جۇما, 8 اقپان 2013 7:44
قازىر جۇرت اۋزىنداعى ءبىر اڭگىمە – سولتۇستىك كورەيادا يادرولىق سىناق جاسالماعى جايىندا. ول بۇگىن-ەرتەڭ بولۋى مۇمكىن دەيدى جۇرت. ءدال قاي كۇنى ناقتى بەلگىلى بولماعانىمەن, سىناق وتكىزىلەتىنىنە ەشكىمنىڭ كۇمانى جوق.
باسقاسىن بىلاي قويعاندا, سىناققا بايلانىستى بۇل ەلدىڭ كوسەمى كيم چەن ىن ەلدە اسكەري جاعداي ەنگىزگەنى دە بەلگىلى بولىپ وتىر. كحدر-دەگى بارلىق اسكەري كۇشتەر جاۋىنگەرلىك دايىندىققا كوشىپ, پۋنگەري پوليگونىندا قاربالاس جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقان كورىنەدى.
جۇما, 8 اقپان 2013 7:44
قازىر جۇرت اۋزىنداعى ءبىر اڭگىمە – سولتۇستىك كورەيادا يادرولىق سىناق جاسالماعى جايىندا. ول بۇگىن-ەرتەڭ بولۋى مۇمكىن دەيدى جۇرت. ءدال قاي كۇنى ناقتى بەلگىلى بولماعانىمەن, سىناق وتكىزىلەتىنىنە ەشكىمنىڭ كۇمانى جوق.
باسقاسىن بىلاي قويعاندا, سىناققا بايلانىستى بۇل ەلدىڭ كوسەمى كيم چەن ىن ەلدە اسكەري جاعداي ەنگىزگەنى دە بەلگىلى بولىپ وتىر. كحدر-دەگى بارلىق اسكەري كۇشتەر جاۋىنگەرلىك دايىندىققا كوشىپ, پۋنگەري پوليگونىندا قاربالاس جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقان كورىنەدى.
سونىڭ ءبارىن ەسەپكە الىپ, ساراپشى مەكەمەلەر يادرولىق سىناق بۇرىن ءسوز بولىپ كەلگەن ۋاقىتتان بۇرىنىراق تا جۇزەگە اسۋى مۇمكىن دەگەندى ايتادى. ال بۇرىن جۇرت قيسىنعا سالىپ, سىناق سولتۇستىك كورەيانىڭ بۇرىنعى كوسەمى كيم چەن ءيردىڭ تۋعان كۇنى 16 اقپاندا, ايتپەسە, وڭتۇستىك كورەيانىڭ جاڭا پرەزيدەنتى پاك حىن حەنىڭ تاققا وتىراتىن كۇنى 25 اقپاندا ءوتۋى مۇمكىن دەپ كەلگەن. مۇنىڭ دا قارابايىرلاۋ قيسىنى بار: ءبىرىنشىسىندە كوسەمدەرىنە قۇرمەت دەسە, ەكىنشىسىندە وزدەرىنىڭ اتا جاۋىنداي ەسەپتەيتىن ەلدىڭ جاڭا باسشىسىنا قىر كورسەتكەندىك.جۇزەگە اسا قالعان كۇندە بۇل كحدر-ءدىڭ ءۇشىنشى يادرولىق سىناعى بولماق. بۇرىنعىلارىن ولار 2006 جانە 2009 جىلداردا وتكىزگەن. بۇل سىناقتار بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ارنايى قابىلداعان بۇل ەلدە سىناق وتكىزۋگە تىيىم سالعان شەشىمىنە قاراماي جۇرگىزىلگەن. سوعان وراي حالىقارالىق باس ۇيىم بۇل ەلگە ەكونوميكالىق سانكتسياسىن كۇشەيتتى. بىراق ولار رايىنان قايتار ەمەس.يادرولىق قارۋ بولعانىمەن, ونى دىتتەگەن جەرگە جەتكىزەتىن قۇرال دا كەرەك. بۇرىن ولاردىڭ مۇنداي قۇرالى جوق, قارۋى بولعانىمەن, ونى قولدانا الماس دەپ كەلسە, وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىندا كحدر جەر سەرىگى بار «ىنحا-3» زىمىرانىن ۇشىرىپ, الەم جۇرتشىلىعىن تاعى دا شوشىتتى. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ءوزىنىڭ قولىنان كەلەتىن شاراسى – ەكونوميكالىق سانكتسيالارىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتتى. كحدر باسشىلىعى مۇنى وزدەرىنە قارسى سوعىس جاريالاۋ دەپ قابىلداپ, جاڭا يادرولىق سىناق وتكىزەتىنىن جاريالادى. بۇگىنگى الەمدىك ابىگەر – سونىڭ سالدارى.بۇدان ولار نە ۇتادى؟ ۇتارى جوق. وزدەرىنىڭ پارتيالىق باس گازەتى «نودون سينمۋن» ەل باسشىلىعى بۇل قادامعا «حالىقتىڭ تالابىن ەسكەرىپ باردى» دەپ جازادى. «قاۋىپسىزدىك كەڭەسى بىزگە باسقاداي تاڭداۋ جاساۋعا مۇمكىندىك قالدىرمادى. ەندى اقىرىنا دەيىن بارامىز» – بۇل تۇيىققا اپارىپ ءتىرەيتىن ءسوز. بۇلار قىڭىرايادى ەكەن دەپ ەندى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ دا ولاردىڭ ىڭعايىنا جىعىلۋى ەكىتالاي.ارينە, يادرولىق قارۋدى قولدانۋ قاۋپى بولماعانى جاقسى. سويتسە دە بۇل قاۋىپتى تىم اسىرا باعالاۋ دا ارتىق. ءدال بۇگىن سولتۇستىك كورەيا وڭتۇستىك كورەياعا جانە ونىڭ وداقتاسى اقش-قا يادرولىق قارۋمەن سوققى بەرىپ, ولاردى ۇلكەن شىعىنعا ۇشىراتادى دەگەنگە, باسقالاردان بۇرىن, پحەنياننىڭ ءوزى دە سەنبەيدى. وعان جاۋاپ سوققى ءوزدەرىنىڭ تۇبىنە جەتەتىنىن ولار جاقسى بىلەدى. بۇلاردىڭ باستى ماقساتى – بوپسا. سوندىقتان دا جۇرتشىلىق اراسىندا يادرولىق ۇرەي تۋعىزۋدىڭ دا ءجونى جوقتاي.كەرىسىنشە, يادرولىق قارۋمەن ويناۋ سولتۇستىك كورەيا باسشىلىعىن تۇيىققا تىرەيتىنى داۋسىز. بۇل تۇيىقتان شىعۋ وڭايعا سوقپايدى. ويتكەنى, ولار باسقالارمەن قارىم-قاتىناستاعى سەنىم جولىن كەسىپ تاستادى. ءتىپتى ەندى ولاردىڭ بۇرىنعى وداقتاسى دەمەگەنمەن, ءتىلەۋلەستەرىنىڭ ءوزى قولدامايتىنى انىق. ال قىتاي اشىق ايىپتاپ وتىر. ەڭ قيىنى – وسىناۋ جوسىقسىز ساياسي ويىننان جاپا شەگەتىن بيلىكتەگىلەر ەمەس, قاراپايىم قارا حالىق. بىراق سول حالىقتىڭ دا شىدامى تاۋسىلۋى مۇمكىن.
بارشا دۇنيە تانيتىن داعىستان
وتكەن اپتادا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ داعىستان رەسپۋبليكاسىندا باسشىلىق اۋىستى – ماگومەدسالام ماگومەدوۆتىڭ ورنىنا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين بەلگىلى ساياساتكەر رامازان ابدۋلاتيپوۆتى ۋاقىتشا باسشى ەتىپ تاعايىندادى.
جەكە مەملەكەت تە ەمەس, ءبىر فەدەرالدىق ەلدىڭ ءبىر نىسانىندا باسشىنىڭ اۋىسقانىن ءسوز ەتۋدىڭ نە ءجونى بار دەۋگە دە بولار. بىراق ءبىراز جۇرت ءبىراز ەلدى بىلمەگەنىمەن, داعىستاندى بىلەدى. ءارتۇرلى جاعىنان. كەشەگى كەڭەستىك زاماندا راسۇل عامزاتوۆتىڭ «مەنىڭ داعىستانىم» دەگەن تاماشا كىتابىن وقىپ, بۇل ەل تالاي ادامنىڭ جۇرەگىندە جاتتالىپ قالعان. بۇل ەلدەن شىققان بالۋاندار الەمدى تاڭداندىرادى. ازاتتىق ءۇشىن ارپالىسقان ازاماتتارى قانداي! ادەبيەتى دە الەمگە ايگىلى.سوڭعى كەزدە بۇل رەسپۋبليكاداعى جامانات ىستەر كوبىرەك اۋىزعا ءىلىنىپ ءجۇر. اتىس-شابىس وسى ەلدە. ونىڭ ادامدارى وزدەرىن قويىپ, ماسكەۋدى شۋلاتىپ جاتادى: مەترودا جارىلىس جاسايدى, كىسى ولتىرەدى, جۇرتتى تاڭداندىرعان توي وتكىزەدى, سول تويدا اتىس تا بولادى. ۋاحابيتتەر, تاراكاتتار, جاماعاتتار دەگەندەر دە وسى ەلدە. ولار ماسكەۋ جىبەرگەن ارناۋلى ءبولىم ساربازدارىمەن سوعىسىپ, ولاردى ولتىرەدى, وزدەرى دە ولەدى.بيلىككە تالاس ءتىپتى بولەك, ءاۋلەتتەر بولىپ قىرقىسىپ جاتادى. جۋرناليستەردىڭ, سوتتاردىڭ, مينيسترلەردىڭ, ءدىن باسشىلارىنىڭ, بيزنەسمەندەردىڭ ءولتىرىلۋى دە جۇرتقا تاڭسىق ەمەس. بۇل رەسپۋبليكا ءوزىن اسىراۋ ءۇشىن ماسكەۋدەن اقشا سۇرايدى, ال «انجي» دەيتىن فۋتبول كومانداسىنا ويىنشىلار, جاتتىقتىرۋشىلار جالداۋ ءۇشىن ميلليون دوللارلاپ قارجى جۇمسايدى. بۇلارىڭ قالاي دەپ سۇرايتىن ادامدار جوق سياقتى.ال بۇل رەسپۋبليكادا ءتارتىپ ورناتۋعا ماسكەۋ دە, ەل ىشىندە دە ەشكىمنىڭ شاماسى كەلمەيتىندەي. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, بۇگىنگە دەيىن بيلىك تىزگىنىن ۇستاعان ماگومەدسالام ماگومەدوۆ رەسپۋبليكاداعى اسا بەدەلدى اۋلەتتەن شىققان ادام ەدى. ونى ماسكەۋ قولدادى, ءوزىنىڭ قوماقتى قارجىسى دا بولدى. بىراق ەلدە ناقتى ءتارتىپ ورناتا المادى.وسى جەردە ونىڭ اكەسى ماگومەدالي ماگومەدوۆ تۋرالى دا ايتا كەتكەن ءجون. رەسپۋبليكانى بۇگىنگە جەتكىزگەن سول ادام. جۇرتتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ول 90-شى جىلداردا داعىستاندى مەكەندەگەن حالىقتاردىڭ ءوزارا قىرقىسۋىنان ساقتاپ قالعان. ال بۇل ەلدە وتىز تىلدە سويلەيتىن حالىق بار. ءبىر كەزدە تۋىسپىز, ءمۇددە-ماقساتىمىز ءبىر دەيتىن ولار ءبۇگىندە ءبىر-ءبىرىن تۇسىنگىسى كەلمەيدى. ءوز كوسەمدەرى بار, باسقالاردى مويىنداعىسى جوق. جۇرت ءبىر-بىرىمەن قارۋدىڭ, اقشانىڭ ءتىلىمەن سويلەسەدى.ەندى وسى ەلگە رامازان ابدۋلاتيپوۆ ءتارتىپ ورناتا الا ما؟ ونى كوزى قاراقتى جۇرت سوناۋ توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىنان بەرى بىلەدى. ول ورىستان باسقا ۇلت وكىلدەرى ىشىنەن شىققان اسا بەدەلدى قايراتكەر رەتىندە تانىلعان. ءوزىنىڭ ءجۇيەلى پىكىرىمەن, وتكىر ماسەلەلەردى شەشۋگە بايلانىستى پاراساتتى ۇسىنىستارىمەن جۇرتتى مويىنداتقان ەدى. سونىڭ ارقاسىندا ول ۇلكەن دەرجاۆانىڭ ءمينيسترى دە بولدى, پارلامەنتتىڭ سەناتورى دا, دەپۋتاتى دا بولىپ سايلاندى. جاي ءبىر رەسپۋبليكانىڭ عانا ەمەس, رەسەيدەي دەرجاۆانىڭ دا ءبىر باسشىسى بولعانداي بەدەلگە جەتكەن. ءبىراق وعان ونداي قىزمەتتى قيماي, سىرت جاققا ەلشىلىككە جىبەرگەن. كىم بىلەدى, سوندا ول داعىستانعا ءجىبەرىلگەندە, ونداعى جاعداي ءبۇگىندە باسقاشا بولار ما ەدى دەيدى جۇرت.ونىڭ بۇل رەسپۋبليكادا بيلىك تىزگىنىن ۇستاۋىنىڭ ناتيجەسى قانداي بولارىن بولجاۋ قيىن. ابدۋلاتيپوۆ – كۇشتىڭ دە, اقشانىڭ دا ءتىلىمەن سويلەمەيتىن قايراتكەر. ونىڭ حالىقپەن سويلەسۋگە ۇمتىلاتىنى دا داۋسىز. جانە حالىقپەن ءتىل تابىساتىنى دا انىق. ال ءماسكەۋدىڭ ونى بارىنشا قولداۋدان باسقا شاراسى دا جوق. ءسويتىپ, ولار ءۇش جاقتاپ وسىناۋ رەسپۋبليكادا تامىرىن تەرەڭگە جىبەرگەن قىلمىستىق دۇنيەنى جەڭە الا ما؟ جۇرت وسى سۇراققا جاۋاپ ىزدەيدى, قاداعالاپ وتىراتىن بولادى.
ماماديار جاقىپ, «ەگەمەن قازاقستان».