر نورما بويىنشا 6 ساعات بۇرىن بەرىلۋى ءتيىس.
ناۋرىز ايىنداعى سينوپتيكالىق بولجامعا سايكەس اۋا تەمپەراتۋراسى مەن جاۋىن-شاشىن مولشەرى قازاقستاننىڭ باسىم اۋماعىندا كليماتتىق نورمادان جوعارى بولادى دەپ كۇتىلۋدە.
رەسپۋبليكالىق مەنشىكتەگى گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى تاسقىن سۋلاردى وتكىزۋگە دايىنداۋ ماقساتىندا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋدا. سۋ تاسقىنىنا قارسى كوميسسيا قۇرىلدى.
گيدرولوگيالىق بولجامعا سۇيەنە وتىرىپ, قوسىمشا بوس سىيىمدىلىقتاردى ۇلعايتۋ ماقساتىندا سۋ قويمالارىنىڭ جۇمىس رەجيمىنىڭ كەستەسى تۇزەتىلدى.
گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ بارلىق مەنشىك يەلەرىنە تاسقىن سۋلاردى قاۋىپسىز وتكىزۋ جانە ينەرتتى ماتەريالدار مەن تەحنيكانى دايىنداۋ ءۇشىن قاجەتتى ءىس-شارالار وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىستار جىبەرىلدى.
سونداي-اق, قاۋىپتىلىك كارتاسى جاسالدى. وندا توتەنشە جاعدايدىڭ تۋىنداۋ قاۋپى نەعۇرلىم جوعارى ورىندار كورسەتىلگەن.
«جاۋعان قاردىڭ ۇلكەن مولشەرىن ەسكەرە وتىرىپ, اۋا تەمپەراتۋراسى كۇرت ارتقان جاعدايدا, ءبىز سۋ قويمالارىنان سۋدى ەداۋىر اعىزۋعا ءماجبۇر بولامىز. وسىعان بايلانىستى, اكىمدىكتەر توتەنشە جاعدايعا جول بەرمەۋ جونىندە ءتيىستى شارالار قابىلداۋى قاجەت», — دەدى م. مىرزاعاليەۆ.
ول سوڭعى جىلدارى گيدرومەتەورولوگيالىق قىزمەتتى جابدىقتاۋعا ەلەۋلى كوڭىل ءبولىنىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستان اۋماعىن گيدرومەتەورولوگيالىق مونيتورينگپەن قامتۋدى ارتتىرۋعا, سينوپتيكالىق جانە گيدرولوگيالىق بولجامداردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سوڭعى جىلدارى 5 مەتەورولوگيالىق رادار, 14 اۆتوماتتى مەتەورولوگيالىق ستانتسيا جانە 42 گيدرولوگيالىق بەكەت ساتىپ الىندى.
بۇدان باسقا, جىل سايىن قولدانىستاعى باقىلاۋ بەكەتتەرىنە گيدرومەتەورولوگيالىق اسپاپتار مەن جابدىقتار ساتىپ الىنادى.
جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ دايىندىعى تۋرالى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ق. وسكەنباەۆ باياندادى.
«سۋ تاسقىنى قاۋپىنىڭ ۋاقىتىلى الدىن الۋ جانە ونى جويۋ ماقساتىندا مينيسترلىك وسى جىلدىڭ سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە اۆتوموبيل جانە تەمىر جولداردى دايىنداۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدە», — دەدى ق. وسكەنباەۆ.
رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردى دايىنداۋ شەڭبەرىندە سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلدى, ورتالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيلەردە جول قىزمەتتەرىنىڭ وكىلدەرىنەن تۇراتىن كوميسسيالار قۇرىلدى.
اتالعان ءىس-شارالار سۋ تاسقىنى قاۋپى بار ۋچاسكەلەر مەن جول قۇرىلىستارىن انىقتاۋ جانە كۇن سايىن تەكسەرۋ, سۋ تاسقىنىنا قارسى جانە اپاتتى جۇمىستاردى جۇرگىزۋ ءۇشىن جول جانە ينەرتتى ماتەريالداردى (قۇم, تاس, قاپتار جانە ت. ب.) دايىنداۋ, ءجۇرۋ بولىگىن, جول جيەكتەرىن, جول قۇرىلىستارىن قار مەن مۇزدان تازارتۋ بويىنشا جۇمىستاردى جۇرگىزۋ, سۋ وتكىزۋ قۇبىرلارىنىڭ ساڭىلاۋلارى مەن ارنالارىن تازالاۋ جانە ت. ب. قامتيدى.
بۇگىندە رەسپۋبليكالىق جەلىنىڭ ۇزىندىعى 24,9 مىڭ كم قۇرايدى, وندا 1 277 كوپىر جانە 14 994 سۋ وتكىزۋ قۇبىرى بار.
ونىڭ ىشىندە 464 قاۋىپتى ۋچاسكە, 66 كوپىر جانە 852 سۋ وتكىزۋ قۇبىرلارى باقىلاۋعا الىندى, ولاردا 883 بىرلىك جول-پايدالانۋ تەحنيكاسى بەكىتىلگەن. تاۋلىك بويى كەزەكشىلىك ۇيىمداستىرىلدى جانە اۆتوجولدار مەن جول قۇرىلىستارىنا كۇن سايىن پاترۋلدەۋ جۇرگىزىلەدى.
سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە جۇمىستاردى ۋاقىتىلى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن قازىرگى ۋاقىتتا جول جانە ينەرتتى ماتەريالدار دايىندالدى, ونىڭ ىشىندە 644 توننا جانار-جاعار ماي, 8,1 مىڭ م3 قۇم, 6,8 مىڭ م3 تاس, 17,2 مىڭ م3 قيىرشىق تاس, 45,5 مىڭ دانا قاپتار, 25 دانا تەمىر بەتوندى قۇبىرلار. جالپى دايىندىق 90% قۇرايدى. سۋ وتكىزەتىن قۇبىرلاردى جانە كوپىر ارنالارىن قاردان تازالاۋ جۇمىستارى باستالدى.
جالپى, سۋ تاسقىنىنا قارسى شارالاردى ورىنداۋ كەزىندە وڭىرلەردىڭ اۋا رايى جاعدايى, سونداي-اق وتكەن جىلدارداعى سۋ تاسقىنى كەزەڭىنىڭ ناتيجەلەرى ەسكەرىلەدى.
سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالاردى قارجىلاندىرۋ اۆتوجولداردى قامتۋعا بولىنگەن قاراجات شەڭبەرىندە قاراستىرىلاتىن بولادى.
پويىزداردىڭ ۇزدىكسىز جانە قاۋىپسىز قوزعالىسىن, جولدىڭ, جاساندى قۇرىلىستاردىڭ ۋاقىتىلى دايىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «قتج» ۇلتتىق كومپانياسى بۇيرىق بەكىتتى, وندا تاسقىن كەزەڭىندە جول مەن جاساندى قۇرىلىستاردىڭ ساقتالۋىن جانە تۇراقتى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ۇيىمداستىرۋ-تەحنيكالىق ءىس-شارالار كوزدەلگەن.
وتكەن جىلداردىڭ سۋ تاسقىنىن وتكىزۋ تاجىريبەسىن تالداۋدان بارلىق وڭىرلەر بويىنشا 673 قاۋىپتى ورىنداردىڭ تىزبەسى انىقتالدى (قۇبىرلار, كوپىرلەر, جەر اعىندارى). سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە جاۋاپتى تۇلعالاردىڭ تاۋلىك بويى كەزەكشىلىگى, قوسىمشا قاراپ شىعۋ جانە بەلگىلى ءبىر قاۋىپتى ورىنداردى ارالاۋ ۇيىمداستىرىلادى.
كوپىرلەردىڭ, قۇبىرلاردىڭ, درەناجدىق قۇدىقتاردىڭ ساڭىلاۋلارىن قاردان تازالاۋ, تاۋلى جانە سۋ بۇرعىش ارىقتاردى, لوتوكتار مەن كيۋۆەتتەردى اشۋ جۇمىستارى باستالدى.
بۋت تاسىمەن, رەلستىك پاكەتتەرمەن, كونديتسيالى ەمەس تەمىر بەتون شپالدارىمەن 42 شايىلۋعا قارسى پويىزداردى قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
قازىرگى ۋاقىتتا جول ديستانتسياسىمەن 2 800 م3 تاس جانە 8 000 دانا كونديتسيالى ەمەس تەمىر بەتون شپال دايىندالدى.
اۋماقتىق ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ سۋ قويمالارىنىڭ, اگروتەحنيكالىق بوگەتتەردىڭ جاي-كۇيىن تەكسەرۋ, سونداي-اق كۇردەلى جاعداي تۋىنداعان كەزدە وبلىستىق تج بولىمشەلەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
«2017-2020 جىلدارعا ارنالعان سۋ تاسقىنى قاۋپىنىڭ الدىن الۋ جانە ونى جويۋ جونىندەگى شارالار كەشەنى» جول كارتاسى شەڭبەرىندە مينيسترلىك بويىنشا 23 ءىس-شارالار كوزدەلگەن, ونىڭ ىشىندە 2017-2019 جىلدار ارالىعىندا كۇتىپ ۇستاۋعا جانە جوندەۋگە بولىنگەن قاراجات ەسەبىنەن اۆتوجولدار سالاسى بويىنشا 22 ءىس-شارا ورىندالدى.
«جالپى, سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىق جۇمىستارى مينيسترلىكتىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا», — دەدى ق. وسكەنباەۆ.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ر. سكليار ءوز كەزەگىندە سۋ باسۋ قاۋپى ەرەكشە باقىلاۋدا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بارلىق پروبلەمالىق ماسەلەلەر تج الدىن الۋ جانە جويۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق مەملەكەتتىك كوميسسيا وتىرىسى بارىسىندا قارالدى. حاتتاماعا قول قويىلدى. مۇددەلى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ءتيىستى تاپسىرمالاردى ىسكە اسىرۋعا كىرىستى. قر ءىىم-گە سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالاردى ۇيلەستىرۋ جانە باقىلاۋ تاپسىرىلدى. سونىمەن قاتار, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەر پروبلەمالاردى قىسقا مەرزىمدە شەشۋى قاجەت.
ء«بىز سۋ تاسقىنى جاعدايىن باقىلاۋدا ۇستايمىز. اپتا سايىن بۇل ماسەلە سەلەكتورلىق رەجيمدە قارالاتىن بولادى», — دەدى ر. سكليار.
ەلدى مەكەندەردى سۋ باسۋىنا جول بەرمەۋ شارالارى تۋرالى اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى ە. مارجىقپاەۆ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ج. قاسىمبەك, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمى ا. كولگىنوۆ باياندادى.