مادەنيەت سالاسى ءۇشىن ماڭىزى ەرەكشە

قاسىم-جومارت توقاەۆ «سىن­دارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاق­ستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن ور­كەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى جول­داۋىندا قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان 30 جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ەلىمىز الەمدەگى بەدەلدى ءارى ورنىقتى مەملەكەتكە اينالعانىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. اتالعان كەزەڭ شىندىعىندا دا ەگەمەن ەلىمىزدىڭ بەرىك ىرگەتاسىن قالىپتاستىردى.

پرەزيدەنت ءوز قىزمەتىنە كىرىس­كەندە جاساعان ءبىرىنشى ۇندەۋىندە بارلىق سالاداعى قوردالانعان پروبلەماعا قاتىستى بىرقاتار تاپسىرما بەردى. سونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ سالاعا دا ەداۋىر كوڭىل ءبولىنىپ, ونداعى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ناقتى باعىتتارى بەلگىلەندى. ايتالىق, كەلەسى جىلى ءال-ءفارابيدىڭ 1 150 جىلدىق, اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويلارى, سونداي-اق ودان سوڭ ەڭ ۇلى مەرەكە – تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىن اتاپ وتەمىز. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى وسىعان دەيىن دە اباي ايتقان «بەكەر مال شاشپاق» دەي-تۇعىن بەس دۇشپاننىڭ ءبىرىن العا تارتىپ, وسىعان قاتىستى ويىن دا جەتكىزىپ ءجۇر. ۇلى اقىننىڭ ويىنا نەگىزدەلگەن ۇستانىمىنا بەرىك ەكەنىن بۇگىن دە ءبىلدىرىپ: «مەرەيتوي بارىسىندا ىسىراپشىلدىققا جول بەرمەي, عۇلاما تۇلعالارىمىزدىڭ ەڭبەكتەرىن حالىق اراسىندا دارىپتەۋىمىز كەرەك», دەدى پرەزيدەنت. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەن باعىتتار باستى نازارعا الىنادى. ويتكەنى ەل تاريحىنداعى وسىنداي ەلەۋلى وقيعالار جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا رۋحاني قۇندىلىقتاردى ءسىڭىرىپ, ناعىز وتانشىلدىققا تاربيەلەۋى ءتيىس.

جولداۋداعى ءبىز ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى جاڭالىق – مەملەكەت باسشىسىنىڭ مادەني سالا قىز­مەت­كەرلەرىنە لايىقتى كوڭىل بولىن­بەي وتىرعانىن ايتا كەلىپ, ەڭ الدىمەن كىتاپحانا, مۋزەي, تەاتر قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايلىعىن كوتەرۋ تۋرالى شەشىمى. «ولاردىڭ ەڭبەك­اقىسى سوڭعى جىلدارى مۇلدە كوبەيگەن جوق. سونىڭ سالدارى­نان مادەنيەت قىزمەتكەرلەرى, اسىرەسە جاس ماماندار جەڭىلدىگى بار تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنا قاتىسا المايدى. مۇنداي احۋال وسى كاسىپتىڭ بەدەلىن ءتۇسىرىپ, لايىقتى كادرلاردىڭ تاپشىلىعى ايقىن سەزىلۋدە», دەگەن مەملەكەت باسشىسى كەلەسى جىلدان باستاپ ۇكىمەتكە مادەنيەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن كوبەيتۋدى تاپسىردى. ەندى مادەنيەت سالاسى قىز­مەتكەرلەرىنىڭ مىندەتتى الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەردى الۋ مۇمكىندىگى ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىمەن تەڭەسەتىن بولدى. بۇل ەلىمىزدىڭ رۋحانياتىنا دەگەن ەرەكشە قولداۋ ءھام بىزگە ارتىلعان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك دەپ تۇسىنەمىز. سونداي-اق پرەزيدەنت ءوز تاپسىرماسىن ناقتىلاپ, ونىڭ ورىندالۋ مەرزىمىن بەلگىلەدى. ياعني, 2020 جىلدان باستاپ مادەني سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى كوبەيتىلۋى ءتيىس. بۇل بىزگە سەنىم ۇيالاتادى.

بۇگىنگى جولداۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدىلىعى – پرەزيدەنتتىڭ ءتىل ماسەلەسىن نازاردان تىس قالدىرماۋىندا. راسىندا, ء«تىلدىڭ جايى – ۇلتتىڭ جايى» عوي, مەملەكەتتىك ءتىل دامۋى ءۇشىن كەز كەلگەن ورتا قازاقشالانۋى كەرەك. مەملەكەت باسشىسى دا بۇگىن مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسىن ماي شاممەن قاراماسا بولمايتىنىن ايتتى. اۋلادان باستاپ, مەكتەپ, جوو, ۇيىم-مەكەمەلەردەگى قازاق ءتىلىنىڭ جاع­دايى الاڭداتاتىنىن جەتكىزدى. وسى ورايدا ءتىلدى دامىتۋ­عا ارنالعان ناقتى شارالار دا, قو­عامدىق ۇيىمداردىڭ بەلسەندىلىگى دە ارتۋى قاجەت. «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەيدى قازاق, وسى ماسەلەدە كۇش بىرىكتىرگەنىمىز ابزال. ويتكەنى ءتىلدىڭ مۇشكىل جايى – بارىمىزگە ورتاق تۇيتكىل. سونداي-اق قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى اتاپ وتكەندەي, قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى ءرولى كۇشەيىپ, ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالاتىن كەزەڭى كەلەدى. بىراق مۇنداي دارەجەگە جەتۋ ءۇشىن ءبارىمىز داڭعازا جاساماي, جۇمىلا جۇمىس جۇرگىزۋىمىز كەرەك.

بۇدان بولەك, جولداۋدا پرەزيدەنت جاس بۋىن اراسىندا بۇقارالىق سپورتتى ناسيحاتتاۋ كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتىپ: «بالالار ءۇشىن سپورتتىق ينفراقۇرىلىمنىڭ بارىنشا قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ – پيراميداعا اينالۋى ءتيىس. ونىڭ باسىنا چەمپيوندار شىقسا, ونىڭ نەگىزىندە ءبىز ساۋ ءارى سانالى ۇرپاقتى, مىقتى ۇلتتى قالىپتاستىرامىز», دەدى. وسى ويىنىڭ ناتيجەسىندە اتالعان باعىتتى زاڭنامالىق تۇرعىدا ناقتىلاپ, بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋدا كەشەندى باعدارلاما قابىلداۋ كەرەكتىگىن تاپسىردى. الداعى ۋاقىتتا بۇل تاپسىرماعا قاتىستى ناقتى شارالار قابىل­داۋدى قولعا الامىز.

ال بىزدەگى قازىر كەنجەلەپ تۇر­عان تۋريزم سالاسىنداعى تۇيت­كىلدەردىڭ ءتۇيىنىن تارقا­تۋعا باعىتتالعان تاپسىرمالار­دى مەملەكەت باسشىسى جاقىن­دا وتكەن « ۇلىتاۋ – 2019» حالىق­ارالىق تۋريستىك فورۋمىندا باس­تاپ ايتقان ەدى. سونداي-اق ءتۋ­ريزمنىڭ ەل دامۋىنداعى ماڭىزىنا دا ايرىقشا توقتالعان-تىن. بۇگىن وسى ويىن تولىقتىرىپ, الداعى جوسپارعا بەكىتتى. ء«تۋريزمدى دامىتۋعا ايرىقشا ءمان بەرىلەدى. اسىرەسە ەكولوگيالىق جانە ەتنوتۋريزمگە ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى باعىتى رەتىندە كوڭىل ءبولىنۋى ءتيىس» دەۋى – وسىنىڭ ايعاعى. جولداۋدا ايتىلعانداي, التىن وردانىڭ 750 جىلدىعى تۋريستەردىڭ نازارىن تاريحىمىز بەن مادەنيەتىمىزگە, جەرىمىزدىڭ تابيعاتىنا اۋدارۋ تۇرعىسىنان تويلانۋعا باعىتتالادى. بۇل رەتتە تۋريستەردى تارتۋدا شىڭعىس حان تۇلعاسىن ءتيىمدى پايدالانىپ وتىرعان موڭعوليانىڭ تاجىريبەسىندەي, التىن وردانىڭ نەگىزىن قالاعان جوشى حاننىڭ ەسىمىن ۇلىقتاۋ ماسەلەسى نازاردان تىس قالمايدى.

دارىندى بالالار – ەل دامۋىنا ۇلەس قوساتىن, بولاشاعىمىزدى جارقىن ەتەتىن ازاماتتار. ال ناعىز تالانتتاردىڭ باسىم بولىگى اۋىلدا ەكەنى بەلگىلى. وسىنى ەسكەرگەن مەملەكەت باسشىسى دارىندى اۋىل جاستارىن ىرىكتەپ, وتاندىق جانە شەتەلدىك وقۋ ورىندارىنا دايىنداۋ كەرەكتىگىن ايتتى ءارى اتالعان تاپسىرمانى شەشۋدىڭ ناقتى جولى رەتىندە ۇكىمەتكە «دارىندى بالانىڭ قابىلەتىن دامىتۋدىڭ»  جول كارتاسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. ەلىمىزدە سوڭعى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك ماسە­لە­لەردىڭ قوردالانىپ قالعانى بەلگىلى, سوعان سايكەس ۇكىمەتتە بىرقاتار شارا قابىلدانعانى ءمالىم. ەلدەگى احۋالعا قاراي جول كارتاسى از قامتىلعان جانە كوپ بالالى وتباسىلاردى قولداۋعا باعىتتالماق. ق.توقاەۆ ۇكىمەت پەن اكىمدەر دارىندى بالالاردىڭ ۇيىرمەلەر مەن ورتالىقتارعا, جازعى لاگەرلەرگە بارۋى ءۇشىن مۇمكىندىك جاساۋى كەرەكتىگىن جەتكىزدى.

قازاقستاننىڭ ەكىنشى پرەزي­دەن­تى جا­ريا­لاعان العاشقى جول­داۋ الداعى اتقارى­لاتىن ىستەردە باس­شىلىققا الىناتىن نەگىز­گى قۇ­جاتقا اينالماق. بۇل ءوز كەزەگىندە تاۋەل­سىز­دىگىمىزدىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا جانە ەلىمىزدىڭ ور­كەندەۋىنە جول اشاتىنى انىق.

اقتوتى رايىمقۇلوۆا,

مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى