جىلدىڭ جۇمىس جوسپارى ناقتىلاندى

دەپۋتاتتاردىڭ وڭىرلەرگە ساپارى قورىتىندىلاندى

سەنات توراعاسى داريعا نازارباەۆا دە­پۋتات­تاردىڭ جىل باسىندا وڭىرلەردى ارالاپ, اۋىل-ايماقتاردا زاڭداردىڭ, مەملە­كەت­تىك باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋ دەڭگەيىن باعا­لاعانىن, جەرگىلىكتى ورگانداردىڭ قىزمە­تى­مەن تانىسقانىن ايتتى. الداعى ۋاقىت­تا سەناتورلاردىڭ نازارىنا ىلىنگەن جەرگى­لىك­تى ماسەلەلەر دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا نەگىز بولىپ, پارلامەنتتىك تىڭداۋلاردا, ۇكىمەت سا­عاتتارىندا جانە ءتۇرلى كەزدەسۋلەردە كوتە­رىلىپ, ۇسىنىمدارعا ەنگىزىلەدى جانە كومي­تەت­تەردىڭ جۇمىس جوسپارلارىندا ەسكەرىلەدى. بۇل ساۋالدار ايتىلعان جەردە قالماس ءۇشىن ولاردىڭ ورىندالۋى قاداعالانادى.

– وسى جىلى 80-گە جۋىق ءىس-شارا وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. العاش رەت سەناتتا وڭىرلەردىڭ كۇندەرىن وتكىزەمىز. كەستە بار, جوسپار بەكىتىلدى. ايماقتارمەن ءوزارا بايلانىس ورناتۋعا باعىتتالعان بۇل شارالار جۇيەلى تۇردە وتكىزىلەدى. بۇعان قوسا «قازاقستانداعى جەڭىل ونەركاسىپ جاعدايى», «اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ», «قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن دامىتۋ» تاقىرىپتارىندا پارلامەنتتىك تىڭداۋلار وتكىزۋگە دايىندىق جۇمىستارى باستالدى. قازىرگى تاڭدا سەناتتا سەناتورلار كەڭەسى, بيۋدجەت زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ جونىن­دەگى كەڭەس, زاڭ شىعارۋ پروتسەسىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى كەڭەس, جەرگىلىكتى وكىلەتتى ور­گان­دارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ جونىن­دەگى كەڭەستەر بار. جاقىندا پارلامەنتتىك تىڭ­داۋعا دايىندىق اياسىندا اۋىل شارۋا­شىلىعى سالاسىنىڭ وكىلدەرىمەن بىرقاتار كەزدەسۋ وتكىزدىم. ەندى وسى سالانىڭ پروبلەمالارىن كاسىبي تۇردە كەڭىنەن تالقىلاۋ ءۇشىن سەنات جانىنان اگروونەركاسىپ كەشەنى جونىندەگى كەڭەس قۇرۋ جوسپاردا بار. سونىمەن قاتار جەلتوقسان ايىندا العاش رەت جاستار كەڭەسىن قۇردىق. ول كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگان رەتىندە جاستار ساياساتى سالاسىندا زاڭنامانى جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى قارايدى, – دەدى داريعا نازارباەۆا.

سەنات توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, جاقىندا ۇكىمەت زاڭ جوبالاۋ جۇمىستارىنىڭ وسى جىلعا ارنالعان جوسپارىن بەكىتتى. 2020 جىلعى جوسپار جوباسىنا ماڭىزدى ماسەلە­لەردى شەشۋگە, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا باعىت­تالعان 17 زاڭ جوباسى ەنگىزىلگەن. وسى­عان بايلانىستى كوميتەتتەر الدىن الا زاڭ جو­باسىن ازىرلەۋشىلەرمەن زاڭنامالىق جۇمىس­تاردى ۇيلەستىرۋ قاجەت.

سونداي-اق وتىرىستا پرەزيدەنتتىڭ جول­داۋىندا كورسەتىلگەن باعىتتار بويىنشا زاڭ قابىلداۋعا قاتىستى نەگىزگى ماسەلەلەر ناقتىلاندى.

بۇدان كەيىن سەنات توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى بەكتاس بەكنازاروۆ ءسوز الىپ, دەپۋتات­تاردىڭ وڭىرلەرگە ساپارىنىڭ قورى­تىندىسىنا كەڭىنەن توقتالدى. ول 5-14 قاڭتار ارالىعىندا دەپۋتاتتاردىڭ قاتى­سۋىمەن بارلىق ايماقتا 460-تان اسا كەزدەسۋ وتكەنىن مالىمدەدى.

– دەپۋتاتتار ءوڭىر تۇرعىندارىنا وتكەن جىلى پارلامەنت قابىلداعان زاڭداردىڭ ءمان-جايىن, ولاردىڭ قولدانۋ ءتارتىبىن ءتۇسىندىردى جانە ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ ماقساتىندا مەملەكەت تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالاردى جان-جاقتى ناسيحاتتادى. اسىرەسە الەۋمەتتىك قام­تاماسىز ەتۋ, مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ ماسەلەلەرىنە كوپشىلىك ءمان بەرىپ قارادى. بۇل رەتتە كوپ بالالى وتباسى­لارعا بەرىلەتىن جاڭا مەملەكەتتىك جاردەم­اقى ەنگىزۋ, قولدانىستاعى اتاۋلى الەۋمەت­تىك كو­مەك بەرۋ جۇيەسىنىڭ وزگەرۋى جايىندا تولىمدى ماعلۇمات بەردى, – دەدى بەكتاس بەكنازاروۆ.

«بايتەرەك» عارىش كەشەنىن قۇرۋعا قولداۋ كورسەتتى

جالپى وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندە قارال­عان نەگىزگى ماسەلە – «2004 جىلعى 22 جەل­توقسانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتى ارا­سىنداعى «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىندا «بايتەرەك» عارىش زىمىران كەشەنىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر مەن تولىق­تى­رۋ­لار ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى دەپۋتاتتار ءبىراۋىزدان ماقۇلدادى.

اتالعان قۇجاتتىڭ جاي-جاپسارى جونىن­دە تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەرو­عارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى اسقار جۇما­عاليەۆ باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسى «بايتەرەك» جوباسىن ىسكە اسىرۋ­دىڭ نەگىزگى شارتتارىن وزەكتەندىرۋدى كوزدەيدى. العاشىندا جوبانى «انگارا» رەسەي­لىك زىمىراننىڭ نەگىزىندە ىسكە اسىرۋ جوس­پارلانعان. بىراق «انگارا» زىمىرانى ۋا­قىتىندا دايىن بولماعاندىقتان, تاراپتار جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ كوپتەگەن ءارتۇرلى نۇسقاسىن قاراستىرىپ, تالداۋ جاسادى. ماسەلەنى قوسىمشا پىسىقتاۋدىڭ ناتيجەسىندە جوبا «سويۋز-5» زىمىرانى نەگىزىندە ىسكە اسىرىلاتىن بولدى.

– جالپى العاندا, رەسەي فەدەراتسياسى زىمىراندى جاساۋعا, ال قازاقستان جەرۇستى ينفراقۇرىلىمىنا جاۋاپ بەرەدى. وسى جوبادا رەسەي «سويۋز-5» زىمىراندى, تەح­ني­كالىق جانە ستارتتىق كەشەندەرىندە باقى­لاۋ-تەكسەرۋ جابدىقتارىن قۇرۋدى, سونداي-اق ۇدەمەلى بلوكتىڭ تەحنيكالىق كەشەنىن, عارىش اپپاراتىن جانە عارىشتىق باستيەك بولىگىن جاڭعىرتۋدى قامتاماسىز ەتەدى. بۇل جۇمىستار 916 ملن اقش دوللارى سوماسىندا باعالانادى. جاڭعىرتۋ ماقساتىندا 2018 جىلى «بايقوڭىر» ايلاعىنىڭ 42, 43 جانە 45-الاڭدارىندا ورنالاسقان «زەنيت-م» كەشەنىنىڭ 243 نىسانى قازاقستان تاراپىنا بەرىلدى. قازاقستان تاراپى «زەنيت-م» كەشەنىنىڭ جەرۇستى ينفراقۇرىلىمى نىساندارىن قايتا جاڭارتۋ مەن جاڭعىرتۋدى جاسايدى. ستارتتىق جانە تەحنيكالىق كەشەندەردى جاڭعىرتۋ, جۇمىس ىستەپ تۇرعان­دارىن كۇردەلى جوندەۋ جانە قايتا جاڭا­ر­تۋ, سونداي-اق جەرۇستى عارىش ينفرا­قۇ­رىلىمىنىڭ جاڭا وبەكتىلەرىن سالۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلەدى. وسى جۇمىستار 233 ملن اقش دوللارىمەن باعالانادى. جەر­ۇستى كەشەنىن جاڭعىرتۋ جانە قۇرىلىس جۇ­مىستارى كەزىندە قازاقستاندىق كومپانيا­لاردى بارىنشا تارتۋ جوسپارلانادى. بۇل قوسىمشا جۇمىس ورىندارى بولادى. «بايتەرەك» عارىش زىمىران كەشەنىن ىسكە قوسۋ  «بايقوڭىردى» ەڭ بەلسەڭدى عارىش ايلاعى رەتىندە ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى مينيستر.

دەپۋتاتتار قولداۋ كورسەتكەن زاڭدى قابىلداۋ قولدانىستاعى زاڭناماعا قايشى كەلمەيدى جانە قازاقستان مەن رەسەي ارا­سىن­داعى «بايقوڭىر» كەشەنى بويىنشا ستراتە­گيالىق ارىپتەستىك پەن ەكىجاقتى ىنتىماق­تاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى.

 بيازى ءجۇن ءوندىرۋ باستاماسىن كوتەردى

ادەتتەگىدەي جيىن سوڭىندا بىرقاتار دەپۋتات قۇزىرەتتى ورىنداردىڭ نازارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جاريالادى. سونىڭ ىشىندە سەنات دەپۋتاتى عۇمار دۇيسەمباەۆ ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامينگە قاراتا وقىعان ساۋالىندا بيازى ءجۇن ونىمدەرىن قولعا الۋ باستاماسىن كوتەردى.

دەپۋتاتتىڭ مالىمەتى بويىنشا بۇگىنگى تاڭدا ەلدەگى جەڭىلونەركاسىپ سالاسىندا 1 030 كا­سىپورىن بار. ونىڭ 96%-ى – شاعىن كا­سىپ­ورىندار, جالپى جۇمىسشىلاردىڭ سانى – 11 مىڭ ادام. رەسپۋبليكادا جىل سايىن 38 مىڭ توننا قوي ءجۇنى وندىرىلەدى. ولار­دىڭ ىشىندە 7,0 مىڭ تونناسى – بيازى (19,2%), 4,4 مىڭ تونناسى – جارتىلاي بيازى (12%) جانە 20,6 مىڭ تونناسى – قىلشىقتى ءجۇن (54%).

– قازاقستاندا نەگىزىنەن جارتىلاي قىل­شىقتى جانە قىلشىقتى ءجۇن وندىرىلەدى. بيازى جانە جارتىلاي بيازى ءجۇندى يم­پورتتاۋعا تۋرا كەلەدى. ماسەلەن, 2018 جىلى يمپورت كولەمى 296 توننانى قۇرادى. بۇل 2017 جىلعى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا 43% جوعارى. مەملەكەت تاراپىنان توقىما ونەر­كاسىبىنە قاجەتتى بيازى ءجۇن الىناتىن جارتىلاي بيازى جانە بيازى ءجۇندى قوي تۇرلەرىن وسىرۋگە ىنتالاندىرۋ جوق. بىزدە قازىر زاماناۋي تۇرلەنگەن ءوندىرىس بار. وكى­نىشكە قاراي, ولار ءوز ءوندىرىس قۋاتىنىڭ 40-50%-ىن عانا ورىنداپ جاتىر. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك سەرىكتەستىكتى قارجى­لان­دىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا 2015 جىلى جۋ­دان باستاپ ونىمدەردى دايىنداۋعا دەيىنگى جۇندەردىڭ تۇرلەرىن قايتا وڭدەۋدىڭ بارلىق ءوندىرىس تسيكلى قامتىلعان «Caspy Lana Atyrau» توقىما كاسىپورنى ىسكە قوسىل­عان ەدى. تولىقتاي وتاندىق ءونىم وندىرە­تىن قازاقستانداعى جالعىز كاسىپورىن جابى­لۋدىڭ الدىندا تۇر. مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ اراسىندا بايلانىس بولسا جانە قازاقستاندا جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتۋ جونىندە تولىق جانە انىق كارتينانى بىلسە, مۇنداي جاعداي ورىن الماس ەدى, – دەدى عۇمار دۇيسەمباەۆ.

ءسوز سوڭىندا دەپۋتات پرەمەر-مينيستر­گە ءجۇندى العاشقى قايتا وڭدەۋ ساتىسىنداعى ءوندىرىستى دامىتۋ جانە ءجۇن ونىمدەرىن دا­يىنداۋ ءۇشىن بيازى ءجۇن ونىمدەرىن ءوندىرۋ جونىندەگى كلاستەرلىك باستامانى ىسكە اسىرۋ جوسپارىن ازىرلەۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى.