1. «كۋلاكتىڭ» قىزى
ءالى ەسىمدە… بالا كەزىمىز عوي. بىردە اتام قاتتى اشۋلاندى. نەگىزى ول كىسى كوپ اشۋلانبايتىن, ال اشۋلانا قالسا, ءبارىمىزدى قۋىرىپ جىبەرەتىن. سول جولى اجەمە رەنجىدى. بازاردان ءماسى ساتىپ العان ەكەن, ونىسىن اجەم جاراتپاعان با… ايتەۋىر توردە وتىرعان اتام شارت كەتىپ, قولىنداعى ءشاي كەسەمەن اجەمدى جىبەرىپ ۇردى. اجەم دە ابدەن اككى بولىپ العان. ابايسىزدا اتاما جاقپايتىن ءسوز ايتىپ قالىپ, ەندى سوڭى نەمەن تىنار ەكەن دەپ ىشتەي شىجبالاقتاپ وتىرسا كەرەك. «ءبىر بالە كەلسە وسىدان كەلەر-اۋ» دەپ, اتام سوراپتاپ وتىرعان كەسەنىڭ داستارقاننان كوتەرىلىپ, اتامنىڭ اۋزىنا بارىپ, قايتادان داستارقانعا امان-ەسەن كەلۋىنىڭ ءبارىن كوزىنىڭ قيىعىمەن باعىپ وتىرعان عوي. كەنەتتەن كەسەنىڭ «مارشرۋتى» جالت ەتىپ وزگەرىپ شىعا كەلگەندە اجەم ساماۋرىننىڭ جانىنا بۇعا قالدى. كەسە دۋالعا ءتيىپ, كۇل-تالقانى شىقتى.
– ءوي, اتا-باباڭنىڭ سەنىڭ… «كۋلاكتىڭ» قىزى. بايدىڭ قىزى…
ارى قاراي اتام ءوزىنىڭ جەتى جاسىندا جەتىم قالىپ, بايدىڭ قويىن باققانىن, قارنى تويىپ تاماق ىشپەگەنىن, ال اجەمنىڭ بايدىڭ قىزى بوپ شالقىپ ءومىر سۇرگەنىن شۇبىرتىپ كەتتى. جانە دە سوڭىندا «سەن ءبىلىپ قوي «كۋلاكتىڭ» قىزى, قازىر ءبىزدىڭ زامانىمىز» دەپ اجەمە دوق كورسەتىپ قويدى. اجەمدە ءۇن جوق. تومەن قاراپ وتىر.
اتامنىڭ جەتىم وسكەنى راس. بايدىڭ كويىن باققان. زامانى كەڭەس داۋىرىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى دە, ءبىر ءارىپ تانىماسا دا, اجەپتاۋىر قىزمەتتەر اتقاردى. كەيىنىرەك سوعىسقا قاتىسقان. پارتيانىڭ لەكتسياسى قاتتى ءوتىپ كەتكەن بە, الدە شىنىندا الدىلەردەن كوپ تاياق جەدى مە, ايتەۋىر بايلارمەن «ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناسى» وتە ناشار ەدى. سوندا دا بولسا, ارۋاق جولىمەن جاينامازعا جىعىلدى. ءومىر بويى اللاعا قۇلشىلىق ەتىپ ءوتتى.
اجەمنىڭ دە بايدىڭ قىزى بولعانى راس. بىراق, سول مىڭ-مىڭداعان ءتورت ت ۇلىكتىڭ تيتتەي دە قىزىعىن كورۋدى اجەمنىڭ ماڭدايىنا جازباپتى. ويتكەنى, ول كىسىنىڭ كوز اشقالى كورگەنى كەڭەس وكىمەتى. مالدىڭ ءبارى كامپەسكەلەنىپ كەتكەن. 1932 جىلعى اشارشىلىقتا اجەم سەگىز جاستا ەكەن. اۋىلدا تالعاجاۋ ەتەرلىك دانەڭە جوق. اعاسى ەكەۋى سۇيرەتىلىپ كورشى اۋىلعا كەتىپ بارا جاتادى. ءال جوق. بۇل قايتا-قايتا قۇلاپ قالا بەرەدى. سوندا اعاسى وسپان «قارىنداسىمنىڭ اشتان ءىسىپ-كەۋىپ ولگەنىن كورمەي-اق قويايىن» دەپ مۇنى اعىسى قاتتى اساۋ قاسقاسۋ وزەنىنە لاقتىرىپ جىبەرگەن ەكەن. «اقىرى ولەدى, كوز الدىمدا ەمەس, اۋلاقتا ءولسىن» دەگەنى شىعار بەيباقتىڭ. اعىسى قاتتى وزەن ءبۇلدىرشىن قىزدى ءا دەگەننەن-اق شاماسىن كەلتىرمەي اعىزا جونەلەدى. ءولدىم-تالدىم دەگەندە ءبىر كەزدە اجەم سۋدىڭ جاعاسىنا شىعادى. تاستان-تاسقا سوعىلىپ, ءۇستى-باسىنىڭ ءبارى ءتىلىم-ءتىلىم جارا بولعان اجەم, «سول جەردە ەڭىرەپ تۇرىپ جىلادىم» دەيدى. سودان بەتى اۋعان جاققا قاراي جۇرە بەرەدى. اينالانىڭ ءبارى جات. ايدالا. سودان ءىلبىپ ءجۇرىپ ءبىر ۇلكەن قىردىڭ باسىنا شىققاندا ارعى سايداعى قىپ-قىزىل بيداي ەگىستىگى بىردەن كوزگە تۇسەدى. دەنەسىنىڭ سىزداپ اۋىرعانىن ۇمىتىپ, سول ەگىستىككە قاراي جانۇشىرا جۇگىرىپتى. قالىڭ بيدايدىڭ اراسىندا قولىمەن ۇگىتىپ, ءدان جەپ وتىرعان جەرىنەن ءبىر ايەل تاۋىپ الادى. «ءاي, كىمنىڭ قىزىسىڭ؟» «ءومىربايدىڭ» «قاي ءومىربايدىڭ؟» «جانىستاعى ءومىربايدىڭ».
كەيىنىرەك ايەل حابار جىبەرسە, ءومىرباي بۇل كەزدە تايلى-تۇياعىمەن تاشكەنتكە كوشىپ كەتكەن ەكەن. وسى جەردە ءسال شەگىنىس جاساساق, وقيعانىڭ بىلاي وربىگەنىنە كوزىڭىز جەتەر ەدى. ءومىرباي اقساقال اۋدان ورتالىعىنا كەتكەندە, الگى اجەمدى سۋعا لاقتىراتىن وقيعا ورىن الادى. كەيىنىرەك ومەكەڭ اشارشىلىقتان ادا تاشكەنتكە كوشەتىن بوپ تاس-ءتۇيىن بەكىپ كەلگەندە, ۇلكەن ۇلى وسپان: «كوكە, ءسىز جوقتا شىنجىرگۇل (اجەمدى ايتادى) قايتىس بولدى. ءوز قولىممەن جەرلەدىم» – دەيدى. ارينە, قايعىرعانمەن ۋاقىت تار. مينۋت سايىن ادامدار السىرەپ جاتىر. قۇران وقىپ, بەت سيپاعاننان باسقا امال جوق. ءسويتىپ, ارتىنشا وزبەك ەلىنە جول تارتادى.
اكە مەن قىز ءبىر جىلدان كەيىن تابىسىپتى. ەل ىشىندە ءسوز جاتا ما, ءومىرباي بىرەۋلەر ارقىلى قىزىنىڭ حابارىن ەستىپ, سوناۋ تاشكەنت جاقتان كەپ الىپ كەتكەن ەكەن. مىنە, اجەمنىڭ بار كىناسى – اكەسىنىڭ ءبىر كەزدەرى باي بولعانى. ايتپەسە ەس جيىپ, ەتەگىن جاۋىپ, سوعىستىڭ سوڭعى جىلدارى اتاما ۇزاتىلعانعا دەيىن تويىپ تاماق ىشكەنى شامالى.
2. اق ساماۋرىن
بالا كەزىمدە كىشى ءىنىم دوسبولدىڭ مىنەزى قىزىق ەدى. اجەمە قاتتى «تابىناتىن». بىلايشا ايتقاندا, ول كىسىدەن قاتتى قورقاتىن. ارينە, ءوزىمىز دە اجەمىزدىڭ الدىندا باتىر بولدىق دەپ ايتا المايمىن. كەلىن جۇمساپ, قولىن جىلى سۋعا مالىپ وتىراتىن شاعىندا شيەتتەي جاس بالانىڭ ورتاسىندا جالعىز قالدىرىپ, سولاردىڭ ءتۇپسىز تىرلىگىنە امالسىز كوندىرىپ قويعان تاعدىرىنا رەنجي مە, الدە, سول كەزدەگى جوقشىلىق زامانعا نالي ما, ايتەۋىر بىزگە تىم قاتال ەدى. ءتۇرى دە سۇستىلاۋ, ءبىزدى قاباعىمەن-اق زىر جۇگىرتىپ جىبەرەتىن. ءالى كۇنگە جاقىن اعايىندار ونى سى