جۇرەيىك جۇرەك اۋىرتپاي

بەيسەنبى, 6 ماۋسىم 2013 2:13

حح عاسىردىڭ 70-80-ءشى جىلدارىنان باستاپ وسى كەزگە دەيىن جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ (جقا) ەپيدەمياسى ءجۇرىپ جاتىر دەۋگە بولادى. قازىرگى زاماندا الەمدە جىل سايىن بولاتىن ادام ءولىمىنىڭ 50%-ىنان استامى سول جقا-مەن بايلانىستى. ال ولاردىڭ ىشىندە جۇرەكتىڭ يشەميالىق اۋرۋىنىڭ كلينيكالىق تۇرلەرى, اسىرەسە ميوكارد ينفاركتىسى ادام ءولىمىنىڭ نەگىزگى سەبەپشىسى بولىپ وتىر.

بەيسەنبى, 6 ماۋسىم 2013 2:13

حح عاسىردىڭ 70-80-ءشى جىلدارىنان باستاپ وسى كەزگە دەيىن جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ (جقا) ەپيدەمياسى ءجۇرىپ جاتىر دەۋگە بولادى. قازىرگى زاماندا الەمدە جىل سايىن بولاتىن ادام ءولىمىنىڭ 50%-ىنان استامى سول جقا-مەن بايلانىستى. ال ولاردىڭ ىشىندە جۇرەكتىڭ يشەميالىق اۋرۋىنىڭ كلينيكالىق تۇرلەرى, اسىرەسە ميوكارد ينفاركتىسى ادام ءولىمىنىڭ نەگىزگى سەبەپشىسى بولىپ وتىر. سول وتكەن عاسىردىڭ 80-90-شى جىلدارىندا امەريكا قۇراما شتاتتارىندا, باتىس ەۋروپانىڭ تەحنيكالىق دامىعان ەلدەرىندە جقا-نى دياگنوستيكالاۋعا جانە ەمدەۋگە جوعارى تەحنولوگيالىق ادىستەر پايدالانىلا باستادى. ولاردىڭ ىشىندە انگيوگرافيا, كومپيۋتەرلىك توموگرافيا, ماگنيتتىك رەزونانستى توموگرافيا, جۇرەكتى ۋلترادىبىس­پەن زەرتتەۋ جانە جۇرەك ەلەكتروفيزيولوگياسىن تەكسەرەتىن جۇيەنى ايتقان دۇرىس. ەمدەۋ تاسىلدەرىنىڭ ىشىندە قولقا جانە كورونارلىق ارتەريالاردى شۋنتتاۋ, مامارلىق شۋنتتاۋ, جۇرەك كلاپاندارىن پلاستيكالاۋ جانە پروتەزدەۋ, كورونارلىق ارتەريالاردى پلاستيكالاۋ جانە ستەنتتەۋ سياقتى امالدار اسا پايدالى بولىپ تابىلادى. 1977 جىلى الماتى قالالىق جەدەل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ اۋرۋحاناسىنىڭ كارديولوگيا ءبولىم­شەسى جانىنان ەلىمىزدەگى ءبىرىنشى كارديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى اشىلدى. 2001 جىلى ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ سالدارىنان ايماقتىق پاتولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى جابىلدى. ونىڭ تەراپيالىق بەيىندەگى بولىمشەلەرى كارديولوگيا ينستيتۋتىنا قوسىلىپ, جاڭادان كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى بولىپ قايتا قۇرىلدى. ەكى مەكەمەنىڭ باسى بىرىككەننەن كەيىن ءبىراز ۋاقىت بويى ءداستۇرلى كونسەرۆاتيۆتىك باعىتتا قىزمەت كورسەتۋمەن اينالىستى. 2004 جىلعا دەيىن بۇكىل قازاقستاندا جالعىز عانا كارديوحيرۋرگيا بولىمشەسى ا.ن. سىزگانوۆ اتىنداعى حيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ قۇرامىندا بولدى. بۇل بولىمشەدە ءار ۋاقىتتا ا.سەرگيەۆسكي, س.جوشىباەۆ سياقتى بەلگىلى كارديوحيرۋرگتەر قىزمەت ىستەدى. ولار جۇرەك كلاپاندارىن پروتەزدەۋ, تۋا بىتكەن جۇرەك اقاۋلارىن كارديوحيرۋرگيالىق تاسىلدەرمەن ەمدەۋدە ۇلكەن جەتىس­تىكتەرگە جەتكەن ماماندار ەدى. الايدا, كەڭەس وداعى ىدىراپ, داعدارىس جايلاعان كەزەڭدە جاڭا تەحنولوگيالاردان قول ءۇزىپ, باتىس ەلدەرىندەگى ارىپتەستەرىنەن كوپ ارتتا قالىپ قويدى. سول سەبەپتەن قازاقستان ازاماتتارى كوبىنە كارديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيالاردى جاساتۋ ءۇشىن رەسەيگە نەمەسە ەۋروپا ەلدەرىنە باراتىن ەدى. قازاقستاندا كارديو­حيرۋرگيانىڭ قايتا ورلەۋى 2004 جىلى استاناداعى پروفەسسور ا.بايگەنجين جەتەكشىلىك ەتەتىن ۇلتتىق عىلىمي مەديتسينالىق ورتالىقتىڭ قۇرامىندا كارديوحيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ اشىلۋىمەن جانداندى. بۇل كلينيكانى بەلگىلى كارديوحيرۋرگ يۋ.پيا باسقاردى. از ۋاقىتتىڭ ىشىندە اتالعان بولىمشە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كارديوحيرۋرگيا ورتالىعىنا اينالدى.

ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن 2007 جىلى ۇكىمەت «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 2007-2009 جىل­دارداعى كارديولوگيانىڭ جانە كارديوحيرۋرگيانىڭ دامۋى» اتتى مەملەكەتتىك باعدارلامانى قابىلدادى. وسى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا ەلىمىزدە ءۇش كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى (استانا, اقتوبە, پاۆلودار قالالارىندا) اشىلدى. ولاردىڭ ەڭ ۇلكەنى استانا قالاسىندا سالىنعان 180 ورىندىق ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى ەدى. ورتالىق تەحنيكالىق جابدىقتالۋى, جاسالاتىن وپەراتسيالار دەڭگەيى جانە كارديوحيرۋرگتەردىڭ بىلىكتىلىك دارەجەسى جاعىنان الەمدەگى ەڭ الدىڭعى قاتارلى كارديوحيرۋرگيا مەكەمەلەرىنىڭ قاتارىنا كىردى. وتكەن جىلى پروفەسسور يۋ.پيا چەحيالىق ارىپتەسى يا.پيركپەن بىرلەسىپ قازاقستانداعى ەڭ العاشقى جۇرەك ترانسپلانتاتسياسىن جاسادى. سونىمەن قاتار, ول جۇرەك جەتىسپەۋشىلىگىنە شالدىققان 50 ەمدەلۋشىگە جاساندى جۇرەكتىڭ سول جاق قارىنشاسىن قوندىردى.

ەگەر 2004 جىلعا دەيىن بۇكىل قازاقستاندا ەكى انگيوگرافيالىق قوندىرعى بولسا, بۇگىنگى تاڭدا ولاردىڭ سانى 37-گە جەتتى. سو­نىڭ ناتيجەسىندە, ءاربىر وبلىس ورتالىعىندا, استانا جانە الماتى قالالارىندا ءجىتى كورونارلىق سيندرومدى دياگنوستيكالاۋ جانە ينتەرۆەنتتىك تاسىلدەرمەن ەمدەۋ ءۇشىن تاۋلىك بويى قىزمەت كورسەتەتىن انگيوگرافيالىق جانە ينتەرۆەنتسيالىق كارديولوگيا بولىمشەلەرى قىزمەت كورسەتەدى.

جوعارىدا ايتىلعان وزگەرىستەر قازاقستان كارديولوگياسى مەن كارديوحيرۋرگياسىنىڭ دەڭگەيىن جوعارى ساتىعا كوتەردى. جقا-مەن اۋىراتىنداردىڭ ءولىمىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. ەگەر جقا-نىڭ سالدارىنان بولعان ءولىم كورسەتكىشى 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 526-عا تەڭ بولسا, 2012 جىلى بۇل كورسەتكىش 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 319 ولىمگە تەڭ بولدى. وتە قىسقا مەرزىمدە مۇنداي كورسەتكىشكە كوتەرىلۋ ەلىمىزدە كارديولوگيا سالاسىنىڭ جاقسى دامىپ كەلە جاتقاندىعىن كورسەتەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا دەن­ساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامى­تۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ار­نالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتiك باعدارلاماسىنا سايكەس ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىنا بارلىق كارديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيالار, ينتەرۆەنتسيالىق كارديولوگيا امالدارى, كونسەرۆاتيۆتىك كارديولوگيا­دا قولدانىلاتىن ءدارى-دارمەكتەر مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىندە تەگىن بەرىلەدى.

2012 جىلدىڭ تامىز ايىندا قازاقستان كارديولوگتارى اسسوتسياتسياسى ەۋروپا كارديولوگتارى ۇيىمىنىڭ 55-ءشى مۇشەسى بولىپ قابىلداندى. سول سەبەپتەن 2013 جىلدان باستاپ جۇرەك-قانتامىر اۋرۋلارىنىڭ نەگىزگى تۇرلەرىن دياگنوس­تيكالاۋ جانە ەمدەۋ ءۇشىن ەۋروپا كارديولوگتارى ۇيىمىنىڭ ادىستەمەلەرى قولدانىلۋدا. «ءجۇ­رەك جەتىسپەۋشىلىگىن دياگنوستيكالاۋ جانە ەمدەۋ», «ST-سەگمەنتىن جوعارىلاۋى بار ميوكارد ينفاركتىسىن دياگنوستيكالاۋ جانە ەمدەۋ», «پروفيلاكتيكالىق كارديولوگيا» ءتارىزدى ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىقتارى ورىس جانە قازاق تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, ەلىمىزدىڭ كارديولوگتارىنا تاراتىلماق. سونىمەن بىرگە, ەۋروپادا وتەتىن ءتۇرلى سيمپوزيۋمدار مەن كونگرەستەرگە قاتىسۋعا مۇمكىندىك جاسالادى.

بيىل قازاقستاننىڭ جاس ءدارى­گەرلەرى 25 كارديولوگيا مامان­دىعى بويىنشا ديپلومنان كەيىنگى دايىندىقتان ءوتۋ ءۇشىن كونكۋرسقا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الادى.

اعىمداعى جىلدىڭ 5-7 ماۋسىمىندا الماتى قالاسىندا قازاقستان كارديولوگتارىنىڭ V كونگرەسى مەن قازاقستان تەرا­پەۆتەرىنىڭ  III cەزى بىرلەسىپ وتكىزىلەدى. وندا ەلىمىزدەگى پرو­فيلاكتيكالىق كارديولوگيانى دامىتۋ ماسەلەلەرى جان-جاقتى قاراستىرىلادى. ال الەمدىك ءتاجى­ريبەگە بەت بۇرساق, جقا-مەن باي­­لانىستى بولاتىن ادام ءولى­مىن ازايتۋدىڭ نەگىزگى تاسىلدەرى  پرو­فيلاكتيكالىق ءىس-شارالار بولىپ سانالادى.

سوندىقتان دا كارديولوگيالىق سەبەپتەرگە بايلانىستى بولاتىن ءولىمدى ازايتۋعا باسا نازار اۋدارىپ, الدىن الۋ جۇمىستارىن بارىنشا كەڭىنەن قولدانۋىمىز قاجەت. بۇل ورايدا اسىرەسە, شىلىم شەكپەۋگە, ارتەريالىق گيپەرتونيانى دۇرىس باقىلاۋعا, قانداعى حولەستەرين دەڭگەيىن قالىپتى دەڭگەيدە ۇستاۋعا, گيپوديناميامەن كۇرەسىپ, سپورتپەن شۇعىلدانۋعا كوپ كوڭىل ءبولۋ كەرەك.

ەڭ باستىسى – جۇرەكتى اۋىرتىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرتپايتىن جول ىزدەگەن ابزال.

ءسالىم بەركىنباەۆ,

كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عىلىمي-زەرتتەۋ

ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, مەديتسينا

عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.

الماتى.