پرەزيدەنت ق.توقاەۆ اتىراۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا بىرقاتار ماڭىزدى تاپسىرما بەردى

قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز سوزىندە وتىن-ەنەرگەتيكا كەشەنىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىندا ۇلكەن ءرول اتقاراتىنىن ايتتى. پرەزيدەنت مۇناي-گاز سالاسىن ودان ءارى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ, ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ الدىنا بىرقاتار ناقتى مىندەت قويدى.

مەملەكەت باسشىسى قاشاعان, تەڭىز جانە قاراشىعاناق سياقتى كەن ورىندارىنا قاتىستى اۋقىمدى جوبالاردى ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىگىنە توق­تالدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ قاشا­عانداعى مۇناي ءوندىرۋ دەڭگەيىن جۇيەلى نەگىزدە ارت­تىرۋ ماقساتىندا ۇكىمەتكە كون­سور­تسيۋم­نىڭ مەردىگەر كومپانيالارىمەن بىرلەسىپ, قاشاعان كەن ورنىن تولىققاندى يگەرۋدىڭ جول كارتاسىن كەلىسۋدى تاپسىردى.

پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ باتىستاعى كەن ورىن­دارىنان رەسپۋبليكانىڭ وزگە وڭىر­لەرىنە مۇناي تاسىمالداۋ ماسەلەسىنە ارنايى توقتالىپ «كەڭقياق – قۇمكول» مۇناي قۇبىرىن سالۋ جۇمىستارىن جىل سوڭىنا دەيىن اياقتاۋدى تاپسىردى. سو­نىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى وتاندىق نارىققا جەتكىزىلەتىن مۇنايدىڭ ىقتيمال ازايۋىنا بايلانىستى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.

– ىشكى نارىقتى مۇنايمەن قامتاماسىز ەتۋ نەگىزىنەن اقتوبە جانە قىزىلوردا وب­لىستارىنىڭ كەن ورىندارى ەسەبىنەن جۇ­زەگە اسىرىلىپ وتىر. وسى جاعدايدى ەس­كەرسەك, وتاندىق مۇناي وڭدەۋ زاۋىت­تارىندا وڭدەلەتىن مۇناي كولەمىنىڭ تومەن­دەۋ قاۋپى بار. رەسۋرستارىمىزدى بارىن­شا ءتيىمدى جانە ۇتىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا ۇكىمەت وسى ماسەلەنى پىسىقتاپ, ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزۋى قاجەت, – دەدى پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇناي-گاز-حيميا سالاسىنىڭ دامۋى ەكونوميكانى جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزدى باعىتى ەكەنىن اتادى.

– مۇناي-گاز-حيميا سالاسى ەكو­نو­­مي­كانىڭ باسقا سالالارىنا مۋل­تيپليكاتيۆتى ىقپال ەتەدى. الەمدە مۇناي-گاز-حيميا سالاسىنداعى كومىرسۋتەگى شيكىزاتىنىڭ قولدانىلۋ ۇلەسى 34%, ال قازاقستاندا وتە از. پوليپروپيلەن مەن پوليەتيلەن ءوندىرۋ جونىندەگى جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىلدىق ءوسىمىن ورتاشا ەسەپپەن 1,5 پايىزعا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەر ەدى, – دەپ سانايدى مەملەكەت باسشىسى.

قازاقستان پرەزيدەنتى گاز سالاسىن دامىتۋدىڭ باسىمدىعىن ارنايى اتاپ ءوتىپ, گاز قۇبىرى جۇيەسىن دامىتۋ ىسىندە جاقسى ناتيجەلەر بار ەكەنىن ايتتى. بۇل رەتتە, ول ۇكىمەتتىڭ نازارىن حالىقتى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىنە اۋداردى.

– ەلىمىزدى گازبەن قامتۋ دەڭگەيى 50 پايىزدى قۇرايدى. بۇل – 9 ميلليون حالىق دەگەن ءسوز. «سارىارقا» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى قۇرىلىسىنىڭ جوباسىن ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ قوسىمشا 2,7 ميلليون حالقى گازبەن قامتاماسىز ەتىلەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت قازاقستانداعى گەولو­گيا­لىق بارلاۋ ماسەلەسىنە دە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ ارقىلى مينەرالدى شيكىزات قورىن ساپالى تولىقتىرۋ كەرەك.

– ءبىز وسى سالاداعى زاڭنامانى جەتىل­دىر­دىك. ەندى وسى باعىتتا ناقتى قادامدار جاساۋ كەرەك. ۇكىمەتكە 2020 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنا دەيىن الەمدەگى مينەرالدىق-شيكىزات رەسۋرستارىنا سۇرانىستىڭ ۇزاق مەرزىمدى بولجامىن ەسكەرە وتىرىپ, گەولوگيالىق بارلاۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇناي سەرۆي­سىنىڭ يندۋسترياسى ەكونوميكانى ءارتاراپ­تاندىرۋ جانە ءوسۋ درايۆەرلەرىنىڭ ءبىرى بولاتىنىن اتاپ كورسەتتى. مەملەكەت باسشىسى بۇل ماسەلەدە مۇ­ناي سەرۆيستەرىنەن تۇسەتىن تابىستىڭ كو­مىر­سۋتەگى ەكسپورتى تابىسىنان اسىپ تۇسەتىن نورۆەگيانىڭ تاجىريبەسىن باسشىلىققا الۋدى ۇسىندى.

– مۇناي مەن گاز ءوندىرۋدى ارتتىرا وتىرىپ, ءبىز زاماناۋي مۇناي سەرۆيسى كلاستەرىن قۇرۋعا ءتيىسپىز. مۇناي سەرۆيسى وتاندىق شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دا­مىتۋعا, ءونىمدى جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, قو­سىمشا قۇنى جوعارى وندىرىستەردى وق­شاۋلاۋعا ايتارلىقتاي سەرپىن بەرەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ەكولوگيانى قورعاۋ جانە تابيعي رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەلەرىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پىكى­رىنشە, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى پاي­دالانۋ, ەسكىرگەن جابدىقتاردى جاڭار­تۋ, شىعارىندىلاردى ازايتۋ, مۇناي مەن گاز ىسىرابىنىڭ الدىن الۋ قاجەت. مەم­لەكەت باسشىسى بۇل جۇمىستار بويىن­شا مۇناي-گاز كومپانيالارىنىڭ اقپا­راتتىق اشىقتىعىن جانە ولاردىڭ ەكو­لوگيالىق جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ باستى باسىمدىققا يە بولاتىنىن ايتتى.

كەڭەيتىلگەن كەڭەس بارىسىندا ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ, ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ, «سامۇرىق-قازىنا ۇاق» اق باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆ, «لۋكويل» ااق رەسەي مۇناي-گاز كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆاگيت الەكپەروۆ, سونداي-اق «تەڭىزشەۆرويل», «NCOC» جانە «قاراشىعاناق پەترولەۋم وپەرەيتينگ» كومپانيالارىنىڭ باسشىلارى بايانداما جاسادى.

«ەلباسىنىڭ ستراتەگيالىق دۇرىس شەشىمىنىڭ ارقاسىندا مۇناي سالاسىنا شەۆرون, ادجيپ, شەلل, توتال, سنپس سياقتى الەمدەگى ەڭ وزىق كومپانيالار ينۆەستيتسيالار مەن تەحنولوگيالار الىپ كەلدى. ءار جاڭا جوبا جۇزەگە اسقان سايىن مۇناي سالاسى ءوز قۋاتى مەن جاڭا الەۋەتىن ۇلعايتتى», دەدى كەڭەيتىلگەن كەڭەستە ءسوز سويلەگەن ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ.

مينيستر كاسپي مۇناي قۇبىرى ارقىلى تەڭىز, قاشاعان, قاراشىعاناق كەن ورىندارىنان مۇنايدى ەكسپورتتاۋعا ەڭ قىسقا جول مەن ءتيىمدى ەكونوميكالىق جاعدايلار جاسالعانىن اتاپ ءوتتى. قارا التىن ەكسپورتىنىڭ باعىتى 36 ەلگە كەڭەيدى. قارقىندى جۇمىستار قازاقستاندى مۇناي ەكسپورتتاۋشى كوشباسشى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوستى. قازىر ەلىمىزدە 300-دەن استام مۇناي كەن ورنى يگەرىلىپ جاتىر. قارا التىن قورى بويىنشا 12-ورىنعا كوتەرىلدىك. بۇل – ۇلكەن جەتىستىك. الداعى مەجە دە وسال ەمەس: 2025 جىلعا قاراي مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 105 ملن توننادان اسادى. قالامقاس-تەڭىز, يساتاي, جەڭىس, اباي, حازار جوبالارىنا سالىناتىن ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى دە 5 ملرد اقش دوللارىنا جەتەدى دەگەن جوس­پار بار.

«تەڭىزدەگى جوبالارمەن قاتار ەلىمىز­دەگى از زەرتتەلگەن پەرسپەكتيۆالى اۋماقتاردا گەولوگيالىق بارلاۋدى جانداندىرۋ قولعا الىنادى», دەدى قانات بوزىمباەۆ. سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسى قازاقستان مۇناي-گاز سالاسىنىڭ 120 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىنعا قاتىستى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ سالتاناتتى جيىنعا قاتىسۋشىلارعا ءىلتيپات ءبىلدىرىپ, ەلىمىزدەگى مۇناي-گاز كەشەنىنىڭ بارشا ەڭبەككەرلەرىن كاسىبي مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتادى.

مەملەكەت باسشىسى قازاقستان مۇناي ونەركاسىبىنىڭ تەرەڭ ءارى داڭقتى تاريحى جونىندە ايتا كەلىپ, وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىندا ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىز مۇناي-گاز يندۋسترياسىن قالىپتاستىرۋ ۇدەرىسىندە قيىندىقتارعا تاپ بولعانىن ەسكە سالدى. وسى ورايدا بۇل سالانى دامىتۋ ءۇشىن شەتەلدەن كاپيتال تارتۋ ىسىندەگى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وراسان زور ەڭبەگىن اتاپ ءوتتى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستانداعى مۇناي ونەركاسىبىنىڭ جەتىستىكتەرىنە قىسقاشا توقتالدى. سونىڭ ىشىندە مۇناي سالاسىندا زاماناۋي تەحنولوگيا مەن وزىق تاجىريبەنى مەڭگەرگەن وتاندىق مامانداردىڭ قاتارى كوبەيگەنىن ايتتى. بۇگىندە «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانيا­سى Chevron, ExxonMobil, Shell, لۋكويل, Eni, Total, CNPC سياقتى كورپوراتسيالارمەن جانە باسقا دا كومپانيالارمەن ءىرى جوبالاردى تابىستى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.مەملەكەت باسشىسى وتاندىق مۇ­ناي­شى­لاردىڭ ۇرپاق ساباقتاستىعىنا ارنايى توقتالدى. ول قازاقستان مۇناي ونەر­كاسىبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, اتى­راۋ مۇناي-گاز ۋنيۆەرسيتەتىنە اتى بەرىل­گەن سافي وتەباەۆتىڭ وسى سالانىڭ قالىپ­تاسۋىنا زور ۇلەس قوسقانىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنت مۇناي-گاز سالاسىنداعى قىز­مەت­كەرلەردىڭ جيناعان تاجىريبەسى مەن ءبىلىمى ازاماتتارىمىزدىڭ تۇرمىسىن ودان ءارى گۇلدەندىرۋگە جانە جاقسارتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن ماڭىزدى سالالىق جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سانايدى.

باياندامادا مۇنايشىلار شەشۋگە ءتيىستى بىرقاتار ماڭىزدى مىندەت ايتىلدى.

– سالانى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىنا سايكەس, 2025 جىلعا قاراي مۇناي ءوندىرۋ جىلىنا 100 ميلليون توننادان, ال گاز جىلىنا 77 ميلليارد تەكشە مەتردەن اسۋى ءتيىس. وسى ماقساتتا 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان اۋقىمدى گەولوگيالىق بارلاۋ باعدارلاماسى ازىرلەنۋدە. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا قازاقستاننىڭ جالپى رەسۋرستىق الەۋەتى 75 ميلليارد توننا شارتتى وتىن بولسا, ورتالىق جانە سولتۇستىك قازاقستاننىڭ الەۋەتتى رەسۋرسى شامامەن 18 ميلليارد توننانى قۇرايدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ دايىن مۇناي ونىمدەرىن ساتۋ ىسىندەگى كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى بولۋى ءتيىس دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل – ۇكىمەتتىڭ الداعى جىلدارداعى اتقاراتىن باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. بۇل رەتتە, پرەزيدەنت وسى سالاعا يننوۆاتسيا­لاردى ەنگىزۋگە, شيكىزات ءوندىرۋ جانە ونى ءارى قاراي قايتا وڭدەۋ ۇدەرىسىنىڭ ەكولوگيالىق تازالىعىن ارتتىرۋعا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

– 2025 جىلعا قاراي, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىل سايىنعى تۇراقتى ءوسىمىن 5 پايىزعا جانە ودان دا جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل مەنىڭ قازاقستان حالقىنا ارنالعان جولداۋىمدا ايتىلدى. وسى ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ بارىسىندا ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز سەكتورى ۇلكەن ءرول اتقارادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

سالتاناتتى ءراسىم سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ ۇزدىك 41 قىزمەتكەرىن ماراپاتتادى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ اتىراۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارىن «جىگەرمۇنايسەرۆيس» جشس-نا بارۋدان باستاعان بولاتىن. پرەزيدەنت روبوتتى دانەكەرلەۋ ءادىسىن پايدالانا وتىرىپ, مۇناي مەتالل قۇرىلعىسىن شىعاراتىن مۇناي سەرۆيسى كاسىپورنىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. كومپانيانىڭ كورسەتەتىن قىزمەتتەرىنىڭ تىزىمىنە بۇرعىلاۋ جانە مۇناي كاسىپورنىنىڭ قۇرال-جابدىقتارىن دايىنداۋ, مۇناي-گاز كەن ورىندارىن ورنالاستىرۋ جۇمىستارى كىرەدى.