شىڭعىرلاۋدىڭ جەتى كەرەمەتى

شىڭعىرلاۋ اۋدانى اقجايىق وڭى­رىن­دە جەرگىلىكتى ءتۋريزمدى ناسيحاتتاۋ­عا بەل­سەنە كىرىسكەن ساناۋلى اۋدان قاتا­رىندا. بۇدان بۇرىن اسانقايعى با­با­­مىزعا عىلىمي كونفەرەنتسيا وت­كىزىپ, اۋدان ورتالىعىندا ەسكەرتكىش ورنات­قان شىڭعىرلاۋلىقتار ماۋسىم ايىن­دا «كونە سەگىزساي» تاقىرىبىندا دالا­لىق ارحەولوگتار سيمپوزيۋمىن, تورىات­باسى تاۋىنىڭ باۋرايىندا «قازاق دالا­سىنىڭ ۇلى مادەنيەتى» اتتى فەستيۆال ۇيىم­­داستىرعان بولاتىن. «شىڭعىر­لاۋ­­دىڭ جەتى كەرەمەتى» اتتى جيناق شى­عارىپ, وڭىردەگى وزگەشە تابيعي كوركەم مۇيىس­تەر مەن تاريحي ورىنداردى تىنباي ناسي­حاتتاپ جۇرگەن جەرگىلىكتى ازاماتتار ول­كە­تانۋشىلار باسقوسۋىن دا بيىك دەڭ­گەيدە وتكىزدى. وڭىردەگى تانىمال ولكە­تانۋ­شى­لار قاتىسقان كوشپەلى سەزد شىڭ­عىر­لاۋ اۋدانىنىڭ ساكرالدى نىساندارىن ارالاپ, ولكەتانۋ ماسەلەلەرىنىڭ پروبلەمالارى, شەشىلۋ جولدارى, ونى دامىتۋ ماسەلەلەرى, كيەلى ورىنداردى ناسيحاتتاۋ جانە قورعاۋ شارالارى تالقىلاندى.

ەكسپەديتسيا بارىسىندا ولكەتانۋ­شى­لار اقتاۋ, الاقانتاۋ, حانشاتىر, تورى­اتباسى, قىلىشتاۋ, قىزەمشەك تاۋ­لارىن كورىپ, اقتاۋ جانە قىز اۋليە بۇلاق­تارىنىڭ سۋىنان ءدام تاتتى. سارقىراماعا شومىلىپ, اتاقتى اققۇمنىڭ قۇمىن كەشتى. ەمدىك-شيپالى سوركول تۇزىنا  اتباسىن تىرەپ, شىڭعىرلاۋ اۋداندىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى تىلەگەن قاليەۆتىڭ تۋعان جەر تاريحىنا قاتىستى اڭگىمەلەرىن تىڭدادى. سۇلۋ تابيعات, تاعىلىمدى تاريح ەشكىمدى بەي-جاي قالدىرمادى. ەكى كۇن ىشىندە ارالاپ كورگەن نىسانداردىڭ قاي-قايسىسى دا ارنايى  اتباسىن تىرەپ كەلىپ, تاماشا دەمالۋعا تاپتىرماس جەر ەكەن. 

شىرايلى شىڭعىرلاۋعا جاساعان ساپارىمىزدا ەرەكشە اسەر ەتكەن ءۇش نىسانعا كەڭىرە توقتالعاندى ءجون كوردىك.

تورىاتباسى

اتاۋىنىڭ ءوزى ولەڭگە سۇرانىپ تۇرعان تورىاتباسى تاۋى تۋرالى وسى وڭىردەن شىققان قارشىعا ەلەمەسوۆ بىلاي دەپ جىرلاپتى:

تورىاتباسى – تاۋىڭ كيە,

تاسىڭدا  قۇت,

ەڭسەڭدى باسا الماعان جاسىن-ۋاقىت.

تورىاتباسى تۇلعاڭمەن-اق

 تۇرعاندايسىڭ,

جەر-انانى اسپان-كوككە

 جاقىنداتىپ!..

تورىاتباسى تاۋىنىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسى  تەڭىز دەڭگەيىنەن 212 مەتر بيىكتە. شەتى مەن شەگىنە كوز جەتكىسىز جالپاق دالاسى كوپ باتىس قازاقستان ءوڭىرى ءۇشىن بۇل اجەپ­تاۋىر ۇلكەن تاۋ ەكەندىگى ءسوزسىز. الىس­تان اعاراڭداپ كورىنەتىن بورلى تاۋ تۋرا­لى اڭىز اڭگىمە دە كوپ. ولاردىڭ ءبىرى قو­بى­لاندى باتىردان تارتسا, ەندى ءبىرى ە­دىل مەن جايىق اڭىزىنا اپارىپ تىرەيدى.

– ەل اۋزىنداعى اڭگىمەگە قاراعاندا, باياعىدا ەدىل مەن جايىق دەگەن ەكى باي بەسىك قۇدا بولىپتى. ەدىلدىڭ بالاسى ەرجەتىپ, ات جالىن تارتىپ مىنگەن سوڭ قالىڭدىعىن كورۋگە جايىقتىڭ ەلىنە كەلىپتى. قايىن جۇرتىنا جاقىنداعان سوڭ اتقوسشىسىن جىبەرىپ, «ەكى اق بوز ءۇي تىكسىن. بىرەۋىن ماعان ارناسىن, ەكىنشىسىن استىمداعى اتىما ارناپ تىگىپ, قوس استاۋ قوي­س­ىن. استاۋدىڭ بىرىنە ءسۇت, بىرىنە سۋ قۇيىلس­ىن. مەنى ەشكىم الدىمنان قار­سى الماسىن», دەيدى. ءسويتىپ, ءوتىنىشى ورىن­دالعان باتىر كۇيەۋ كۇن باتىپ, قاس قاراي­عاندا ەشكىمنىڭ كوزىنە تۇسپەي اۋىل­عا جەتىپ, ارعىماعىن اق وتاۋعا كىرگىزەدى. ەكىن­شى ۇيگە ءوزى ءتۇسىپ, قالىڭدىعىمەن تانى­سادى. سول اۋىلداعى ءبىر كەلىنشەك «كۇيەۋ­دىڭ اتىنىڭ ەلگە كورسەتپەيتىن نە كەرە­مەتى بار؟» دەپ ويلاپ, بويىن قىزى­عۋ­شىلىق جەڭىپ, ارعىماق تۇرعان ءۇيدىڭ جا­بىعىنان سىعالاپتى. سول كەزدە ارعى­ماقتىڭ قوس قاپتالىنان ەكى قاناتى سالبىراپ, جانۋار ءبىر قاناتىن سۇتكە, ءبىر قا­ناتىن سۋعا مالىپ تۇر ەكەن. توسىن دىبىس­تان ءارى سۇق كوزدەن شوشىنعان تۇلپار شىڭ­­عىرا كىسىنەپ, جان تاپسىرىپتى. ار­عى­ماعىنىڭ داۋىسىن ەستىپ, جانۇشىرا جەتكەن كۇيەۋ جىگىت باسىن ۇستاپ وتىرا كەتكەن ەكەن. جان سەرىگىنەن ايىرىلعانىنا وپىنىپ, كوپ كەشىكپەي قۇسادان جىگىت تە قايتىس بولىپتى. تۇلپاردى جەرلەگەن جەر تورىاتباسى تاۋى اتالىپتى. قوساعىنان قاپيادا ايىرىلعان قىزدىڭ كوز جاسىنان شىڭعىرلاۋ وزەنى پايدا بولعان ەكەن, – دەيدى ەل مەن جەردىڭ تاريحىن جاتقا سوعا­تىن جولباسشىمىز تىلەگەن قاليەۆ.

«قارعابويلى قازتۋعان» جىرىندا:

اسانقايعى كوشكەن جەر,

شىڭعىرلاۋ, تورىاتباسى ەدى.

قىزەمشەكتى سارشوقى

وسى سۋدىڭ قاسى ەدى.

اسانقايعى تۋعاننىڭ

بولىنگەن جەرى وسى ەدى,  دەپ جىرلانعان تورىاتباسى تاۋى كەڭەس وكىمەتى جىلدارى جويىلىپ كەتە جازداپتى. ويتكەنى مال شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى قۇرىلىس نىساندارىن سالۋ ءۇشىن تورىاتباسى تاۋىن جارىپ, تاۋ-تاسىن پايدالانۋ تۋرالى شەشىم شىققان. بىراق اۋىل اقسا­قالى يازيت ماسكەۋگە دەيىن ارىز جازىپ, تورىاتباسى تاۋىنىڭ قايتالانباس تابيعي نىسان ەكەندىگىن دالەلدەپ, اقىرى سوراقى شەشىمدى توقتاتقان ەكەن. «بىراق تاۋدىڭ ءاۋ باستاعى ات بەينەسى بۇزىلىپ كەتكەن», دەيدى جولباسشىمىز.

ءبىر قىزىعى, تورىاتباسى مەن قىلىش­تاۋ جوتالارى قاز-قاتار سوزىلىپ جاتىر. ەكەۋىنىڭ اراسى جاپ-جازىق, ارنايى جاسالعان الاڭ دەرسىز. جاقىن­دا عانا وسى تورىاتباسى تاۋىنىڭ باۋرا­يىندا «قازاق دالاسىنىڭ ۇلى مادە­نيەتى» اتتى فەستيۆال وتكەندە, وسى الاڭ­قاي­عا كيىز ۇيلەر تىگىلىپ, ات ويىن­دارى ۇيىم­داستىرىلىپتى. ال ەكى قاپتال­داعى ەكى تاۋ ويىن قىزىعىن بيىكتەن تا­ما­­شالاۋعا تاپتىرماس مىنبەر سەكىلدى. «شىركىن, وسى جەرگە ات بايگەسىن, كوكپار ويىنىن نەمەسە قىستا قانسونار سايىسىن وتكىزەر مە ەدى» دەپ اتتاندىق.

سارقىراما

سارقىراما – ادام قولىمەن جاسالسا دا عاجاپ اسەر سىيلايتىن تابيعات ءمۇيىسى ەكەن. مۇنداعى توعان دا, «الەمدەگى ەڭ كىشكەنتاي سارقىراما» دا قىز اۋليە بۇلاعىنان باستاۋ الادى. اڭىز بويىن­شا ءبىر ءۇيدىڭ بويجەتىپ كەلە جاتقان قىزى تۇندە ەشكىمگە بىلدىرمەي توسەگىنەن تۇرىپ كەتىپ, تاڭ الدىندا تىرناعىنىڭ كوبەسىنەن قان تامشىلاپ كەلىپ قايتا جاتادى ەكەن. بايقاپ قالعان اتا-اناسى سوڭىنان ەرىپ باقىلاسا, قىزى ءبىر جەردى تىرناعىمەن قازىپ جاتىر ەكەن. سول جەردەن كەشىكپەي بۇلاق شىعىپتى. ال قىز كوپ كەشىكپەي دۇنيەدەن وتكەن. بۇگىندە جاسىل ءمۇيىس, بورلى جىنىس اراسىنان شىم-شىمداپ شىعىپ جاتقان بۇلاقتىڭ جوعارى جاعىندا تەمىر شارباقپەن قورشاۋلى قىز اۋليە زيراتى تۇر. زيرات قورشاۋى ءتۇرلى-ءتۇستى شۇبەرەككە تولى.

قىز اۋليە بۇلاعىن بوگەپ, ودان ايناداي جالتىراعان توعان جاساعان  نارما­عام­ب­ەت بولىس ەكەن دەگەن اڭگىمە قالعان. نارماعامبەت توبەتوۆ – تاريحي تۇلعا, زامانىندا كوزى اشىق ادام بولعان. تابىن رۋىنىڭ ءبىر بولىگىن باسقارىپ, ەل-جۇرتىن ەگىنشىلىككە, باۋ-باقشا وسىرۋگە باۋلىعان. بۇگىندە بۇل جەر جاپ-جاسىل نۋلى ورمان, قاراعاش ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەسى بولىپ تۇر. نارماعامبەتتىڭ ءوزى كەڭەس وكىمەتى كەلگەندە مال-مۇلكىن بولشەۆيكتەرگە ەركىمەن بەرىپ, قۋعىننان امان قالدى دەلىنەدى. بولىس جان-جاعىن قور­شاپ, بوگەگەن توعان سۋى كۇنباتىس تۇسى­نان سارقىراما بولىپ, كىسى بويىنداي جەردەن قۇلاپ اعادى. اققان سۋ ءارى قاراي بۇلدىرتى وزەنىنىڭ باستاۋىنا قوسىلادى ەكەن. توعان سۋى ءموپ-ءمولدىر, تەرەڭدىگى كەي جەردە 8-9 مەترگە جەتسە دە كول تۇبىن­دەگى قيىرشىق تاس, جۇزگەن بالىق پەن تاس­باقا اكۆاريۋمدەگىدەي اپ-انىق كورىنەدى.

سارقىراما ءمۇيىسى بۇگىندە باتىس قازاق­ستان وبلىسىنىڭ جەرگىلىكتى ماڭى­زى بار كيەلى نىساندارى تىزىمىنە ەنگەن. الىس-جاقىننان ارنايى كەلىپ, توعان باسىندا قونا جاتىپ دەمالۋشىلار دا كەزدەسەدى. اپتانىڭ جۇمىس كۇنى بولعا­نىنا قاراماستان, ءبىز بارعاندا اقتوبە وب­لىسىنان كەلگەن ەكى كولىك شاتىر قۇرىپ, دەمالىپ جاتتى. كەلۋشىلەر سار­قى­راما اۋزىنداعى شاعىن حاۋىزدا سۋعا تۇسەدى. ەل-جۇرتتىڭ پىكىرىنشە, بۇل سۋدىڭ ەم­دىك قاسيەتى بار. وسى ءبىر كوركەم ءمۇيىس­تىڭ كوڭىلگە ەرەكشە اسەر سىيلاپ, جانعا تىنىش­تىق بەرەتىن قۇدىرەتىن ءبىز دە بايقا­عانداي بولدىق.

ءبىر ءتاۋىرى, سارقىراما باسى بارىنشا ابات­تاندىرىلعان, قوقىس جاشىك­تەرى قو­يىلعان. شۇڭقىرى تولا جازداپ, كۇتىم­سىزدەۋ تۇرعانى بولماسا, دارەتحاناسى دا بار. بىراق ءححى عاسىر «وركەنيەتىنىڭ بەلگىسى» – شاشىلعان قوقىس, پلاستيك شولمەك, تسەللوفان دوربالار مۇندا دا جەتىپ­­تى. تابيعاتتىڭ بايلىعىن پايدالان­­عانى­مىزبەن, قورعاۋعا كەلگەندە سامار­قاۋلى­عىمىز باسىم-اۋ دەپ قىنجىلدىق. اقجايىق وڭىرىندە ءتۋريزمدى دامىتۋعا اتسالىسىپ جۇرگەن ايبولات قۇرىمباەۆ «وت­باسىمىزبەن ارنايى كەلىپ, تازالىق جۇ­مىسىن ۇيىمداستىرساق قايتەدى؟»  دەگەن ۇسىنىستى ورتاعا تاستادى. اللا قالاسا...

اققۇم

الماز اۋىلىنا قاراستى سەگىزساي اۋىلى جانىندا الىستان مەنمۇندالاپ جاتقان اققۇم تۋرالى دا تالاي اڭىز-ءاپسانا بار. «قوبىلاندى باتىر» جىرىندا الشاعىر حاننىڭ ورداسى ءدال وسى اققۇمدا بولعان دەلىنەدى. «حرۋستالدىڭ ەڭ جوعارى ءتۇرىن جاساۋعا بولاتىن ەرەكشە قۇمىنا جاپوندار قىزىعىپ, سۇراعان ەكەن» دەگەن اڭىزدى اۋىل ادامدارى ايتادى. بۇگىندە ەرەكشە قورعالاتىن ايماقتان كەڭەس وكىمەتى كەزىندە بۇرعى جىبەرىپ, مۇناي مەن گاز دا ىزدەگەن.

سەگىزساي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى سەرىك­جان جال­ماقوۆ 1979 جىلى الماتى­دان ورمان­شىنىڭ وقۋىن ءبىتىرىپ كەلگەن سوڭ وسى اققۇمدا 40 جىلدان بەرى قورىق­شى بولىپ قىزمەت ەتەدى ەكەن. ۇزىندىعى 18 شاقىرىمعا, ەنىنىڭ كەي جەرى 10 شاقى­رىمعا دەيىن جەتەتىن اققۇمدى ءارى-بەرى تالاي شارلاعان قورىقشى بۇل ءوڭىردىڭ تىلسىم وقيعالارىن دا ايتىپ بەردى.

– كەڭەس وكىمەتى جىلدارى وسى جەرگە ورىستار كەلىپ, قۇمنىڭ شەتىن بۇرعىلادى. بىراق ىزدەگەن مۇناي دا, گاز دا تابىلمادى. اياق استىنان مۇناراسى قۇلاپ, ۆاگوندى جاپىرىپ تاستاعاندا, ءبىر ادام قازا تاپتى. ءسويتىپ كەن ىزدەۋشىلەر ءبىر كۇندە كەرى كوشىپ كەتتى, – دەيدى سەرىكجان نىعمەت ۇلى.

شىنىندا دا جەرگىلىكتى حالىق اراسىن­دا «اققۇم – كيەلى مەكەن, بۇل جەردىڭ تىل­سىم سىرى, قاسيەتى بار» دەگەن ۇعىم-تۇسى­نىك بەرىك ورنىققان. وسى ايماقتا بول­عان كەي­بىر وقيعالاردىڭ سىرىن ءتۇسىنۋ قيىن.

– الپامىس تاجەكەنوۆ دەگەن قاريا بولدى, قازىر ومىردە جوق. سول كىسى بالا كەزىن­دە, 1950-جىلدارى مال باعىپ اق­قۇم­عا شىققان ەكەن. قۇم ىشىنە كىرە بەرە قاراسا, بيىك قۇم شاعىلدىڭ ەتەگى­نەن كادىمگى ەسىكتى بايقاعان. ول ەسىككە جاقىن­داپ بارۋعا, اشىپ قاراۋعا جۇرەگى داۋالاماعان بالا شوشىپ كەتىپ, ۇيىنە جۇگىرەدى. بولعان وقيعانى ايتىپ, ەرەسەك ادامداردى ەرتىپ كەلگەنىمەن, الگى ەسىكتى تاپپاي قالعان. اينالا شاعىل-شاعىل قۇم, الگى ەسىك زىم-زيا جوق بولىپتى. بۇل اڭگىمەنى الپامىس اعايدىڭ وزىنەن ەستىدىم, – دەيدى قورىقشى.

2000-جىلداردىڭ باسىندا وسى قۇمنىڭ ماڭىندا جوعالىپ كەتىپ, ەكى كۇننەن كەيىن تابىلعان چەح ازاماتى تۋرالى اڭگىمە دە تىلسىمعا تولى.

– ءبىزدىڭ سەگىزساي اۋىلىنىڭ ءبىر قىزى اقسايدا قىزمەت ەتەتىن چەح ازاماتىنا تۇرمىسقا شىققان ەكەن. اۋىلىنا تۋىس­تارىمەن بىرگە توركىندەپ كەلىپ, باياناس جاقتاعى اتا-بابا قورىمىنا زيارات ەتپەك بولادى. كولىكپەن كەلسە دە جولداعى وزەن سۋىنان وتە الماي, كولىكتى قالدىرىپ, سۋدان بويلاپ ءوتىپ, زيرات باسىنا جاياۋلاپ بارادى. كەيىن قايتىپ كەلە جاتقاندا الگى چەح كەنەتتەن: «زيرات باسىندا ءبىر كىسى قالىپ كەتتى, مەن بارىپ كەلەيىن!» دەپ كەرى جۇگىرە جونەلەدى. جانىنداعى كىسىلەر كولىك جانىنا كەلىپ, چەح كۇيەۋدى «قازىر كەلەر» دەپ كۇتەدى. چەحتىڭ جاسى الپىستاردا ەكەن. ءبىر قىزىعى, قولىنان ديپلومات سومكەسىن تاستاماي جۇرگەن, ونى تۇتقاسىنان شىنجىرلاپ, قولىنا بىلەزىك ەتىپ كىلتتەپ العان. شاماسى, كوپ اقشا بولسا كەرەك. ءارى-بەرى كۇتىپ, كەلمەگەن سوڭ زيراتقا ىزدەپ بارسا, وندا دا جوق. اياق استىنان جوعالعان شەتەل ازاماتىن اۋىلداستار, اۋداننان كەلگەن ميليتسيا ەكى كۇن ىزدەدى, وعان مەن دە قاتىستىم. ونىڭ سۇيەگىن ەكى كۇننەن كەيىن زيراتتان تالاي شاقىرىم جەردەن تاپتىق. سومكەسىنە ەشكىم تيمەگەن. مارقۇمنىڭ زيراتقا نەگە بارعانى, نەدەن ولگەنى جۇمباق بولىپ قالدى. حالىقتىڭ ايتۋىنشا, ونى اققۇمنىڭ پەرىلەرى شاقىرىپ الىپ كەتكەن, – دەيدى سەرىكجان اعا.

قورىقشىنىڭ ايتۋىنشا, اققۇمدا ەمدىك ءشوپتىڭ ءتۇر-ءتۇرى وسەدى. ارنايى قورعاۋعا الىنعاندىقتان, اڭ-قۇس تا جەتەر­لىك. قازاقستاننىڭ «قىزىل كىتابى­نا» ەنگەن الىپ كورتىشقان تەك وسى جەردى مەكەندەيدى. قاراعاي, قايىڭ, كوكتەرەك, ارشا وسەدى. مۇندا جازدىڭ اپتاپ ىستى­عىن­دا قۇم بۇلاۋعا ءتۇسىپ, ەم الۋعا بولا­دى. تىلسىم سىرى, كوركەم تابيعاتى قاتار كەلگەن اققۇم دا  باتىس قازاقستان وبلى­سى­نىڭ جەرگىلىكتى ماڭىزى بار كيەلى نىساندارى قاتارىندا.

ءتۇيىن

– ەكى كۇندىك ساپار بارىسىندا باي­قاعانى­مىز, شىڭعىرلاۋ اۋدانىندا تۋ­ريستىك كلاستەردى دامىتۋعا بارلىق مۇم­كىن­دىك بار ەكەن. بولاشاقتا وسى باستاما جۇزەگە اسسا دەيمىز. ولكەتانۋشىلارعا وسىنداي يگى شارانى ۇيىمداستىرۋشى تىلەگەن قاليەۆ باستاعان شىڭعىرلاۋ اۋدان­دىق ولكەتانۋ مۋزەيى ۇجىمىنا العىس بىلدىرەمىز, – دەيدى بلوگەر, حاديشا بوكەەۆا اتىنداعى باتىس قازاقستان وب­لىس­تىق قازاق دراما تەاترىنىڭ ادەبيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى نۇرلان ءسادىر. – وسىنداي فورماتتاعى شارانى وبلىستىڭ وزگە اۋماقتارىندا دا پراكتيكاعا ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتامىن. سونداي-اق «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ «قاسيەتتى قازاقستان» بازالىق باعىتى بويىنشا ارحيۆتەردەن, ونىڭ ىشىندە رەسەي مۇراعاتتارىنان ءوڭىر تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەردى ىزدەۋدى جۇيەلى جول­عا قويۋ قاجەت. وسى باعىتتا جەرگىلىكتى تا­ريح­­شى-ولكەتانۋشىلارمەن تىعىز ارىپ­­تەس­­تىك بايلانىس ورناتۋ ءتيىمدى.

ارينە, ءسوز باسىندا ايتقانىمىزداي, اۋداندا ولكەتانۋ باعىتىندا كوپ جۇمىس اتقارىلعان. ايماقتاعى اراب جازۋلى قۇلپىتاستار جيناعى دا جارىق كوردى. «شىڭعىرلاۋدىڭ جەتى كەرەمەتى» جوباسى وبلىس كولەمىندە تانىمال بولىپ كەلەدى. دەگەنمەن, ءتۋريزمنىڭ دامۋى ءوڭىردىڭ ەكونوميكاسىنا, ينفراقۇرىلىمعا تىكەلەي بايلانىستى. وسى باعىتتى دامىتۋعا كوڭىل ءبولىپ, دۇركىن-دۇركىن ءدۇبىرلى شارا وتكىزىپ تۇرعان اۋدان باسشىلارى كيەلى نىسانداردى اباتتاندىرۋدى, جول قاتىناسىن جولعا قويۋدى ەسكەرەدى دەگەن ويدامىز.

باتىس قازاقستان وبلىسى,  

شىڭعىرلاۋ اۋدانى