كوپتىڭ تىلەگىنە قۇلاق اسۋ بيلىكتىڭ نەگىزگى مىندەتى. الەۋمەتتىڭ ءارتۇرلى ماسەلەسى بار. ال جۇرتشىلىقتىڭ جاعدايىن ءبىلۋ, تۇرعىنداردىڭ تىلەگىن تىڭداۋ دا جەرگىلىكتى اكىمدەردىڭ حالىقپەن قانشالىقتى كەرى بايلانىس ورناتقانىن كورسەتەدى.
بۇگىنگى تاڭدا اكىمدەردىڭ حالىقپەن قارىم-قاتىناسى ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعان. حالىق ءۇشىن دە ءتيىمدى مۇمكىندىكتەر كوپ. قازىرگى كەزدە ءتۇرلى دەڭگەيدەگى اكىمدەرگە تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى شىعىپ, ءتۇرلى ساۋالدارىن قويۋىنا, ماسەلەسىن ايتۋىنا بولادى. ەندى ولارعا قالاي جاۋاپ بەرۋ, ماسەلەسىنىڭ شەشىلۋىنە قالاي ىقپال ەتۋ اكىمدەردىڭ وزىنە بايلانىستى. بۇل ورايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى جولداۋىندا «ازاماتتاردىڭ بارلىق سىندارلى ءوتىنىش-تىلەكتەرىن جەدەل ءارى ءتيىمدى قاراستىراتىن «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ – بارىمىزگە ورتاق مىندەت», دەگەن بولاتىن.
پرەزيدەنتتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى وبلىس اكىمدەرىنىڭ جۇمىسىن كورسەتەتىن قۇجات. ءارى اكىمدەردىڭ جۇرتشىلىقپەن بايلانىسۋىنىڭ تەتىگى. حالىق بولعان سوڭ, ولاردىڭ ماسەلەسى دە بولماي تۇرمايدى. كوپتىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. ماسەلەن, كەيبىر تۇرعىندار ءوزىنىڭ الدەبىر ماسەلەسىنىڭ شەشىمى تابىلماۋىن اكىمنەن كورۋى مۇمكىن. كەرىسىنشە, كەيدە ءبىراز ازاماتتار وتكىر ماسەلەسىن ايتۋ ءۇشىن اكىمدىكتىڭ ەسىگىن توزدىرىپ, اكىممەن جولىعا الماي اۋرەگە ءتۇسىپ جاتادى. ال جامبىل وبلىسىنىڭ تۇرعىندارىن بۇگىندە قانداي ماسەلەلەر تولعاندىرادى؟
ارينە, وزگە وڭىرلەردەگىدەي جامبىل وڭىرىندە دە جول, اۋىزسۋ, كوگىلدىر وتىن, اپاتتى مەكتەپ سياقتى بىرقاتار ماسەلە بار. ەندى ولاردىڭ شەشىلۋ ماسەلەلەرىن قالا, اۋدان اكىمدەرى ءتۇرلى جيىنداردا ايتىپ تا ءجۇر. كەيدە ءبىراز ماسەلەلەر وڭ شەشىمىن تاپسا, كەيبىرى سول كۇيى شەشىلمەي قالىپ قويادى. بىراق ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنا كوشۋدەگى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ ءوڭىر تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋىنەن كوپشىلىكتىڭ پاتەر ماسەلەسىنە الاڭداۋلى ەكەنىن بايقادىق. اكىمنىڭ قوعامدىق قابىلداۋىنا الدىن الا 64 ادام جازىلسا, ونىڭ 55-ءى قابىلداۋعا قاتىستى.
ماسەلەن, تاراز قالاسىنىڭ تۇرعىنى, زەينەتكەر سەيسەكۇل تولەنوۆا ءوزىنىڭ جالعىزباستى انا ەكەنىن, وزىمەن بىرگە جەسىر قالعان قىزى مەن نەمەرەسىنىڭ بىرگە تۇراتىنىن ايتا كەلىپ, ەندى جاتاقحانادان ۋاقىتشا تۇراتىن بولمە بەرىلسە دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى. ول پاتەر جالداپ ازەر كۇن كورىپ جۇرگەنىن العا تارتتى. الايدا تۇرعىننىڭ ءوتىنىشى قاناعاتتاندىرىلدى ما؟ وبلىس بويىنشا پاتەرگە مۇقتاج تۇرعىندار قانشاما. «بۇگىن ءبىز سياقتى قاراپايىم تۇرعىندارعا ۇلكەن مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. مەن وبلىس اكىمىنە تىكەلەي جولىعىپ, ءوزىمنىڭ ماسەلەمدى ايتتىم. ۋاقىتشا تۇراتىن جاتاقحانا بولسا دەگەن تىلەگىم ەسكەرىلىپ, ماسەلەم قارالاتىن بولدى», دەيدى سەيسەكۇل تولەنوۆا.
ءبىر قۋانارلىعى, بۇگىندە تاراز قالاسىندا كوپ بالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلار ءۇشىن 612 پاتەرلى 12 جاتاقحانا سالىنۋدا. ونىڭ ىشىندە 9 جاتاقحانا بيىل تاپسىرىلسا, قالعان 3 جاتاقحانا كەلەسى جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى. اتالعان جاتاقحانالاردى كوپ بالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلار تۇرعىن ءۇي كەزەگى كەلگەنشە ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز ۋاقىتشا پانالاي الادى. بۇل دا بولسا باسپانا ماسەلەسىمەن باسى قاتقان كوپتەگەن تۇرعىن ءۇشىن ۇلكەن كومەك. الايدا بۇل بارشا جامبىلدىقتاردىڭ تۇرعىن ۇيگە دەگەن مۇقتاجدىقتارىن وتەي المايتىنى تۇسىنىكتى.
تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىمەن قايىرىلعان ازاماتتىڭ ءبىرى, تاراز قالاسىنىڭ تۇرعىنى راحمەتجان بەكجانوۆ. زەينەتكەر اكىمگە باسپانا ماسەلەسىمەن كەلگەن. دەگەنمەن, تۇرعىنعا اكىم بۇل ماسەلەنى زاڭ اياسىندا قاراستىرىپ شەشۋ كەرەكتىگىن ايتقان. وسى سياقتى بىرقاتار قالا تۇرعىنى تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى بويىنشا قابىلداۋعا جازىلىپتى. ونىڭ ىشىندە ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, زەينەتكەرلەر, كوپ بالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلار مەن جالعىزباستى انالار دا بار ەكەن. بۇگىندە قوعامدا كوپ بالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ ماسەلەلەرى وزەكتى. ارينە, ءبارى ءۇشىن دە ءبىرىنشى كەزەكتە باسپانا ماڭىزدى.
ماسەلەن, جامبىل وبلىسى بويىنشا تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە 1800-گە جۋىق كوپ بالالى وتباسى تىركەلىپتى. قوعامدىق قابىلداۋعا جازىلعان گاۋھار شاكيباسوۆا – تاراز قالاسىنىڭ تۇرعىنى, جالعىزباستى انا. بۇگىندە اتا-اناسىمەن بىرگە تۇراتىن گاۋھار 4 جاستاعى قىزىنىڭ بار ەكەنىن, وسىدان 5 جىل بۇرىن تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تىركەلگەنىن ايتادى. ءبىز گاۋھار شاكيباسوۆانىڭ وزىمەن حابارلاسقانىمىزدا, ول بۇل ماسەلە بويىنشا وبلىس اكىمىنىڭ قابىلداۋىنا جازىلعانىن, الايدا اكىم تۇرعىنداردى قابىلداعان كەزىندە شاقىرىلماعانىن ايتادى. «مەنى ەشكىم قابىلداۋعا شاقىرعان جوق. وسىدان 5 جىل بۇرىن تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تۇرعانمىن. جەكە باسپانام جوق. ەندى قاراسام سودان بەرى 200-دەي عانا كەزەك العا جىلجىعان ەكەنمىن», دەيدى ول. اكىمنىڭ قوعامدىق قابىلداۋىنا شاقىرىلماعان تۇرعىن بۇل ماسەلە بويىنشا ءتيىستى باسشىلاردان كومەك كۇتۋدە. تۇرعىنداردىڭ ارىز-شاعىمدارىنا, ۇسىنىس-پىكىرلەرىنە قۇلاق ءتۇرىپ, ونىڭ شەشىمىن تابۋ جولدارىن قاراستىرۋ بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى. ارينە, اكىمنىڭ الدىنا كەلگەن بارلىق تۇرعىننىڭ باسپانا سۇراي بەرۋى مۇمكىن ەمەس. كوپ جاعدايدا ازاماتتاردى اۋىلدىڭ ماسەلەلەرى دە ويلاندىرادى. ماسەلەن, جۋالى اۋدانى, قايرات اۋىلىنىڭ تۇرعىنى كارىباي قۇرماشەۆ اۋدانداعى 19 ەلدى مەكەندى گازداندىرۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن بولاتىن. ال جامبىل وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرلان الدامجاروۆ بۇل باعىتتا ءتيىستى قاراجاتتار قاراستىرىلىپ, جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاردىڭ جاسالىپ قويعانىن ايتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەلدى مەكەندەر كوگىلدىر وتىنعا كەزەڭ-كەزەڭىمەن قوسىلادى. سونىمەن قاتار تەرىس اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ورالبەك ماحاشوۆ اۋىلدى جەرلەردەگى مالدارىگەرلىك جۇمىستارىنىڭ ويداعىداي ەمەس ەكەنىن ماسەلە رەتىندە كوتەردى. وسى سياقتى ماسەلەلەر وبلىس ورتالىعىنان باستاپ, اۋدان, اۋىلدارعا دەيىن بار. تەك ولاردىڭ وڭ شەشىلۋىنە ۋاقىت پەن اكىمدەردىڭ ىسكەرلىگى كەرەك.
جالپى, پرەزيدەنتتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى نەگىزىندە وبلىس بويىنشا 976 ازاماتقا ناقتى جاۋاپ بەرىلىپتى. بۇل قوعامدىق قابىلداۋعا وبلىس اكىمىنەن باستاپ, قالا, اۋدان اكىمدەرى دە قاتىسقان. ەندى كوتەرىلگەن تۇرعىن ءۇي, ينفراقۇرىلىم, قالا كوركى سياقتى ماسەلەلەر قانشالىقتى شەشىمىن تابادى, ونى ۋاقىت كورسەتەدى.
جامبىل وبلىسى