«قازاقستان قازىر دە الەمدەگى الما اتاۋلىنىڭ ارعى اتاسى – سيۆەرس الماسىنىڭ وتانى سانالادى. ءدال وسى تۇقىم ەڭ كوپ تارالعان جەمىستى الەمگە تارتۋ ەتتى. ءبارىمىز بىلەتىن الما – بىزدەگى المانىڭ گەنەتيكالىق ءبىر ءتۇرى. ول قازاقستان اۋماعىنداعى ىلە الاتاۋى باۋرايىنان ۇلى جىبەك جولىنىڭ كونە باعىتى ارقىلى العاشقىدا جەرورتا تەڭىزىنە, كەيىننەن بۇكىل الەمگە تارالعان. وسى تانىمال جەمىستىڭ تەرەڭ تاريحىنىڭ سيمۆولى رەتىندە ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىندەگى ەڭ اسەم قالالاردىڭ ءبىرى الماتى دەپ اتالدى», دەپ ەلباسىمىز « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ءوزىنىڭ وزەكتى ماقالاسىندا اتاپ ايتقانداي, ارۋ الماتىمىزدىڭ كوركىنە كوز جۇگىرتىپ, كوڭىلىمىزدى سۇيسىندىرەتىن الما اعاشتارىن كورگەندە, ارىستان عازيز ۇلىنىڭ ەسىمى ەسكە تۇسەدى.
الماتىنىڭ الماسىن تانىعان الەم, سول المانىڭ تاعدىرىنا الاڭداپ, تانىمال جەمىستىڭ تۇقىم جايۋىنا ءوزىنىڭ ۇلەسىن قوسقان ارىستان عازيز ۇلىنداي اگرونوم-عالىمدى دا بىلسە ەكەن دەگەن كوشەلى وي كوكىرەككە ساۋلەسىن قۇيىپ, جانىمىزعا جارىق توگەدى.
الماتى وڭىرىندەگى الما جانە المۇرت اعاشتارىنىڭ بۇتاقتارىن بۋدانداستىرۋداعى, وسىناۋ جەمىس اعاشتارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋداعى ارىستان عازيز ۇلىنىڭ ەڭبەگى ەرەن ەدى. الاتاۋ باۋرايىن, الماتى ايماعىن اباتتاندىرۋ ىسىنە ايانباي اتسالىسقان ارىستان باعباننىڭ باقشالارىن كورگەن جۇرت ەرىكسىز تاڭىرقاپ تاڭداي قاعاتىن. ونىڭ باقشا جەمىستەرىن سۇرىپتاپ, الما مەن المۇرتتىڭ بۇتاقتارىن بۋدانداستىرۋداعى شەبەرلىگى ءالى كۇنگە ەل ەسىندە.
«باپتاي بىلسەڭ, جەر جومارت» دەگەن ناقىل ءسوزدى ۇستانىم ەتكەن ارىستان ەرتە كوكتەمنەن كەتپەن-كۇرەگىن الىپ, جەر اۋدارۋ قامىنا كىرىسەتىن. ارىقتاردى ارشىپ, جەمىس اعاشتارىنىڭ كۇتىمىن باقىلاۋعا الاتىن. كيەلى كاسىبىنىڭ جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ەرەكشە سەزىنە بىلگەن العىر اگرونومنىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن ەگىلگەن, جاپىراعىن سامال تەربەگەن سايالى جەمىس اعاشتارى مەن ءتۇرلى وسكىندەردىڭ جايقالىپ تۇرعانىن كورگەن جۇرتشىلىق قىزىر قونعان قالانىڭ كوركىنە ەرەكشە قۋاناتىن. باعباندىقتىڭ قىر-سىرىن وتە جاقسى بىلگەن بىلىكتى مامان الما مەن المۇرت اعاشتارىن باپتاۋدى, سۋارۋدى, قوپسىتۋدى, توپىراعىن جاڭالاۋدى, جەردى دەمالتۋدى قاراماعىنداعى وزگە دە باعباندارعا ۇلگى ەتكەن. جەمىستى تال كەزىنەن قالاي باپتاپ وسىرسەڭ, ءتۇسىمىن دە سولاي بەرەدى. جاس شىبىقتى قالاي بولسا سولاي ەگە سالۋ, ونى وتىرعىزاتىن جەردى دۇرىس قازباۋ, ارتىق بۇتاقتاردان ارىلتپاۋ, اينالاسىنداعى ارام شوپتەرىن وتاماۋ اعاشتىڭ جىلدام تامىرلانىپ كەتۋىنە كەدەرگى كەلتىرەتىندىگىن اينالاسىنداعىلارعا ايتىپ, كەڭەس بەرىپ وتىرعان. باقشا ەگۋ ەرىككەننىڭ ەرمەگى ەمەس, بۇل ادام مەن تابيعاتتىڭ ۇندەستىگى ەكەندىگىن ەسكەرتىپ, جاستاردى تابيعاتتى ايالاۋعا ۇيرەتكەن تالىمگەر, باعباندىققا عىلىمي تۇرعىدان قاراي بىلگەن زيالى زەرتتەۋشى ارىستان عازيز ۇلى ءوزى تۋعان شامالعان اۋىلىنىڭ عانا ەمەس, جالپى الماتى ماڭايىنىڭ تابيعات جاناشىرى بولا بىلگەن اياۋلى ازامات ەدى.
1946 جىلدىڭ 21 قاڭتارىندا قازىرگى قاراساي اۋدانى قۇرامىنداعى شامالعان اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن ارىستان جاپاروۆ 1965 جىلى قازاقتىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىنا وقۋعا قابىلدانىپ, 1970 جىلى وسى اتالعان وقۋ ورداسىنىڭ تولىق كۋرسىن اگرونوم ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ شىققان.
ارتىندا ابىرويلى اتى قالعان, ەڭبەگىمەن ەلىنە ەلەۋلى, حالقىنا قادىرلى بولعان عالىم-اگرونوم, جەمىستانۋشى ارىستان عازيز ۇلى قازاقتىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىنداعى وقۋىن ويداعىداي اياقتاعان سوڭ, تۋعان اۋىلىنا ورالىپ, ءوزىنىڭ ومىرلىك سەرىگى بولعان, اسىل دا ادال جارى شولپان اپايىمىزدى كەزدەستىرىپ, شاڭىراق كوتەرگەن. ەندى عانا وتباسىلىق ءومىردىڭ قىزىعىنا قۋانىپ, بالالى بولىپ, ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن جاڭا عانا كورە باستاعان ايتۋلى ازامات نەبارى 33 جاسىندا, اياق استىنان بولعان اپاتتان باقيعا اتتاندى. ول ون بالالى اۋلەتتىڭ ۇلكەنى تۇعىن. اياۋلى اتا-اناسىنا قولعانات, وزىنەن كەيىنگى سەگىز قارىنداسىنا, جالعىز ىنىسىنە قامقور بولدى. ءۇيدىڭ ۇلكەنى رەتىندە ارتتاعى ءىنى-قارىنداستارىنا جول كورسەتىپ, ۇلگى بولىپ, ءۇمىت شىراقتارىن وشىرمەي, ومىرگە جەتەلەگەن ارەكەڭدەي ابزال اعانىڭ ءومىر جولى – كىم-كىمگە دە سالاۋاتى ساباق, وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن – ونەگە.
باۋىرلارىن بارلىق ءومىر بەلەستەرىندە قولداپ, ارقايسىسىنىڭ تابىسىنا قۋانىپ, ءبىلىم-بىلىكتەرىنە باعىت-باعدار بەرىپ, مامان بولىپ قالىپتاسۋلارىنا جاردەمدەسىپ, جۇرەكتەرىنە يماني گۇل ەگىپ, سانالارىنا ساۋاتتىلىق پەن ساۋاپتىلىقتىڭ ساۋلەسىن دارىتقان, اينالاسىنداعىلارعا ارقاتىرەك پانا, اتا-اناسىنا سۇيكىمدى بالا, كەيىنگىلەرگە ابىرويلى اعا, بالالارىنا ۇلگىلى اكە, قوساعىنا قادىرلى جار بولا بىلگەن, ءبىر بويىندا بىرنەشە ونەر توعىستىرعان ارىستاننىڭ اقجارقىن, جايساڭ جان بولعاندىعىن اۋىلداستارى, كوزكورگەن اعايىندارى ۇنەمى ماقتانىشپەن ايتىپ وتىرادى. ارتىندا قالعان ءلاززات, قادىربەك, جاننا, باعيلا ەسىمدى ءتورت بىردەي ءسابيىن اماناتتاپ, باقيعا اتتانعان ارىستان عازيز ۇلىنىڭ كۇتپەگەن جەردەن كوز جۇمعانىنا قان جۇتىپ, قابىرعاسى قايىسا قايعىرعان اياۋلى اناسى كۋبيرا بالاسىنا ارايلى جىرلارىن ارناۋمەن عانا جارالى جۇرەگىن جۇباتۋعا تىرىسىپتى.
«قىس پەنەن جاز الماسىپ, جىل وتەدى,
سەنىڭ جاتقان جەرىڭە گۇل وسەدى...»
انانى اقىن ەتكەن – بالاسىنىڭ تاعلىمدى تاعدىرى, اۋىر قازاسى. كۋبيرا اپانىڭ, تولىق اتى-جونىمەن اتاساق, كۋبرايحان العازىقىزىنىڭ تۇڭعىش سابيىنە ارىستان دەپ ەسىم بەرۋىنىڭ وزىندە قانداي تەرەڭ ءمان جاتىر دەسەڭىزشى. «ارىستانداي ايباتتى ازامات بولسىن!» دەگەن ىزگى ويدان تۋىنداعان شۇعىلالى شەشىمتۇعىن. وسىنىڭ ءوزى كۋبيرا اپايىمىزدىڭ نۇرلى دا قاسيەتتى جان ەكەندىگىنەن حابار بەرەدى عوي. بۇل ەسىمدى تەگىننەن-تەگىن تاڭداماسا كەرەك. تاعىلىمدى تەكتىلىكتىڭ بەلگىسىندەي! اياق استىنان اسقار تاۋداي ۇلىنان ايرىلىپ قالۋ اناسى كۋبيرا العازىقىزىمەن بىرگە اكەسى عازيز جاپار ۇلى ءۇشىن دە, اياۋلى جارى شولپان ءۇشىن دە, ارتىندا قالعان بالالارى مەن ءبىر تۋعان باۋىرلارى ءۇشىن دە ۇلكەن قاسىرەت بولدى. الايدا اللا ىسىنە سابىرمەن قاراپ, كۋبيرا اپانىڭ ايتقان «ارۋاعى پاپاڭنىڭ ريزا بولسىن, بالالارى ارىستاننىڭ جاقسى دەگىز» دەگەن اقىلىن ارداقتاپ جۇرگەن ارىستان عازيز ۇلىنىڭ قىزعالداقتاي قىزدارى جاننا مەن باعيلا ءۇشىن بۇگىندە اكە ەسىمى ايرىقشا نۇرلىلىقتىڭ نىشانىنداي.
ارىستان اكەسى اياقاستى وپات بولعاندا, ەڭ كىشى قىزى باعيلا قىرقىنىن دا شىقپاعان نارەستە ەدى. بۇگىندە اكەسىن كورمەسە دە, مارقۇمنىڭ تەكتى تۇلعا بولعاندىعىن تەرەڭ تۇيسىنەتىن باعيلا ارىستانقىزى دا رەسپۋبليكاعا ەڭبەگى بەلگىلى, ءبىلىم سالاسىنىڭ بىلىكتى مامانى. اكەسىنە ۇقساپ جەمىس-جيدەك ەكپەسە دە, ء«بىلىمنىڭ باعىن باپتاپ», تاۋەلسىز ەلى ءۇشىن جەمىستى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى.
اينالاسىنا جۇلدىزداي جارىق بولعان ارىستان عازيز ۇلىنىڭ قايراتكەرلىك تۇلعاسىن ۇلىقتاۋ – ۇرپاق پارىزى. بۇل الىستان تۇلعا ىزدەپ, قولدان اڭىز جاساۋ ەمەس, بۇل – ناعىز تاعىلىمدى تاعدىر شىندىعى. «جاقسىدان جاسىل باق قالار» دەمەكشى, جانى جايساڭ, جۇرەگى جۇمساق, تەك قانا ءوز ءىنى-قارىنداستارى مەن تۋعان بالالارىنا عانا ەمەس, تۇتاستاي اۋىل-ايماققا, جالپاق قازاق جۇرتىنا قال-قادىرىنشە قامقورلىق تانىتىپ, اينالاسىنا مەيىرىم شۋاعىن شاشىراتقاننان شابىت الا بىلگەن, بىرەۋگە شاراپات-شاپاعاتى تيسە, شاتتانا بىلگەن شىنايى ماندەگى جاقسى ادام ءوزىمىزدىڭ قاسىمىزدا جۇرگەن ەكەن, بىزبەن بىرگە ءبىر اسپان استىندا, ءبىر جەردىڭ ۇستىندە ءومىر كەشكەن ەكەن. ومىردەن ەرتە كەتكەنمەن, ارتىندا جاسىل باق بولىپ, ەتكەن ەڭبەگى, اعايىن, دوس-جاران اراسىنداعى قۇرمەتى, ۇلاعاتتى ۇرپاقتارى قالىپتى.
ارىستان عازيز ۇلىنداي يگى جاقسىنىڭ ەسىمى, ارتىندا قالعان ىزگىلىكتى ءىسى ۇمىتىلمايدى. ونىڭ قولىمەن ەگىلگەن باۋ-باقشالار قازىرگى تاڭدا دا قالىڭ جۇرتتىڭ قاجەتىنە جاراپ تۇر دەسەك تە, ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
بالتابەك نۇرعاليەۆ,
ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى, اقىن-دراماتۋرگ