قورعانىس مينيسترلىگى اسكەر جاعدايىمەن تانىستىرۋ, جاۋىنگەرلىك ارسەنال مەن ولاردىڭ مۇمكىندىگىن كورسەتۋ ماقساتىندا وتاندىق جۋرناليستەرگە الماتى وبلىسىنداعى اسكەري بازالارعا پرەسس-تۋر ۇيىمداستىرعان-دى. ەكى كۇنگە سوزىلعان شارا بارىسىندا اۋە كۇشتەرى بازاسىندا, بارلاۋ, دەسانتتىق-شابۋىلداۋشى بريگادالارىندا, قاپشاعاي گارنيزونىنداعى ينجەنەر-ساپەرلىك پولكىندا بولىپ, اسكەري ومىرمەن تانىسىپ قايتتىق.
كۇن شىقپاستان ەرتە قامدانىپ, جاۋىنگەرلىك سي-295 ۇشاعىمەن نۇر-سۇلتاننان ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىنە باعىت العان جۋرناليستەر الدىمەن تالدىقورعان قالاسىنداعى №21751 اسكەري بولىمىنە تابان تىرەدىك. بۇل ءبولىمنىڭ ميسسياسى – ەلىمىزدىڭ اۋە كەڭىستىگىن قورعاۋ. ماقساتى ايقىن اۆياتسيا بازاسى سۋ-30 سم سياقتى جوعارى مانەۆرلى جارعىش ۇشاقتارىمەن ايبىندى. بۇعان قوسا, سوڭعى ۇلگىدەگى اۋە تەحنيكالارىنىڭ «قۇلاعىندا وينايتىن» جوعارى ساناتتى ۇشقىشتارى دا ساقاداي ساي.
سونداي ۇشاقتاردى باسقارىپ جۇرگەندەردىڭ ءبىرى – 25 جاستاعى ميراس ايدار ۇلى. بالا كەزدەن ۇشقىش بولۋدى ارمانداعان جاس جاۋىنگەر بۇگىندە اۆياتسيا زۆەنوسى ۇشقىشى. ميراس – اقتوبە قالاسىنداعى كەڭەس وداعىنىڭ ەكى مارتە باتىرى ت.بيگەلدينوۆ اتىنداعى اۋە قورعانىس كۇشتەرى اسكەري ينستيتۋتىنىڭ تۇلەگى. «ەلباسىنىڭ بالا كۇنىندە ۇشقىش بولۋدى ارمانداعانىن ەستىگەننەن كەيىن مەنىڭ دە ۇشقىش بولعىم كەلدى. سودان بەرى وسى سالادا وقىدىم, ءالى دە وقىپ كەلەمىن. ءبىزدىڭ ءومىرىمىز وقۋدان تۇرادى. ويتكەنى جەردە تەوريانى 5-كە بىلسەڭ, اۋەدە 3-كە بىلەسىڭ», دەيدى جاس لەيتەنانت. وقۋىن بىتىرگەن سوڭ, قىزمەتىن وسى اسكەري بولىمدە باستاعان. اۋەگە ەڭ العاش ل-39 ۇشاعىمەن كوتەرىلگەن, ەكى جىل ىشىندە 140 ساعاتىن اۋەدە وتكىزىپتى. ميراستىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان – اۋە كۇشتەرى اسكەر سانى بويىنشا تمد ەلدەرى اراسىندا رەسەيدەن كەيىنگى ەكىنشى ورىندا.
اۆياتسيا بازاسىنىڭ ءسانى مەن ماقتانىشى – سوڭعى ۇلگىدەگى سۋ-30 سم ۇشاقتارى. بۇل ارنايى سوعىس ۇشاقتارى رەسەيدە قۇراستىرىلادى. تەك رەسەي, قازاقستان مەن وزبەكستان ەلدەرىنىڭ اسكەرىندە بار. 4++ ۇلگىسىندەگى اۋە كەمەسىنىڭ سالماعى – 28,5 توننا. جىلدامدىعى – ساعاتىنا 1400 كم. 12500 مەتر بيىكتىككە دەيىن كوتەرىلە الادى. بۇل ۇشاقپەن اۋە سوعىسىن جۇرگىزۋ, جەرۇستى جانە سۋاستى نىساندارىن جويۋ, باسقا ازاماتتىق جانە ترانسپورتتىق اۆياتسيا ۇشاقتارىن قورعاۋ, بومبالاۋ مەن توسقاۋىل سياقتى ارەكەتتەردى ورىنداۋعا بولادى. وعان قوسا ۇشاق 8 توننا جارىلعىش زات كوتەرۋگە قاۋقارلى.
سۋ-30 سم ۇشاعىن ەكى ادام باسقارادى. ۇشقىشتاردىڭ فورماسى ودان دا ەرەكشە. ارنايى ماتادان تىگىلگەن كيىمنىڭ باعاسى – 5 ميلليون تەڭگە. اقتوبە اسكەري ينستيتۋتىنىڭ تاعى ءبىر تۇلەگى تەمىرلان بايمەنوۆ ۇشقىشتاردىڭ كيىمى ولاردىڭ ورىندايتىن جاتتىعۋلارى مەن ارەكەتتەرىنە بايلانىستى ەكەنىن ايتادى. ء«ار ۇشقىشتىڭ 12 اياق كيىمى بار. ۇشاقتىڭ ءتۇرى مەن تاپسىرماعا بايلانىستى كيىمدەر دە اۋىسادى. سۋ-30 سم ۇشاعىنا ارنالعان فورما اۋەدە قان قىسىمىنىڭ جوعارىلاۋى, ميداعى وتتەگى قاجەتتىلىگى سىندى قاۋىپتى جاعدايلاردىڭ الدىن الادى. فورما ارنايى قۇبىرلار ارقىلى ۇشاققا جالعانىپ, ۇشاقپەن بىرگە جۇمىس ىستەيدى, ياعني اقىلدى كيىم», دەيدى لەيتەنانت.
تەمىرلان 184 ساعاتىن اۋەدە وتكىزگەن. ۇشۋدى بەس جىل بۇرىن باستاعان جاس جاۋىنگەر اۋەدە ءوزىن ەرەكشە سەزىنەتىنىن, جەردەن كوتەرىلگەن سوڭ بارلىعىن ۇمىتاتىنىن, جۇمىسىنان شارشامايتىنىن ايتادى.
ۇشقىشتاردىڭ ءوز نانىم-سەنىمدەرى جوق ەمەس. «بۇل اتادان بالاعا بەرىلگەندەي, ۇستازدان شاكىرتكە جەتىپ وتىرادى. ۇشاققا وتىراردا سۋرەتكە تۇسپەيمىز, ءبىر-بىرىمىزبەن قوشتاسپايمىز. بىزگە جەتكەن ەرەجەلەردىڭ بارلىعى – بىرەۋدىڭ قاتەلىگى, بىرەۋدىڭ ءومىرى. ولاردى ءبىز ويلاپ تاپقانىمىز جوق, سوندىقتان ءسوزسىز, سەنەمىز» دەيدى تەمىرلان.
سونىمەن بىرگە ولار وقۋ-جاتتىعۋ بارىسىندا ارنايى ۇشاق ماكەتىمەن تاجىريبەدەن ءوتىپ, جاتتىعادى ەكەن. وقۋ بارىسىندا اپاتتى جاعدايعا دايىندىق تا قاراستىرىلعان. «قورقىنىش بىلمەگەن جاعدايدا عانا بولادى, ال ءبىلىپ تۇرساڭ – قورقۋعا سەبەپ جوق», دەيدى تەمىرلان.
ۇشاقتاردىڭ بابىن جاساپ, قاۋىپسىز ۇشىپ-قونۋىن قارايلايتىن تەحنيكتەردىڭ دە اۋە قورعانىسىنداعى ۇلەسى زور. اعا لەيتەنانت ەرسۇلتان جولامان «ۇشاقتار اۋەگە اتتانباس بۇرىن ءۇش-ءتورت ساعات دايىندالادى. ونىڭ جانارماي, گيدرو جۇيەسى مەن قۋاتى مىندەتتى تۇردە تەكسەرىلەدى. ۇشاق جۇمىسى تولىقتاي جەردەگى دايىندىققا بايلانىستى. سوندىقتان, ءاربىر قوزعالىسىنا جاۋاپتىمىز. ءبىر ۇشاقتىڭ دايىندىعى ءتورت كەزەڭنەن تۇرادى», دەيدى.
جاۋجۇرەك دەسانتشىلاربۇدان سوڭ جۋرناليستەر توبى دەسانتتىق-شابۋىلداۋشى اسكەرىنىڭ №48386 بولىمىندەگى بارلاۋشىلار توبىنا قاراي باعىت الدى. ءبولىم كومانديرىنىڭ تاربيە جانە يدەولوگيالىق جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى, پودپولكوۆنيك ۆلاديمير ۋليانوۆتىڭ ايتۋىنشا, باتالون 11 بارلاۋشىلار روتاسىنان تۇرادى. «سۇڭقار», «ۇكى», «نايزا», «وربيتا» دەپ اتالاتىن روتالاردىڭ ارقايسىسى اۋە, قۇرلىق بارلاۋىمەن قوسا, بايلانىس, جاۋدىڭ مۇمكىندىگىن انىقتاۋ سىندى جەكە مىندەتتەرگە جاۋاپ بەرەدى. ءبولىم 1962 جىلدىڭ 1 مامىرىندا قۇرىلعان. جابدىقتالعان وقۋ-جاتتىعۋ كەشەندەرىنە قوسا زاماناۋي بارلاۋ تەحنيكاسىنىڭ ۇزدىگى وسى جەردەن تابىلادى. اتاپ ايتار بولساق, ۇرلەمەلى «روتان» قايىعى, «د-30» ارتيللەريا گاۋبيتساسى, «كاماز» جانە «لەندروۆەر» ۇستىنە ورناتىلعان زەنيتتىك قوندىرعى مەن راديوستانسا, «ۆاسيلەك» مينومەتى, «بتر-80» جانە «ارلان» بروندالعان اسكەري تەحنيكالار – دەسانتشىلاردىڭ يەلىگىندە. بارلاۋشىلار كەلىسىمشارت نەگىزىندە قىزمەت ەتەدى ەكەن. اسكەري ءبولىم – رەسەيدە وتكەن حالىقارالىق جارىستاردىڭ بىرنەشە دۇركىن جەڭىمپازى.
اسكەري تەحنيكانىڭ مۇمكىندىگىن دالەلدەپ, جۋرناليستەردى تاڭعالدىرعان تاعى ءبىر جايت – ىلە وزەنىندەگى سۋدى تازارتىپ, ىشۋگە جارامدى ەتۋ. بۇل دەسانتتىق-شابۋىلداۋشى اسكەرىنىڭ ينجەنەرلىك بولىمىنە تيەسىلى «ۆوز-4» تازالاۋ ستانساسى ارقىلى جۇزەگە اسادى. بۇعان جاۋاپتى قاتارداعى جاۋىنگەر ەلامان ەگىزباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كولىك ىشىنە ورناتىلعان فيلتر ارقىلى 1 ساعاتتا 4 م3, ياعني 4 توننا سۋ تازالاۋ مۇمكىندىگى بار. بۇل قۇرىلعىمەن ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلەر يرانداعى تيگر وزەنىنىڭ سۋىن تازارتىپ, حالقىن اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتكەن.
ودان كەيىن مينا ماماندارى – ساپەرلەردىڭ بازاسىنا اتتاندىق. «جاعالاۋ» ينجەنەرلىك-ساپەرلىك بريگاداسىنىڭ مايورى اسحات سەرجانوۆ كينولوگتاردىڭ جۇمىسىمەن تانىستىردى.
ينجەنەرلىك-ساپەرلىك پولك كومانديرى باقىتبەك تاجىباەۆ ساپەردىڭ قورقۋى تابيعي نارسە, قورىقپايتىن ساپەر جاقسى مامان بولمايتىنىن ايتادى. ساپەرلەرمەن بىرگە «بەلگيا توبەتى» دە بولدى. اكيرا اتتى سەنىمدى سەرىك جۋرناليستەردىڭ سومكەسىنە الدىن الا جاسىرىلعان جارىلعىش تيپتەس زاتتى وڭاي تاۋىپ بەردى. سەرجانت سارسەنبەك ورازاەۆتىڭ ايتۋىنشا, يت تەك ءبىر ادامدى عانا تىڭداپ, يەسى ساناعاننىڭ بۇيرىقتارىن ورىندايدى ەكەن. تاپسىرماسىن ءساتتى ورىنداعان توبەتكە يەسى ويىنشىعىن بەرىپ, ەركەلەتىپ قويدى.
تىنىشتىق كەرەك بولسا, سوعىسقا دايىن بولۋ كەرەكجۋرناليستەر قاۋىمى ءارى قاراي حيميالىق قارۋ, رادياتسيامەن زاقىمدانعان اسكەري تەحنيكا مەن اسكەرلەردى زارارسىزداندىرۋ جۇمىسىنا كۋا بولدىق. ارنايى تەحنيكا, تازالاۋ قۇرالدارىمەن ۇرىس الاڭىنان قايتقان كولىكتى تازالاپ, جاۋىنگەرلەردى سابىندى سۋمەن جۋىندىرادى. بۇل رادياتسيانىڭ تاسىمالدانۋىن الدىن الادى. ءبىر ساعاتتا ءبىر ۆزۆود 7-8 كولىكتى تازارتا الادى, ال تۇگەل روتا جۇمىلدىرىلسا, ءبىر اۋداندى تازارتىپ بەرۋگە كۇشى جەتەدى. رادياتسيا, حيميا جانە بيولوگيالىق قورعانىس باتالونىنىڭ كومانديرى سايان نازارباەۆ باتالون يادرولىق جارىلىستىڭ الدىن الۋ, رادياتسيالىق, حيميا-بيولوگيالىق بارلاۋ, وسىعان بايلانىستى اقپارات جيناۋ, تالداۋمەن دە اينالىساتىنىن ايتىپ ءوتتى. باتالون بەيبىت كەزدە توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىمەن دە بىرلەسىپ جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ء«موبيلدى باتالون 2014 جىلى قۇرىلدى. حيميا – جىلدام داميتىن, وتە ارزان قارۋ. كۇن ساناپ جاڭا تۇرلەرى تابىلىپ جاتادى, سوندىقتان قۇرالدارىمىزدى دا ۇنەمى جاڭارتامىز. رادياتسيانى تەكسەرۋ, زارارسىزداندىرۋعا قاجەتتى قۇرالداردىڭ بارلىعى بار. زارارسىزداندىرۋدىڭ تولىق جانە جارتىلاي ءتۇرى بولادى», دەيدى مايور.
كورىپ كەلگەنىمىزدەي, بەيبىت كۇننىڭ ساقشىلارى ۇنەمى دايىندىق ۇستىندە. №58012 اسكەري ءبولىمى كومانديرىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان جىلقىباەۆ «تىنىشتىق كەرەك بولسا, سوعىسقا دايىن بولۋ كەرەك» دەيدى.
بەيبىت كۇنىمىزدىڭ ساقشىلارى ءتول اسكەرىمىزدىڭ الەۋەتىنە ءسۇيسىنىپ, دايىندىقتارىنا تامسانعان جۋرناليستەر توبى جاۋىنگەرلىك ارسەنالداردىڭ قاۋقارىنا باعاسىن بەرىپ, شەبەرلىگىن تەك شەرۋلەردە كورسەتۋىن تىلەپ قايتتى. وتانىمىزدىڭ تىنىشتىعىن باعىپ, شەكاراسىن كۇزەتكەن اسكەرىمىزدىڭ بۇگىنگى جۇمىسى وسىنداي.
الماتى وبلىسى