جات اعىمداردىڭ جەتەگىنە ىلەسىپ, اداستىرار ۋاعىزداردىڭ ايتاعىنا باس يزەپ, اقىرىندا قاقتىعىس الاڭىنا اينالعان سيرياعا تاپ بولعان قانداستارىمىزدى ەلگە قايتارۋ ىسىندە مەملەكەتىمىز تاراپىنان جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلگەنى بەلگىلى. بۇعان «جۋسان» وپەراتسياسى دالەل بولا الادى. وسى ورايدا, ياعني جات جەردە باسى شىرماۋعا تۇسكەن جاندارعا قول ۇشىن بەرۋدە ەلىمىزدىڭ شەت مەملەكەتتەردەگى ديپلوماتيالىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ دە اتقارىپ جاتقان ىستەرى مول. بۇگىن ءبىز سونداي جاعدايلاردىڭ بىرىنە قاتىستى ماقالانى نازارلارىڭىزعا ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.
رەداكتسيا
بۇل وقيعانىڭ وتكەنىنە ءبىرشاما ۋاقىت بولدى. مەن ول كەزدە قازاقستاننىڭ سيرياداعى كونسۋلى قىزمەتىن اتقاراتىنمىن. سيريادا سوعىس وشاعىنىڭ تۇتانۋىنا بايلانىستى, داماسكىدەگى كەڭسەمىز كورشىلەس يوردانيا استاناسى اممان قالاسىنا كوشىرىلىپ, ەندىگى قىزمەتتى وسى ارادان جۇرگىزۋگە تۋرا كەلدى. قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن وتەۋ ورايىندا داماسكىگە ءجيى بارىپ تۇراتىنمىن. وسىنداي ساپارلارىمنىڭ ءبىرى ەسىمدە ەرەكشە ساقتالىپ قالدى...
كەزەكتى رەت ورتالىقتىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا داماسكىگە جول ءجۇرىپ كەتتىم. ادەتتە, سيرياعا ليۆان ارقىلى قاتىنايتىنبىز. ۇشاقپەن بەيرۋتقا جەتىپ, ودان ءارى قاراي كولىكپەن داماسكىگە جەتەمىز. اممان مەن داماسكى اراسىندا اۋە قاتىناسى ۇزىلگەن, شەكارا جابىلىپ, ەكى ەلدىڭ اراسىندا قارىم-قاتىناس توقتاۋعا جاقىنداعان. بۇل جولعى ساپارىمنىڭ ماقساتى – سيريا اۋماعىندا بولۋ ءتارتىبىن بۇزعانى ءۇشىن ۇزاق ۋاقىت بويى قاماۋدا وتىرعان قازاقستاندىق ازاماتتى ەلگە قايتارۋ. الدىمەن, سيريا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ بىرقاتار لاۋازىمدى تۇلعالارىمەن كەزدەسىپ, وتانداسىمىزدى ەلگە قايتارۋعا قاتىستى جايتتاردى انىقتاپ الدىم. قۋانارلىعى, ءبىزدىڭ جىگىتكە سيريالىق قۇقىق قورعاۋ جانە لاڭكەستىككە قارسى كۇرەس جۇرگىزەتىن مەكەمەلەرى ءتيىستى تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, وعان تاعىلاتىن قانداي دا ءبىر ايىپتىڭ جوق ەكەندىگىن جەتكىزدى. ەلىندە سوعىس قيمىلدارى ءجۇرىپ, قان توگىلىپ جاتسا دا, ءداستۇرلى سابىرلىلىعى مەن قوناقجايلىلىعىنان, اقكوڭىل پەيىلدەرىنەن ايىرىلماعان سيريالىقتاردىڭ مىنەزىنە تاڭعالماسقا بولمايدى. ماجبۇرلىكپەن جات ەلدەردە بوسقىن بولىپ جۇرسە دە, تۇرعان مەكەندەرىن لەزدە بازارعا اينالدىرىپ جىبەرەتىن ىسكەرلىك قابىلەتتەرى دە عاجاپ ولاردىڭ.
الگى قازاق جىگىتى سيرياعا تۇركيادان زاڭسىز كىرىپ, حومس ماڭىندا ۇستالعاننان كەيىن, ادرا قالاسىندا ورنالاسقان ارنايى تۇرمەگە قامالىپ, بىرنەشە اي ارنايى تەكسەرىستەن وتكىزىلگەن سوڭ, داماسكىگە جەتكىزىلگەن. قاماۋدا وتىرعاندا ارتىق ارەكەتتەرگە بارماي, ءتارتىبى جاعىمدى بولىپتى. تۇرمە قىزمەتكەرلەرى تاراپىنان ءجابىر كورمەگەن. قاماۋداعى وتانداسىممەن جۇزدەسۋ كەزىندە ول ءوزى تۋرالى قىسقاشا بايانداپ بەردى. الماتى وبلىسىنىڭ تۋماسى, اكە-شەشەدەن ەرتە ايىرىلىپ, جەتىم وسكەن. تۋعان-تۋىس, دوس-جاران دەگەن اتىمەن جوق. قوي باعىپ, ءتۇرلى قارا جۇمىس اتقارعان. ەسەيە كەلە يسلام دىنىنە بەت بۇرىپ, ساۋد ارابياسىنا قاجىلىققا بارماق بولعان. قازاقستاننان ازەربايجانعا, ودان ءارى تۇركيا ارقىلى سيريا اۋماعىنا وتكەن كەزىندە ۇستالعان ەكەن. ءبىر قىزىعى, بىرنەشە ەلدىڭ شەكاراسىنان قۇجاتسىز وتكەن. تۇرمەدەگى جاعدايىنا شاعىمدانعان جوق. تەك سوڭعى ۋاقىتتارى وكپەسى اۋىرعانى بولماسا, ءبىر قاراعاندا, دەنساۋلىعى مىقتى كورىندى. ءوزارا اڭگىمەلەسۋ كەزىندە ايتقاندارى شاشىراڭقى شىعىپ, ەسىنە تۇسكەن جايتتاردى ابدەن شاتاستىرىپ, ءار نارسەنىڭ باسىن ءبىر شالاتىنى بايقالدى. ءسات سايىن وزگەرەتىن كوڭىل كۇيىنەن كۇتپەگەن ارەكەتتەرگە بارا الاتىنداي كۇمان تۋدى. دەگەنمەن قالاي بولسا دا, ازاماتتى ەلگە جەتكىزۋىم قاجەت. ۋاقىت تىعىز, شۇعىل شەشىم قابىلداپ, ونى ەڭ ىڭعايلى دەپ تابىلعان داماسك-دۋباي-الماتى باعىتىنداعى ۇشاقپەن اتتاندىرۋعا كىرىستىك. داماسكىدەن شەت مەملەكەتتەرگە اۋە قاتىناسى ابدەن قيىنداعان ۋاقىت. باۋىرلاس دەيتىن اراب مەملەكەتتەرىنىڭ كوبى سيريامەن اۋە بايلانىستارىن ۇزگەن. بۇل باسىنا بۇلت ءۇيىرىلىپ, انىعى سىرتتان كەلگەن جات كۇشتەر شاڭىراعىن شايقالتۋدى كوزدەگەن شام حالقىنىڭ بارشا قيىندىقپەن جالعىز ءوزى ارپالىسىپ جاتقان كەزەڭ بولاتىن.
ەندىگى شارۋا الگى جىگىتكە قاجەتتى قۇجاتتاردى راسىمدەپ ءارى سيريانىڭ مۇددەلى مەكەمەلەرىمەن كەلىسىپ, جەرگىلىكتى پوليتسيا كومەگىمەن اۋەجايعا جەتىپ, داماسكىدەن اتتانۋ. زاۋلاعان كولىكتەرىمىز اۋەجايعا بەت الدى. جول بويى قيراعان ۇيلەر, ترانشەيالار مەن تانكتەر تۇرعان بەكەتتەر. الىستان اتىستىڭ داۋىسى ايقىن ەستىلۋدە. جۇرگىزۋشىمىز جۋىردا عانا وسى جەرلەردە قارۋلى قاقتىعىس بولعانىن ايتادى. اۋەجايدىڭ ءوزى اسكەري قامال ءتارىزدى كورىندى. اسپاندا بىرنەشە اسكەري تىكۇشاق ەرسىل-قارسىلى ۇشىپ ءجۇر.
ءبىز قاۋىپتەنگەندەي توسىن جايتتار داماسكى اۋەجايىندا باستالدى. ازاماتىمىز كۇتپەگەن جەردەن قازاقستانعا قايتپايمىن دەگەن داۋ شىعارىپ, ۇشاققا وتىرماۋ ءۇشىن كەز كەلگەن ارەكەتكە بارۋعا دايىن ەكەنىن كورسەتتى. جىلدار بويى جيناقتالاتىن كاسىبي تاجىريبەنى پايدالاناتىن تاعى ءبىر ءساتتىڭ تۋعانىن ءتۇسىندىم. مۇنداي پروبلەمامەن ساۋد ارابياسىندا, يراندا جانە وزبەكستاندا قىزمەتتە جۇرگەندە تالاي مارتە بەتپە-بەت كەزدەسكەن ەدىم. ءيا, ول باسقا اڭگىمە. رەسمي قىزمەتكەر رەتىندە نۇسقاۋلىقتارعا سايكەس جانسىز, قۇرعاق تاقىلداۋدىڭ تۇككە تۇرمايتىندىعى, كەرىسىنشە احۋالدى ودان ءارى ۋشىقتىرىپ جىبەرۋ ىقتيمالدىعى بەلگىلى. ونىمەن جەرلەس, ساپارلاس, ءتىپتى جاناشىر جولداس بەينەسىنە كوشىپ, ءبىرشاما ۋاقىت باۋىرلىق اڭگىمە ايتۋدىڭ كەزەگى كەلگەن. اسەرى ءتيدى بىلەم, سەرىگىم بوتەن نيەتىنەن باس تارتىپ, بىرگە جۇرۋگە كەلىستى. بۇعان قوسا, ۇشاققا الىپ كىرمەكشى بولعان سۋسابىن قۇتىسىنىڭ ىشىنە جاسىرعان ەكى پىشاعىن قولىنان الدىم. ال ونىڭ توسىن ارەكەتى تىركەۋدەن ءوتىپ, ۇشاققا كىرەتىن كەزدە كەنەتتەن وربىگەندىكتەن, شىعارىپ سالىسۋعا ىلەسىپ كەلگەن كومەكشىلەرىمنەن ەندىگى قايىر جوق. ونىڭ ۇستىنە اۋەجاي قىزمەتكەرلەرىنە جانە كەدەنشىلەرگە بۇل جايتتى حابارلاۋ – ونىڭ دەپورتاتسيالانۋىن دەرەۋ توقتاتىپ, بۇعان دەيىن اتقارعان بارلىق ءىسىمىزدى جوققا شىعارماق. سوندىقتان ءوزىم «تاركىلەگەن» قاۋىپتى زاتتار دەرەۋ قوقىس جاشىگىنە تاستالدى. حوش, اقىرى دۋبايعا قاتىنايتىن ۇشاققا بىرگە وتىردىق.
دۋبايعا كەلىپ قونعان سەرىگىم ەكەۋمىزدى وسى قالاداعى ءبىزدىڭ كونسۋل مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندەگى ەلشىلىكتىڭ ديپلوماتتارى جانە جەرگىلىكتى مەكەمەلەر قىزمەتكەرلەرى قارسى الدى. الماتىعا ۇشاتىن ۇشاق كەلەسى كۇنى بولعاندىقتان, ءبىزدىڭ جولاۋشىنىڭ «ەرەكشە» مارتەبەسىنە بايلانىستى, وزگە جۇرتتان وڭاشا ارنايى بولمەدە كۇتۋىمىز ۇيىمداستىرىلىپتى. داماسكىدە باستالعان ەكەۋارا جۇرەكجاردى سۇحباتتى جاڭا, قىزىقتى تاقىرىپتار قوسىپ قايتا جالعاستىرۋعا تۋرا كەلدى. ايتەۋىر سوڭعى تاۋلىك تە ساتىمەن ءوتىپ, الماتىعا باعىت الدىق. الىس ساپارلاردا جۇرگەندە وسىناۋ التىن ۇياما ءاردايىم اياۋلى اتا-اناممەن, اقجارقىن, ادال دوستارىممەن قاۋىشۋدى كۇتىپ, ىشتەي ەرەكشە قۋانىشقا تولى ساعىنىشپەن جەتۋشى ەدىم. بۇل جولى وزگە سەزىم بويدى بيلەدى, قاسىمداعى ءومىرى بۇرالاڭعا تولى ادامدى امان-ەسەن ەلىنە جەتكىزۋدىڭ زور جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنىپ, كوڭىلدە تولقۋ بار.
اۋەجايدا ۇشاقتان تۇسكەن ساتتە تاعدىردىڭ تالكەگىنە ۇشىراپ تۇرمىستىڭ قيساپسىز قيىندىعىنان قاجىپ, ساناسى سانسىراعان, اقىرزامان داۋىلى اتامەكەنىنەن اداستىرىپ, ايدالاداعى جانجال اۋماعىنا لاقتىرعان ازاماتتى جەرگىلىكتى قىزمەتكەرلەر قارسى الدى. مۇنان كەيىنگى ونىڭ تاعدىرى مەن ءۇشىن بەيمالىم, بىراق بالا كۇنىنەن اينالاسىنىڭ قامقورلىعى مەن جىلى الاقانىنا مۇقتاجداي كورىنگەن بەيكۇنا بەينەسى كوز الدىمدا قالىپ قويىپتى.
بابىر داۋرەنبەك