اعايىن اۋىلدان كەتپەسىن دەسەك...

الداعى تامىز سايلاۋىندا ءار اۋىل ءوز اكىمىنە تاڭداۋ جاسايدى. ءبىزدىڭ وبلىستا سايلاۋعا دەيىن 173 اۋىلدىق اۋماق بولسا, قازىر اكىمشىلىك رەفورمالار وزگەرىسىنە وراي 148-گە ازايىپ قال­دى. وبلىستاعى اۋىلدىق اۋماقتاردا حالىقتىڭ ورنالاسۋى, دەموگرافيالىق جاعدايلارى ءارتۇرلى. كەيبىر اۋىلدار بولسا, قا­لالار ماڭىندا وبلىس ورتالىعىنا, ءوندىرىستى قالالارعا قا­رايدى, ال اقجار, امانكەلدى, اقشيمان, وزەرنوە, جايما, مىڭ­كول سياقتى اۋىلدار ءتىپتى شالعايدا ورنالاسقان. ودان كەيىن اتى شىققان قوس قالا – ەكىباستۇز, اقسۋدى مونوقالا دەپ ءبىر­ شىق­تى, بۇلارعا قارايتىن اۋىلدار مونوجۇيەگە قارامايدى, را­ديۋ­سىنا سايكەس كەلمەيدى, ءوز كۇندەرىن وزدەرى كورسىن دەپ تاعى شىقتى.

اكىمدەردىڭ وزدەرى وسى ەكى قالاعا قاراستى اۋىلدار نە اۋىلداردى دامىتۋ باعدارلاماسىنا, نە شاعىن قالالار باعدارلاماسىنا ەنبەيدى.ۇكىمەت نازارعا الىپ, قولداماسا, بۇل اۋىلداردىڭ كۇنى نە بولماقشى دەپ وتىر. سايلاۋعا دەيىن وبلىستىق اكىمدىك تاپسىرماسىمەن اۋىلدىق اۋماقتاردىڭ شەكارالارىن قايتا قاراۋ جونىندە وڭتايلاندىرۋ شاراسى قولعا الىندى. جاڭا وزگەرىستەرگە ءساي­كەس بيىلدان باستاپ ءبىر اۋىلدىق اۋماقتاعى حالىق سانى 2 مىڭ بولۋى كەرەك. مىسالى, وبلىستاعى اقسۋ قالاسىنا قاراستى ەۆگەنەۆ­كا دەگەن اۋىلدا 2156 ادام تۇر­سا, ال ەكىباستۇز قالاسىنا قا­راس­تى شالعايداعى كومسومول اۋىلدىق اۋماعىندا 505 ادام بار. بۇل جاقتىڭ اۋىلدارى ۇدەرە قالالارعا كوشىپ كەلدى. اۋىلداردا حالىق سانى, مەكتەپتەردە وقۋشىلار سانى مۇلدە ازايىپ بارادى. تۋ كورسەتكىشتەرى تومەن. قايتا ورالمان اعايىندار كەلىپ اۋىل ءىشى تولىپ قالدى.

قايبىر جىلى ەلدىڭ جۇرەگىن اۋىرتىپ «بولاشاعى جوق اۋىل­دار» دەگەن قارا ءتىزىم جاسالىپ, سا­ناتتا تۇرعان بالەنباي اۋىلى­مىز ساننان شىعىپ قالا بەردى. وبلىستاعى ماي اۋدانىندا 10 مىڭعا تارتا حالىق بار دەسەك, ءار اۋىلدىق اۋماققا 2 مىڭ تۇرعىننان بولگەندە 5 اۋىلدىق اۋماق قانا كەلەدى. ەل, حالىق قايدا كەتتى, كوشىپ-كوشىپ قالاعا كەتتى. باياناۋىل اۋدانىنا قاراستى مايقايىڭ كەنتىندە 10 مىڭداي حالىق تۇرادى. ويتكەنى, بۇل جەردە ءوندىرىس, جۇمىس ورىندارى بار. مايقايىڭعا جەرگىلىكتى باسشىلار كوڭىل بولسە, تاماشا ءبىر جۇمىسشىلار كەنتى بولىپ شىعار ەدى. ەكىباستۇزدىڭ بايەت اۋىلى جايناپ تۇر. بىلتىر وڭىردەگى 25 ۇلگىلى دەگەن تىرەك اۋىلدارى قاتارىنا الىندى. وسى اۋىلداعى بۇكىل ورالمان وتباسىلارى بالا-شاعاسىمەن تۇگەل قاستارىنداعى بوزشاكول كەن بايىتۋ كومبي­نا­تىنىڭ قۇرىلىسىندا ءجۇر. جەر­گىلىكتى باسشىلار, اۋىل اكىمدەرى سوندىقتان اۋىلداردا جۇمىس ورىندارىنىڭ كوپتەپ اشىلۋىنا ناقتى قولداۋ, جاعداي جاساپ بەرىپ وتىرسا, ەل ورنىندا قالار ەدى. بار ماسەلە وسىندا.

اۋدان ورتالىعى – باياناۋىل­دىڭ وزىندە 5 مىڭعا تارتا حالىق قالسا, وسى اۋدان بويىنشا 40 ادام تاۋ باۋرايىندا وتىرعان 14 اۋىلدىق اۋماقتىڭ اكىمى بولۋ ءۇشىن سىنعا تۇسپەكشى. ال اقسۋ قالاسىنا قاراستى 15 اۋىل­دىق اۋماقتان 6 اۋىلدىق اۋماق قانا قالاتىن كورىنەدى. قىزىلجار, سارىشىعاناق, العا­باس پەن ايناكول سياقتى قالا­نىڭ ءدال تۇبىندە وتىرعان اۋىلدار قوسىلىپ, ءبىر اۋىلدىق اۋماق­تى قۇرايدى. وكىنىشكە قاراي, قالالاردىڭ ءدال تۇبىندە تۇرعاندارىمەن شالعايداعى اۋىلدارمەن كۇنكورىستەرى بىردەي. قىستىڭ كۇنى وسى قالا ىرگەسىندەگى قازالى اۋىلىنا بارىپ, رەنجىپ قايتقانىمىز بار.تالاي جىلدار بويى جوندەۋ كورمەگەن العاباس اۋىلىنىڭ شۇرق-شۇرق تەسىك جولىن سايلانعان اۋىلدىڭ جاڭا اكىمى جوندەپ بەرسە جاقسى. وڭىردەگى ءۇش قالاعا قاراستى اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋدىڭ 2013-2015 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى ازىرلەنىپ جاتقانى قۋانىشتى.وبلىس ورتالىعىنا قاراستى 5 اۋىلدى دامىتۋ ءۇشىن 3 جىلدا 17 ملرد. تەڭگە جۇمسالماق ەكەن. تۇرعىنداردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى نەگىزگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولماق. قالا تۇبىندە تۇرعان بۇل اۋىلداردىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدان ارتتا قالعانىن اۋىلداردان وبلىس ورتالىعىنا قاتىنايتىن قوعامدىق كولىكتەردىڭ ءبىر كۇن اۋرۋ, ءبىر كۇن ساۋ جاعدايىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. جەر تەلىمدەرى ۇلەستىرىلگەنىمەن, جەكە تۇرعىن ءۇي جۇيەسىندە ەلەكتر جەلىلەرى, سۋ جوق. ءار اۋىلدىڭ وزىندىك باعىتىن ايقىنداۋ قاجەت. ءوندىرىستى قا­لا­لارعا قاراستى ءار اۋىلدى العا جەتەلەيتىن جوبالاردى ءجۇ­زە­گە اسىرۋعا ءمان بەرۋ كەرەك. ماسە­لەن, ەكىباستۇز قالاسىنداعى «بوزشاكول» كەن-بايىتۋ كوم­بي­ناتىنىڭ اينالاسىنداعى ءۇش اۋىلدى دامىتۋعا مۇمكىندىك جەتەدى.

ال جاقسى ءبىر مىسال, 3 مىڭداي حالىق تۇراتىن سولنەچنىي كەنتى گرەس-2 ستانساسىنىڭ موينىندا تۇر. بۇل الىپ كاسىپورىن بيزنەستىك اۋىلدىڭ الدىنداعى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك مىندەتىن اتقارىپ وتىر دەگەن ءسوز. الداعى ۋاقىتتا اكىمدەردىڭ جۇمىسىن باعالاۋ ءۇش تالاپپەن – سالىق تۇسىمدەرىن مولايتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, قوعامدىق-ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسپاقشى. تالاپ ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن اۋىلداردىڭ ورنالاسۋ ەرەكشەلىگى, حالقىنىڭ تىعىزدىعى ماڭىزدى بولادى. ءبىر اۋىلدا 400-500 ادام تۇراتىن بولسا, جۇمىس رەسۋرستارىن, كاسىپورىن قۇرۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان شاعىن اۋىلداردى بىرىكتىرۋ ارقىلى ج