پارلامەنت ماجىلىسىندە كوپشىلىكتىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرىن كوتەرىپ جۇرگەن حالىق قالاۋلىلارى زاڭ جوبالارىن جان-جاقتى تالقىلاعاندا وڭىرلەردىڭ احۋالىن نازاردان تىس قالدىرمايدى. كەشە پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا ماقۇلدانعان 2020-2022 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭ جوباسىنا دەپۋتاتتاردىڭ ۇسىنىسىمەن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ, قۇجاتتا ەلدى مەكەندەردى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى نىساندارىن جانە كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ءۇشىن قوسىمشا قاراجات كوزدەلدى.
ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن القالى جيىندا الدىمەن دەپۋتاتتاردىڭ قاراۋىنا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قورىنان 2020-2022 جىلدارعا ارنالعان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت تۋرالى» زاڭ جوباسى ۇسىنىلدى. بۇل قۇجاتتىڭ جاي-جاپسارىمەن تانىستىرعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ ۇلتتىق قوردى قالىپتاستىرۋ جانە پايدالانۋ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتى 2020-2021 جىلدارى 2 ترلن 700 ملرد تەڭگە مولشەرىندە, ال 2022 جىلى 2 ترلن 600 ملرد تەڭگەگە دەيىن تومەندەتۋمەن ايقىندالعانىن ايتتى.
سونداي-اق مينيستر «رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەر, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار, استانا بيۋدجەتتەرى اراسىنداعى 2020-2022 جىلدارعا ارنالعان جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەردىڭ كولەمى تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە ەگجەي-تەگجەيلى باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2020-2022 جىلدارعا ارنالعان جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەردى ەسەپتەۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى بار. ءبىرىنشىسى –جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا ىنتالاندىرۋ. ول ءۇشىن شاعىن جانە ورتا بيزنەستەن تۇسەتىن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن 2020 جىلدان باستاپ جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە بەرۋ قاراستىرىلدى. ەكىنشىسى – وڭىرلەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرۋ. ول ءۇشىن جاڭا كوەففيتسيەنتتەر ەنگىزىلدى. بۇل – مەكتەپتەر شاعىن جيناقتىلىعى, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ الەۋەتتى ونىمدەرىنىڭ كولەمى, اۋماق اۋدانى, تۇرعىن ءۇي سانى, ءوڭىردىڭ جالپى وڭىرلىك ونىمىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى. ءۇشىنشىسى – جەرگىلىكتى كىرىستەردىڭ ءوسۋ الەۋەتى. بۇل تۇرعىدا دامۋ بيۋدجەتىنە ەكى جاڭا كومپونەنت ەنگىزىلدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ كىرىستەرى وسكەن كەزدە دامۋ بيۋدجەتى ۇلعايادى. ءۇش جىلدىق كەزەڭدە جالپى وڭىرلىك ءونىمنىڭ ءوسۋى جىلدامداعان جاعدايدا سۋبۆەنتسيالى وڭىرلەر قوسىمشا كوەففيتسيەنت الادى.
ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ بايانداما جاساپ, ءۇش جىلدىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭ جوباسىنا بىرقاتار تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەنىن ايتتى.
–ماجىلىستە زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا بىرقاتار تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى جانە بيۋدجەت جوباسىنىڭ پارامەترلەرى قايتا قارالدى. تۇزەتۋلەردىڭ ءبىر بلوگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن, سونداي-اق ونىڭ جەكەلەگەن تاپسىرمالارىن قارجىلىق قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. شىعىستاردىڭ نەگىزگى بولىگى مۇعالىمدەر مەن مادەنيەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن ۇلعايتۋعا ارنالدى. بۇل – ءۇش جىلعا شامامەن 1,1 ترلن تەڭگە. ميكرو جانە شاعىن بيزنەستى تابىسقا سالىناتىن سالىق تولەۋدەن بوساتۋدى ەسكەرە وتىرىپ, سۋبۆەنتسيالار كولەمى وزگەرتىلدى. تۇزەتۋلەردىڭ ەكىنشى بلوگىن دەپۋتاتتار ۇسىنىپ, بۇلار حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن جاقسارتۋعا جانە ايماقتاردى دامىتۋعا باعىتتالدى. ماسەلەن, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى تازا اۋىزسۋمەن, سۋ جەتكىزۋ قىزمەتتەرىمەن قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى نىساندارىن جانە كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا قوسىمشا قاراجات كوزدەلگەن. 2020 جىلى وڭىرلەرگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن 3,8 ترلن تەڭگە بولىنەدى. بۇل – بيۋدجەتتىڭ جالپى شىعىستارىنىڭ 29%-ى. ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر اياسىندا ەسەپ كوميتەتىنىڭ بىرقاتار ۇسىنىمى ەسكەرىلدى. ۇكىمەت جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قاراجاتتى جۇمساۋىنا مونيتورينگتى جانە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ تەتىكتەرىن پىسىقتاۋدا, – دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندە دەپۋتاتتار الداعى ءۇش جىلداعى بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىق تۇسىمدەرىنىڭ نەگىزگى كوزدەرى تۋرالى ماسەلەنى كوتەردى. دەپۋتاتتىق كورپۋس ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن قولداۋ شىعىندارىنىڭ جوسپارلى تۇردە ازايۋىنا بايلانىستى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين جاقىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مەملەكەت ءۇشىن قوسىمشا كىرىس كوزدەرىن ىزدەۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى ءسوز قوزعاعانىنا ءمان بەردى. ول بيۋدجەت كىرىسىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى ءالى دە ۇلتتىق قور اۋدارىمىنان جانە مۇناي ەكسپورتىنىڭ سالىعىنان تۇراتىنىن ايتتى.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار جالپى جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, اتاپ ايتقاندا, «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ تيىمدىلىگىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. ۇسىنىلعان ءۇش جىلدىق بيۋدجەت جوباسىنا سايكەس «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا 186 ملرد تەڭگە بولىنگەن. ال دەپۋتاتتاردىڭ پىكىرىنشە, ەڭبەك نارىعىندا جاقسارۋ بايقالمايدى.
–جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسى – بۇل اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك باعدارلاماسى ەمەس, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن باعدارلاما. بولىنگەن قاراجاتقا جۇمىس ورىندارى قۇرىلىپ, تيىسىنشە ادامدار جالاقى الىپ, ودان تابىس سالىعىن تولەۋى كەرەك. ەگەر مۇنداي ناتيجە بولماسا اقشا قۇمعا سىڭگەندەي بولادى. ادام ناتيجەلى جۇمىس ىستەگەن كەزدە ول الەۋمەتتىك كومەك الۋدان باس تارتىپ, ءوزى تابىس تابا باستايدى, – دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
وسى رەتتە نۇرلان نىعماتۋلين ۇكىمەت ساعاتىندا «ەڭبەك» باعدارلاماسى قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن, زاڭنامالىق دەڭگەيدە نە ىستەۋ كەرەكتىگى تۋرالى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنىستارىن تىڭدايمىز دەدى.
–بۇگىن ماقۇلدانعان بيۋدجەت جوباسىندا ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن قولداۋ, دەنساۋلىق سالاسى, باسپانا جانە جۇمىسپەن قامتۋ, باسقا دا الەۋمەتتىك ماقساتتارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. بۇل تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ماڭىزدى باستامالارىن, سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى قاسىم جومارت توقاەۆتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى بويىنشا باسىم باعىتتاردى ودان ءارى جالعاستىرۋ ەكەنى انىق. ەندى نەگىزگى مىندەت – وسى بولىنگەن بارلىق قاراجاتتاردىڭ ءوز ۋاقىتىندا ءتيىمدى جۇمسالۋى. وسىعان وراي مەملەكەتتىڭ ءاربىر تيىنى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ قاتاڭ باقىلاۋىنا الىنادى. قازىرگى ۋاقىتتا ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ شەشۋشى فاكتورى – بولىنەتىن قاراجاتتىڭ مولشەرى ەمەس, ولاردىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى جوسپارلانۋى جانە يگەرىلۋى, سونداي-اق حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ ارتۋى, جالپى ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋى, – دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
پالاتا سپيكەرى اتاپ وتكەندەي, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ بارلىق شىعىستارىنىڭ 46%-ى نەمەسە 18,2 ترلن تەڭگە الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋعا باعىتتالعان. ماجىلىستە مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسىن 2020 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ 25%-عا, الداعى ءتورت جىلدا ەكى ەسە ارتتىرۋعا جانە مادەنيەت جانە ونەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 35%-دان 50%-عا دەيىن كوتەرۋگە باعىتتالعان تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.
–جالپى العاندا, پارامەترلەرىن ەلباسى مەن پرەزيدەنت بەلگىلەيتىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت – مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ تىرەگى. مۇنى ناقتى ءتۇسىنۋ كەرەك. وسىعان بايلانىستى دەپۋتاتتار بيۋدجەتتىڭ شىعىس بولىگىنە ايتارلىقتاي تۇزەتۋلەر ەنگىزدى. بەلگىلى ءبىر ناتيجەگە جەتۋدى كوزدەمەيتىن نەگىزسىز شىعىندار ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ شۇعىل شەشۋدى قاجەت ەتەتىن قاجەتتىلىكتەرىنە قايتا بولىنەدى. ەندى قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن بولىنگەن قاراجاتتىڭ ۋاقتىلى جانە ءتيىمدى پايدالانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ – ۇكىمەتتىڭ, سونداي-اق دەپۋتاتتاردىڭ دا مىندەتى. دەپۋتاتتىق كورپۋس بۇل باعىتتاعى بەلسەندى بىرلەسكەن جۇمىستارعا دايىن, – دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى نۇرلان نىعماتۋلين.