تابىسىن جاسىرۋ مەملەكەتتى توناۋمەن تەڭ

زاڭسىزدىققا جول بەرىلمەۋى ءتيىس

سونداي-اق ەلباسى ماسىل­دىق­تىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ كەرەك­تىگىن قاداعالاپ, كومەك اسا مۇقتاج جان­دارعا اتاۋلى سيپاتتا تاعايىن­دالۋى ءتيىس ەكەنىن باسا ايتقان. ءسويتىپ جاڭا اتاۋلى الەۋ­مەت­تىك كومەك كوپ ۇزاماي 1 ساۋىردەن باستاپ بەرىلدى. بۇگىنگە دەيىن بۇل كومەككە 2 ملن 87 مىڭ 400 ادام, ياع­ني 405 600 وتباسى قول جەتكىزگەن.

مۇنىڭ 1 302 500-ءى – بالالار. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى الەۋمەتتىك كومەك ساياساتىن دامىتۋ دە­پار­تامەنتىنىڭ باسقارما باسشىسى اياجان جانعابىلوۆانىڭ ايتۋىن­شا, بيىل ااك تولەۋگە 204 ملرد 500 ملن تەڭگە قاراس­تى­رىلعان, ونىڭ 186 ملرد 100 ملن تەڭگەسى رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتەن, 18 ملرد 400 ملن تەڭ­گەسى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ءبو­لىندى. جالپى جاردەماقى الۋ­شى­لاردىڭ ەڭ كوبى تۇركىستان وبلىسىندا بولىپ, ونداعى 498 700 ادام اتالعان كومەك قاراجاتتى العان. ال الماتى وبلىسىنداعى 225 400 ادامعا, شىمكەنت شا­ھارىنداعى 216 300 ادامعا ااك تاعايىندالعان.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا ۇكىمەتكە ااك-ءنى ءبولۋ ءتارتىبىن رەتتەۋدى تاپسىردى. «بۇل جۇيە اشىق ءارى ادىلەتتى بولىپ, ادامداردى بەيقامدىققا ەمەس, ەڭبەك ەتۋگە ىنتالاندىرۋى ءتيىس», دەگەن مەملەكەت باسشىسى كو­مەك, نەگىزىنەن, جۇمىس ىستەۋگە ىن­تاسى بارلارعا بەرىلۋى كەرەك­تىگىن باسا ايتتى. راسىندا سوڭ­عى ۋاقىتتا ماسىلدار مەن تابى­سىن جاسىرعانداردىڭ انىق­تال­عانى تۋرالى اقپارات تاراي باستادى. ەڭبەك  جانە الەۋ­مەت­تىك قورعاۋ مينيسترلىگى الەۋ­مەتتىك كومەك ساياساتىن دامىتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باس مامانى نۇرساۋلە ەلەۋوۆانىڭ  اي­تۋىنشا, مينيسترلىك وسىنداي 72 مىڭنان استام كومەك  الۋ­شىنىڭ ءتىزىمىن انىقتاپتى. ونىڭ ىشىندە 14 مىڭ  وتباسىعا كومەك بەرۋ تولىق توقتاتىلسا, 27 900 وتباسىنىڭ قۇجاتى قايتا قارالىپ, بەرىلەتىن كومەكتىڭ سوماسى وزگەرگەن. «زاڭسىز الىنعان 74 ملن تەڭگە انىقتالىپ, بارلىعى بيۋدجەتكە كەرى قايتارىلدى», دەيدى باس مامان.

مىسالى, پاۆلودار وبلىسىندا 444 وتباسىعا ااك بەرۋ توقتاتىلعان. بۇل تۋرالى وتكەن اپتادا وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسى الەۋمەتتىك كومەك جانە الەۋمەتتىك ارىپتەستىك ءبولىمىنىڭ باسشىسى مايگۇل راحىمجانوۆا حابارلادى. اقتوبە وبلىسىندا تابىسىن جاسىرىپ ااك العاندار مەملەكەتكە 3 جارىم ملن تەڭگەدەن استام شىعىن كەلتىرگەن. ء«ساۋىر ايىنىڭ باسىندا ءوڭىر تۇرعىنى العا اۋداندىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار بولىمىنە ااك الۋعا قۇجاتتارىن تاپسىردى. وعان اي سايىن 131 235 تەڭگە تولەم ەسەبىنەن جالپى سوماسى 1 574 820 تەڭگە الەۋمەتتىك كومەك تاعايىندالدى. 23 ساۋىردە وسى ازامات اقتوبە قالاسىنا ۋاقىتشا تىركەۋگە تۇرىپ, ااك الۋعا قايتادان قۇجات تاپسىرعان», دەيدى وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ تابىسى از وتباسىلارعا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى اقسۇلۋ جۇبانازاروۆا. ال الماتىدا زاڭسىز جولمەن ااك العان 1350 وتباسى انىقتالعان بولاتىن. ولاردىڭ اراسىندا كاسىپكەرلەر دە بار ەكەنىن ايتقان قالا اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ: ء«بىز قالاعا ۋاقىتشا تىركەۋگە تۇرىپ, بالالارىن وزگە وڭىرلەردەگى اتا-اجەلەرىمەن قالدىرعان وتباسىلاردى انىقتادىق. ەگەر بىزدە 9350 وتباسى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىن بولسا, ولاردىڭ 20 پايىزعا جۋىعىنىڭ تۇراقتى تىركەۋى جوق. ءسويتىپ الماتى, تۇركىستان جانە جامبىل وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى ءبىزدىڭ قالادان جاردەماقى الىپ جۇرگەن. وسىنداي زاڭسىز جولمەن تولەم الىپ جۇرگەندەردى انىقتاۋ ارقىلى 83 ملن تەڭگە ۇنەمدەلدى», دەدى.

مۇنداي زاڭسىزدىقتار باس قالادا دا انىقتالىپ وتىر. قالالىق حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە, ااك نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى 6 مىڭنان استام وتباسىعا (37 مىڭ ادام) تاعايىندالعان. ونىڭ 3 323-ءى كوپ بالالى, 644-ءى تولىق ەمەس وتباسى بولسا, 1 366-سى تابىسى تومەن وتباسىعا جاتادى. بۇگىنگى تاڭدا تابىسىن جاسىرعان مىڭنان اسا وتباسى انىقتالىپ, 339 وتباسىعا تولەمدەر بەرۋ توقتاتىلعان.

مينيسترلىك وكىلى نۇرساۋلە  ەلەۋوۆانىڭ تۇسىندىرۋىنشە, كومەك الۋشىلاردىڭ تابىسى مينيسترلىكتىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىندە كورسەتىلىپ تۇرادى. ولارعا قاندايدا ءبىر ارتىق تابىس تۇسكەن جاعدايدا مينيسترلىك اتقارۋشى ورگاندارعا ءتىزىمدى جىبەرەدى. ء«اربىر ادام ءوتىنىشىن تاپسىرعان كەزدە ءوزىنىڭ تابىسىن انىق كورسەتۋگە مىندەتتى. اقپاراتتىق جۇيەدە بۇل تابىستار بولماعاندىقتان ولاردىڭ جاسىرعانىن دالەلدەي الماعان بولاتىنبىز. بىرنەشە اي وتكەننەن كەيىن ول وتباسىلارعا قوسىمشا تاعى دا تابىستار ءتۇستى», دەيدى ول. بۇدان بولەك ااك-ءنى زاڭسىز العانداردىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى مينيسترلىك ۋچاسكەلىك كوميسسيانىڭ قۇرامىنا جەرگىلىكتى سالىق باسقارماسىنىڭ, اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ وكىلدەرىن جانە ۆەتەرينارلىق دارىگەردى ەنگىزىپتى. سوندىقتان دا زاڭسىزدىقتى انىقتاۋ جۇمىستارى جالعاسا بەرەتىنىن ايتادى ن.ەلەۋوۆا. 

تۇرمىسىن تۇزەگەندەر كوپ

اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك 2018 جىلى 581 مىڭ ادامعا بەرىلگەنىن ەسكەرسەك, بيىل 1 ساۋىردەن بەرى جاڭا جۇيەدەگى كومەككە قول جەتكىزگەندەردىڭ سانى ونىڭ ءۇش ەسەسىندەي بولىپ وتىر. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتىڭ شارتتى جانە شارتسىز ەكى ءتۇرى بار. شارتتى بولسا 6 اي سايىن قۇجاتتارىن قايتا تەكسەرىستەن وتكىزىپ تۇرادى. كومەكتىڭ بۇل ءتۇرى وتباسىندا جۇمىسقا قابىلەتتى ازامات بار بولعانىمەن بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرمەن ۋاقىتشا جۇمىس ىستەمەيتىن بولسا عانا بەرىلەدى. ال شارتسىز ااك الاتىن ازاماتتار جىلىنا ءبىر رەت قۇجاتتارىن جاڭالايدى. بۇل ۇيىندە جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى كىسى مۇلدە جوق (مىسالى, جۇبايى مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى, اجىراسقان نەمەسە قايتىس بول­عان, ال ءوزىنىڭ 3 جاسقا دەيىنگى بالاسى بار) جانە 23 جاسقا دەيىنگى بالاسى وقۋدا بولعان جاعدايدا عانا تاعايىندالادى. ەگەر 18 جاستان اسقان بالاسى وقىمايتىن, بىراق جۇمىس ىستەمەيتىن بولسا, قىسقا مەرزىمدى وقىتۋ كۋرستارىنان ءوتىپ, جۇمىس ىستەۋى ءتيىس. جۇمىسقا ورنالاسقاننان كەيىن دە ەڭبەكاقىسى كۇنكورىس دەڭگەيىن تولتىرماسا, بۇل وتباسىنا ءبارىبىر ااك بەرىلە بەرەدى. ەرەكشە ەسكەرەتىن جايت تا وسى.

«1 تامىزدىڭ جاعدايى بويىنشا شارتتى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى الۋشىلاردىڭ سانى 93 100 وتباسى (547 مىڭ ادام) بولدى. ولاردىڭ 39,4%-ى كومەك قاراجاتتى ءبىرجولا الدى. ونىڭ ىشىندە 87 600 وتباسى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىعىن ۇيىمداستىرۋعا السا, 50 900 وتباسى ءىرى قارا مال العان. ۇساق مال العان وتباسى – 22 900 بولسا, قۇس شارۋاشىلىعىمەن اينالىسا باستاعان وتباسى 9 600-گە جەتكەن. سونداي-اق 5100 وتباسى  جەكە كاسىبىن اشسا, 383 وتباسى بۇل قاراجاتتى جەكە ىستەرىن جالعاستىرۋ ءۇشىن پايداسىنا جاراتتى», دەيدى دەپارتامەنت وكىلى نۇرساۋلە  ەلەۋوۆا.

اقتوبە وبلىسى قوبدا اۋدانىنداعى ااك الۋشى اسىلبەك كۇلتىلەۋوۆ وسىنداي مۇمكىندىكتەرگە قول جەتكىزگەندەردىڭ ءبىرى. قولى قىسقا كوپ بالالى وتباسى بىرنەشە ايدىڭ ىشىندە كاسىپكەر وتباسىنا اينالعان. تابىسى مولايعان اسىلبەك كۇلتىلەۋوۆ قۋانىشىن جاسىرمادى. «مەنىڭ ءتورت بالام بار. جۇبايىم جاسقا تولماعان بالامىزدى قاراپ جۇمىسسىز وتىر. مەن دە اۋداندىق جۇمىسپەن قامتۋ بولىمىنە جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەن ەدىم. ااك تاعايىندالعان سوڭ مەنى قوبدا اۋداندىق كوپسالالى كوللەدجىندە ءۇش اي دانەكەرلەۋ كۋرسىنا تەگىن قاتىستىردى جانە اي سايىن 16 759 تەڭگە كولەمىندە ستيپەنديا بەرىپ تۇردى. سەرتيفيكاتىمدى الىپ شىققان سوڭ مامىر ايىندا مەملەكەتتەن 1 183 836 تەڭگە كولەمىندە ااك الدىم. ءسويتىپ جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلدىم. ماۋسىم ايىندا تاعى 250 مىڭ تەڭگە كولەمىندە گرانت بەردى. بۇل قاراجاتقا ۇستالىق, دانەكەرلەۋ جانە قۇرىلىس جۇمىستارىنا ارنالعان جابدىقتار ساتىپ الدىم. قازىر بولات ەسىكتەردىڭ, مانگالداردىڭ, مەتالل دۋالداردىڭ جانە ينتەرەر بۇيىمدارىنىڭ ءوندىرىسىن باستاپ كەتتىم. بولاشاقتا اۆتوماتتى قاقپالاردى شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن», دەدى ول. اقتوبە وبلىسىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەربول داناعۇلوۆتىڭ ايتۋنىشا  وڭىردە ااك الاتىن 972 وتباسى قيىن جاعدايدان قۇتىلىپ, تۇرمىسى تۇزەلە باستاعان.

2017 جىلى تۇركىستان وبلىسى ارىس قالاسىنان پاۆلودار وبلىسىنىڭ مايقوڭىر اۋىلىنا قونىس اۋدارعان سەرىك جادىگەردىڭ ااك جانە باسقا دا كومەكتەر ناتيجەسىندە ءال-اۋقاتى كوتەرىلگەن. ء«بىزدىڭ التى بالامىز بار. 5-سىنىپتا وقيتىن قىزىم تۋعاننان مۇگەدەك, 5 رەت كۇردەلى وپەراتسيا جاساتتىق. قونىس اۋدارۋىمىزعا دا بالامىزدىڭ دەنساۋلىعى سەبەپ بولدى. ءساۋىر ايىندا بىزگە 1 567 200 تەڭگە سوماسىندا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىندالدى, اي سايىن 130 600 تەڭگە الامىز. سونداي-اق بىزگە جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتى دامىتۋعا 176 750 تەڭگە كولەمىندە كومەك كورسەتىلدى. بۇل اقشاعا ءبىز ءىرى قارا ساتىپ الدىق. ەرتىس اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ شەشىمى بويىنشا 4 بالامىزدى مەكتەپكە دايىنداۋعا 50 500 تەڭگە كولەمىندە بىرجولعى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلدى. جولداسىم اكىمدىككە جۇرگىزۋشى بولىپ تۇراقتى جۇمىسقا تۇردى. ءوزىم اۋىلدىق كلۋبقا تەحنيكالىق قىزمەتكەر بولىپ ورنالاستىم», دەيدى سەرىكتىڭ جۇبايى مارجان نالىباەۆا.

راسىمەن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تىستەگەننىڭ اۋزىندا, ۇستاعاننىڭ قولىندا كەتەتىن كول-كوسىر, سۇراۋى جوق قاراجات ەمەس. بۇل مەملەكەت قازىناسىنان تەك شىن مۇقتاجدار مەن جۇمىسىن دوڭگەلەتۋگە شارا تاپپاي وتىرعاندارعا بەرىلەتىن كومەك. ال ونى تابىسى تاۋداي كاسىپكەرلەردىڭ قىمقىرۋى مەملەكەتتى توناۋمەن تەڭ دۇنيە.