بەيسەنبى, 14 اقپان 2013 7:09
«بتا بانكتىڭ» بۇرىنعى باسشىسى مۇحتار ءابىلازوۆ قازىرگى كۇنى شۆەيتساريادا جاسىرىنىپ ءجۇر دەگەن اڭگىمە تاراعالى دا ءبىراز بولدى. ءابىلازوۆتىڭ ءوز ەلى تۇگىلى, ەندى شەت ەلدەردىڭ دە بىرىنەن سوڭ بىرىنە قاشقانى, شۆەيتسارياعا بارىپ جاسىرىنعانى وعان قاتىستى ءالى تالاي بىلىقتىڭ اشىلاتىنىن كورسەتەدى. ال ارادا قانشا ۋاقىت وتسە دە, قانداي جاعداي بولسا دا «بتا بانكتىڭ» وكىنىشتى تاعدىرى قازاقستاندىقتار ەسىنەن وڭايلىقپەن شىعا قويماس.
بەيسەنبى, 14 اقپان 2013 7:09
«بتا بانكتىڭ» بۇرىنعى باسشىسى مۇحتار ءابىلازوۆ قازىرگى كۇنى شۆەيتساريادا جاسىرىنىپ ءجۇر دەگەن اڭگىمە تاراعالى دا ءبىراز بولدى. ءابىلازوۆتىڭ ءوز ەلى تۇگىلى, ەندى شەت ەلدەردىڭ دە بىرىنەن سوڭ بىرىنە قاشقانى, شۆەيتسارياعا بارىپ جاسىرىنعانى وعان قاتىستى ءالى تالاي بىلىقتىڭ اشىلاتىنىن كورسەتەدى. ال ارادا قانشا ۋاقىت وتسە دە, قانداي جاعداي بولسا دا «بتا بانكتىڭ» وكىنىشتى تاعدىرى قازاقستاندىقتار ەسىنەن وڭايلىقپەن شىعا قويماس. ونداعى حالىقارالىق دارەجەدەگى الاياق ءابىلازوۆ پەن ونىڭ وراسان كوپ كومپانيالارىنداعى «دوستارىنىڭ» جاساعان قيتۇرقى ارەكەتتەرىن ەندى ەشكىمنىڭ, ءتىپتى بىردە-ءبىر بانكتىڭ باسىنا بەرمەسىن دەلىك. ويتكەنى, بىردە-ءبىر ادامعا وسىنشا قىسقا ۋاقىت ىشىندە سونشاما وراسان قارجىنى تالان-تاراجعا سالىپ, رەسپۋبليكا بويىنشا كولەمى جاعىنان ءۇشىنشى قارجىلىق ينستيتۋت بولىپ تابىلاتىن بانكتى تاقىرعا وتىرعىزۋ قولىنان كەلمەيدى. ءيا, بۇل ورايدا وعان جان-جاقتان اقشاعا قىزىققاندار قولۇشىن بەرمەگەندە دەيمىز. ال ونداي «التىن كورسە پەرىشتە جولدان تايادى» دەيتىندەردىڭ قازىر كوپ بولعانى دا, ارسىز بولعانى دا ەندى كورىنىپ جاتىر.
ال شىندىعىندا, بۇدان بۇرىن دا جازىلعانداي, ءابىلازوۆ سوڭعى ون جىل بويى قولىنا جيناقتالعان اقپاراتتىق جانە قارجىلىق قورلاردى تەك ءوز ەلىنە قارسى جۇمساپ كەلەدى. الاياقتىق امالمەن جەتكىلىكتى قور جيناپ الىپ, ءوزىنىڭ كوتەرىلۋى ءۇشىن تۇعىر دايىنداي باستادى, بۇل ءۇشىن وعان ونىڭ قارجىلاندىرىلۋىنداعى نەبىر قۋلار مەن جۋرناليستەردىڭ كومەكتەسىپ تە جاتقانى بار. بۇعان ءدالەل, سوڭعى كەزدەگى ساراپتاما كورسەتكەندەي, سوت تورەلىگىنەن قاشقان ول قارسى كۇرەستە جالعاندىقتىڭ بارلىق امالىن قولدانىپ باعۋدا. قۇقىقتىق ايادا جۇمىس ىستەي المايتىندىعىن جانە ىستەگىسى دە كەلمەيتىندىگىن كورسەتىپ, ءابىلازوۆ اشىق وتىرىگىن مەديا-اكتيۆ جۇيەلەرى ارقىلى بۇركەمەلەپ الەك.
ەسكە سالا كەتەيىك, وتكەن جىلى 34 سالالىق كاسىپكەرلەر ۇيىمدارى قول قويعان حاتتى قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر قاۋىمداستىعى قازاقستاننىڭ, رەسەيدىڭ, ۇلىبريتانيانىڭ جانە شۆەيتساريانىڭ قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارى اتىنا جىبەردى. حات مازمۇنىندا ءوز ەلىنەن 10 ملرد. دوللاردى ۇرلاپ العان ادام ءالى كۇنگە دەيىن بوستاندىقتا ءجۇرىپ الىپ, سونىسىمەن قويماي, قۇرمەتتى ازاماتتار اتىنا ۇزدىكسىز جالا جابۋدى جالعاستىرۋدا.
ءابىلازوۆ كەزىندە قازاقستاندىقتاردىڭ قالتاسىنان ۇرلاپ العان قارجىدان باتىستىق باسپاسوزدە ءوزىنىڭ وتانىنىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرۋ ءۇشىن ميلليونداعان دوللار تولەۋدە. ونىڭ قىلمىستىق قارجىسىنان قازاقستانداعى مەملەكەتتىڭ بەدەلىن تۇسىرۋىمەن جانە وزدەرىنىڭ دەمەۋشى ۇرىلارىن ماداقتاۋمەن اينالىساتىن بىرقاتار ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, قۇرىلىمى تەرىس ۇيىمدار مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قارجىلاندىرىلادى.
ءيا, ءابىلازوۆتىڭ قىلمىستىق جولمەن تاپقان قارجىسى ءوزىنىڭ ەلىن قارالاۋعا جۇمسالىپ جاتىر. بۇل ورايدا ابىلازوۆكە باعىنىشتى جۋرناليستەر جالداۋشى-ۇرىنىڭ كەسكىنىن سۋرەتتەي وتىرىپ, وزدەرىنە الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان ەرەكشە نازاردى تالاپ ەتۋدە. ال بۇل باعىتتاعى ايقايشىل جۋرناليستەردىڭ سانى دا از ەمەس.
الايدا, كەزىندە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسكە بىلەگىن سىبانا كىرىسكەن, ءسويتىپ, ەندى قىلمىسى ءۇشىن ەلدەن قاشىپ جۇرگەن ابىلازوۆكە وزدەرىنشە «جاناشىر» بولعان جاندارعا قايران قالاسىڭ. بۇل ادامنىڭ ولار وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن نەمەن اينالىسقانىن ۇمىتىپ قالعان بولۋى كەرەك. بىراق قازاقستاندا ءابىلازوۆتى ءالى ەشكىم ەسىنەن شىعارعان جوق. ونىڭ 90-جىلداردا قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى اتقارعان قىزمەتىنەن-اق كوپ نارسەنى اڭعارۋعا بولادى. 1997-1998 جىلدارى ول «كەگوك» اق مەملەكەتتىك كومپانياسىن, كەيىن ەنەرگەتيكا, يندۋستريا جانە ساۋدا مينيسترلىگىن باسقارعان. 1997 جىلدىڭ شىلدە ايىندا, «كەگوك» اق پرەزيدەنتى قىزمەتىنە تاعايىندالماس بۇرىن, ول «اينا كومپاني» دەپ اتالاتىن جشس قوستاناي وبلىسىنداعى «قوستاناياسبەست» اق كاسىپورنىن ساتىپ الدى. مينيستر بولىپ تاعايىندالعان سوڭ, ءابىلازوۆ ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى «سەنىمدى ادامدارىن» پايدالانىپ, مەملەكەتتىك كاسىپورىننىڭ قارجىسىن «قوستاناياسبەست» ارقىلى ءوز قالتاسىنا سالۋدىڭ جوبالارىن قۇراستىرا باستايدى. ءسويتىپ, كوپ ۇزاماي «كەگوك» اكتسيونەرلىك قوعامى ونىڭ الاياقتىق امالدارى سالدارىنان 557 665 683 تەڭگە شىعىنعا ۇشىرادى. وسىلايشا, مەملەكەتتىك قىزمەتكەر, ۇكىمەت مۇشەسى, ەنەرگەتيكا, يندۋستريا جانە ساۋدا مينيسترى بولا تۇرىپ, ءابىلازوۆ تەك جەكە باسىنىڭ عانا مۇددەسىنە جۇمىس ىستەدى. بىراق بۇل زاڭسىز ارەكەتتەر ەلەۋسىز قالعان جوق. 2002 جىلدىڭ مامىر ايىندا مۇحتار ابىلازوۆكە قاتىستى وتكەن سوت ۇكىمى بويىنشا ول 6 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. سونىمەن قاتار, سوت ءابىلازوۆتى 557 665 683 تەڭگە كولەمىندە «كەگوك» اق-قا تيگىزگەن شىعىنىن وتەۋدى مىندەتتەدى.
ال «بتا بانك» بويىنشا, مۇحتار ءابىلازوۆتىڭ الاياقتىق ىستەرى ەلدەن شىعىپ, شەتەل استى. قازاقستاندىق بانكتىڭ ماسكەۋدەگى كۋتۋزوۆ داڭعىلىندا عيماراتتارى پايدا بولدى. بۇل عيمارات جونىندە «بتا بانك» اق پەن «ايست» جشق 2008 جىلدىڭ 7 قاراشاسىندا كەلىسىم جاساعان. بۇل قۇجات بويىنشا, «ايست» جشق 24 ميلليون دوللاردى نەسيە رەتىندە «بتا بانكتەن» الىپ, كۋتۋزوۆ داڭعىلىنداعى 1464 شارشى مەترلىك عيمارات پەن كومپانيانىڭ 100 پايىز ۇلەسىن ءۇش ايدىڭ ىشىندە راسىمدەپ, كەپىلدىككە قويۋى كەرەك بولاتىن. بىراق «ايست» كەپىلدىككە قويۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداعان جوق, ال نەسيەگە العان اقشانى وففشورلىق كومپانيالار ارقىلى شەتەل اسىرىپ جىبەردى. ويتكەنى, نەسيە بەرىلگەن كەزدە «بتا بانكتىڭ» دە, «ايست» جشق-تىڭ دا يەسى مۇحتار ءابىلازوۆ بولاتىن. وسىلايشا, مۇحتار ءابىلازوۆ باستاعان قىلمىستىق توپ «بتا بانك» پەن «تەمىربانك» نەسيەلەرىن وزدەرىنىڭ فيرمالارىنا ۇلەستىرگەن. ياعني, ەكى بانكتىڭ قاراجاتىن دا, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, اياۋسىز شاشىپ تالان-تاراجعا سالعان.
وسىنىڭ كەسىرىنەن ءوز قارجىلىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداي المايتىن جاعدايعا جەتكەن «بتا بانكتىڭ» 2009 جىلدىڭ اقپان ايىندا بانك اكتسيالارىنىڭ 78,14 پايىزىن «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق قورى ساتىپ الىپ, 2 ميلليارد دوللاردان استام قاراجات قۇيادى. مۇحتار ءابىلازوۆ باستاعان 12 ادامعا قاتىستى «بتا بانك» پەن «تەمىربانكتىڭ» 560 ميلليون دوللار كاپيتالىن جىمقىرعان دەگەن ايىپپەن قىلمىستىق ءىز قوزعالدى. بۇعان قوسا, رەسەي فەدەراتسياسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ تەرگەۋ كوميتەتى دە ءىس قوزعادى. ءابىلازوۆكە الاياقتىق جولمەن رەسەيدەگى «بتا بانكتىڭ» 70 ميلليون دوللار اكتيۆىن قولدى ەتتى دەگەن ايىپ تاعىلىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە, ول 2008 جىلدىڭ قاراشا-جەلتوقسان ايلارىندا رەسەيدەگى «بتا» «رەسەي بانكىنەن» 24 ميلليارد رۋبل الىپ, ول قاراجاتتى ۆاليۋتاعا ايىرباستاپ, ءبىر كۇندىك فيرمالار ارقىلى شەتەل اسىرعان. ونىڭ «ەۆرازيا» دەپ اتالاتىن ينۆەستيتسيالىق-ونەركاسىپتىك توبى «سوگاز» ساقتاندىرۋ توبىنا «ۆولنا» دەپ اتالاتىن بيزنەس-ورتالىعىن 140 ميلليون دوللارعا ساتىپ جىبەرگەن. ونىڭ ۇستىنە «بتا بانك-كازان» جاڭا يەلەردىڭ قولىنا ءوتىپ كەتتى. بۇل قيتۇرقى ارەكەتتەردىڭ ءبارى مۇحتار ءابىلازوۆتىڭ رەسەيدەگى م ۇلىگىن جانتالاسا جان-جاقتى جول ىزدەپ قورعاعانىن ايعاقتاي تۇسەدى.
الەمگە ايگىلى «بتا بانكتى» 1992 جىلدان بەرى ۋكراينا دا جاقسى بىلەدى. قازاقستاندىق «بتا بانك» پەن «بتا بانك ۋكراينانىڭ» اراسىندا ۋكراينالىق بانكتىڭ 39,99 پايىز اكتسياسىنا قاتىستى داۋ ءورشىدى. قازاقستان جاعى ساتىپ العان اكتسيانى ءوز قولىندا ۇستاپ قالۋ ءۇشىن بانكتىڭ اتىن دا وزگەرتپەكشى بولدى. تمد ءتوڭىرەگىندەگى سالماقتى بانكتەردىڭ ءبىرىن تالان-تاراجعا سالعان مۇحتار ءابىلازوۆتىڭ كەسىرىنەن قازىر كورشىلەس ەلدە ۇزاققا سوزىلار داۋلى اڭگىمەلەر شىعىپ جاتىر. ال تۇماندى البيوندى پانالاعان مۇحتار ءابىلازوۆتىڭ ءوزى «ساياسي تۇتقىن» مارتەبەسىن الۋعا بارىن سالىپ ءجۇر. بۇل ءۇشىن جوعارىدا ايتىلعان ءوزى جالداعان جالعان باق ارقىلى قازاقستان بيلىگىنىڭ بەدەلىن تۇسىرۋگە ارەكەت ەتۋدە.
ءابىلازوۆتىڭ جالدامالى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وزدەرىنىڭ ۇرى-قوجايىندارى تۋرالى ايتامىز دەپ قاتە باسىپ, جالعان جازىپ, جازاعا ۇشىراعاندارى دا بار. ولارعا سوت شەشىمىمەن ايىپپۇل دا سالىندى. الايدا, ءابىلازوۆ ءوزىنىڭ باستاپقى جاساعان قىلمىستارى ءۇشىن ەڭبەكپەن تۇزەۋ مەكەمەسىندە جازاسىن وتەپ شىققان سوڭ ول اقپاراتتىق قولداۋشىلارىنىڭ ءبىرازىنان ايىرىلدى.