پارلامەنت ماجىلىسىندە وتكەن كەزەكتى ۇكىمەت ساعاتى بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ارنالدى.
دەنە شىنىقتىرۋعا دەن قويعاندار سوڭعى بەس جىلدا 5% عانا ءوستى
القالى جيىندا پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گۇلميرا يسيمباەۆا ءسوز تىزگىنىن ۇستادى. ول الدىمەن سپورت الاڭدارىنىڭ حالىق ءۇشىن قانشالىقتى قولجەتىمدى ەكەنىنە توقتالدى.
– بۇگىندە رەسپۋبليكادا 39 مىڭنان استام سپورت عيماراتى جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇل كوپ پە, الدە از با؟ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ 2014 جىلعى بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس سالاسىنداعى مەملەكەتتىك نورماتيۆتەرگە سايكەس ەلىمىزدە ءاربىر 1000 ادامعا 80 شارشى مەتر سپورت الاڭى بولۋى ءتيىس. بىراق قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە ءاربىر 1000 ادامعا 47 شارشى مەتر سپورت الاڭىنان تۋرا كەلەدى. بۇل مەملەكەتتىك نورماتيۆتە بەلگىلەنگەن دەڭگەيدەن ەكى ەسەدەي تومەن. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2018 جىلعى «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى جولداۋىندا دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى دامىتۋ, سپورت ينفراقۇرىلىمىنىڭ حالىققا قولجەتىمدى بولۋى ماسەلەلەرىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, كەم دەگەندە 100 دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىن سالۋدى, سونداي-اق قولدانىستاعى سپورت عيماراتتارىن ءتيىمدى پايدالانۋدى تاپسىردى. وتكەن جىلى اتالعان جولداۋ شەڭبەرىندە ۇكىمەت 13 دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىن سالدى. بيىلعى جانە كەلەسى جىلى تاعى 87 دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەدى ۆيتسە-سپيكەر.
سونىمەن قاتار گۇلميرا يسيمباەۆا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2019 جىلعى «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى جولداۋىندا كورسەتىلگەن بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋعا قاتىستى باعىتتى اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە دەنە شىنىقتىرۋمەن جۇيەلى تۇردە اينالىسىپ جۇرگەندەر سانى جالپى حالىقتىڭ 30,6%-ىن قۇراپ, 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا بار-جوعى 5%-عا ءوستى. بۇل سالادا وڭ ديناميكا بولعانىمەن, حالقىنىڭ 60%-عا جۋىعى سپورتپەن اينالىساتىن اقش, جاپونيا, اۋستراليا, كانادا سياقتى ەلدەرمەن جانە ەۋروپا ەلدەرىمەن سالىستىرساق, ءبىزدىڭ كورسەتكىشىمىز – تومەن دەڭگەيدە. مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردىڭ بار بولعانى 59%-عا جۋىعى (1,8 ملن) دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسسا, جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقيتىن ستۋدەنتتەردىڭ 31%-ى (172,4 مىڭى) عانا سپورتپەن شۇعىلدانادى ەكەن.
– كەلەسى ماسەلە – ەلىمىزدە, اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە سپورت ينفراقۇرىلىمىنىڭ ءالسىز دامۋى جانە سپورت قۇرالدارىمەن, سپورت جابدىعىمەن جاراقتاندىرۋدىڭ جەتكىلىكسىز بولۋى. بيۋدجەت قاراجاتىن ءبولۋ كەزىندە دە بۇقارالىق سپورتتىڭ دامۋىنا ماردىمسىز قاراجاتتىڭ ءبولىنۋى الاڭداتادى. جاتتىقتىرۋشى كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جىل سايىن ورتاشا العاندا مىڭ ادامدى قۇرايدى. جالپى سالانى دامىتۋ ءۇشىن قوردالانعان پروبلەمالاردى جۇيەلى تۇردە شەشۋ قاجەت, – دەدى گۇلميرا يسيمباەۆا.
سپورت ينفراقۇرىلىمدارى قولجەتىمدى مە؟
ودان ءارى دەپۋتاتتار الدىندا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا تاقىرىپتى كەڭىنەن تارقاتتى. ول بىلتىر سپورت سالاسىنىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسىن ءارى قاراي جەتىلدىرۋ بويىنشا ايتارلىقتاي جۇمىستار جۇرگىزىلگەنىن ايتتى. سونىمەن قاتار ول پرەزيدەنتتىڭ جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارى شەڭبەرىندە بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىنىڭ جوبالارى ازىرلەنگەنىن اتاپ ءوتتى. وندا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ دەنە شىنىقتىرۋ كلۋبتارى جانە دارىگەرلىك-دەنە شىنىقتىرۋ ديسپانسەرلەرىنىڭ جەلىسىن كەڭەيتۋ, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت بويىنشا سىنىپتان تىس ساباقتاردى جۇرگىزگەنى ءۇشىن مۇعالىمدەرگە قوسىمشا اقى ەنگىزۋ, ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندە دەنە تاربيەسى ساباقتارىندا ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا مىندەتتى كومپونەنتتى ەنگىزۋ, حالىقپەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن سپورت نۇسقاۋشىلارىن شتاتتىق بىرلىكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى ماسەلەلەر قاراستىرىلعان.
– وڭىرلەر ۇسىنعان ستاتيستيكاعا سايكەس مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ىشىندە 1 ملن 865 مىڭ بالا دەنە شىنىقتىرۋمەن شۇعىلدانادى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا 2019 جىلى 5428 مەكتەپ سپورت زالدارىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. بۇل رەتتە الماتى جانە نۇر-سۇلتان قالالارىندا, اتىراۋ, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا مەكتەپتەردى سپورت زالدارىمەن قامتۋدىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيى بايقالادى. ءىس جۇزىندە مەكتەپتەردىڭ 37%-ى سپورت قۇرال-جابدىقتارىنا دەگەن قاجەتتىلىكتى سەزىنەدى, 1970 مەكتەپتە سپورت زالدارى جوق, ال اۋىلداعى سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرىنىڭ جەلىسى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تەك 30%-ىن عانا قاناعاتتاندىرادى, – دەدى اقتوتى رايىمقۇلوۆا.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەلىمىزدە 477 بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبى بار. بۇل سپورت مەكتەپتەرىندە 357 مىڭنان اسا بالا تەگىن سپورتپەن اينالىسادى. بۇعان قوسا جەرگىلىكتى جەرلەردە 579 بالالار-جاسوسپىرىمدەر كلۋبى جانە 107 دەنە تاربيەسى كلۋبتارى جۇمىس ىستەيدى. اتالعان سپورت كلۋبتارىندا 180,7 مىڭ بالا سپورتپەن قامتىلعان.
سونداي-اق ستۋدەنتتىك سپورتتى دامىتۋعا كوپ كوڭىل بولىنۋدە. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە 131 جوعارى وقۋ ورنىندا 113 سپورت كلۋبى مەن 2 مىڭعا جۋىق سپورت سەكتسيالارى اشىلدى. وندا 172,4 مىڭ ستۋدەنت سپورتپەن شۇعىلدانادى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ مالىمەتى بويىنشا وتكەن جىلى 462,3 مىڭ بالاعا تەگىن سپورتتىق ابونەمەنت بەرىلگەن, ونىڭ 185,3 مىڭى – تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردىڭ بالالارى, 237,5 مىڭى – كوپ بالالى وتباسىلاردان شىققان بالالار, 30 مىڭعا جۋىعى – اتا-انالارىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار جانە 10 مىڭنان استامى – ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالار.
– ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ەلدى مەكەندەردە 100 دەنە-شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. 2019 جىلى جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن, سونداي-اق دەمەۋشىلىك قاراجات تارتۋ ارقىلى جوسپارلانعان 13 سپورت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى تولىق اياقتالدى. بيىل 32 دشسك قۇرىلىسىن سالۋ جوسپارلانۋدا, ونىڭ ىشىندە 10 دشسك قۇرىلىسى «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلادى. 2021 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 100 كەشەننىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار 2019 جىلى بەكىتىلگەن تىزبەدەن بولەك ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن, سونداي-اق مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك شەڭبەرىندە 21 سپورت كەشەنى سالىندى, – دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
كۇن تارتىبىندەگى تاقىرىپتى تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار حالىقتىڭ بۇقارالىق سپورتپەن قامتىلۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ, سپورت ينفراقۇرىلىمىنىڭ قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ, اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە قازىرگى زامانعى سپورت قۇرالدارىمەن جاراقتاندىرۋ ماسەلەلەرىنە نازار اۋداردى. وسى رەتتە «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى بويىنشا دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرىن سالۋعا قوسىمشا قارجى ءبولۋ, سپورتپەن اينالىسۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ, بالالاردىڭ سپورت سەكتسيالارىندا اينالىسۋ ۋاقىتىن كوبەيتۋ, سونداي-اق قۇرىلىس نورمالارىن قايتا قاراپ, وعان قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ كوپ پاتەرلى ۇيلەردىڭ اۋلالارىندا سپورت-ويىن الاڭدارىن سالۋ مىندەتىن ەنگىزۋ, قالا جانە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سپورت نىساندارىن تەڭ قولدانۋعا مۇمكىندىك جاساۋ سياقتى ماسەلەلەر سالانىڭ باستى باسىمدىعى رەتىندە بەلگىلەندى.