پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا بىرقاتار جاڭا زاڭ جوبالارى ماقۇلداندى.
ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماڭىزدى
جيىن باسىندا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين القالى توپقا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ قاۋلىسىمەن دەپۋتاتتار قاتارىنا قوسىلعان Nur Otan پارتياسىنىڭ مۇشەسى نۇرلان ءالىمجانوۆتى تانىستىردى. انت قابىلداپ, قىزمەتىنە كىرىسكەن جاڭا دەپۋتات الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بولدى.
سودان سوڭ ءماجىلىس سپيكەرى دەپۋتاتتار نازارىنا كۇن تارتىبىندەگى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن سولتۇستىك ينۆەستيتسيالىق بانك اراسىنداعى سولتۇستىك ينۆەستيتسيالىق بانكتىڭ قازاقستانداعى قىزمەتىن رەتتەيتىن نەگىزدەمەلىك كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قاراۋدى ۇسىندى. بۇل كەلىسىمنىڭ جاي-جاپسارىن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ بايانداپ بەردى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, اتالعان قۇجاتقا 2018 جىلعى 16 قازاندا حەلسينكي قالاسىندا قول قويىلعان. كەلىسىم قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن سولتۇستىك ينۆەستيتسيالىق بانكتىڭ قىزمەتىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– سولتۇستىك ينۆەستيتسيالىق بانك قارجىلاندىرۋىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى: ەنەرگەتيكا, «جاسىل» ەكونوميكا, تەلەكوممۋنيكاتسيا, كولىك, ونەركاسىپتىڭ ءتۇرلى سالالارى, اۋىل شارۋاشىلىعى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سياقتى سەكتورلار ءارى شاعىن جانە ورتا بيزنەس. كەلىسىمدە قازاقستاننىڭ زاڭنامالىق اكتىلەرىندە كوزدەلمەگەن نورمالار, اتاپ ايتقاندا ۆاليۋتانىڭ ايىرباستالۋى جانە قاراجات اۋدارۋ, تەندەرلەر وتكىزۋ, سونداي-اق سولتۇستىك ينۆەستيتسيالىق بانكتىڭ اكتيۆتەرى مەن كىرىستەرىن سالىق سالۋدان بوساتۋ جونىندەگى نورمالار بەلگىلەنەدى. بۇل حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ستاندارتتى شارتتارى. كەلىسىم مۇشەلىك جارنالار جانە بيۋدجەتتەن باسقا دا تولەمدەردى تالاپ ەتپەيدى. كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق سالدارلارعا اكەپ سوقتىرمايدى, – دەدى رۋسلان دالەنوۆ.
1975 جىلى قۇرىلعان سولتۇستىك ينۆەستيتسيالىق بانك – سكانديناۆيا مەن بالتىق ەلدەرى مۇشەلىك ەتەتىن كوپجاقتى دامۋ بانكى. مۇشە ەلدەر – دانيا, ەستونيا, فينليانديا, يسلانديا, لاتۆيا, ليتۆا, نورۆەگيا جانە شۆەتسيا. بانكتىڭ شتاب-پاتەرى حەلسينكي قالاسىندا ورنالاسقان. سولتۇستىك ينۆەستيتسيالىق بانكتىڭ جارعىلىق كاپيتالى 6 ملرد 142 ملن ەۋرونى قۇرايدى, بۇل مۇشە ەلدەردىڭ تولەمدەرىنەن قالىپتاسادى. جالپى كرەديتتىك پورتفەلى 2018 جىلى 19,1 ملرد ەۋرونى قۇرادى. قارىزدار 25 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە بەرىلەدى. بانكتىڭ ستراتەگياسىنا سايكەس كرەديتتىك پورتفەلدىڭ شامامەن 20%-ى ونىڭ مۇشەلەرى ەمەس ەلدەرگە بەرىلەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى, قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى الەكساندر سۋسلوۆ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترىنەن كەلىسىم شەڭبەرىندە قانداي ناقتى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ قاراستىرىلعانىن سۇرادى.
بۇل سۇراققا رۋسلان دالەنوۆ «Kazakh Invest» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنىپ, جالپى جوبالار كولەمى 1 ملرد ەۋرودان اسا قارجىنى قۇرايتىنىن ايتىپ, جاۋاپ بەردى. بۇعان قوسا ول پىسىقتالىپ جاتقان جوبالاردىڭ ىشىندە 5G جەلىسىن ەنگىزۋ باستاماسى بارىن جەتكىزدى. ينۆەستورى – فينليانديانىڭ «Nokia» كومپانياسى. بۇل جوباعا 500 ملن دوللارعا جۋىق قارجى تارتىلماق. «بەسىنشى بۋىن» بايلانىس جەلىسى ينتەرنەتتىڭ جىلدامدىعىن ەداۋىر ارتتىرىپ, حيرۋرگتەرگە وپەراتسيانى قاشىقتىقتان جاساي الاتىنداي مۇمكىندىك بەرەدى.
پارلامەنت جۇمىسى جاندانادى
بۇدان كەيىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. بۇل ماسەلە جونىندە ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ايزادا قۇرمانوۆا ايتىپ بەردى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قارالىپ وتىرعان زاڭ جوباسى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە, مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ پروتسەستەرىن ودان ءارى وڭتايلاندىرۋعا باعىتتالعان. ماسەلەن, ءبىر ءوتىنىشتىڭ نەگىزىندە ءوزارا بايلانىستى بىرنەشە مەملەكەتتىك قىزمەتتى الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ء«بىر ءوتىنىش» قاعيداتى جانە كومپوزيتتىك ءتاسىل ەنگىزىلەدى. سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان «ەلەكتروندى ۇكىمەت» ۆەب-پورتالىن تيىسىنشە اقپاراتتارمەن تولىقتىرۋ قامتاماسىز ەتىلەدى. مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلار تاعايىنداۋ راسىمدەرى بويىنشا نورمالار ناقتىلاندى. ازاماتتىق حال اكتىلەرىن تىركەۋ كەزىندە اۋماقتان تىس قاعيداتتى ەنگىزۋ كوزدەلەدى.
سونىمەن قاتار ماجىلىستە بەسىنشى سەسسياعا ارنالعان نەگىزگى ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلدى. ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين دەپۋتاتتار جۇمىسى جاڭا فورماتقا كوشەتىنىن, كوميتەتتەردىڭ كوشپەلى وتىرىستارى تەك وبلىستاردىڭ عانا ەمەس, اۋدانداردىڭ دا ورتالىقتارىندا وتكىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. دوڭگەلەك ۇستەل جيىندارىندا قوعامنىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەلەرى قارالادى. «ۇكىمەت ساعاتى» دا جاڭا فورماتتا وتكىزىلىپ, پارلامەنت قابىرعاسىندا مينيسترلەر ناقتى باعدارلامالار مەن تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋ بارىسىن باياندايدى. بۇعان قوسا سوت بيلىگىن جاڭعىرتۋعا, قالالىق جانە اۋىلدىق مەكتەپتەردە ورتا ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا ارنالعان پارلامەنتتىك تىڭداۋلار دا وتكىزىلەدى.
دەپۋتات جوشى حانعا ەسكەرتكىش تۇرعىزۋدى ۇسىندى
پلەنارلىق وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى باقىتبەك سماعۇل, گالينا بايماحانوۆا, دانيا ەسپاەۆا, ازات پەرۋاشەۆ, البەرت راۋ جانە ارتۋر پلاتونوۆ ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنىڭ اتىنا بىرقاتار دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
الدىمەن باقىتبەك سماعۇل مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جولداۋىندا كورسەتىلگەن التىن وردانىڭ 750 جىلدىعىنا توقتالىپ, ۇكىمەت باسشىسى اسقار ءماميننىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا بىرقاتار باستاماعا ءمان بەرۋدى سۇرادى.
– قوعام بەلسەندىلەرى, عالىمدار, جۋرناليستەر تاراپىنان قازاق جەرىن كەڭ قامتىعان ۇلى ۇلىستىڭ نەگىزىن قالاۋشى جوشى حان ەسىمىن زاماناۋي قازاقستاندا ۇلىقتاۋ جونىندە ماسەلە كوتەرىپ كەلەدى. سولاردىڭ ەلەۋلىلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە Egemen Qazaqstan رەسپۋبليكالىق گازەتىندە جاريالانعان دارحان قىدىرالىنىڭ « ۇلىق ۇلىستىڭ اتاسى» ماقالاسىن ايتۋعا بولادى. التىن وردانىڭ ىرگەسىن قالاعان جوشى حاننىڭ ورداسى ۇلىتاۋدا ورنالاسقان. جوشى ۇلىسى مەن التىن وردا قازاق ۇلتىنىڭ قالىپتاسۋىندا شەشۋشى ءرول اتقاردى. قازاقتىڭ بارلىق حاندارى جوشى حاننان تارايدى. بىرىنشىدەن, استانامىز نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى كورنەكتى كوشەلەردىڭ بىرىنە جوشى حان ەسىمىن بەرۋ جانە ول كوشە بويىندا ۇلىس حانىنىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشىن ورناتۋ – ۇلتتىق رۋحىمىزدى اسقاقتاتىپ, ەلدىگىمىزدى ءوز ازاماتتارىمىزعا عانا ەمەس, ەلوردامىزدىڭ ءاربىر قوناعىنا كورسەتەر شارا بولماق, – دەدى دەپۋتات.
سونىمەن قاتار باقىتبەك سماعۇل جەزقازعان قالاسىنان سولتۇستىك-شىعىسقا قاراي 50 شاقىرىمداي جەردەگى جوشى حان كەسەنەسىنىڭ جانىنان ايبىندى ەسكەرتكىش تۇرعىزۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتىپ, التىن وردانىڭ 750 جىلدىعى اياسىندا جوشى حان, الاشا حان كەسەنەلەرىنە كەشەندى تۇردە ارحەولوگيالىق, ەتنوگرافيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى, وتاندىق جانە شەتەلدىك بىلگىر عالىمداردىڭ قاتىسۋىمەن بىرلەسكەن ەكسپەديتسيالار مەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرۋدى جانە زەرتتەۋ جۇمىستارىن ءارتۇرلى تىلدەردە شەتەلدىك اقپارات قۇرالدارىندا جاريالاۋدى ۇسىندى.
جالپى وتىرىستا ءماجىلىس دەپۋتاتى ارتۋر پلاتونوۆ كامەلەتتىك جاسقا تولماعان بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ اتىنا ساۋال جولدادى. وندا ول بالالاردىڭ كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ تەرەزەسىنەن قۇلاۋ, سۋعا كەتۋ, ءيىس ءتيىپ ۋلانۋ, جول-كولىك اپاتتارىنا ۇشىراۋ وقيعالارى جيىلەپ بارا جاتقانىن ايتىپ, شەتىن جاعدايدىڭ سەبەپتەرىن قاراستىرۋ مەن تالداۋ بويىنشا ارنايى كوميسسيا قۇرۋدى ۇسىندى.