پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىن جاريالاۋ كەزىندە ەلىمىزدە اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەر مەن دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن سارالاپ بەردى. ءارى سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ الدىنا تىڭ مىندەتتەر جۇكتەدى. ءبىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىنان تۋىندايتىن ماسەلەلەرگە بايلانىستى اقتوبە وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى قۇسايىن سارسەنبايعا بىرەر ساۋال قويعان ەدىك.
– قۇسايىن ىسكەندىر ۇلى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىن تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ جونىندەگى تۇجىرىمدارى مەن تالاپتارى سىزگە قانداي وي سالدى؟
– اۋىل شارۋاشىلىعىندا ەلىمىزدە بەلگىلى قالىپتاسقان جۇيە بار ەكەنى بەلگىلى. ايتسە دە قانداي ىسكە دە قوعامدىق ءومىر ءوزىنىڭ تۇزەتۋلەرى مەن تولىقتىرۋلارىن ەنگىزبەي تۇرمايدى. مەنىڭ ويىمشا, پرەزيدەنت اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن ودان ءارى وركەندەتۋ ماسەلەسىنە الەمدىك ولشەم تۇرعىسىنان كەلگەندەي اسەر قالدىردى. سونىڭ ءبىر مىسالى, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى بويىنشا ەكولوگيالىق تازا ونىمدەر شىعارۋ جونىندەگى جاڭاشىل كوزقاراسى دەپ تۇسىنەمىن. سايىپ كەلگەندە ەكولوگيالىق تازا ءونىم دەگەنىمىز –دەنساۋلىقتى ساقتاۋدىڭ باستى كەپىلى.
قازىر دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى اۋرۋدىڭ 70 پايىزعا جۋىعى تابيعي تاعامدى تۇتىنباۋدان نەمەسە كۇندەلىكتى تاماق مازىرىندە ونىڭ قۇرامى تىم از بولعاندىقتان تۋىندايتىنىن مالىمدەپ وتىر. بۇگىندە كونسەرۆانتتار مەن قۇرامىندا جاساندى قوسپالارى بار اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى وتە كوپ. ەكولوگيالىق تابيعي ءونىم ءوندىرۋ دەگەنىمىز –مۇنداي كەرەعار كورىنىسكە قاراما-قارسى اسەر ەتەتىن ادام اعزاسىنا ءسىڭىمدى دە پايدالى تابيعي ونىمدەر ءوندىرۋ دەگەن ءسوز. بۇل قازاقستاندىق اۋىلشارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردىڭ قولىنان كەلەدى.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ كورسەتكەندەي, باستى مىندەت تابيعي تازا ونىمدەر مەن ىشكى نارىقتى تولىقتىرۋ بولسا, كەيىنگى كەزەكتە باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الاتىن وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن مولايتۋ بولىپ وتىر. بۇل دا قولدان كەلەتىن ءىس.
– پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ارتتىرۋدىڭ ءبىر جولى سۋارمالى القاپتار كولەمىن كوبەيتۋ ەكەنىن ايتتى. بۇعان نە دەيسىز؟
– «سۋلى جەر – نۋلى جەر» دەيدى حالقىمىز. نەگىزىنەن نار تاۋەكەلگە نەگىزدەلگەن ءارى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە جاڭبىرعا تاۋەلدى سالا جاعدايىندا سۋارمالى جەر كولەمىن ءوسىرۋ مول ءونىم الۋ مولشەرىن 3-4 ەسە كوبەيتۋدىڭ باستى كەپىلى بولماق. بۇل رەتتە پرەزيدەنت الدىڭعى جىلدارمەن سالىستىرعاندا ەلىمىزدە سۋارمالى القاپتاردىڭ كولەمىن 3-4 ەسە ۇلعايتۋ قاجەتتىگى جونىندە جاڭا مىندەتتەر قويدى. سونىمەن بىرگە بۇگىنگى زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىنە ارقا سۇيەپ, قۋاڭشىلىق جىلداردىڭ وزىندە ءونىم مولشەرىن كەمىتپەۋدىڭ ورنى ەرەكشە. وسى ورايدا پرەزيدەنت جۇكتەگەن مىندەتتەر سالا قىزمەتكەرلەرى الدىنا تارتىلعان ناقتى ءىس-قيمىل جوسپارى بولا الادى دەگەن ويدامىن.
بۇعان دەيىنگى تاجىريبە كورسەتكەندەي, سۋارمالى جەر كولەمىن جاساقتاۋمەن وڭىرلەردەگى ءىرى اگروقۇرىلىمدار اينالىسىپ كەلدى. الداعى ۋاقىتتا اۋىل شارۋاشىلىعى بيزنەسى سالاسىنداعى شاعىن جانە ورتاشا دەڭگەيدەگى تاۋار وندىرۋشىلەر دە بۇل ىسكە بەت بۇرسا, ەش ۇتىلمايتىنى انىق. اتالعان ىستە اقتوبە وبلىسىندا دا ءتيىستى ءىس-شارالار كەشەنى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, جىل سوڭىنا دەيىن وبلىستاعى سۋارمالى جەر كولەمىن 30 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتكىزۋ بەلگىلەنگەن.
ال الداعى جىلى ونىڭ مولشەرىن تاعى دا 10 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايتۋ جونىندە وڭىرلىك باعدارلاما قابىلداندى. سۋارمالى جەردى يگەرۋ مول قاراجاتتى قاجەت ەتەتىن كۇرمەۋى قيىن ءىستىڭ ءبىرى. سوندىقتان دا وڭىردە ونى ينۆەستيتسيالىق قاراجات كوزدەرى ەسەبىنەن ءوسىرۋ جولدارى قاراستىرىلۋدا. بۇل ىستە بۇعان دەيىن قولعا الىنعان ناقتى مىسالدار دا جوق ەمەس. سونىڭ ءبىرى 10 مىڭ گەكتارعا جۋىق سۋارمالى القاپتىڭ ەۋروپالىق دامۋ جانە قايتا قۇرۋ بانكى قاراجاتى ەسەبىنەن يگەرىلگەنى.
– مەملەكەت باسشىسى اگروونەركاسىپ كەشەنىن جۇيەلى دامىتۋ ىسىنە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ مىندەتىن قويدى. بۇعان قاتىستى نە ايتار ەدىڭىز؟
– شەتەلدىك ينۆەستورلار نەگىزىنەن ەل ەكونوميكاسىنىڭ ونەركاسىپتىك سەكتورىنا شوعىرلانىپ كەلگەنى بەلگىلى. الداعى ۋاقىتتا ونىڭ لەگىن اگروونەركاسىپتىك كەشەنگە قاراي بۇرۋدىڭ, بۇل ءۇشىن سالادا قاجەتتى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق تۋعىزۋدىڭ تيىمدىلىگى مول ەكەنى انىق. اقتوبە وبلىسىندا شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ ءونىم وندىرۋگە قاتىسۋ كورىنىستەرى جوق ەمەس. ايتالىق, وڭىردەگى جىلىجايلار جۇيەسىن دامىتۋعا گوللانديالىق ينۆەستورلار قۇرىلتايشى رەتىندە تارتىلعان. مۇنىڭ ءبىر مىسالى «گران-كاپيتال قازاقستان» جشس اگروقۇرىلىمى بولىپ وتىر. اشىعىن ايتقاندا, بۇل ىستە ءالى دە پايدالانىلماي جۇرگەن مۇمكىندىكتەر بار. وسى ورايدا پرەزيدەنت قويعان بايىپتى تاپسىرما بويىنشا قاجەتتى قوزعالىستار تەرەڭدەي تۇسەدى دەگەن ويدامىن. بۇل ءىس اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ سالاسىنىڭ الەۋەتىن ودان ءارى كوتەرۋگە وڭ ىقپالىن تيگىزەرى حاق.
اڭگىمەلەسكەن
تەمىر قۇسايىن
اقتوبە