سارسەنبى, 27 ناۋرىز 2013 1:55
ءسويتىپ… اسپان استىن, جەر ءۇستىن اق بوران مەن قارا داۋىلعا ۇشىراتىپ, جۇرگەن جەرىنە قۇيىنداي تيەتىن ايرىقشا جان – بوريس بەرەزوۆسكي دە كوپ پەندەنىڭ ءبىرى ەكەنىن ءبىلدىرىپ, ءوزىنىڭ سوڭعى 13 جىلداعى تۇراعى لوندوننىڭ تۇبىندەگى اسكوت دەگەن قالاشىقتاعى ۇيلەرىنىڭ بىرىندە 23 ناۋرىزدا, 68-گە قاراعان شاعىندا بۇل ومىردەن وتە شىقتى. ولمەۋگە بولاتىن ءبىر ادام بولسا, تاپ وسى بولار ەدى, ولمەۋدىڭ جولىن تابا الاتىن ادام بولسا, تاپ وسى تابار ەدى.
سارسەنبى, 27 ناۋرىز 2013 1:55
ءسويتىپ… اسپان استىن, جەر ءۇستىن اق بوران مەن قارا داۋىلعا ۇشىراتىپ, جۇرگەن جەرىنە قۇيىنداي تيەتىن ايرىقشا جان – بوريس بەرەزوۆسكي دە كوپ پەندەنىڭ ءبىرى ەكەنىن ءبىلدىرىپ, ءوزىنىڭ سوڭعى 13 جىلداعى تۇراعى لوندوننىڭ تۇبىندەگى اسكوت دەگەن قالاشىقتاعى ۇيلەرىنىڭ بىرىندە 23 ناۋرىزدا, 68-گە قاراعان شاعىندا بۇل ومىردەن وتە شىقتى. ولمەۋگە بولاتىن ءبىر ادام بولسا, تاپ وسى بولار ەدى, ولمەۋدىڭ جولىن تابا الاتىن ادام بولسا, تاپ وسى تابار ەدى.
الەمدەگى ەكى الىپ ەلدىڭ ءبىرى جانە ونىڭ ازۋى التى قارىس قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنەن قورىقپاي ءبىر كەزدە: «وسى ەلدە مەن مايمىلدى دا پرەزيدەنت جاساي الامىن», دەپ اسقاقتاعان بەرەزوۆسكي ەدى ول. قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنەن قورىقپاعان دەگەن نە, ءبىر كەزدە ءتىپتى ونىڭ باستىعى بولىپ, استىنا ەرتتەپ ءمىنىپ تە العان ەدى عوي. سول جىلدارى رەسەي فەدەراتسياسىنداعى بىردە-ءبىر ۇلكەن شارا ونىڭ قاتىسۋىنسىز, ارالاسۋىنسىز وتپەيتىن. بيلىكتەگى ادامنىڭ «وتباسىلىق دوسى» دەگەن بەلگىسىز, بىراق ءبارىن شەشەتىن مارتەبەنى دە جالعىز ءوزى يەلەنگەن. رەسەي سياقتى الەمدەگى ەڭ الپاۋىت ەلدىڭ قاراجات تابۋ مۇمكىندىگى مول كومپانيالارى مەن اكتسيونەرلىك قوعامدارىنىڭ دا يەسى وسى بولىپ العان ەدى. بۇعان باعىنعىسى كەلمەي, قارسى شىققان ادامدار بولسا, ءارتۇرلى بەلگىسىز جولدارمەن قازاعا ۇشىرايتىن. بىرنەشە جىلعا سوزىلعان ورىس-چەشەن سوعىسىنان دا ولجا تاپقان از ادامداردىڭ ءبىرى جانە بىرەگەيى وسى بولعانى بەلگىلى. ەكى جاقتىڭ دا ءتىلىن تاۋىپ, ورتاسىندا ءوزى ولجاعا كەنەلىپ جۇرگەنى تۋرالى از ايتىلىپ, از جازىلعان جوق. بۇرىنعى كەڭەس وداعى كەڭىستىگىندە بولعان نەشە ءتۇرلى «سارى توڭكەرىستەردىڭ» دە قاسىنان «تەڭاۆتور» رەتىندە وسى تابىلعان.
ايرىقشا, تىم ايرىقشا جان ەدى ول. ءتىپتى, ءتۇر-تۇلعاسى دا ۇزاق ۋاقىت ۇمىتىلمايتىن شىعار. تۇلا بويىنداعى قۇدايدىڭ قۇدىرەتىمەن بەرىلگەن اقىلدىڭ, سەزىمنىڭ, بولجامنىڭ, تۇيسىكتىڭ, پايىمنىڭ كۇشى ءبىر ارناعا توعىسىپ, جۇمىلعان جۇدىرىقتاي بولىپ جۇرەتىن ەدى. اعىل-تەگىل سويلەپ كەتكەندە وسى كۇشتەردىڭ قايسى بەل الاتىنىن دا سەزبەيسىڭ, ءايتەۋىر, بارلىق جاقتان اعىلعان قۋاتتى لەبىز تاسقىن سۋداي لاقىلدايتىن. ءتىپتى, دەنە كۇشى دە سولارعا ۇيلەسىپ, بۇلشىق ەتتەرى ۇنەمى ءتۇيۋلى بولاتىن رينگكە شىققان بوكسشىداي جيناقىلىقپەن, اياعىن اتىلاتىن تاعىعا ۇقساپ باساتىن.
بالكي, ادامعا بەرىلگەن بارلىق وسىناۋ مۇمكىندىكتەردى ول ءبىر مەزگىلدە تەگىس قوزعالىسقا كەلتىرە الاتىن از جانداردىڭ ءبىرى بولعان شىعار. بىراق سولارى ادامزاتقا پايداسى تيگەن راتسيونالدى قىزمەت ەمەس, كوبىنەسە باسقالارعا, سونىڭ ىشىندە مەملەكەتكە زيان كەلتىرەتىن, جەكە باسىنىڭ پايداسىن عانا كوزدەگەن يرراتسيونالدى رەڭكتە جارقىراپ ءجۇردى. سوندىقتان دا, وعان «حالىقارالىق دەڭگەيدەگى الاياق», «جاۋىز دانىشپان» سەكىلدى اتاقتار تاڭىلدى. ءتىپتى, سىرتىنان سوتتالىپ, بىرنەشە جىلعا تۇرمەگە كەسىلدى.
بۇگىنگى كۇنى ينتەرنەت بەتى ونىڭ ءولىمى تۋرالى الىپقاشتى اڭگىمەلەرگە تولىپ كەتكەن. سونىڭ ىشىندە ونىڭ قازاسىن باس پايداسىنا جاراتىپ, اتىن شىعارىپ قالعىسى كەلگەن ادامداردىڭ دا جاساندى پايىمدارى قاپتاپ ءجۇر. اجالى ادامنىڭ قولىنان كەلەتىن ادام بولسا, بەرەزوۆسكي بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن جوق بولار ەدى. بىرەۋلەردىڭ التى رەت جاساعان قاستىعىنان امان قالعان ونى كۇزەتشىلەرى بار ءوزىنىڭ ۇيىندەگى ۆاننادا «مويىنشالىمەن تۇنشىقتىرىلعان» دەگەن بولجامىنا كۇلگەننەن باسقا نە ايتارسىڭ؟ سونداي-اق, ادۆوكاتى الەكساندر دوبروۆينسكي دەگەننىڭ «وزىنە ءوزى قول سالعان» دەگەنىنە دە سەنۋ قيىن. جاۋىرىنى جەر يىسكەگەنشە ايلا جاساۋعا بەيىم ادامنىڭ ومىردەن كۇدەر ۇزەردەي شاراسىزدىققا نەمەسە كۇيزەلىسكە ءتۇسۋى مۇمكىن ەمەس سياقتى.
ازىرگە ەڭ جاقىن ادامدارى ونىڭ ءولىمى اجالى جەتكەننەن تابيعي جولمەن بولدى دەگەندى عانا ايتىپ ءجۇر. ەشكىمنەن ىعىپ, ەشتەڭەدەن جاسقانۋدى بىلمەيتىن بريتانيا پوليتسياسى وزدەرىنە بەرىلگەن سانسىز سۇراقتاردى جاۋاپسىز قالدىرىپ, زەرتتەۋ تولىق اياقتالعانشا ەشقانداي بولجام ايتپايتىنىن ايتىپ, ءمىز باقپاۋدا. بۇگىنگە دەيىن مارقۇمنىڭ ءمايىتى تابىلعان ۇيدەن حيميالىق ۋلاندىرعىش زاتتاردىڭ ءىزى تابىلماس پا ەكەن دەگەن بولجاممەن ۇڭعىل-شۇڭعىلدىڭ ءبارى تەكسەرىلگەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ودان كەيىن دنك-سىنان الىنعان سىناما يادرولىق قارۋدىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنا جىبەرىلەدى ەكەن. قانىندا پلۋتوني قالدىعى بار-جوعىن سولار انىقتايدى.
باق-تاردا بەرەزوۆسكيدىڭ جۇرەك تالماسىنان كەتكەنى تۋرالى بولجامدار دا كوپ ايتىلۋدا. ونداي بولسا, بريتانيا ماماندارى بىردەن ايتار ەدى عوي. ازىرگە بۇل بولجام دا رەسمي تۇردە قۋاتتالمادى. تەك, وسى جولدار جازىلىپ جاتقان كەزدە عانا پوليتسيا ونىڭ تىنىسى ءبىتىپ, تۇنشىعۋدان قازا بولعاندىعى تۋرالى بولجام ايتتى. بىراق بۇعان باسقا ادامنىڭ قاتىستىلىعى جوقتىعى ەسكەرتىلدى. بىراق بۇل بولجام دا ءالى رەسمي ەمەس.
ءولىمىنىڭ ءوزى جارتى الەمنىڭ جاعىن تالماي جىرلاۋىنا سەبەپ بولعان بەرەزوۆسكي دەگەننىڭ ءوزى كىم ەدى دەگەنگە توقتالىپ كورەلىكشى.
ءومىرى مەن ءورىسى
بوريس بەرەزوۆسكي 1946 جىلدىڭ 23 قاڭتارىندا ماسكەۋلىك ينجەنەر-قۇرىلىسشى, ەۆرەي حالقىنىڭ وكىلى ابرامنىڭ وتباسىندا ومىرگە كەلگەن. شەشەسى اننا الەكساندروۆنا كسرو مەديتسينا عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ پەدياتريا ينستيتۋتىنىڭ زەرتحاناسىندا ەڭبەك ەتكەن. بوريس جاسىنان وتە العىر بالا بولسا كەرەك, اتا-اناسى ونى التى جاسىندا-اق مەكتەپكە بەرگەن. التىنشى سىنىپتا ول اعىلشىن ءتىلىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن مەكتەپكە اۋىسادى. وليگارحتىڭ اعىلشىن تىلىندە زاۋلاتىپ سويلەيتىندىگىنىڭ سونداي سىرى بار.
مەكتەپتى جاقسى بىتىرگەن سوڭ ول ممۋ-ءدىڭ فيزيكا فاكۋلتەتىنە تۇسپەك بولادى. بىراق, ءوزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەۆرەي ۇلتىنىڭ وكىلى بولعاندىقتان, وعان قابىلدانبايدى. سوسىن ماسكەۋدىڭ ورمان شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ ەلەكترونيكا جانە ەسەپتەگىش تەحنيكالار فاكۋلتەتىنە تۇسەدى. بۇل ينستيتۋتتى بىتىرگەن سوڭ, 1968 جىلى كسرو جابدىقتار جاساۋ, اۆتوماتتاندىرۋ قۇرالدارى جانە باسقارۋ ءجۇيەسى مينيسترلىگىنىڭ ماشينەلەردى, جابدىقتاردى سىناۋ جونىندەگى عزي-ىندە قاراپايىم ينجەنەر بولىپ ءبىر جىل جۇمىس ىستەيدى. ودان گيدرومەتەرولوگيا عزي-ىنە اۋىسادى, ودان كسرو عا باسقارۋ پروبلەمالارى ينستيتۋتىنا اۋىسىپ, سوندا ءبىرشاما تۇراقتايدى. وسىعان قاراپ-اق ونىڭ جاسىنان جانىن جەپ, ولجالى جەردى تاپقانشا ورىن تاپپاي سەكىرە بەرەتىن جانكەشتىلىگىن كورۋگە بولادى. ءسويتىپ ءجۇرىپ, 1973 جىلى ممۋ-ءدىڭ مەحانيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىن سىرتتاي وقىپ, ءبىتىرىپ الادى. ودان كەيىن باسقارۋ پروبلەمالارى ينستيتۋتىنىڭ اسپيرانتۋراسىن ءبىتىرىپ, كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعايدى. 1983 جىلى ول ايتۋىنىڭ ءوزى ادامنىڭ باسىن شاتاستىراتىن «جوبا الدى شەشىمدەردى قابىلداۋ الگوريتمدەۋىنىڭ تەوريالىق نەگىزدەرىن ازىرلەۋ جانە ولاردى قولدانۋ» دەگەن تاقىرىپتا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاپ, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اتانادى. جۇرتتىڭ كوبى ونى ماتەماتيك دەپ ۇعادى, شىن مانىندە, بەرەزوۆسكي تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ەدى.
ەگەر عىلىممەن شۇقشيا اينالىسىپ, ەڭبەك تورىسى بولسا, ونى كىم بىلەر ەدى؟ وسىنى ەسكەرگەن بەرەزوۆسكي سول جىلداردا گازەتتەرگە پروبلەمالىق ماقالالار جازىپ, ءتۇرلى ۇسىنىستار جاساپ جان تاپپاي, اتىن شىعارىپ جۇرەدى. 1978 جىلى كومسومولدىڭ سىيلىعىن دا الادى. ال 1991 جىلى رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەلىگىنە سايلانادى. ول 100-دەن ارتىق عىلىمي ماقالالار مەن بىرنەشە مونوگرافيالاردىڭ اۆتورى بولىپ تابىلادى.
2008 جىلى بوريس بەرەزوۆسكيدى ۇستىنەن سەگىز قىلمىستىق ءىس قوزعالۋىنا بايلانىستى عىلىم اكادەمياسىنىڭ مۇشە-كوررەسپوندەنتتىگىنەن شىعارۋ تۋرالى اڭگىمە كوتەرىلەدى. بىراق اكادەميانىڭ جارعىسىنا سايكەس بۇل اتاق ومىرلىك بولىپ بەرىلەتىندىكتەن, ۇسىنىس قابىلدانبايدى. عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى يۋري وسيپوۆ كەزىندە تروفيم لىسەنكو مەن اندرەي ساحاروۆتى دا اكادەميا ورتالىق كوميتەتتىڭ قىسىمىنا قاراماي ءوز قاتارىنان شىعارماعان, سوندىقتان ءبىزدىڭ دە ەشكىمدى شىعارۋعا قاقىمىز جوق دەگەن ءۋاج ايتادى.
بوريس بەرەزوۆسكيدىڭ قىز-كەلىنشەكتەرگە قىرعيداي تيەتىن «ونەرىنىڭ» دە ۇستەم ەكەنى جالپاق جۇرتقا بەلگىلى. ونىڭ لوندوندا ءجۇرىپ-اق ورىستىڭ جاس سۇلۋلارىن ۇشاقپەن الدىرىپ, قىزىققا باتىپ جۇرەتىنى تۋرالى تالاي جازىلعان. ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولعان قاسىم-جومارت توقاەۆ تا ءوزىنىڭ «نۇر مەن كولەڭكە» كىتابىندا وليگارحتىڭ مۇنداي «ونەرىن» كورگەنىن ايتىپ كەتكەن. تمد-نىڭ اتقارۋشى حاتشىسى بولىپ جۇرگەن كۇندەرىنىڭ بىرىندە, 1999 جىلدىڭ كۇزىندە ول رەسمي ساپارمەن استاناعا كەلە قالادى. سىرتقى ىستەر ءمينيسترى رەتىندە ق.توقاەۆ ونى اۋەجايدان قارسى الۋعا بارادى. شۆەيتساريالىق ايىرىم بەلگىسى بار ارناۋلى ۇشاقتان الدىمەن قاپتاعان كۇزەتشىلەر ءتۇستى, ودان كەيىن سپورتتىق فورماداعى جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىگىمىز شىقتى دەپ ەسكە الادى ول. «ۇشۋ كەزىندە دە دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسقان سياقتى. جانىندا ءتۇر-ءتۇسى كەلىستى بويجەتكەن بار» دەلىنگەن ەستەلىكتە. اۋزى بارىنشا اۋىر ديپلوماتتىڭ سىزدىقتاتىپ ايتقان شىنى بارشا الەم ايتىپ جۇرەتىن سىردى ءبىلدىرىپ-اق تۇر…
ءسويتىپ جۇرسە دە ب.بەرەزوۆسكي ءۇش رەت رەسمي تۇردە ۇيلەنىپ, ءاربىر ايەلىنەن ەكى بالادان التى ۇرپاعىن ومىرگە اكەلگەن. قازىر التى نەمەرەسى دە بار كورىنەدى. ءبىرىنشى ايەلى نينا كوروتكوۆامەن ينستيتۋتتان كەيىن, 70-ءشى جىلداردىڭ باسىندا ۇيلەنەدى. ودان تۋعان ەكى قىزى قازىر ءۇيلى-باراندى. ەكىنشى ايەلى گالينا بەشاروۆادان ارتەم ەسىمدى ۇل مەن اناستاسيا ەسىمدى قىزى بار. گالينا بەرەزوۆسكيمەن 1993 جىلى اجىراسىپ, لوندونعا كۇيەۋىنەن بۇرىن قونىس اۋدارعان. بىراق 2000 جىلى سوڭىنان كەلگەن كۇيەۋىمەن اجىراسۋ ۇدەرىسى 2011 جىلعا دەيىن سوزىلىپ, اقىرىندا ول بەرەزوۆسكيدەن بريتانيادا بۇرىن- سوڭدى بولىپ كورمەگەن 220 ملن. فۋنت ستەرلينگكە جاقىن دۇنيە مەن اقشا ءوندىرىپ الادى. كەيبىرەۋلەر بەرەزوۆسكيدى وسى ۇتىلىس پەن رومان ءابراموۆيچتى سوتتا جەڭە الماعان وكىنىش قاتتى كۇيزەلتتى دەگەندى ايتادى.
بەرەزوۆسكي سوڭعى جۇبايى ەلەنا گوربۋنوۆامەن 20 جىلعا جۋىق وتاسقان. بۇل نەكەدەن ارينا ەسىمدى قىز بەن گلەب اتتى ۇل بار. ەرلى-زايىپتىلار وتباسىلىق قاتىناستارىن رەسمي تۇردە راسىمدەمەگەن, تەك ازاماتتىق نەكەدە تۇرىپ كەلگەن. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا, ءدال 67-گە تولعان جاسىندا بەرەزوۆسكي بۇل ايەلىمەن دە اجىراسادى. گوربۋنوۆا دا سوتقا ارىز بەرىپ, وليگارحتان بىرنەشە ملن. فۋنت ستەرلينگ تالاپ ەتكەن. ارينە, مۇنداي سوققىلار ەت پەن تەرىدەن جارالعان ادام بولعان سوڭ قانشا مىقتى بولسا دا بەرەزوۆسكيگە وڭاي تيمەگەنى انىق. بىراق, بىلەتىن ادامدار بەرەزوۆسكيدىڭ بايلىعى قۇمعا سىڭگەن سۋداي بولىپ جوعالىپ بارا جاتقانىن كورگەن سوڭ ە.گوربۋنوۆا وزىنە تيەسىلى ۇلەستى سوت ارقىلى قامتىپ قالماق ماقساتپەن اجىراسقان دەگەن بولجامدار ايتادى. بۇل ءسوزدىڭ جانى بار. ويتكەنى, ر.ابراموۆيچپەن سوتتاسقاننان كەيىن ونىڭ بارلىق شىعىندارى ءۇشىن 70 ملن. فۋنت ستەرلينگ بەرەشەك بولعان بەرەزوۆسكي ءوزىنىڭ ءبىراز مۇلكىن ساتۋعا شىعارىپتى.
بيزنەس پەن بيلىك جولىندا
جەكە مەنشىك ىسكەرلىككە رۇقسات بەرىلە باستاعان 1980-ءشى جىلداردىڭ اياعىنان قۋاتى بويىنا, يدەيالارى باسىنا سىيماي جۇرگەن ب.بەرەزوۆسكي بيزنەسكە كۇمپ بەرەدى. بىراق ونى جاقسى بىلەتىندەر بەرەزوۆسكيدىڭ بيزنەستى ناقتى جۇرگىزۋگە شورقاقتىعىن ەسكە الادى. ونىڭ باسىندا تەك يدەيالار بولاتىن. ول سولاردى ىسكە اسىراتىن ادامدارعا يەك ارتتى دەگەندى ايتادى ولار. بۇل سوزدەردىڭ دە جانى بار سياقتى. قالاي دەسە دە, 1989 جىلى بەرەزوۆسكي كەيىن اتاعى بۇكىل كسرو-عا بەلگىلى بولعان «لوگوۆاز» كومپانياسىن قۇرادى. مۇنىڭ ماقساتى شەتەلدىك اۆتوسالونداردا تۇرعان «ۆاز» اۆتوموبيلدەرىن ىشكى رىنوكقا اكەلىپ, ساتۋ بولعان. 80-ءشى جىلداردىڭ اياعىندا حالىقتا اقشا كوپ, بىراق الاتىن زات تاپشى ەدى. شەت-ەلدەردە وتپەسە دە «ۆاز» ماشينالارى ەلدىڭ ىشىندە اتتاي شاۋىپ, يەلەرىن تاباتىن. سونى بىردەن اڭعارعان ول ءوتىمدى زاتتى ەلدىڭ ىشىندە كوتەرمە باعامەن ساتىپ, شاش-ەتەكتەن پايداعا كەنەلەدى. ال 1991 جىلى «لوگوۆاز» نەمىستىڭ ەڭ جاقسى اۆتوسى Mercedes-Benz-ءتى كسرو-دا ساتۋعا رەسمي تۇردە رۇقسات الىپ, ديللەر مارتەبەسىن يەلەنەدى. كووپەراتيۆتىك قوزعالىس شارىقتاپ, كوپ جۇرتتا ارتىق اقشا پايدا بولا باستاعاندا بۇل ماشينانى ساتۋ دا وتە ءتيىمدى بولعان.
كوپ اقشاسى بار ادامدار سول جىلدارى «اقشامەن اقشا تابۋ» ءۇشىن بانك اشۋمەن اينالىسقان. بەرەزوۆسكي دە بۇل ۇردىستەن قالماي, ارىپتەستەرىمەن بىرگە 1991 جىلى «بىرلەسكەن بانك» دەگەندى اشادى. مۇندا بەرەزوۆسكيمەن بىرگە ونىڭ ن.گلۋشكوۆ, ب.پاتاركاتسيشۆيلي جانە ت.ب. جاقىن ارىپتەستەرى قۇرىلتايشى بولعان. شۆەيتساريالىق «انروس» كومپانياسى دا ونىڭ 8 پايىزدىق ۇلەسىن يەلەنگەن. بۇل بانك 2003 جىلى عانا جابىلدى. ونىڭ سوڭعى ۋاقىتتاردا بەرەزوۆسكيمەن ەش بايلانىسى بولماعانىنا قاراعاندا, وليگارح مۇنداعى ۇلەسىن ساتىپ جىبەرگەنگە ۇقسايدى.
1994-97 جىلدارى ب.بەرەزوۆسكي «اۆتوموبيلنىي ۆسەروسسيسكي اليانس» (اVVا) اتتى جوبانى ۇسىنىپ, حالىقتىق ارزان اۆتوموبيل قۇراستىراتىن زاۋىت سالامىز دەپ جاھاننامعا جار سالدى. «ە, مىناۋ دۇرىس ەكەن», دەگەن تالاي ادام اقشالارىن سالىپ, ونىڭ اكتسيالارىن ساتىپ الدى. اVVا باسشىلارى ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن 20 ملن. دوللار كولەمىندە عانا قاراجات جينالدى, بۇل ءبىزدىڭ ەلدە زاۋىت سالۋعا جەتپەيدى دەگەن اڭگىمە تاراتتى. ەندى ونى لاتىن امەريكاسى نەمەسە ەگيپەتتە سالاتىن شىعارمىز دەپ كوڭىرسىتىپ, اقىرى سۋ اياعىن قۇردىمعا جىبەرەدى. اكتسيانى ساتىپ العاندار وزدەرىنىڭ الدانعاندارىن ءبىلىپ, ۇزاق ۋاقىت بەرەزوۆسكيدى قارعاۋمەن بولدى. وعان جاسالعان 1994 جىلعى العاشقى قاستاندىق تا وسى وقيعاعا بايلانىستى دەگەندى ايتۋشىلار بار.
1995 جىلى بەرەزوۆسكي رەسەيدىڭ قوعامدىق تەلەديدارىن قۇرۋ (ورت) ىسىنە بەلسەنە ارالاسىپ, ونىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بولدى. ءدال سول كەزدە ماسكەۋدىڭ «تۆ-6» اتتى تاۋەلسىز ارناسىن دا اشىپ ۇلگەردى. ودان باسقا بىرنەشە ءوتىمدى گازەت, جۋرنالداردىڭ, راديولاردىڭ, سونىڭ ىشىندە «نەزاۆيسيمايا گازەتا», «وگونەك», «ناشە راديو» بار, باسىن قوسىپ, «كوممەرسانت» باسپا ءۇيىنىڭ دە قوجايىنى اتانىپ, شىن مانىندەگى مەديا-ماگنات بولىپ الادى. سول جىلدارى ءبىر باق-تا بەرەزوۆسكي تۋرالى جاعىمسىز حابار ايتىلىپ جاتسا, ەكىنشىسىندە, ونىڭ ەڭبەگى اسىرا باعالاناتىن. وسىنىڭ ءوزى باب (قىسقارتىپ الىنعان ەسىمى) تۋرالى كەرەعار پىكىرلەر تۋعىزىپ تۇرسا دا, ايتەۋىر اتىن اۋىزدان تۇسىرمەدى. باب-قا كەرەگى دە سول بولسا كەرەك. ول اتىن شىعارىپ, ءوز باسىنىڭ «ماڭىزدىلىعىن» كورسەتۋ ءۇشىن بۇدان باسقا دا قيتۇرقىلىقتارعا بارىپ تۇرعان. ماسەلەن, پرەزيدەنت ب.ەلتسين كۇزەتىنىڭ باسشىسى ۆ.كورجاكوۆ ونىڭ وزىنە ءجيى كەلەتىنىن, قابىلداماي قويسا, ساعاتتار بويى قابىلداۋ بولمەسىنەن شىقپاي, ونداعى قىزعا ءتۇرلى سىيلىقتار جاساي وتىرىپ, قىزمەت تەلەفونى ارقىلى «كەرەك ادامدارىنا» حابارلاساتىنىن, ءسويتىپ, فەدەرالدىق قاۋىپسىزدىك قىزمەتى (فسب) اتس-ءتىڭ ءنومىرىن كورسەتە وتىرىپ, «مەن كورجاكوۆتامىن» دەۋ ارقىلى ءوزىنىڭ ماڭىزدىلىعىن كوتەرەتىنىن ايتادى. ول-ول ما, كابينەتىنە كىرسە دە ۇزاق ۋاقىت ءتۇرلى سەبەپتەرمەن شىقپاي, ۋاقىتتى ۇزاتا ءتۇسۋ ءۇشىن «تاماعىم كەۋىپ قالدى» دەپ ءشاي سۇراتاتىنىن دا ايتادى.
وسىنىڭ ءبارى ونىڭ جوعارىداعىلارمەن «جاقىندىعىن» باسقالارعا كورسەتۋدىڭ امالى ەكەن. كەز كەلگەن جۇرت مۇندايدا بەرەزوۆسكيدى قاۋىپسىزدىك قىزمەتىمەن ماڭىزدى شارۋالار شەشىپ جاتىر دەپ ويلايتىنى انىق. بىراق ارتىنان ول مۇنداي ارزان تريۋكتەردەن اسىپ كەتىپ, پرەزيدەنتتىڭ جانىنا دەيىن جەتىپ, جوعارىدا ايتىلعان «وتباسىنىڭ دوسى» مارتەبەسىنە قول جەتكىزدى. بۇل ۋاقىتتا وعان «سۇر كاردينال» دەگەن دە اتاق تاڭىلادى. ويتكەنى, ماسكەۋدەگى «لوگوۆاز»-دىڭ قابىلداۋ ۇيىندە (باب-تىڭ رەسمي كەڭسەسى) ەلدەگى ەڭ جوعارى لاۋازىمداردى تاراتۋ ماسەلەلەرى شەشىلىپ, ول جەرگە رەسەي يستەبليشمەنتىنىڭ بارلىق وكىلدەرى باس سۇعىپ وتىرعان. وسى كەزدەردە ول تابىستىڭ كوزى مۇناي ەكەنىنە كوزى جەتىپ, «سيبنەفت» كومپانياسىنىڭ دا ءىرى اكتسيونەرى بولىپ الادى. «اەروفلوت» كومپانياسىنا دا قول سالىپ, ونىڭ ءبىراز دۇنيەسىن دە قاقشىپ كەتەدى.
سول جىلدارى رەسەي استاناسىن باسىپ العان ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتاردان قورعانۋ ءۇشىن جەكە باسىن كۇزەتۋ ماسەلەسىن دە باب تۇپكىلىكتى شەشىپ العان. ونىڭ اتولل كۇزەت فيرماسى تۋرالى دا اقيقات پەن اڭىزدار كۇنى بۇگىنگە دەيىن جۇرتتىڭ اۋزىنان تۇسپەيدى.
1996 جىلعى رەسەيدەگى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا كوممۋنيستەر كوسەمى گ.زيۋگانوۆتىڭ جەڭىپ كەتىپ, ەلدەگى رەفورمالار تەگەرشىگىن كەرى باعىتقا اينالدىرۋىنان قورىققان وليگارحتار ب.ەلتسيندى قولداۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساعانى بەلگىلى. بۇرىن كسرو قول استىندا كوپ ايتىلا قويمايتىن پوليتتەحنولوگتار وسى كەزدەن قاتتى ارەكەت ەتتى. سايلاۋالدى ناۋقانىن جاڭاشا ويلاۋعا بەيىم ا.چۋبايسقا باسقارتۋ ارقىلى ب.بەرەزوۆسكي باستاعان وليگارحتار ەلتسيننىڭ جەڭۋى ءۇشىن وزدەرىنىڭ ۇلەستەرىن بەلسەندى تۇردە قوسا الدى. داۋىس بەرۋدىڭ ءبىرىنشى تۋرىندا 15 پايىزدىق ۇلەس العان ا.لەبەدتى دە ءوز داۋىستارىن ەكىنشى تۋردا ب.ەلتسينگە بەرۋگە ۇگىتتەگەندەردىڭ ءبىرى باب ەكەنى از ايتىلعان جوق. سونىڭ ارقاسىندا 54 پايىزعا جۋىق داۋىس جيناعان ەلتسين پرەزيدەنت بولىپ سايلانىپ, ا.لەبەدتى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى ەتىپ تاعايىندادى. ال باب ونىڭ ورىنباسارى بولىپ شىعا كەلدى. بۇل قىزمەتتىڭ ساياسي سالماعى رەسەيدىڭ جاڭا تاريحىنىڭ ءتۇرلى كەزەڭدەرىندە ءار ءتۇرلى بولدى. ا.لەبەد باسقارعان كەزدە ول بارلىق الەۋەتتى قۇرىلىمداردى تىپىر ەتكىزبەي ۇستاپ, زور بەدەل يەلەندى. مىنە, وسى كەزدە بەرەزوۆسكيدىڭ چەشەن جانكەشتىلەرىنىڭ تۇتقىنىنا تۇسكەن ءبىراز ادامداردى, سونىڭ ىشىندە شەتەلدىك جۋرناليستەردى قۇتقارىپ, ۇمىتىلماستاي بولىپ كوزگە ءتۇستى. بىراق ونىڭ بۇل ارەكەتتەرىن مانسۇقتاۋشىلار دا كوپ. سونىڭ ءبىرى گەنەرال گ.تروشەۆ ءوزىنىڭ «مويا ۆوينا. چەچەنسكي دنەۆنيك وكوپنوگو گەنەرالا» دەگەن ەڭبەگىندە بەرەزوۆسكيدىڭ تۇتقىنعا تۇسكەن رەسەي سولداتتارىن بوساتۋىنا كۇمان كەلتىرەدى. سونىمەن قاتار, تروشەۆ ءشامىل باساەۆتىڭ ءوز اسكەرلەرىمەن داعىستان اۋماعىنا باسىپ كىرۋىن بەرەزوۆسكي 1 ملن. دوللار بەرىپ قارجىلاندىرعان دەگەندى ايتادى.
قالاي دەسە دە, بۇل جىلدار بەرەزوۆسكيدىڭ باعى جارقىراي جانىپ, اتاعى اسپانعا شىعىپ تۇرعان كەزەڭ ەدى. سونىڭ ارقاسىندا ول, 1998 جىلى, تمد ورتالىق ورگانىنا اتقارۋشى حاتشى بولىپ تا سايلاندى. جوعارىدا اتالعان قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەڭبەگىنە سۇيەنەتىن بولساق, ول بۇل قىزمەتتى كەرەك تە قىلماي, قاپ تاۋىنا باراتىن قۇپيا جۇرىستەرىن كوبەيتىپ جۇرە بەرىپتى. مينسكىدەگى تمد-نىڭ شتاب-پاتەرىنە دە اندا-ساندا ءبىر سوعادى ەكەن. «بەرەزوۆسكيدى بارىنەن بۇرىن مۇناي مەن گاز ساۋداسى, سونداي-اق چەشەن ماسەلەسى تولعاندىراتىن. قۇجاتتارمەن جۇمىس ونى قىزىقتىراتىن نارسەلەردەن مۇلدەم الشاق ەدى», دەپ ەسكە الادى ديپلومات. سوعان قاراعاندا, بۇل قىزمەتتى دە ول تەك وزىنە پايدا تابۋ قۇرالى ەتكەن.
ب.بەرەزوۆسكيدىڭ ساياسي مانسابى 1999-2000-جىلدارى قاراشاي-چەركەس رەسپۋبليكاسىنان مەملەكەتتىك دۋماعا دەپۋتات بولىپ سايلانۋىمەن اياقتالدى. بۇل مانداتتان ارتىنان ول ءوز ەركىمەن باس تارتتى.
ءوزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, باب ۆ.ءپۋتيننىڭ بيلىك باسىنا كەلۋى جولىندا ءبىرشاما تەر توككەن. بىراق ەكەۋىنىڭ اراسىندا 2000-شى جىلدارى سالقىندىق پايدا بولدى. بيلىك باسىنا كەلگەن سوڭ پرەزيدەنت ۆ.پۋتين ءوزىنىڭ سايلاۋ الدىنداعى «راۆنوۋدالەنيە وليگارحوۆ وت ۆلاستي» دەلىنگەن ۇراندارىنىڭ ءبىرىن ىسكە اسىرا باستادى. بيلىكتى بەلدەن باسىپ جۇرەتىن بەرەزوۆسكيگە بۇل ۇناماي قالدى. سول كەزدەرى «مەديا-موستتىڭ» باسشىسى ۆ.گۋسينسكيدىڭ تۇتقىنعا الىنۋىن ول قاتتى سىناپ, اشىق حات جازدى. بىراق بۇل كەزەڭدە ءوزىنىڭ باسىنا دا قاۋىپ بۇلتى ۇيىرىلگەن ەدى. بيلىك بەرەزوۆسكيگە تيەسىلى ورت كومپانياسىنىڭ 49 پايىزدىق ۇلەسىن مەملەكەتكە قايتارۋدى تالاپ ەتتى. ول ۋاقىتتا بۇل ارنا بيلىكتى قاتتى سىنايتىن. وسىدان باستالعان كيكىلجىڭ بەرەزوۆسكيدىڭ ۇستىنەن بىرنەشە قىلمىستىق ءىستىڭ قوزعالۋىنا ۇلاستى. بۇل وليگارحتىڭ ەلدەن قاشىپ شىعىپ, انگليادان ساياسي باسپانا سۇراۋىنا سوقتىردى. وسىدان كەيىن ول انگليادا جاتىپ رەسەيدەگى بيلىكتى كۇشپەن باسىپ الۋدى قارجىلاندىراتىنى, ت.ب. تۋرالى بىرنەشە ۋتوپيالىق مالىمدەمەلەر جاساپ, جۇرت نازارىن وزىنە اۋداراتىن بولدى. بۇلارى رەسەي بيلىگىنىڭ شامىنا ءتيىپ, ەرىن موينىنا الىپ تۋلاتۋدىڭ عانا ادىستەرى سەكىلدى. پروكۋراتۋرا دا بىرنەشە قىلمىستىق ءىس قوزعاپ, انگليا بيلىگىنەن ونى ەكستراديتسيالاۋدى تالاپ ەتىپ جاتتى. بىراق «ساياسي بوسقىن» مارتەبەسى بەرىلگەن ونى ەلىنە قايتارا المادى. سونداي-اق, لوندوندا جاتىپ ۋكرايناداعى جانە باسقا ەلدەردەگى «سارى توڭكەرىستەرگە» ءتۇرلى جولدارمەن باعىت-باعدار سىلتەپ, كومەك بەرگەن بولدى. ماسەلەن, ول باق-تارعا ۋكراينانىڭ توڭكەرىسىن قولداۋعا, ياعني «دەموكراتيانى دامىتۋ ىسىنە كومەككە» 30 ملن. دوللار اۋدارعاندىعى تۋرالى قۇجات كورسەتكەن.
سايىپ كەلگەندە, بۇلار ب.بەرەزوۆسكيدىڭ الىس-جاقىندى تەز بولجاپ, كورە بىلەتىن, تۇيسىگى تەرەڭ سۇڭعىلا ساياساتكەر ەمەس, تەك ۇساق تىرلىكتى كوزدەگەن قاراپايىم پەندە ەكەندىگىن كورسەتكەن ىستەر بولدى. ول ساياساتتى تەك اقشا تابۋدىڭ كەزەكتى قۇرالى دەپ ساناعانعا ۇقسايدى.
قىلمىستى ىستەر. كۇيرەۋ
بوريس بەرەزوۆسكيدى رەسەيلىك باق-تاردىڭ «تاپسىرىس بەرىپ كىسى ءولتىرۋشى» دەپ سىناماعان كەزى جوق, بىراق سونىڭ ءبىرى دە دالەلدەنگەن ەمەس. 1996 جىلى «نوۆىي ۆزگلياد» گازەتى ا.كورجاكوۆتىڭ ب.بەرەزوۆسكي وزىنەن ۆ.گۋسينسكي, يۋ.لۋجكوۆ, ي.كوبزون جانە باسقالاردىڭ كوزىن جويۋ تۋرالى ۇگىتتەگەنى تۋرالى مالىمدەمەسىن جاريالادى. بىراق ونىڭ دا راس-وتىرىگىن انىقتاعان ادام جوق. ب.بەرەزوۆسكيدىڭ سوڭىنا شىراق الىپ تۇسكەن جۋرناليستەردىڭ ءبىرى Forbes جۋرنالىنىڭ ورىسشا نۇسقاسىندا قىزمەت ەتكەن پول حلەبنيكوۆ بولدى. ول باب-تى چەشەن مافياسىمەن بايلانىستى بولدى, تاپسىرىستار بەرىپ كىسى ءولتىردى, سونىڭ ىشىندە جۋرناليست ۆلاديسلاۆ ليستەۆتى ءولتىرتتى دەپ كىنالادى. بىراق باب ونىڭ ۇستىنەن لوندوننىڭ سوتىنا شاعىم بەرگەن ەدى. سوت ۆ.ليستەۆتىڭ ولىمىنە جازىقتى دەگەن كىنانى جالعان دەپ تاپتى. باسقا دۇنيەلەر بويىنشا ماقالاداعى كىنالاردى العان جوق جانە جۋرناليسكە كەشىرىم سۇراتۋ تۋرالى شەشىم شىعارعان جوق. سونىڭ وزىندە باب-تىڭ باقىلاۋىنداعى باق-تار Forbes-ءتىڭ جەڭىلگەنىن جەر-كوككە سىيعىزباي جاريالاپ جاتتى. ال ەندى سول پ.حلەبنيكوۆ 2004 جىلى ماسكەۋدە جۇمباق جاعدايدا قازا تاپتى…
ب.بەرەزوۆسكيدىڭ ۇستىنەن «اەروفلوت» كومپانياسىنىڭ «اقشاسىن جەۋىنە بايلانىستى» قىلمىستىق ءىس بىرنەشە رەت قوزعالدى. العاش رەت 1999 جىلى قوزعالىپ, ول جابىلدى. ەكىنشى رەت 2000 جىلدىڭ اياعىندا قايتادان قوزعالدى. بۇل ۋاقىتتا وليگارح لوندونعا كەتىپ ۇلگەرگەن. 2001 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە «اەروفلوت» وقيعاسى قايتا قايتالانىپ, وليگارحتىڭ سىرتىنان قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. بۇل ءىس 2007 جىلعى 29 قاراشادا عانا اياقتالىپ, ماسكەۋدىڭ ساۆەلەۆ اۋداندىق سوتى باب-تى «اەروفلوتتىڭ» 214 ملن. ءرۋبلىن جىمقىرعان دەگەن ايىپپەن سىرتتاي 6 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا شەشتى. بىراق بۇل سوتقا بەرەزوۆسكي پىسقىرعان دا جوق, كەرىسىنشە, ونى ويىنشىق دەپ ساناپ, ادۆوكاتتارىن دا قاتىستىرمادى. ال رەسەيدىڭ باس پروكۋراتۋراسى بەرەزوۆسكيدىڭ ۇستىنەن نيدەرلاندىدا, فرانتسيادا, برازيليادا, شۆەيتساريادا ءتۇرلى قىلمىستارى ءۇشىن ءىس قوزعالعانى تۋرالى بىرنەشە مالىمدەمە جاسادى. سولاردىڭ ىشىندە شۆەيتسارياداعى ءىستىڭ سوڭى وليگارح ءۇشىن شىعىندى بولدى. وسى ەلدىڭ سوت تريبۋنالى 2008 جىلدىڭ 27 قازانىندا شۆەيتساريا بانكتەرىنىڭ بىرىندە بەنەفيتسيارلارىنىڭ ءبىرى بەرەزوۆسكي بولىپ تابىلاتىن ءبىر ەسەپ-شوتتان بىرنەشە ملن. فرانكتى تاركىلەپ, 2010 جىلى سونىڭ 52 ملن. دوللارىن «اەروفلوتتىڭ» ەسەپ-شوتىنا اۋداردى.
وسىلاي بولا تۇرا باب ءوزى تۋرالى جالعان سويلەگەن, جالا جاپقان بىرنەشە ادامدى دا سوتقا تارتىپ, مورالدىق شىعىن ءوندىرىپ الىپ ءجۇردى. ماسەلەن, «الفا-گرۋپپ» قوجايىنى ميحايل فريدماننان 50 مىڭ, «ەۋروبيزنەس» جۋرنالىنان 10 مىڭ جانە ت.ب. فۋنت ستەرلينگ ءوندىرىپ الدى. مۇنىڭ ءبارىن بەرەزوۆسكيدىڭ اعىلشىن سوت ىستەرىمەن تىعىز اينالىسىپ, ءوزىنىڭ ومىرىندەگى ەڭ باستى تارتىس – رومان ابراموۆيچتەن 5 ملرد. دوللار ءوندىرىپ الۋ ءۇشىن سوتتاسۋعا دايىندالىپ جۇرگەنى سياقتى كورۋگە بولادى.
2011 جىلدىڭ قازان ايىندا باب ءوزىنىڭ بۇرىنعى ارىپتەسى ر.ابراموۆيچتەن 5 ملرد. ءوندىرىپ الۋ جونىندە لوندوننىڭ جوعارعى سوتىنا شاعىمداندى. شاعىمنىڭ مازمۇنى – رەسەيدەن قۋعىنعا تۇسەردىڭ الدىندا ءوزىنىڭ ءابراموۆيچتىڭ الداۋىنا ءتۇسىپ قالىپ, «سيبنەفت» جانە «رۋسال» كومپانيالارىنىڭ اكتسيالارىن وعان ارزانعا ساتىپ جىبەرگەنىنە جانە سول سەبەپتى 5 ملرد.-تان ارتىق تابىستان ايرىلىپ قالعانىن ايتۋعا سايادى. 3 ايعا جۋىق ءىس قاراعان سوت اقىرى ءابراموۆيچتىڭ پايداسىنا شەشىلىپ, بەرەزوۆسكيدىڭ تالاپ-ارىزى قاناعاتتاندىرىلمادى. ونىڭ ۇستىنە جەڭىلگەن جاق رەتىندە ءجۇز ميلليونداعان فۋنت ستەرلينگ تۇراتىن سوت جانە قارسىلاسىنىڭ شىعىندارىن وتەۋ مىندەتتەلدى.
وسى وقيعادان كەيىن 2012 جىل بويى ب.بەرەزوۆسكيدىڭ دىبىسى شىقپاي قالعان-تىن. باق-تار ونى بانكروتقا ۇشىراپ, وڭالماس جاعدايعا ءتۇسىپتى دەگەن داقپىرتتار تاراتىپ جاتتى. يزرايل مەن انگليادا ەم قابىلداپ جۇرگەندىگى تۋرالى دا ايتىلدى.
«ارامدىقتان جاماندىق كورمەي قالماس, مىڭ كۇن سىنباس, ءبىر كۇنى سىنار شولمەك», دەپ اباي ايتقانداي, دۇنيەنىڭ بار قىزىعىن كورىپ, ۇرتتاپ ءىشىپ, شايقاپ توگىپ جۇرگەن بوريس بەرەزوۆسكيدىڭ ومىردەن وتەردە وزەگىن وكىنىشتىڭ ورتەگەنى انىق. ءتىپتى, جانى شىعىپ, دۇنيەمەن قوشتاسارىندا سوڭعى ءسوزىن ەستيتىن قاسىندا ءتىرى جان دا بولماعان ەكەن. تۇرمىس قانشا شالىقتاتسا دا, پەندە ارتىق اسقاقتاماي, ءوز ورنىن ەشقاشان ۇمىتپاعانى دۇرىس-اۋ… كوپ اسقانعا – ءبىر توسقان» دەگەندە قازەكەم وسىندايلاردى ايتقان عوي.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».