جۇما, 15 اقپان 2013 7:13
پرەزيدەنت پەن پرەمەر-مينيستر قول الىستى
گرۋزياداعى ساياسي داعدارىس جۇرتقا بەلگىلى.پارلامەنتتىك سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن پرەمەر-مينيستر بيدزينا يۆانيشۆيلي پرەزيدەنت ميحايل سااكاشۆيليدى مويىنداماي كەلدى. ەندى ءتىل تابىسقان كورىنەدى.
جۇما, 15 اقپان 2013 7:13
پرەزيدەنت پەن پرەمەر-مينيستر قول الىستى
گرۋزياداعى ساياسي داعدارىس جۇرتقا بەلگىلى.پارلامەنتتىك سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن پرەمەر-مينيستر بيدزينا يۆانيشۆيلي پرەزيدەنت ميحايل سااكاشۆيليدى مويىنداماي كەلدى. ەندى ءتىل تابىسقان كورىنەدى.
راسىندا, بۇل – كۇتپەگەن جاڭالىق. بۇل ەلدەگى بيلىكتىڭ ەكى تارماعىنىڭ مامىلەگە كەلۋى مۇمكىن ەمەستەي كورىنگەن جانە جۇرت ول قالايدا ءبىر قاتتى قاقتىعىسقا اپارىپ سوقتىرادى دەگەن ويدا جۇرگەن. وتكەن دەمالىس كۇندەرى پرەزيدەنت پەن پرەمەر-مينيستر ءبىر-بىرىنە نەگىزگى ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الىسۋعا دايىن ەكەندىكتەرى جونىندە مالىمدەمەلەر جاساپتى.
پرەزيدەنت پەن پرەمەر-مينيستر اراسىنداعى تايتالاس ءار ەلدە دە بولىپ جاتادى. ال ونىڭ گرۋزياداعى ءتۇرىنىڭ سيپاتى وزگەشەلەۋ. ەلدە پارلامەنتتىك-پرەزيدەنتتىك جۇيە قالىپتاسقانمەن, پرەزيدەنتتىڭ پارلامەنتتە سويلەۋىنە جول بەرمەۋ شەكتەن شىققان جاعداي ەدى. مۇنى دا پرەزيدەنتتىڭ ءوز ارەكەتتەرىنىڭ سالدارى دەپ تۇسىندىرۋگە بولار.
سااكاشۆيليدىڭ بيلىككە كەلۋى, ەلدە جۇرگىزگەن ساياساتى تۋرالى اڭگىمە كوپ. ەڭ الدىمەن, ءوزىنىڭ بيلىككە جەتۋىنە كومەكتەسكەن دوستارىمەن رەنجىسىپ, ولار وپپونەنتكە اينالدى. ونىڭ جەمقورلىقپەن كۇرەسىنە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنداعى سىبايلاستىقتى جويعانىنا جۇرت تاڭدانسا دا, ءوز قارسىلاستارىن ءتۇرمەگە توعىتقانىن ايىپتادى. رەسەيمەن سوعىسۋى دا, ابحازيا مەن وڭتۇستىك وسەتيادان ايرىلۋى دا بەدەلىن ءتۇسىردى. باتىسقا بەت بۇرىپ, اقش-پەن دوستاسۋىن قۇپتاعاندار كوپ بولسا دا, رەسەيمەن ات قۇيرىعىن كەسىسۋىن قۇپتاماعاندار دا بار.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءوزى بيلىك تىزگىنىن ۇستاعان كەزدە دوستان گورى قارسىلاستاردى كوپ تاپتى. ونىڭ «ءبىرتۇتاس ۇلتتىق قوزعالىس» (بۇق) پارتياسىنىڭ پارلامەنتتىك سايلاۋدا جەڭىلۋىنىڭ باستى سەبەبى وسىندا ەدى. بارلىق بيلىككە قارسىلاستاردى «گرۋزيا ارمانى» بلوگىنا بىرىكتىرگەن ميللياردەر بيدزينا يۆانيشۆيلي ۇكىمەت باسىنا كەلىسىمەن, سااكاشۆيليگە قارسى پارمەندى ارەكەتتەرگە كوشتى. ونىڭ جاقتاستارىن بيلىك قۇرامىنان كەتىرۋىمەن شەكتەلمەي, قۋدالاۋعا دا الدى. ساياسي ارەكەتتەرى ءۇشىن سوتتالعان دەپ ءبىراز ادامدى تۇرمەدەن بوساتتى. ولاردىڭ اراسىندا شىن مانىندەگى قىلمىسكەرلەر دە بولۋى مۇمكىن. ەندى ولار سااكاشۆيليگە قارسى كۇرەسكە بەلسەندى قاتىستى.
بيلىكتىڭ ەكى تارماعىنىڭ ءبىر-بىرىنە قارسى بولۋى ەلدىڭ مۇددەسىنە مۇلدە قايشى ەدى. وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ ورنىنا ولار ءبىر-ءبىرىنىڭ بەدەلىن تۇسىرۋگە كوبىرەك نازار اۋداردى. جوعارىدا ايتقانداي, پارلامەنت كوپشىلىك داۋىسپەن پرەزيدەنتتىڭ وندا ءداستۇرلى ۇلتقا ارناپ ءسوز سويلەۋىنە قارسى بولدى. سااكاشۆيلي سوندا ءوزىنىڭ «ەلدەگى جاعداي تۋرالى» بايانداماسىن ۇلتتىق كىتاپحانادا جاساماق ەدى. كەشەگى تۇرمەدەن بوساعاندار وعان دا مۇمكىندىك بەرمەي, سول جەردە تبيليسي قالاسىنىڭ اكىمى گيگي ۋگۋلاۆانى جانە بۇق پارتياسىنىڭ ءبىراز مۇشەلەرىن ساباپ تاستادى. پرەزيدەنت بۇدان كەيىن بايانداماسىن ءوز رەزيدەنتسياسىندا جاساۋعا ءماجبۇر بولدى.
وسى جەردە جۇرت كۇتپەگەن جاعداي ورىن الدى. كوشەگە شىققان شەرۋشىلەر پرەزيدەنت رەزيدەنتسياسىن دا قورشاپ الىپ, وعان شابۋىل جاساۋ نيەتتەرىن دە بىلدىرگەن. سوندا رەزيدەنتسيادان شىققان اقش ەلشىسى ريچارد نورماند شەرۋشىلەرگە ارناپ ءسوز سويلەدى. ەل مۇددەسى ءۇشىن پرەزيدەنت پەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءوزارا پىكىر الىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەيىك, كۇش قولدانۋ قيىندىقتان شىعۋدىڭ جولى ەمەس, دەدى. جۇرت ۋاجگە توقتادى ما, اقش بەدەلىنە توقتادى ما, ايتەۋىر, ەلشىنىڭ ۇسىنىسىن قابىلداپ, تارقاستى.
اڭگىمە نيەتتە عوي. كەلىسىمگە وتىرعان سوڭ ءتىل تابىسۋعا جول دا تابىلادى. وسى جەردە پرەزيدەنت سااكاشۆيليدىڭ پرەمەر-ءمينيستردى وتستاۆكاعا جىبەرۋ قۇقىن وسى كۇنگە دەيىن پايدالانباعانىن دا اتاپ ايتقان ءجون بولار. ەندى ونداي تالاپتى كونستيتۋتسيادان دا الىپ تاستاۋعا كەلىسىمىن ءبىلدىردى. مۇنى يۆانيشۆيلي دە بىردەن قۇپ الدى. وسىنىڭ ءبارى ولاردى ەل مۇددەسى توڭىرەگىندە قايتا تابىستىرار دەگەن ويعا جەتەلەيدى.
كەلىسىپ جاسالعان شەشىم شيكى بولمايدى
ءداستۇرلى قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ميۋنحەن كونفەرەنتسياسىندا يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنا بايلانىستى «التىلىقتىڭ» يرانمەن كەلىسسوزىنىڭ كەزەكتى راۋندى وسى اقپان ايىنىڭ 26-سى كۇنى الماتىدا وتەتىندىگى تۋرالى حابار الەمگە تەز تاراپ, جۇرتشىلىقتىڭ قۇپتاعان ىقىلاسىن تۋدىردى.
بۇل جونىندە يران سىرتقى ءىستەر ءمينيسترى الي اكبار سالەحي مالىمدەدى. ارينە, ول ءوز باسشىلارىمەن كەلىسپەي, مۇنداي مالىمدەمە جاسامايدى. ال «التىلىق» جاعىنىڭ ويىن بۇل ءوزى جاقسى حابار ەكەن دەپ, ەۋرووداقتىڭ سىرتقى ىستەر ءجانە قاۋىپسىزدىك ساياساتى جونىندەگى جوعارعى وكىلى كەترين ەشتوننىڭ ارناۋلى وكىلى مايكل مانن ءبىلدىردى. الدىن الا ءوزارا كەلىسىم بولعاندىقتان, سولاي دەپ وتىرعانى دا بەلگىلى.
جالپى, «التىلىق» جاعى ۇنەمى يراندى كەلىسسوزگە شاقىرادى. قانداي دا ءبىر جەلەۋ تاۋىپ, كەلىسسوزدەن قاشقالاقتايتىن يراندىقتار. يراننىڭ ورىنسىزداۋ ءبىر قادامىنا بايلانىستى ونى شەكتەۋ ءۇشىن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى سانكتسيا بەلگىلەسە بولدى, يران پرەزيدەنتى ماحمۇد احمادينەجاد قىلت ەتە قالىپ, كەلىسسوزدەن قاشادى, ماگاتە-ءنى ەلگە كىرگىزبەي قويادى. بۇل ءوزى داستۇرگە اينالعان جاي.
قاراپايىم قيسىنعا قاراعاندا, «التىلىق» پەن يران اراسىندا كەلىسسوز جۇرگىزىلىپ, ول بەلگىلى ءبىر كەلىسىمگە قول جەتكىزسە, الەمدىك ءبىر ۇلكەن قايشىلىق شەشىلىپ جاتار ەدى. ونداي كەلىسىمنىڭ بەدەلىنە ەشقانداي كۇمان بولمايدى. وعان «التىلىقتىڭ» قۇرامىنىڭ ءوزى دالەل: اقش, قىتاي, رەسەي, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا جانە گەرمانيا. العاشقى بەس ەل – بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى مۇشەلەرى. سودان دا «التىلىق» پەن يران اراسىندا قول جەتكەن كەلىسىمدى بۇۇ-نىڭ شەشىمىندەي قابىلداۋعا دا بولار ەدى.
اڭگىمەنىڭ ءتۇيىنى – يراننىڭ ءوزدەرىنىڭ يادرولىق باعدارلاماسى تەك بەيبىت ماقساتتى كوزدەيدى دەگەن مالىمدەمەلەرىنە سەنىمسىزدىك. حالىقارالىق باس ۇيىم ولارعا نيەتتەرىڭ تازا بولسا, ونىڭ ءبارىن اشىق جۇرگىزىڭدەر, ماگاتە-گە ەسىكتەرىڭدى اشىڭدار, دەيدى. ال يران بۇل تالاپتى ورىندامايدى. ونىڭ ۇستىنە جاڭا قارۋ-جاراقتاردى سىناپ, يزرايل سياقتى ەلدى جەر بەتىنەن قۇرتىپ جىبەرەمىز دەپ مالىمدەپ جاتادى. كەڭ كولەمدى كەلىسىم وسىنىڭ بارىنە نۇكتە قويار ەدى عوي دەپ ءۇمىت ەتەدى جۇرت.
مۇنداي كەلىسسوزدىڭ بولماي, كەلىسىمگە قول جەتپەي كەلە جاتقانىنىڭ ءبىر سەبەبى – سول «التىلىق» ىشىندەگى الاۋىزدىق. رەسەي مەن قىتاي قاتاڭ تالاپ قويۋ ورنىنا يراننىڭ مۇددەسىن قورعاشتايدى. مۇنىڭ سەبەپتەرى دە بار: قىتاي يران مۇنايىنا ءزارۋ, ال رەسەي يرانداعى بۋشەر اەس-ءىن سالىپ بەرگەن. يران «التىلىق» اراسىنداعى الاۋىزدىقتى ءتيىمدى پايدالانىپ, ۋاقىت وزدىرىپ, ۋراندى بايىتۋ جولىنداعى ارەكەتتەرىن, جاڭا قارۋلاردى سىناۋىن جالعاستىرىپ كەلەدى. مۇنى الەم جۇرتشىلىعى قاۋىپ سانايدى, ماسەلەنىڭ كەلىسسوز جولىمەن شەشىلگەنىن قالايدى.
حالىقارالىق سانكتسيالار يرانعا دا وڭاي سوعىپ وتىرعان جوق. ول ءوز مۇنايى مەن گازىن وتكىزەتىن جەر تاپپاي وتىر. سول سانكتسيالارعا بايلانىستى ءبىراز ەل ودان باس تارتۋعا ءماجبۇر. ميۋنحەن كونفەرەنتسياسىنان كەيىن دە اقش ءوز سانكتسيالارىن كۇشەيتىپ, يران مۇنايىن ساتىپ الاتىن ەلدەر سانىن قىسقارتتى. ونى يرانعا قاتىستى ماجبۇرلەۋ شاراسى دەپ تە قابىلداۋعا بولار. بۇگىنگە دەيىن بۇۇ يرانعا قارسى ءتورت سانكتسيا جاريالادى.
جاڭا كەلىسسوز جۇرتتىڭ بارىنە قاجەت. كەلىسسوز ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وتسە, وعان بارلىق جاعداي جاسايمىز دەپ ەلىمىز سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆتىڭ سول ميۋنحەندە-اق ءمالىمدەمە جاساعانى سودان. ال كەلىسسوزدە كەلىسىمگە قول جەتەر بولسا, ول ادامزاتقا يگىلىك, بىزگە دە ابىروي.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».