مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا التىن وردا تاريحىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا ايرىقشا ءمان بەرۋى زيالى قاۋىمدى بەي-جاي قالدىرا المادى.
ويتكەنى الەمدىك تاريحناماداعى جوشى ۇلىسى نەمەسە ورىس تاريحناماسىنداعى التىن وردا تاريحى الدىمەن ءبىزدىڭ تاريحىمىز, قازاقتىڭ تاريحى. ەرتىس وزەنىنەن دۋناي وزەنىنە دەيىنگى كەڭ-بايتاق تەرريتوريانىڭ نەگىزىن قالاعان شىڭعىس حاننىڭ ۇلكەن ۇلى جوشى حان قازاقستانعا 1221 جىلى كەلسە, 1269 جىلى تالاس قۇرىلتايىنان سوڭ ءوز الدىنا ەگەمەندىك العان التىن ورداعا بيىل 750 جىل تولىپ وتىر. ارينە كەز كەلگەن كوزى-قاراقتى شەتەلدىك ازامات الىپ جوشى ۇلىسىنىڭ تاريحىمەن, قالدىرعان مۇرالارىمەن, الەمدىك وركەنيەتكە قوسقان ۇلەسىمەن ءتۇرلى زەرتتەۋلەر ارقىلى تانىسادى, دەگەنمەن كوزىمەن كورگەنگە ەشتەڭە جەتپەيتىنىن تۇسىنەدى. وسى قىزىعۋشىلىقپەن قازاقستانعا كەلەدى. ال ءبىز تۋريستەرگە نە كورسەتە الامىز؟
اتا تاريح سارايشىق, تۇركىستان, ۇلىتاۋ, وتىراردىڭ جوشى ۇلىسى تاريحىمەن استاسىپ جاتقانىن جاقسى بىلەدى. 1999 جىلى 3 قىركۇيەكتە سارايشىق مۋزەي-قورىعىنىڭ اشىلۋ ساتىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «مىنە, مىناۋ اق-جايىقتىڭ سۋى شايىپ جاتقان سارايشىق ەۋرازيانىڭ ءاپايتوس دالاسىنداعى كوپتەگەن ەلدى وركەنيەت پەن ەرلىككە, بىرلىك پەن تىرلىككە, اقىل-پاراسات پەن باۋىرلاستىققا باۋلىعان التىن وردا ەلىنەن قالعان سارى جۇرت. ول قاسىم حان بيلىك قۇرعان تۇستا قازاق حاندىعىنىڭ استاناسى بولدى. سارايشىق توپىراعى قاسيەتتى, ويتكەنى بۇكىل تۇركى الەمىنە ورتاق التىن وردا حاندارى – توقتا, جانىبەك, بەردىبەك, نوعايلىنىڭ بيلەۋشىسى – وحاس, ودان بەرگى قاسىم حان سياقتى اتاقتى حاندارىمىز بەن باتىرلارىمىزدىڭ جانى وسىندا ماڭگىلىك جاي تاپتى. ونى ەلىمىزدىڭ العاشقى پانتەونى دەسەك تە بولادى» دەپ ورتاعاسىرلىق سارايشىقتى اسقاقتاتا جوعارى باعالاعان بولاتىن.
سارايشىقتا باتۋ حاننىڭ ۇرپاقتارى ءاز-جانىبەك, بەردىبەك حان رەتىندە التىن وردا تاعىنا وتىردى, وزبەك حان مۇسىلمان ءدىنىن التىن وردانىڭ مەملەكەتتىك دىنىنە اينالدىردى. قاسىم حان سارايشىق ورداسىندا قازاق مەملەكەتىن نىعايتتى, ەل شەكاراسىن ەدىلگە دەيىن ۇزارتتى. ولاي بولسا, سارايشىق الەمدىك تۋريزم ورتالىعىنا سۇرانىپ تۇر. وعان سارايشىق مۋزەي-قورىعىنىڭ رەسپۋبليكالىق مارتەبەگە يە بولۋى, جىلدا جايىق سۋى باساتىن جاعالاۋدىڭ بەكىتىلۋى, ارحەولوگيالىق-رەستاۆراتسيالىق جۇمىستاردىڭ قاتار ءجۇرۋى, ساپار ورتالىعى قۇرىلىسىنىڭ شەشىم تابۋى, مامان-كادرلاردىڭ جيناقتالۋى تولىق جاعداي جاسادى. الدىمىزدا ورتاعاسىرلىق سارايشىقتىڭ اۋماعىن قورشاۋ, ونىڭ قورعانىن, كەرۋەن-سارايىن قالپىنا كەلتىرۋ, قاسىم حان ەسكەرتكىشى مەن كەسەنەسىن تۇرعىزۋ, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى تاراپىنان تۇسىرىلەتىن «قاسىم حان» فيلمىنە دايىندالاتىن دەكوراتسياسىن سارايشىقتا ورناتۋ, الەمدىك ارحيۆتەردەگى جاڭا قۇجاتتاردى الدىرۋ مىندەتتەرى تۇر. مۇنىڭ بارلىعى شىنايى ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا جاڭا جول اشادى. پرەزيدەنتتىڭ جولداۋدا ەكو, ەتنوتۋريزمدى ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى سالاسى رەتىندە دامىتۋ, التىن وردانىڭ 750 جىلدىعىن وسى باعىتتا اتاپ ءوتۋ تۋرالى تاپسىرماسى ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا تىڭ سەرپىن بەرەرى انىق.
ابىلسەيىت مۇقتار
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, «سارايشىق مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعى» رمقك ديرەكتورى