قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىم – ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعا بولۋى ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن ابىروي ەكەندىگىنە توقتالا كەلىپ: ء“بىز قاۋىپسىزدىكتىڭ نەگىز قالاۋشى ماسەلەلەرى بويىنشا, سونداي-اق ۇيىمنىڭ ءوزىن دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كونسەنسۋستىق الاڭدى كەڭەيتۋ جانە نىعايتۋ نيەتىندەمىز... ەقىۇ-عا مۇشە كوپتەگەن مەملەكەتتەر قازاقستاننىڭ جوسپارلارىنا, سونىمەن قاتار, ۇستىمىزدەگى جىلى استانادا ەقىۇ-نىڭ ءسامميتىن وتكىزۋ تۋرالى مەنىڭ ۇسىنىسىما قولداۋ ءبىلدىردى”, – دەپ اتاپ كورسەتتى.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 14 قاڭتارىندا ۆەنا قالاسىندا وتكەن ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (ەقىۇ) تۇراقتى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەقىۇ-نىڭ توراعالىق قىزمەتىنە كىرىسۋىنە بايلانىستى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇندەۋىن ۇيىمعا قاتىسۋشى 56 ەلدىڭ دەلەگاتسياسى اسا ىقىلاسپەن تىڭدادى, سونداي-اق ۇندەۋ حوفبۋرگ سارايىنداعى نويەر زالىنان ينتەرنەت جۇيەسى ارقىلى بۇكىل الەمگە تىكەلەي ەفير بويىنشا تاراتىلدى. قازاقستان باسشىسى ۇندەۋىندە ەقىۇ ءسامميتىنىڭ ون جىلدان بەرگى ءۇزىلىسى ۇيىمنىڭ كونسەنسۋستىق داعدارىس جاعدايىندا بولماسا دا, توقىراۋ احۋالىندا تۇرعانىن اڭعارتاتىنىن ايتا كەلىپ, 2010 جىلى قازاقستاندا ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ مەملەكەت باسشىلارى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى ءسامميتىن شاقىرۋ تۋرالى باستاماسىن قولداۋعا شاقىردى.
جولداۋدا پرەزيدەنت اتاپ ءوتكەندەي, بۇگىندە قازاقستاننىڭ باستاماسىن ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى قولدايتىندارىن مالىمدەپ تە ۇلگەردى. ويتكەنى, ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر اۋماعىندا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى كۇردەلى ماسەلەلەر جەتكىلىكتى, ونىڭ ۇستىنە اۋعانستاندى ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاعىنان تۇراقتاندىرۋ پروبلەماسى ۇزاق جىلداردان بەرى ءالى شەشىمىن تاپقان جوق. بۇلاردان باسقا دا وزەكتى دە وتكىر ماسەلەلەر بارشىلىق. سول ماسەلەلەر مەن پروبلەمالاردى شەشۋ جايى ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ مەملەكەت باسشىلارى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن جوعارعى دەڭگەيدەگى سامميتتە قابىلدانعان قۇجاتتاردى ءىس جۇزىنە اسىرۋدان باستالادى. سونداي-اق, بيىلعى جىلى حەلسينكي قورىتىندى اكتىسىنە قول قويىلعانىنا – 35 جىل, پاريج حارتياسىنىڭ قابىلدانعانىنا – 20 جىل, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ اياقتالعانىنا 65 جىل تولادى. وسىناۋ ايتۋلى مەرەكەلەر اتالىپ وتىلەتىن 2010 جىلى ولاردىڭ قاتارىنا ەقىۇ-نىڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى ءسامميتى قوسىلاتىن بولسا, ول ەڭسەلى ەلوردامىز – استانا قالاسىندا وتەتىن بولسا, مۇنىڭ قازاقستان ءۇشىن, بارشا قازاقستاندىقتار ءۇشىن ورنى بولەك ۇلكەن تاريحي وقيعا بولاتىنى داۋسىز.
ەقىۇ-نىڭ باستى ورگانى – جوعارعى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەر, ياعني ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ مەملەكەت باسشىلارى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ ءسامميتى. سامميتتە وڭىردەگى جاعدايلارعا باعا بەرىلىپ, ۇيىم قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى ايقىندالادى. ال ەقىۇ تاريحىندا ۇيىمنىڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى بەس كەزدەسۋى وتكەن ەكەن. ولار وتكەن عاسىردىڭ سوڭعى ونجىلدىعىنىڭ ەنشىسىنە تيەدى ءارى تالقىلانعان ءماسەلەلەرىمەن جانە قابىلدانعان قۇجاتتارىمەن تاريحتا قالدى. ەندى جوعارعى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەر مەن وندا قارالعان ماسەلەلەر, سونداي-اق قابىلدانعان قۇجاتتار جايىنا توقتالايىق.
ەقىۇ-عا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى العاشقى سامميتى 1990 جىلدىڭ 21 قاراشاسىندا پاريجدە ءوتتى. وسى كەزدەسۋدە جاڭا ەۋروپا ءۇشىن پاريج حارتياسىنا قول قويىلىپ, “قىرعي-قاباق سوعىستىڭ” بۇلتى سەيىلدى. ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, سول جىلداردان باستاپ ۇيىم قىزمەتىنىڭ جاڭا تىنىسى اشىلىپ, ول كەلىسسوزدەر مەن ۇنقاتىسۋلاردى بەلسەندى جۇرگىزەتىن حالىقارالىق قۇرىلىمعا اينالدى. ال پاريج حارتياسى جاڭا ەۋروپانىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ەقىۇ الدىنا تىڭ ماقساتتار قويىپ, “قىرعي-قاباق سوعىستان” كەيىنگى كەزەڭدەردە كورىنىس بەرۋى مۇمكىن جاڭا قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋعا مىندەتتەدى. وسى ءمىندەتتەر مەن ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇيىم جانىنان بىرنەشە ينستيتۋتتار مەن مەكەمەلەر قۇرىلدى, كەزدەسۋلەردى تۇراقتى نەگىزدە وتكىزىپ تۇرۋ ۇيعارىلدى. پاريج حارتياسىندا “ەۋروپانىڭ جىكتەلۋى اياقتالدى. مەملەكەتتەر اراسىنداعى قاتىناستار ءوزارا قۇرمەتتەۋشىلىك پەن ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەلەتىن بولادى” دەپ اتاپ كورسەتىلدى.
سامميتتە, سونداي-اق ساياسي كونسۋلتاتسيالار جۇرگىزۋدىڭ ءۇش ساتىلى مەحانيزمى قۇرىلدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ مەملەكەت باسشىلارى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋىن ەكى جىلدا ءبىر رەت وتكىزىپ تۇرۋ. سامميتتە ءوڭىرلىك جانە جاھاندىق باستى پروبلەمالار تالقىلانىپ, ۇيىم قىزمەتىنىڭ ءپرينتسيپتى باعىتتارى ايقىندالۋى جانە ۇيىمنىڭ نەگىزگى قۇجاتتارى قابىلدانۋى قاجەت. ەكىنشىسى – ۇيىم اياسىندا ساياسي كونسۋلتاتسيالار وتكىزەتىن ورتالىق فورۋم – سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسى. بۇل كەڭەس ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا قاتىستى ماسەلەلەردى قاراستىرادى جانە ءتيىستى شەشىمدەر قابىلدايدى. ال ساياسي ۇنقاتىسۋلاردىڭ ءۇشىنشى قۇرىلىمى – اعا لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ كوميتەتى. كوميتەتتىڭ فۋنكتسياسىنا سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ وتىرىستارىن ازىرلەۋ, ونىڭ شەشىمدەرىن ورىنداۋ جانە اعىمداعى ماسەلەلەرگە شولۋ جاساۋ كىرەدى.
جوعارعى دەڭگەيدەگى العاشقى سامميتتە, سونداي-اق ۇيىمنىڭ حاتشىلىعى, جانجالداردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ورتالىق جانە ەركىن سايلاۋ جونىندەگى بيۋرو قۇرىلدى. پاريج حارتياسىندا كورسەتىلگەن اتالعان قۇرىلىمدار ۇيىم كەڭىستىگىندە كورىنىس بەرگەن قاۋىپتەردى جەدەل رەتتەۋگە ىقپال ەتتى, ال تۇراقتى قىزمەت ەتەتىن ورگاندار بولاشاقتا ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ جۇيەسىن ۇيىمداستىرۋعا نەگىز بولدى. سونىمەن قاتار, حارتيادا ۇيىم قىزمەتىندەگى نەگىزگى ءۇش ولشەم – قارۋ-جاراقتى باقىلاۋ, قاۋىپسىزدىك پەن سەنىم شارالارىن نىعايتۋ; ەكونوميكا, عىلىم مەن تەحنيكا, قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ; گۋمانيتارلىق جانە باسقا سالالار بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ دا كورىنىس تاپتى. بۇلاردان بولەك كەزدەسۋدە مەملەكەت باسشىلارى مەن ۇكىمەت باسشىلارى 1990 جىلعى 19 قاراشادا 22 مەملەكەت قول قويعان ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارتقا قولداۋ ءبىلدىردى.
وسىلايشا ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى العاشقى سامميتىندە قابىلدانعان پاريج حارتياسى جاڭا ەۋروپا ءۇشىن جانجالداردىڭ الدىن الىپ, ولاردى بەيبىت جولمەن رەتتەۋگە كۇش سالاتىن جانە جالپىەۋروپالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماقساتىن كوزدەگەن قۇرىلىمداردىڭ دۇنيەگە كەلىپ, ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە نەگىز قالاپ بەردى. سونىمەن قاتار, حارتيا “قىرعي-قاباق سوعىستى” قورىتىندىلاعان, ەۋروپا قۇرلىعىندا شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ جاڭا ءداۋىرىن باستاپ بەرگەن كوپجاقتى تۇڭعىش ءارى تاريحي قۇجات بولىپ تابىلادى.
ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ مەملەكەت باسشىلارى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى ەكىنشى كەزدەسۋى 9-10 شىلدەدە حەلسينكي قالاسىندا ءوتتى. “حەلسينكي-2” دەگەن اتاۋمەن تاريحتا قالعان بۇل سامميتتە ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك تۇجىرىمداماسىنىڭ جاڭا ارحيتەكتۋراسىن ءارى قاراي دامىتۋ جايى ايقىندالدى. ويتكەنى, سول كەزەڭدە بىرقاتار وڭىرلەردە كيكىلجىڭدەر مەن جانجالدار كورىنىس بەرە باستاعان بولاتىن. سوندىقتان دا قۇرلىقتا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كوپتەگەن ماسەلەلەردى قايتا قاراستىرۋ قاجەتتىگى تۋىندادى. وسى سامميتتە قابىلدانعان حەلسينكي دەكلاراتسياسىندا وسى ماسەلەلەر اتاپ كورسەتىلىپ, ەقىۇ العاش رەت بۇۇ جارعىسىنىڭ ءۇىىى تاراۋىنا سايكەس ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوستوكقا دەيىنگى ەۋرواتلانتيكالىق كەڭىستىكتە ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا جانە اسكەري-ساياسي تۇراقتىلىقتى قولداۋعا جاۋاپتى وڭىرلىك ۇيىم رەتىندە تانىلدى.
سامميتتە ۇيىمنىڭ الەۋەتى مەن مول مۇمكىندىگى ەسكەرىلىپ, ۇلتتىق ازشىلىق ىستەرى جونىندەگى جوعارعى كوميسسار قىزمەتىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ال 1993 جىلعى ريمدە وتكەن سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەزدەسۋىندە ۇيىم قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار باستامالار كوتەرىلىپ, ناتيجەسىندە ۇيىمنىڭ اتقاراتىن جۇمىس جۇيەسىندەگى ورتالىق ساياسي ءرولى ناقتىلاندى. جالپى, بۇل سامميتتە قابىلدانعان قورىتىندى قۇجاتتا جاڭا قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ جەدەل الدىن الۋعا, جانجالداردى شۇعىل رەتتەۋگە جانە بىتىمگەرشىلىك مۇمكىندىكتەردى تولىق پايدالانۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
مەملەكەت باسشىلارى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ 1994 جىلى جەلتوقساندا بۋداپەشتە وتكەن كەزدەسۋىندە نەگىزىنەن ءححى عاسىردا ۇيىم كەڭىستىگىندەگى قاۋىپسىزدىك مودەلىنىڭ قانداي بولۋ قاجەتتىگى تۋرالى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, بۋداپەشت دەكلاراتسياسى قابىلداندى. وتكەن كەزەڭدەرگە نازار اۋداراتىن بولساق, سول جىلدارى ۇيىم كەڭىستىگىندەگى كەيبىر ايماقتاردا اسكەري قيمىلداردىڭ تۇتانۋى, ادام قۇقىعىنىڭ بۇزىلۋى سەكىلدى جاعدايلار ءالى باسىلماي تۇرعان-دى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار وسىنداي وزەكتى پروبلەمالارعا الاڭداۋشىلىق بىلدىرە كەلىپ, ولاردى ۇيىمنىڭ قاعيدالارى مەن مىندەتتەمەلەرىنە سۇيەنۋ ارقىلى شەشۋ قاجەتتىگىن تانىدى.
بۋداپەشت سامميتىندە, سونداي-اق قاۋىپسىزدىكتىڭ اسكەري-ساياسي اسپەكتىلەرىنە قاتىستى مىنەز-ق ۇلىق كودەكسى بەكىتىلدى. وندا دەموكراتيالىق قوعامداعى قارۋلى كۇشتەردىڭ ءرولىن انىقتايتىن قاعيدالار مازمۇندالعان. بۇل جىلدارى ۇيىمنىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى ءرولى ارتىپ, ول قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدە اۋقىمدى ءىس-شارالارعا بەلسەندى ارالاسا باستاعان بولاتىن. قاتىسۋشى مەملەكەتتەر وسى جاعىن ەسكەرە كەلىپ, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ (ۇيىم 1995 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن وسىلاي اتالعان) اتاۋىن وزگەرتىپ, ونى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇيىم دەپ اتاۋدى ۇيعاردى. ۇيىمنىڭ اتاۋى وزگەرگەنمەن, ونىڭ ءمارتەبەسى مەن ينستيتۋتتارى, اتقاراتىن قىزمەتتەرى بۇرىنعىسىنشا قالاتىن بولدى. ءسويتىپ, بۋداپەشت سامميتىندە ۇيىمدى 1995 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ءوزىنىڭ جارعىسىمەن جانە قۇقىقتىق بازاسىمەن ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇيىم دەپ اتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇل ۇيىم جۇمىسىنا جاڭا ساياسي سەرپىن بەردى جانە ونىڭ ينستيتۋتتىق دامۋىنا جارقىن جول اشتى.
ءححى عاسىردا قاۋىپسىزدىك مودەلىنىڭ قانداي بولۋ قاجەتتىگى جونىندەگى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشىلارىنىڭ 1996 جىلعى جەلتوقساندا ليسسابوندا وتكەن كەزدەسۋىندە دە جالعاستى. كەزدەسۋدە ءححى عاسىردا ەۋروپا ءۇشىن جالپى جانە ءبارىن قامتيتىن مودەل تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلدانىپ, قارۋ-جاراقتى باقىلاۋ نەگىزدەرى جانە قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل بويىنشا فورۋمنىڭ كۇن ءتارتىبىن دامىتۋ بەكىتىلدى. بۇل قۇجاتتاردا الداعى ۋاقىتتا ەقىۇ-نىڭ ءرولىن ارتتىرۋ ارقىلى بارلىق ءۇش ولشەم بويىنشا قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ شارالارىنا باسا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگى كورسەتىلگەن. ليسسابون دەكلاراتسياسىندا, سونداي-اق ۇيىم كەڭىستىگىندە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاتىسۋشى ەلدەردىڭ بارلىعى ءوز مىندەتتەمەلەرىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ كەرەكتىگى اتالعان.
ال ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ مەملەكەت باسشىلارى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى بەسىنشى ءسامميتى 1999 جىلى ىستامبۇلدا ءوتتى. وندا ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە قاتىستى قابىلدانعان ىستامبۇل حارتياسى ۇيىم تاريحىندا ماڭىزى ەرەكشە زور قۇجات رەتىندە باعالانادى. ويتكەنى, بۇل سامميتتە جوعارىدا اتالعان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك مودەلى تۋرالى پىكىرتالاستىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپ, ەقىۇ-عا قاتىسۋشى 30 مەملەكەت ىستامبۇل دەكلاراتسياسىن قابىلدادى جانە ەۋروپاداعى بەيىمدەلگەن كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارتقا قول قويدى. ۇيىمعا مۇشە كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى ىستامبۇل كەزدەسۋىن “سوڭعى جۇزجىلدىقتا اسا ماڭىزدى قۇجاتتار بويىنشا كەلىسىمگە قول جەتكىزگەن ۇلى كەزدەسۋ” دەپ اتاۋى سوندىقتان.
ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ باسشىلارى وسى سامميتتە سونداي-اق ەلدەردەگى حالىقتاردىڭ ەركىن جانە دوستىق جاعدايدا ءومىر ءسۇرىپ, ۇيىم كەڭىستىگىندە وركەندەۋ مەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە كۇش سالاتىندارىن مالىمدەدى. وسى ماقسات-مۇددەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ەقىۇ اياسىندا بىرقاتار جاڭا قادامدار جاساۋ قاجەت دەپ شەشتى. اتاپ ايتقاندا, ەقىۇ مەن وزگە دە حالىقارالىق ۇيىمدار اراسىنداعى ءىس-قيمىلدى جانداندىرۋعا باعىتتالعان قاۋىپسىزدىك تۇعىرناماسىن قابىلداۋ, بەيبىتشىلىكتى قولداۋداعى ۇيىمنىڭ ءرولىن ارتتىرۋ, كومەك سۇراۋىنا بايلانىستى جەرگىلىكتى جەرلەردە وتكىزىلەتىن ءىرى ازاماتتىق وپەراتسيالارعا جەدەل ساراپتامالىق قولداۋ كورسەتەتىن توپ قۇرۋ, زاڭ ءۇستەمدىگى مەن قۇقىق ءتارتىبىنىڭ ساقتالۋىنا كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا پوليتسيالىق قىزمەت سالاسىنداعى مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋ, ۇيىمنىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردەگى وپەراتسيالارىن جوسپارلايتىن ورتالىق قۇرۋ جانە ەقىۇ تۇراقتى كەڭەسىنىڭ جانىنان ازىرلەۋ كوميتەتىن قۇرۋ ارقىلى ۇيىم اياسىندا ساياسي كونسۋلتاتسيالار ۇدەرىسىن نىعايتۋ قاجەت دەپ تابىلدى.
وسىلايشا ىستامبۇل سامميتىندە قابىلدانعان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك حارتياسى اسكەري وداقتاردى شەكتەۋدى ساياسي جاعىنان بەكىتىپ بەردى. قۇجاتتا بۇل ۇدەرىستەر ەقىۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە زيان كەلتىرمەيتىندىگى, حارتيا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا نەگىزدەلگەن قاۋىپسىزدىك تۇعىرناماسى بولىپ تابىلاتىندىعى اتاپ كورسەتىلدى. ال ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ كەلەسى, ياعني التىنشى ءسامميتى ۇيىمنىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى قازاقستاندا ءوتۋى ابدەن مۇمكىن. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ جولداۋىندا جوعارعى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋدە قانداي ماسەلەلەر تالقىلانۋعا ۇسىنىلاتىنىن دا اتاپ ءوتتى. “مەن سامميتتە ەقىۇ-نىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ايماعىندا قاۋىپسىزدىكتىڭ كوكەيكەستى پروبلەمالارىن, اۋعانستانداعى جاعدايدى جانە توزىمدىلىك ماسەلەلەرىن ۇسىناتىن بولامىن”,– دەدى ەلباسى وسى جايىندا.
اۋعانستان دەمەكشى, اۋعانستان ەقىۇ-عا مۇشە ەمەس. بىراق, ۇيىمنىڭ جيىندارىنا بايقاۋشى مەملەكەت رەتىندە تۇراقتى قاتىسىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە ۇيىمعا قاتىسۋشى بىرقاتار ەلدەردىڭ اسكەرلەرى اۋعانستان اۋماعىندا وسى ەلدەگى قالىپتاسقان قيىن جاعدايلاردى شەشىپ, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ شارالارىنا قاتىسۋدا. جالپى, بۇل ەلدەگى جاعدايعا الەمدىك قوعامداستىق قاتتى الاڭداپ وتىر. ەگەر اۋعانستاندا تىنىشتىق ورناپ, تۇراقتىلىق قامتاماسىز ەتىلسە, ازيا مەن ەۋروپاداعى عانا ەمەس, بۇكىل الەمدەگى ەڭ كۇردەلى پروبلەمالار شەشىلۋى مۇمكىن. ويتكەنى, دۇنيە جۇزىنە تارالاتىن ەسىرتكىنىڭ باسىم بولىگى وسى اۋعانستان اۋماعىندا وندىرىلەدى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق جيىنداردا اۋعانستان پروبلەماسىنا باسا نازار اۋدارىپ كەلە جاتقاندىعى سوندىقتان.
ءاليسۇلتان قۇلانباي.