راس, ءدارىحانالاردا ءدارى دارىگەردىڭ رەتسەپتىسى بويىنشا بەرىلەدى دەگەن ەسكەرتپە جازۋلار بار. الايدا ونى تۇتىنۋشىلار دا, فارماتسەۆت ماماندار دا, كوبىنە ەسكەرە بەرمەيدى. ياعني ەكى تاراپقا دا مۇنداي ەسكەرتپەلەردىڭ بارى مەن جوعى بىردەي دەسە دە بولادى. ەلىمىزدە ءدارى-دارمەكتىڭ سانالۋان ءتۇرىن وسىلايشا رەتسەپتىسىز جونەلتۋ ءۇردىسى جالعاسا بەرە مە؟
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ «ءدارى مەن دارىلىك زاتتارعا رەتسەپتىلەردى جازۋ, ەسەپكە الۋ جانە ساقتاۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» شەشىمىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلۋىنە سايكەس الداعى ۋاقىتتا دارىگەردىڭ پاتسيەنتتەرگە جازىپ بەرگەن رەتسەپتىسىن ءدارىحانالاردا ءۇش جىلعا دەيىن ساقتاۋ ءتارتىبى ەنگىزىلدى. سونىڭ ىشىندە اعزانىڭ ءبىر بولشەگىن ساۋىقتىرۋعا پايداسى تيگەنىمەن, وزگە مۇشەلەرگە كەرى اسەرى كوپ ءدارى-ءدارمەكتەردى رەتسەپتىسىز ساتۋعا قاتاڭ باقىلاۋ قويىلماق. فارماتسيا كوميتەتىنىڭ اقتوبە وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى رەنات قۇباتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە 7792 دارىلىك زات تىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە 6033 پرەپارات دارىگەردىڭ رەتسەپتىسى بويىنشا بەرىلەدى. ال 1759 ءتۇرى رەتسەپتىسىز ساتىلادى. اقتوبە ءوڭىرىندە دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ ءبولشەك ساۋداداعى باعاسىمەن 386 ءدارىحانا اينالىسادى.
فارماتسەۆتيكا سالاسىن باقىلاۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, الداعى كەزدە ءدارى-دارمەكتەردى ءدارىحانالاردا رەتسەپتىسىز ساتقان تۇلعالار «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكستىڭ 426-بابى بويىنشا جاۋاپقا تارتىلماق. سوعان سايكەس سالىناتىن ايىپپۇل مولشەرى جەكە تۇلعالار مەن لاۋازىم يەلەرىنىڭ شاعىن جانە ورتا, سونىمەن بىرگە ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن باعىتىنا قاراي 70 پەن 1000 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش ارالىعىندا بولماق. سونداي-اق رەتسەپت ارنايى بەلگىسى بار پاراققا جازىلماسا نەمەسە پرەپاراتتىڭ اتاۋى ناقتى كورسەتىلمەسە دە تيىستى ايىپپۇلدار سالىنادى. ەگەر مۇنداي ۇستىرتتىكتەر مەن كىناراتتار تاعى قايتالانسا, وعان جول بەرگەن مامان يەلەرى سەرتيفيكاتتارىنان ايىرىلماق. قىسقاسى, ءدارىحانالاردا ميكروبتار مەن باكتەريالارعا قارسى پرەپاراتتار, جۇرەك-قان تامىرلارى مەن اسقازان-ىشەك جولدارىن ەمدەۋگە ارنالعان پرەپاراتتار رەتسەپتى بويىنشا ساتىلۋعا ءتيىس. ءتىپتى الداعى ۋاقىتتا اسپيرين مەن انالگيندى دە رەتسەپتىسىز الۋعا بولمايدى, دەيدى فارماتسەۆت مامان ءبيبىنۇر حاسانوۆا.
ەلىمىزدەگى ءدارى-دارمەك ساتۋ جۇيەسىن رەتتەۋ ماسەلەسى قوزعالعان كەزدە اتتاپ وتۋگە بولمايتىن تاعى ءبىر كوكەيكەستى ماسەلە بار. بۇل – شەتەلدەن تاسىمالداناتىن ءدارى-دارمەكتىڭ ساپاسى مەن دەنساۋلىققا پايداسى. ويتكەنى رەسپۋبليكادا ءدارى-دارمەك شىعارۋ يندۋسترياسى جولعا قويىلدى دەي المايمىز. اتالعان ماسەلەدە ءالى دە شەتەلدىك ءدارى-دارمەك ونىمدەرىنە تاۋەلدىمىز. مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى رايسا كوزدەنباەۆا ەلىمىزگە شەتەلدەن كەلەتىن ءدارى-دارمەك تۇرلەرىنىڭ ءبارى قاتاڭ تەكسەرىستەن وتەتىنىن ايتادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ مايتالمانى دارىلىك, سونىڭ ىشىندە باكتەريالارعا قارسى پرەپاراتتار مەن ءدارى-دارمەكتەردى قاداعالاۋسىز قولدانۋدىڭ سوڭى اۋىر زارداپقا سوقتىراتىنىن, بۇيرەك پەن باۋىردى, جۇرەك پەن جۇيكە جۇيەلەرىن زاقىمداۋ مۇمكىندىگى بار ەكەنىن جەتكىزدى. مۇنداي جاعدايدا اعزانىڭ جۇقپالى اۋرۋلاردى جۇقتىرماۋ قابىلەتى تومەندەيدى. ءارى اۋىر سەپتيكالىق اۋرۋلار بوي كوتەرە باستايتىن كورىنەدى. ال ونى قايتادان قالپىنا كەلتىرۋگە دە كوپ كۇش-قايرات قاجەت. ويتكەنى ەمدەۋ ىسىندە قانداي انتيبيوتيك قاجەتتىگىنە توقتام جاساۋ دا وڭاي ەمەس.
بۇل – وڭدى ەسكەرتۋ. ويتكەنى كەز كەلگەن حيميالىق پرەپاراتتىڭ پايداسى مەن زيانى قاتار جۇرەتىنى بەلگىلى. انتيبيوتيكتى ءجون-جوسىقسىز پايدالانۋدىڭ سوڭى ۆيرۋستاردىڭ توزىمدىلىگىن كوتەرەدى. قازىر بۇل الەمدىك پروبلەماعا اينالعان. ايتالىق, الەمدىك مەديتسينا ۇردىسىندە تۇماۋدى تۇنشىقتىرۋدىڭ باستى جولى – انتيبيوتيكتەر دەپ سانالادى. الايدا ونى قولدانار كەزدە ءتيىستى تەكسەرۋدەن ءوتىپ, دارىگەردەن كەڭەس الىنباسا دەرتتىڭ باكتەريالىق ينفەكتسيا ەكەنىن انىقتاۋ قيىنعا تۇسەدى. ءارى مۇنداي جاعدايدا قولدانىلعان ەمنىڭ زيانى تيمەسە, پايداسى بولمايدى دەپ تۇجىرىمدايدى عالىمدار.
ەلىمىزدە قازىرگى كۇنى ءدارىنى تەك رەتسەپتى بويىنشا بوساتۋدىڭ ناقتى جۇيەسى ورنىعا قويماعانى بەلگىلى. بۇل باعىتتا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى فارماتسيا كوميتەتى قاجەتتى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن قولعا العانى ءجون سەكىلدى. باستى باعىت جاڭا ءتارتىپتىڭ ولقى تۇستارىن تۇگەندەۋ مەن رەتتەۋگە اۋدارىلسا ناتيجەسى دە بولادى. ءبىز جوعارىدا دارىگەردىڭ پاتسيەنتكە جازىپ بەرگەن رەتسەپتىسى ءدارىحانالاردا الداعى كەزدە ءۇش جىلعا دەيىن ساقتالاتىنىن جازعانبىز. ايتالىق مۇندا ءبىر رەتسەپتىدە ەكى-ءۇش پرەپارات الۋ كورسەتىلگەن جاعدايلار بولۋى دا ابدەن مۇمكىن. ونىڭ ءبارى ءبىر جەردەن تابىلماسا شە؟ كليەنتتەر باسقا دارىحاناعا جۇگىرە مە؟ نە ىستەۋى كەرەك؟ پاتسيەنت ءوزى ءۇشىن رەتسەپتىنىڭ كوشىرمەسىن اكەلە مە, الدە تاعى ءبىر قاعاز الۋ ءۇشىن قايتادان دارىگەرگە جولىعا ما؟ بۇل تالاس تۋعىزاتىن جايت. مۇنى فارماتسيا كوميتەتىنىڭ ماماندارى دا مويىندايدى.
جۋرناليستىك زەرتتەۋلەر ەلىمىزدە ءدارىنى تەك رەتسەپت بويىنشا بەرۋدىڭ جاڭا جۇيەسىمەن ءدارىحانا يەلەرى مەن قىزمەتكەرلەرى ءالى تولىق تانىس ەمەس ەكەنىن كورسەتەدى. بىرقاتارىنىڭ مۇنداي وزگەرىستەن باق ارقىلى بەرىلگەن جاڭالىقتار مەن ينتەرنەت جەلىسى ارقىلى عانا حاباردار بولعانى بايقالادى. سوندىقتان دا ءوڭىر اۋماعىندا كەيبىر ءدارىحانا وكىلدەرى ءدارى-دارمەكتەردى كليەنتتەرگە وڭدى-سولدى ساتۋدى ءباز-باياعىشا جالعاستىرىپ كەلەدى.
بۇل ويلانارلىق ماسەلە... اقتوبە