وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى, توقسانىنشى جىلدارىندا ناعاشى اعام قاسقاباي دا, مەن دە الماتىدا تۇراتىنبىز. اندا-ساندا بولسا دا كەزدەسەمىز. اڭگىمەلەسەمىز. ناعاشىمنىڭ ءومىر جولى شىم-شىتىرىق, قىزىق ەدى. ءوزى ءتىپ-تىك جۇرەتىن, اققۇبا كەلگەن, جاراتىلىسىنان سىمباتتى, سۇلۋ جان بولاتىن. الماتىداعى حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىندا ساباق بەرىپ, ارتىنان سول ينستيتۋتتاعى ورىس ءتىلى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولعان. الماتىداعى بۇل ينستيتۋت ول كەزدە قالاداعى عانا ەمەس, رەسپۋبليكاداعى, ءتىپتى ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى, بەدەلدى وقۋ ورىندارىنىڭ بىرىنەن سانالاتىن. ورىس ءتىلىنىڭ دە ايبىنىنان ەل ۇركىپ, ايدارىنان جەل ەسىپ تۇرعان كەزەڭ ەدى. ول ءتىلدى بىلمەي وقۋعا ءتۇسۋ دە, جوعارى ءبىلىم الۋ دا, قىزمەت ىستەۋ دە, قىزمەتتە ءوسۋ دە مۇمكىن ەمەس-ءتى. قاسقاباي اعامەن ءبىر جولعى اڭگىمەمىز سول كەزدەر تۋرالى بولىپ قالدى.
– مەن ساعان سول جىلداردا بولعان ءبىر اڭگىمەنى ايتىپ بەرەيىن, – دەدى ناعاشىم كوزى ك ۇلىمدەپ.
– ايتىڭىز, – دەدىم بىردەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ.
– ەسىڭدە مە, «ميني يۋبكا» دەگەن الماتىعا قاي جىلدارى كەلىپ ەدى؟ – دەپ سۇرادى مەنەن.
– جەتپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا بولار.
– شاماڭ دۇرىس. مەن ول كەزدە حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىندا كافەدرا مەڭگەرۋشىسىمىن.
ول جىلداردا ينستيتۋتقا ءتۇسۋ ءۇشىن ورىس مەكتەبىن بىتىرگەندەر شىعارما, قازاق مەكتەبىن بىتىرگەندەر ديكتانت جازاتىن. ءوزىم باسقاراتىن تىلدەر كافەدراسىندا مەن مىناداي ءتارتىپ ورناتقان ەدىم: ستۋدەنتتەردى وقۋعا قابىلداۋ بىتكەن سوڭ كونكۋرستان وتكەندەرىنىڭ ورىس تىلىندەگى جازبا جۇمىستارىن (شىعارمالارىن) قايتادان زەر سالىپ وقىپ شىعۋ, ءسويتىپ جاستارىمىزدىڭ ءومىر تۋرالى, قوعامىمىز تۋرالى ويلارى مەن پىكىرلەرىن ءبىلۋ, كەلەشەك جۇمىستارىمىزدا سولاردى ەسكەرىپ وتىرۋ. بۇل جۇمىس ادەتتە ينستيتۋتتىڭ ەڭ ۇلكەن اكت زالىندا وتەتىن. ستولداردىڭ ۇستىندە وزدەرىمىز وقىپ, قاتەلەرىن كورسەتىپ, باعا قويعان ستۋدەنتتەردىڭ شىعارمالارى ءۇيىلىپ جاتاتىن. ءوزىم باس بولىپ كافەدرا مۇعالىمدەرى تەگىس سولاردى وقيتىنبىز.
كەنەت... مەنىڭ نازارىمدى اشىق تۇرعان ەسىكتەن ءۇن-ءتۇنسىز كىرىپ كەلە جاتقان جاپ-جاس قازاق قىزى اۋداردى. ءبىر-ەكى اتتاپ ىلگەرى ءوتتى دە, تۇرىپ قالدى. سول ساتتە مەن ميني كيگەن قىزدىڭ ادەمى كەسكىن-كەلبەتىنە قاراپ, «مۇنداي دا سۇلۋلىق بولادى ەكەن-اۋ» دەپ تاڭىرقاعان كۇي كەشتىم. قىسقا كويلەك قىز بالاعا وسىنشاما كورىك بەرەتىنىن, جاستىق پەن سۇلۋلىقتىڭ اجارىن جارقىراتىپ اشا تۇسەتىن قاسيەتىن قالايشا اڭعارماي كەلگەنمىن دەگەن وي جۇگىرىپ ءوتتى.
– كەشىرىڭىز, ءسىز كىمگە كەلدىڭىز؟ – دەپ سۇرادىم.
– دوكۋمەنتتەرىمدى الايىن دەپ, – دەدى دە قىز ىركىلىپ قالدى.
شىعارمالاردى قاراپ وتىرعان ۇستازداردىڭ ءبارىنىڭ نازارى ەندى قىزعا اۋدى. ولار دا قىزدىڭ جاستىعىنا, سۇلۋلىعىنا, ۇستىندەگى قىسقا ەتەك كويلەگىنىڭ تال بويىنا سونشالىقتى جاراسىمدىلىعىنا قىزىعا, سۇقتانا كوز تىكتى. قىزدىڭ ايتقان سوزدەرى سانالارىنا بىردەن جەتپەگەن دە شىعار. ءوز ۇيىندە ءجاسوسپىرىم, بويجەتكەن قىزدارى بار تاجىريبەلى پەداگوگ كاماش اپاي عانا:
– بىزدە وقىعىڭ كەلمەي مە؟ – دەپ سۇرادى.
– كەرىسىنشە. سىزدەردە وقۋ ارمانىم ەدى. بىراق ءبىر سىناقتان قۇلاپ قالدىم.
– قاي پاننەن؟
– ورىس ادەبيەتىنەن. شىعارمادان.
– سوندا قالاي؟ ورىس مەكتەبىن ءبىتىرىپ پە ەدىڭ؟
– ءيا. مەن تۇرىكمەنستاننان كەلدىم. وندا قالاداعى قازاقتار تەك ورىس مەكتەبىندە عانا وقيدى.
– ەندەشە, اينالايىن, كەلەسى جىلى قايتىپ كەل. ءبىز ساعان مىندەتتى تۇردە كومەكتەسەمىز. تەك كونسۋلتاتسيالاردان قالماۋ ءۇشىن ەرتەرەك جەت.
– راحمەت. مەن ەندى سىزدەردىڭ ينستيتۋتقا قايتادان كەلە الماسپىن. اكە-شەشەم جىبەرمەيدى. قازىر ۇيگە قايتقان سوڭ مەنى قالىڭمالعا ساتىپ جىبەرەدى. تۇرىكمەنستاندا قازاق قىزدارىن باي تۇرىكمەندەر اقشا تولەپ ساتىپ الادى. بۇعان مەن ەشنارسە ىستەي المايمىن. اكە-شەشەمە دە وقۋعا تۇسە الماي قايتىپ كەلسەم, ايتقاندارىڭ بولسىن دەگەم.
بۇل سوزدەر ماعان قاتتى اسەر ەتكەنى سونشالىق, «سوندا سەنى قانشاعا ساتپاقشى؟» دەگەن سۇراقتىڭ اۋزىمنان قالاي شىققانىن بايقاماي دا قالدىم. ءوزىمنىڭ وسىنداي قولايسىز سۇراق قويعانىما ىڭعايسىزدانا باستاعان ەدىم, بىراق شيراز (قىزدىڭ اتى), تۇك بولماعانداي, ەشقانداي ابىرجىماستان, اڭگىمە بەينە ءبىر بازارداعى ساۋدا-ساتتىق جونىندە بولىپ جاتقانداي-اق: «اكە-شەشەم مەن ءۇشىن شامامەن ەكى «جيگۋليدىڭ» قۇنىن الاتىن شىعار», – دەدى جايباراقات.
– ءوزىڭدى كىمگە ساتاتىنىن بىلەسىڭ بە؟
– مەن ونى كورگەن جوقپىن. جالپى بۇل مىندەتتى دە ەمەس. مەن ول تۋرالى بىلتىر ورىس ادەبيەتىنەن شىعارما جازىپ, قۇلاپ قالعانىمدا العاش ەستىگەن ەدىم. ەندى ەكىنشى رەت قۇلاپ وتىرمىن. بيىل قالايدا تۇسەتىن شىعارمىن دەپ ۇمىتتەنىپ, مەنى تاعى الماتىعا جىبەرۋگە اكە-شەشەمدى ارەڭ دەگەندە كوندىرىپ ەدىم. امال نە؟ قايتادان جولىم بولمادى, – دەدى قىز.
ونىڭ وكىنىشپەن ايتقان بۇل سوزدەرى مەنى عانا ەمەس, ءبارىمىزدى قيناعان سەكىلدى. مەنىڭ قاتتى تولقىعانىم سونداي, «قانە, جازباشا جۇمىسىن كورەيىكشى» دەي جازداپ, ىزىنشە, ول جۇمىستىڭ مۇندا بولۋى مۇمكىن ەمەستىگى ەسىمە ءتۇسىپ, ءوزىمدى توقتاتتىم. ءيا, بارىنە ەكى جىل قاتارىنان ورىس ادەبيەتىنەن, شىعارمادان «ەكى» قويعان ءبىز كىنالىمىز. باسقا ەشقايدا بارماستان, اتاجۇرتىندا وقۋعا اڭسارى اۋىپ, ءارى «قالىڭمال» قامىتىنان قۇتىلۋعا دا شاما-شارقىنشا ارەكەت ەتىپ, قاتارىنان ەكى جىل وسىندا پانا ىزدەپ كەلگەن سۇيكىمدى, بەيكۇنا قازاق قىزىنا «ەكى» قويعان ادام دا ءدال قازىر وسى ءبىزدىڭ ارامىزدا وتىر. ول جىلداردا, ءوزىمىزدىڭ قازاقستاندا قالىڭمال ءۇشىن قىزداردى سۇيمەگەن ادامىنا زورلاپ بەرۋگە زاڭ جۇزىندە توسقاۋىل قويىلىپ, تىيىم سالىنعانىمەن, تۋىسقان تۇرىكمەن ەلىندە ول ادەت-عۇرىپتىڭ ءالى داۋىرلەپ تۇرعانىنان بىزدەردىڭ ەشقانداي حابارىمىز جوق ەدى.
ينستيتۋتقا تۇسە الماعانداردىڭ قۇجاتتارى وزگە جەردە ساقتالاتىن. ءبىز ايتىپ, تۇسىندىرگەن سوڭ, قىز ەندى سوندا كەتتى.
ول شىعىپ كەتىسىمەن-اق اكت زالى قاڭىراپ بوس قالعانداي كورىندى ماعان. مەن عانا ەمەس, ءبارى دە ءدال سونداي سەزىمدە بولدى عوي دەپ ويلايمىن. ول ءبىزدى ءوز تاعدىرىنا ورتاقتاستىرىپ, مازاسىز كۇيگە ءتۇسىرىپ كەتتى. نە ىستەۋگە بولادى؟ شىعاتىن جول بار ما؟ مەنىڭ كوزىم تاعى دا كاماش اپايعا ءتۇستى. ء«سىزدىڭ ۇيدە دە وسىنداي ءجاسوسپىرىم قىزدار ءوسىپ كەلەدى عوي. نە ىستەۋىمىز كەرەك؟» دەپ ءوزىمدى ىشتەي قيناعان سۇراقتى كاماش اپايعا قويدىم. «مىناداي جايدى بىلە تۇرا, قالاي قول قۋسىرىپ سىرتتا قالامىز؟ سوندا ول تانىمايتىن تۇرىكمەنگە اقشاعا ساتىلىپ كەتە بەرمەك پە؟ سىزدەن وتىنەمىن, جىلدامىراق بارىپ, قايتادان وسىندا ەرتىپ اكەلىڭىزشى. مۇمكىن, ءبىر شەشىمى تابىلىپ قالار», دەدىم.
كاماش اپاي ءوزى دە قىزدى قۇتقارۋ ءۇشىن ونىڭ ارتىنان تۇرىكمەنستانعا دەيىن قۇستاي ۇشۋعا ءازىر وتىرعان بولسا كەرەك, شاپشاڭ بارىپ, كەشىكپەي-اق شيرازدى بارلىق قۇجاتتارىمەن قوسا الىپ كەلدى. سويتسەك, شيراز ءۇش پاننەن ون ەكى بالل الىپتى. اتتەستاتتاعى جالپى بالى «بەس» ەكەن. ەگەر ول ءبىزدىڭ پاننەن ء«ۇش» السا بولعانى, كونكۋرستان ءوتىپ, وقۋعا ءتۇسىپ تۇر ەكەن. مىناداي جاعداي ءبىزدى ءتىپتى ابىرجىتتى. «قالاي عانا بىلمەگەنبىز, قالاي عانا جول بەرگەنبىز» دەگەن وكىنىش بارىمىزدە بار ەدى.
مەن ەندى كاماش اپايعا قاراپ, تاعى ءبىر ۇسىنىس ايتتىم. «بۇل بالا ءسىزدىڭ ۇيدە, ءسىزدىڭ قىزدارىڭىزبەن بىرگە قازانعا دەيىن بولا تۇرسا, ءسويتىپ دايىندىق كۋرسىنا قاتىسسا قايتەدى؟» دەپ سۇرادىم. سول جىلى وندىرىستەن كەلگەن, جۇمىس ءوتىلى بار, وقۋعا تۇسۋگە بالدارى جەتپەي قالعان تالاپتى جاستارعا جوعارى وقۋ ورىندارى جانىنان قازان ايىنان باستاپ دايىندىق كۋرستارىن اشۋ ءتارتىبى ەندى عانا ەنگىزىلىپ جاتقان ەدى. ول كۋرستى ءبىتىرىپ, سىناقتان وتكەن جاستار ينستيتۋتقا كونكۋرسسىز قابىلداناتىن, ولار ءۇشىن بۇل راسىندا دا ۇلكەن جەڭىلدىك بولاتىن. مەنىڭ ايتقانىم ۇستازداردىڭ بارىنە ۇنادى. ءبارى جابىلىپ, شيرازدى ۇگىتتەۋگە كىرىستى. ول دا ءبىزدىڭ ايتقانىمىزبەن كەلىستى, بىراق وڭىندە ءوزىنىڭ وقۋعا ءتۇسىپ, ءارى قاراي وقي الاتىنىنا سەنىمسىزدىك تە جوق ەمەستەي كورىندى ماعان. وسىدان سوڭ ءبارىمىزدىڭ كوڭىلىمىز از دا بولسا ورنىنا تۇسكەندەي بولىپ, جۇمىس سوڭىنان ۇيگە تارقاعانبىز. بۇل وقيعا كافەدرا قىزمەتكەرلەرىن بۇرىنعىدان دا ۇيىستىرا, بىرىكتىرە تۇسكەندەي كورىندى ماعان. شيرازدى ارا-تۇرا ەسىمىزگە الىپ جۇردىك.
الايدا ءبىر اپتادان كەيىن تۇرىكمەنستاننان شيرازدىڭ اكەسى كەلىپ, قىزىن ۇيىنە الىپ كەتكەنىن ەستىگەندە مەن دە, كافەدرا مۇشەلەرى دە تەگىس «قاپ!» دەپ, وكىنىپ قالدىق. شيراز بىزگە: «قازاندا قالاي دا كەلەمىن, وقيمىن», دەگەن ءبىر جاپىراق قاعاز قالدىرىپتى. بىراق ول قاعازعا قانشالىقتى سەنەرىمىزدى بىلمەدىك. كوڭىلىمىزدەن كۇدىك تارقامادى. «بايعۇس بالا, قازىر قانداي حالدە ەكەن؟» دەگەن وي كەلەتىن ماعان. ول ەلىنە قايتىسىمەن قۇدالارى جاعىنان قىزۋ كەلىسسوزدەر جۇرگەن شىعار. نەشە ءتۇرلى ايلالى, تىلدەرى ءتاتتى, سۋجۇقپاس جەڭگەيلەر مەن تاتەيلەر بار, ءبارى جابىلىپ, بەيشارا بالانى ورتاعا الىپ, كۇيەۋگە شىعۋعا, توي وتكىزۋگە دايىنداپ جاتقان بولار, مۇمكىن, كوندىرگەن دە شىعار دەپ ويلاعاندا ورنىمنان تۇرىپ كەتەتىنمىن. كابينەتىمە سىيماعانداي حال كەشەتىنمىن. الىستاعى تۇرىكمەنستاننان ەكى جىل قاتارىنان ءوزىنىڭ تاريحي وتانىنا, اتا-بابالار ەلىنە كەلىپ, «وسىندا وقىعىم كەلەدى» دەپ ءبىزدىڭ ينستيتۋتتىڭ ەسىگىن ۇمىتپەن قاققان قانداس قارىنداسىمىزعا تيتتەي دە جاردەمدەسە, جان جىلۋىن كورسەتە الماعانىمىزعا قاپا بولاتىنمىن.
سونىمەن قىركۇيەك جەتتى. ءبىر اپتا وقىعان ستۋدەنتتەر ەگىن وراعىنا كومەكتەسۋگە وبلىستارعا جۇمىسقا اتتاندى. قازان ايىندا قايتىپ كەلدى. قازاننىڭ اياعىندا دايىندىق بولىمشەسىنە تالاپكەرلەردى قابىلداۋ باستالدى. ءبىز ولارمەن ورىس ادەبيەتىنەن اڭگىمە وتكىزگەندە ارالارىنان ىلعي شيرازدى ىزدەيتىنبىز. بىراق ول كوزىمىزگە تۇسپەدى. قازان مەرەكەسى دە ءوتتى, دايىندىق بولىمشەسىنە وقۋعا تۇسكەن تالاپكەرلەر انىقتالىپ, جەتى ادامنان تۇراتىن كوميسسيا مۇشەسى قول قويعان ءتىزىم بەكىتىلىپ, حابارلاندىرۋ تاقتاسىنا ىلىنگەندە دە شيرازدان حابار-وشار بولعان جوق. جاس قىزدىڭ تاعدىرىنا قانشا الاڭداپ, كۇيزەلسەك تە كۇدەرىمىزدى ۇزۋدەن باسقا امال قالمادى.
قاراشا ايىنىڭ ءبىر كۇنىندە كابينەتىمدە وتىرىپ, ىرگەدەگى مۇعالىمدەر بولمەسىنەن الدەقانداي شۋ ەستىدىم. جەتىپ جاتقان دىبىستارعا قاراعاندا ول ۇرىس-كەرىستىڭ ەمەس, الدەقانداي قۋانىشتى وقيعانىڭ ايقاي-شۋ, دابىراسىنداي كورىندى ماعان. ارادا بىرەر مينۋت ءوتتى مە, وتپەدى مە, كابينەتىمنىڭ ەسىگى اشىلىپ, وڭىندە ءوزىن كىنالى سەزىنۋدىڭ دە, قۋانىشتىڭ دا بەلگىسى بار شيراز كىرىپ كەلە جاتتى. ونىڭ ارتىنان اياقتارىنىڭ ۇشىمەن باسىپ, ىلەسە ەرىپ كەلە جاتقان ءوز مۇعالىمدەرىمنىڭ دە شات-شادىمان جۇزدەرىن كوردىم. جاس قىزدىڭ تاعدىرىنا دەگەن ولاردىڭ شىنايى جاناشىرلىعى ماعان دا بىردەن اسەر ەتىپ, جىگەرلەندىرىپ جىبەردى. مەن شيرازعا: «نەگە مۇنشا كەشىكتىڭ؟» دەگەن سۇراقتى قويمادىم. ەڭ باستىسى – قازىر ول وسىندا, بىزدەردىڭ الدىمىزدا تۇر. ەندى تەككە بوگەلۋدىڭ ەش قاجەتى جوق. كومەكتەسۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن ىستەۋ – پارىزىمىز.
ورنىمنان تەز تۇردىم دا, ەشكىمگە ەشنارسە دەمەستەن, جينالعانداردى كابينەتىمدە قالدىرىپ, دايىندىق كۋرستارى بولىمشەسى مەڭگەرۋشىسىنىڭ بولمەسىنە باردىم.
– ءبىزدىڭ شيراز بۇگىن كەلدى! – دەدىم قۋانىشتى ۇنمەن. ول شيراز تۋرالى اڭگىمەنىڭ شەت جاعاسىن بىلەتىن ەدى.
– ءسىز دايىندىق كۋرسىنا قابىلداۋدىڭ اياقتالعانىن بىلمەيتىن بە ەدىڭىز؟ – دەدى سالقىن ۇنمەن. – ەندى كەلەسى جىلى كەلسىن.
– قىمباتتى توكە, ەگەر ول بالا كەلەسى جىلعا دەيىن كۇتە الاتىن بولسا, ءبىزدىڭ ورىس ءتىلى كافەدراسى تۇگەلىمەن ونىڭ وقۋعا ءتۇسۋى ءۇشىن جانىن سالعان بولار ەدى. بىراق گاپ مىنادا, ەگەر ول بيىل ەڭ بولماعاندا دايىندىق كۋرسىنا قابىلدانباسا قالتاسى قالىڭ تۇرىكمەنگە قالىڭمالعا ساتىلىپ كەتكەلى تۇر. بىزگە تۋىسقان تۇرىكمەنستاندا ەسكى ءتارتىپ ءالى كۇنگە ساقتالىپ كەلەدى ەكەن.
مەنىڭ شىن قينالىپ ايتقان بۇل سوزدەرىمە ول ەرىكسىز ويلانىپ قالدى.
ونىڭ وڭىنەن جاناشىرلىق, تۇسىنۋشىلىك بەلگىسى اڭعارىلعانداي بولعان سوڭ, مەن ەندى «بوتەن ەلدە تۇراتىن قانداس قارىنداسقا كومەكتەسۋدىڭ قالاي دا ءبىر امالىن تابۋىمىز كەرەك, توكە», دەپ ونىڭ دا بويىنداعى قازاقىلىق, ۇلتتىق سەزىمدەرىنە قوزعاۋ سالا سويلەدىم. ول تاعى كىشكەنە ويلانىپ وتىردى دا, وزگەلەرگە بەلگىسىز ءبىر قۇپيا جاعدايدى ماعان ايتتى. «لەنينگراد (قازىرگى سانكت-پەتەربۋرگ) بيىل ءبىزدىڭ ينستيتۋتقا ارنايى ءبىر ورىن ءبولىپ وتىر. ونى ءازىر ەشكىم بىلمەيدى. سوندىقتان ول ورىن ازىرگە بوس. ال وندا كىمنىڭ بارىپ وقيتىنىن رەكتوردىڭ ءوزى عانا شەشەدى. وسىنى ويلاپ كورشى. بىراق مەن ساعان ەشنارسە ايتقانىم جوق», دەدى ول. مەن وعان راحمەت ايتىپ, قولىن قىسىپ, ەندىگى ارەكەتتىڭ ءبارىن ويلانىپ ءوزىم جاسايتىنىما, ونى ۇياتقا قالدىرمايتىنىما سەندىردىم.
كافەدرامدا مەنى شيراز دا, وقىتۋشىلارىم دا تاعاتسىزدانا كۇتىپ وتىر ەكەن. بىراق مەن ولارعا ناقتى ەشنارسە ايتا الماي, بىرەر كۇنگە مۇرسات سۇرادىم. ىشىمدە ءۇمىت تە, كۇدىك تە ارپالىسىپ جاتىر ەدى.
جاعدايدى جان-جاقتى ويلاستىرا كەلە, اقىرى, رەكتورعا كىرىپ, بولعان جايدى جاسىرماستان قاز-قالپىندا ايتىپ بەرۋدى ءجون كوردىم. رەكتورىمىز الەكساندر يۆانوۆيچ بەلوۆ – ۇلكەن عالىم, بەدەلدى, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى زور, ادامگەرشىلىگى مول كىسى ەدى. ول مەنىڭ ايتقاندارىمدى وتە مۇقيات تىڭداپ, ورتالىق ازيادا قىزداردى قالىڭمالعا ساتۋ عۇرپىنىڭ ءالى جويىلىپ بىتپەگەنىنە مەنەن كەم رەنىش بىلدىرگەن جوق. مەن شيرازدىڭ بىزدەگى وقۋ سالاسىنا قاتىستى پاندەر بويىنشا اتتەستاتتاعى ورتاق باعاسى «بەس» ەكەنىن, قابىلداۋ ەمتيحاندارىن دا جاقسى تاپسىرعانىن, تەك ورىس ادەبيەتى پانىنەن ءسۇرىنىپ, جولى بولماعانىن جاسىرعان جوقپىن. ەگەر ونى لەنينگرادقا وقۋعا جىبەرەر بولساق, سەنىمدى اقتايتىنىنا ەشقانداي كۇمانىم جوق دەگەندى باسا ايتتىم. «جارايدى, وندا. كومەكتەسەيىن», دەدى بەلوۆ.
ەرتەسىندە ول مەنى شاقىرىپ الىپ, تەزدەتىپ كوميسسيا مۇشەلەرىن جيناپ, شيرازبەن «سوبەسەدوۆانيە» وتكىزۋدى (قازاقشا «اڭگىمەلەسۋ» دەيمىز عوي), ءسويتىپ, ونى لەنينگرادقا جىبەرۋ ءۇشىن قۇجاتتارىن رەسمي تۇردە ازىرلەۋدى تاپسىردى.
الدىمىزدا تاعى ءبىر كۇردەلى مىندەت تۇر ەدى. ول – شيرازعا «تاعدىردىڭ وعان مەيىرىمى ءتۇسىپ, جاقسى ءبىلىم العىسى كەلەتىن جاستاردىڭ ءبارى بارىپ وقۋعا قىزىعاتىن لەنينگراد قالاسىندا ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى تۋىپ تۇرعانىن, بۇعان قۋانۋ كەرەكتىگىن» ءتۇسىندىرۋ ەدى. «الدىڭدا قازىر ەكى ايرىق جول تۇر. ءبىرى – قالاماساڭ دا ءوزىڭ بىلمەيتىن ادامعا تۇرمىسقا شىعۋ, ونىڭ قانداي ادام ەكەنىنەن حابارىڭ جوق, بۇل سەنىڭ ءومىر بويىنا ماڭدايىڭا جازىلعان سىباعاڭ, قيىندىعى مول تاعدىرىڭ بولىپ قالادى, ەكىنشىسى – لەنينگرادقا وقۋعا بارۋ, العاشقى كەزدە مۇمكىن جەڭىل دە تيمەس, بىراق سەن قيىندىقتاردىڭ بارلىعىن جەڭە الاتىنىڭا, جوعارى, ساپالى ءبىلىم الىپ, ومىردەن لايىقتى ورنىڭدى تاباتىنىڭا, باقىتتى بولاتىنىڭا سەنەمىز», – دەستىك. شيرازدىڭ ىركىلمەستەن ەكىنشى جولدى تاڭداعانىن, وڭىنە شاتتىق ويناپ شىعا كەلگەنىن كورىپ, ءبارىمىز قوسا قۋاندىق.
وسىدان كەيىن ءبارى دە ويلاعانىمىزداي بولدى. كوميسسيا مۇشەلەرى تەگىس جينالىپ, «اڭگىمەلەسۋ» جاقسى ءوتتى. شيرازدىڭ لەنينگرادقا الا بارۋعا ءتيىستى قۇجاتتارى تاپ-تۇيناقتاي دايىن بولدى. ۇيىمەن دە سويلەستىك. ۇشاققا بيلەت الىندى. بۇكىل كافەدرا بولىپ, مۇمكىندىگى بولعاندارى تەگىس شيرازدى شىعارىپ سالۋعا اۋەجايعا باردىق. باقىتتان ءجۇزى بال-بۇل جانعان شيرازدىڭ وڭىنەن شاتتىق جاسىن ارەڭ-ارەڭ ىركىپ تۇرعانىن اڭعاردىق.
لەنينگراد رەيسىنە وتىرعىزۋ باستالدى. ءبارىمىز ونى ورتاعا الىپ, قيماي قوشتاسىپ, لەنينگرادتاعى وقۋىنا, كەلەشەك ومىرىنە ساتتىلىك تىلەدىك. انە, ول ۇشاققا وتىرۋعا بەت العان ادامدار اراسىندا كەتىپ بارادى. بىزدەر ونىڭ ميني كويلەگى وزىنە كەرەمەت جاراساتىن وزگەلەردەن ايرىقشا سۇلۋ قالپىنا قيماستىقپەن قاراپ تۇرمىز. وسى ساتتە كافەدرامدا ىستەيتىن ايەلدەردىڭ كوزدەرى جاسقا تولى ەكەنىن, ولار ونى ءۇنسىز ءسۇرتىپ تاستاپ تۇرعاندارىن اڭعاردىم. شيراز ۇشاققا مىنەتىن باسپالداقپەن جەپ-جەڭىل كوتەرىلدى دە, ۇشاق ەسىگىنە كىرەبەرىستە ءسال بوگەلىپ, بىزگە بۇرىلىپ قاراپ, قوشتاسۋ بەلگىسىن جاساپ, قولىن ءسال بۇلعادى. ءبىز ونىڭ ادەمى, سۇلۋ ءجۇزىن باقىت جاسى جۋىپ كەتكەنىن كوردىك. ول وعان ەش قىمسىنباستان, توقتاتۋعا دا تىرىسپاستان ۇشاق ىشىنە تەز كىرىپ كەتتى...
ارادا ءبىر جارىم جىل وتكەندە ءبىز شيرازدان, لەنينگرادتان, وسى قالانىڭ ادەمى كورىنىسى بەينەلەنگەن وتكرىتكانىڭ سىرتىنا جازىلىپ, كافەدراعا جولدانعان كىشكەنە حات الدىق. «مەن قازىر لەنينگرادتىڭ قارجى-ەكونوميكالىق ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتىمىن. وقۋىم جاقسى. نەۆا جاعاسىنداعى تاماشا قالاعا ءبىراز ۇيرەنىپ تە قالدىق. سىزدەر ماعان شىن مانىندە باقىت سىيلادىڭىزدار. مەنىڭ تاعدىرىما جاناشىرلىقپەن, ادال كوڭىلمەن ورتاقتاسىپ, قامقورلىق جاساعاندارىڭىزدى ەشقاشان, ەشۋاقىتتا ۇمىتپايمىن! راحمەت, سىزدەرگە! وزدەرىڭىزدىڭ شيرازدارىڭىز», دەپ جازىپتى ول.
بولات بوداۋباي,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,
حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى