قازىر بيۋدجەت قاراجاتىن, مەملەكەت پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ اكتيۆتەرىن باسقارۋدىڭ جانە پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى باقىلاۋمەن پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن قۇرىلعان تەكسەرۋ كوميسسياسى اينالىسادى.
ەسەپ كوميتەتىنىڭ ء«تيىمدى» باعالاۋى رەيتينگىندە بىلتىر ءبىزدىڭ تىلەگەن قاسكين باسقاراتىن وبلىستىق تەكسەرۋ كوميسسياسى ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت ەلىمىز بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. «بۇل كەزدەيسوق تابىس ەمەس. بيۋدجەت قارجىسىن پايدالانۋدا انىقتالاتىن جۇيەلى بۇزۋشىلىقتاردى بولدىرماۋ مەن الدىن الۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. ماسەلەن, اۋدان اكىمدەرىنىڭ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن سەمينار-كەڭەستەر وتكىزىلگەن. وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە انىقتالعان بۇزۋشىلىقتاردىڭ سوماسى وتكەن جىلعى 6,9 ملرد تەڭگەدەن 2019 جىلى 3,2 ملرد. تەڭگەگە دەيىن, ياعني 2 ەسە ازايدى», دەيدى ت.قاسكين.
وبلىستا تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ مەنەدجمەنتى مەن جۇمىس ادىستەرىن جەتىلدىرۋ ارقىلى تۇرعىندارعا ءبىر تابان جاقىنداي ءتۇسۋ قولعا الىنعان. اتاپ ايتقاندا, تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ سايتى جاڭارتىلىپ, ازاماتتاردى جەكە ماسەلەلەرى بويىنشا «Nur Otan» پارتياسىنىڭ اۋداندىق فيليالدارىندا قابىلدايتىن بولعان. سالىقتىق اكىمشىلىك ءاۋديتىنىڭ تيىمدىلىگىنە كوز جەتكىزۋ ماقساتىندا 2019 جىلى ءتورت اۋداندا (اقجار, اققايىڭ, جامبىل جانە عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى) اۋديت جۇرگىزىلگەن. ولاردىڭ بارىسىندا 39,9 ملن تەڭگە سوماسىندا قارجىلىق بۇزۋشىلىق انىقتالىپ, ونىڭ 39,3 ملن تەڭگەسى, ياعني 98 پايىزى جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە قايتارىلعان.
مەملەكەتتىك اۋديتورلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, ءوزارا بايلانىستى دامىتۋ ماقساتىندا تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن, م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىمەن ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمىنا قول قويىلعان. سونداي-اق «نيت» جانە «قازاقتەلەكوم» اق-نىڭ, «گوسسەكتور. KZ.»جشس-ءنىڭ باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن بيۋدجەت قارجىسىن, مەملەكەتتىڭ اكتيۆتەرىن پايدالانۋعا ەلەكتروندى اۋديت جۇرگىزۋ ماسەلەسى بويىنشا دوڭگەلەك ۇستەلدەر وتكىزىلگەن.
2019 جىلى اۋديتورلاردىڭ تەكسەرىسى ناتيجەسىندە ايىرتاۋ اۋداندىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باس ەسەپشىسى 1,0 ملن تەڭگە مولشەرىندەگى قارجىنى نەگىزسىز اۋدارعانى ءۇشىن ايىپتالىپ, 3 جىل 3 ايعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. شال اقىن اۋدانىنىڭ ورتالىعى سەرگەەۆكا قالاسىندا ەكى 15 پاتەرلىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىندا جۇمىستاردىڭ تولىق ورىندالۋىن كۇتپەي اكتىگە قول قويىلىپ, 19,1 ملن تەڭگە قارجىنى اۋدارىپ جىبەرگەن. بۇل فاكتى دە سوتقا جولدانىپتى. بۇدان باسقا 2019 جىلى اۋديت بارلىعى 73 نىساننىڭ 116,5 ملرد تەڭگە بيۋدجەت قارجىسى مەن مەملەكەتتىك اكتيۆىن قامتىعان. ولاردىڭ بارىسىندا 1,2 ملرد تەڭگەنىڭ قارجى ءتارتىبىن بۇزۋشىلىعى انىقتالىپ, 1,1 ملرد تەڭگەسى نەمەسە 95,4 پايىزى مەملەكەتكە قايتارىلادى.
ورىنسىز جۇمسالعان قارجىنى بيۋدجەتكە قايتارۋ وڭاي ەمەس. كەيدە بۇل ءۇردىس ۇزاققا سوزىلىپ كەتەدى. بىراق سوعان قاراماي بۇرىنعى جىلدارداعى قارجىلىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ 127 ملن تەڭگەسىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە قايتارۋعا قول جەتكىزىلگەن.
تالداۋلار بارىسىندا ءتۇرلى بۇزۋشىلىقتارعا بۋحگالتەرلىك ەسەپتى جۇرگىزۋ جانە قارجىلىق ەسەپ بەرۋ بارىسىندا جول بەرىلگەنى بەلگىلى بولادى. ماسەلەن, 2019 جىلى بۋحگالتەرلىك ەسەپتى بۇزۋشىلىق 951,8 ملن تەڭگە نەمەسە بارلىق بۇزۋشىلىقتىڭ 29,8 پايىزى بولعان, ونىڭ ىشىندە اكتيۆتەردى, قورلاردى كورسەتپەۋ نەمەسە قاتە كورسەتۋ, قورلاردى نەگىزسىز ەسەپتەن شىعارۋ, كرەديتورلىق جانە دەبيتورلىق قارىزداردى جاسىرۋ فاكتىلەرى بار.
سونىمەن بىرگە قۇرىلىس جۇرگىزۋ مەن جوندەۋ بارىسىندا بۇزۋشىلىقتارعا ءجيى جول بەرىلەدى ەكەن. مىسالى, وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسىندا, شال اقىن اۋداندىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى بولىمىندە سوماسى 19,3 ملن تەڭگەنىڭ ورىندالماعان جۇمىس كولەمى انىقتالعان. بۇلار - باسشىلار تاراپىنان ءتيىستى باقىلاۋدىڭ بولماۋى سالدارىنان ورىن الىپ وتىرعان فاكتىلەر.
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار تالاپتارى تولىق ورىندالمايدى. ماسەلەن, ايىرتاۋ اۋداندىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى ءبولىمى, شال اقىن اۋدانىنداعى سەرگەەۆكا قالاسى اكىمىنىڭ اپپاراتى قولدانىستاعى زاڭنامالاردى وراپ ءوتىپ, بۇل ماسەلەنى تۋرا كەلىسىم جاساۋ ارقىلى شەشكەن. وتكەن جىلى بارلىعى 332,4 ملن تەڭگەنىڭ 67 راسىمدىك بۇزۋشىلىقتارى انىقتالعان. سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار تۋرالى زاڭنامالاردى بۇزعانى ءۇشىن 7 تۇلعا 523,9 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل تولەدى.
اۋماقتاردى دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى دا ءاۋديتتىڭ نازارىندا. بۇل ورايدا دا كوپتەگەن كەمشىلىككە جول بەرىلگەن. ناقتى ايتقاندا, كوپتەگەن مەملەكەتتىك ۇيىم ماقساتتى ينديكاتورلارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسامايدى. ماسەلەن, 2018 جىلى ايىرتاۋ اۋدانىندا 64 ماقساتتى ينديكاتوردىڭ 51-ءى نەمەسە 79,7 پايىزى, تايىنشا اۋدانىندا 72 ينديكاتوردىڭ 62-ءسى نەمەسە 88,6 پايىزى, شال اقىن اۋدانىندا 68 ينديكاتوردىڭ 59-ى نەمەسە 86,8 پايىزى عانا ورىندالعان. انىقتالعان كەمشىلىكتەر مەن بۇزۋشىلىقتار اۋداندىق ەكونوميكا جانە قارجى بولىمدەرى تاراپىنان باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا نەمقۇرايدىلىق ورىن الىپ وتىرعانىن, العا قويىلعان ماقساتتار مەن مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن قابىلدانعان شارالاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن كورسەتەدى.
جۇرگىزىلگەن اۋديتورلىق ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 389 تۇلعا جاۋاپكەرشىلىككە, ونىڭ ىشىندە بىرەۋى قىلمىستىق, 219-ى اكىمشىلىك (ايىپپۇل سوماسى 9,2 ملن تەڭگە) جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان.
كوممۋنالدىق مەنشىككە جاتاتىن تۇرعىن ءۇي قورىن پايدالانعانى ءۇشىن تولەمدەردىڭ تولىق جانە ۋاقتىلى تۇسۋىنە اۋديت جۇرگىزگەن كەزدە جالداۋ مەن جەكەشەلەندىرۋ كەلىسىمشارتى بويىنشا باسپانا قۇنىن تولىق جانە ۋاقتىلى تولەمەۋ فاكتىلەرى ورىن الىپ وتىرعانىنا كوز جەتكىزىلگەن. اۋديت قورىتىندىسى بويىنشا 126 جالداۋشى مەن ساتىپ الۋشىعا جالپى سوماسى 4 ملن. تەڭگە ايىپپۇل سالىنعان.
اۋديت انىقتاعان بۇزۋشىلىقتار بويىنشا قارجىنى قايتارۋى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىرعان كورىنەدى. جالپى وبلىس بويىنشا 2019 جىلى قالپىنا كەلتىرىلمەگەن جانە قايتارىلماعان قارجى كولەمى 54,4 ملن تەڭگە. وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە تۋريزم باسقارماسى, عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى اۋدان بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىستەر باسقارماسى, تايىنشا اۋداندىق ەكونوميكا جانە قارجى ءبولىمى جانە ت.ب. بيۋدجەتكە 19,1 ملن تەڭگەنى قايتارۋى ءتيىس.
سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس باعىتى بويىنشا وبلىستىق تەكسەرۋ كوميسسياسى وبلىس پروكۋراتۋراسىمەن, مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتىمەن جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ «مەملەكەتتىك اۋديت پەن قارجىلىق باقىلاۋ جۇرگىزۋ كەزىندە انىقتالعان قۇقىق بۇزۋشىلىق جونىندەگى مەملەكەتتىك اۋديت ماتەريالدارىن بەرۋ ەرەجەسىن» بەكىتكەن.
مىنە, وسىنداي جۇمىستاردىڭ تيىمدىلىگى وبلىستىڭ تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ جۇمىسىن جوعارى رەيتينگكە جەتكىزىپ وتىر.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى