جۋىردا قالا اكىمى نۇرجان اشىمبەتوۆ قازىر ينۆەستيتسيا كوزى جوق ەكەنىن, ينۆەستور بايلانىسىن ۇزگەنىن, سوندىقتان كرەمني زاۋىتىنىڭ جوباسى توقتاتىلعانىن حابارلادى. قازىر اكىمدىك زاۋىت سالۋعا بەرىلگەن جەردى قايتارۋ جۇمىستارىمەن اينالىسىپ جاتقان كورىنەدى.
جالپى, بۇل جوبا «كاسىپكەرلىكتى قولداۋ كارتاسىنا» ەنگىزىلگەن. وبلىستىق اكىمدىك تە ينۆەستورلارعا قولداۋ كورسەتىپ, ولاردى تەزىرەك جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى باستاپ, بەرىلگەن جەر ۋچاسكەسىن يگەرۋگە شاقىردى. زاۋىت سالىناتىن جەر قالادان 16 شاقىرىم قاشىقتا – نۇر-سۇلتان – پاۆلودار ماگيسترالدى تەمىر جولى مەن اۆتوجولىنا جاقىن ماڭايدا ورنالاسقان. كەلىسىم بويىنشا كومپانياعا گرەس-1, گرەس-2 ستانسالارى اراسىنان 124 گەكتار جەر تەلىمى بەرىلگەن. بۇدان بولەك 40 گەكتار جەر تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتار پوليگونىن قۇرۋعا ءبولىندى.
الدىمەن بۇل جاعدايعا قالانىڭ اتموسفەراسىن لاستانۋ دەڭگەيىن جاقسى بىلەتىن ەكىباستۇزدىقتار الاڭداي باستادى. بۇعان توڭىرەكتە جاعالاي قونىستانعان مال-جانى بار 33 اۋىلدى قوسىڭىز. سوندىقتان جوبانىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرىن باعالاۋدى ەكولوگتار مەن وسى سالانىڭ ساراپشىلارى ازىرلەدى.
– تۇرعىنداردىڭ پىكىرلەرى ەسكەرىلىپ, جوبانىڭ قورشاعان ورتاعا ەكولوگيالىق اسەرى ءجونىندە تۇسىنىك بەرىلەدى. قوعامدىق تىڭداۋلار وتكىزىلەدى, – دەپ حابارلاندى.
بۇل زاۋىتتىڭ ينۆەستورى كىم؟ ينۆەستيتسيا قايدان كەلۋى ءتيىس ەدى؟ قالالىق اكىمدىكتىڭ مالىمەتىنشە, ينۆەستور «Ansa Silikon» جشس – رەسمي تىركەلگەن وتاندىق كاسىپورىن ەكەن, زاۋىت ديرەكتورى سەرعازى بەركىنباەۆ. جوبانى ينۆەستوردىڭ مەنشىكتى قاراجاتى مەن بانكتەن الاتىن قارىز اقشاسىنا سالۋ جوسپارلانىپتى. جوبا بويىنشا ءوسكەمەننىڭ, قاراعاندىنىڭ ماماندارى جۇمىس ىستەپ, وتاندىق فيرمالار زاۋىت قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە ءتيىس بولدى. بىراق زاۋىتقا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار قىتايدان تاسىمالدانادى. زاۋىت ىسكە قوسىلعان كۇندە دە قىتايلىق ماماندار تەحنيكالارمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ قىر-سىرىن جەرگىلىكتى ماماندارعا وقىتادى, ۇيرەتەدى. ودان سوڭ ەلدەرىنە قايتادى.
توقتاپ قالعان جوبانىڭ ءاۋ باستاعى جوسپارى تىم جاقسى ەدى. كرەمني زاۋىتىن سالۋعا نەلىكتەن ەكىباستۇز قالاسىنىڭ تاڭدالۋى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بىرىنشىدەن, ەكى بىردەي ەلەكتر ستانساسى ارقىلى زاۋىت جاقىن جەردەن ەلەكتر قۋاتىن ارزانعا ساتىپ الادى. ەكىنشىدەن, شيكىزات كەلەتىن قاراعاندى, رەسەي جاقىن, مۇناي كوكسى – پاۆلوداردان, جۇمىس كۇشى – ەكىباستۇزدان كەلەدى. زاۋىت باسشىلىعى ايتقانداي, كرەمني ەۋروپا, جاپونيا, قىتايدا سۇرانىسقا يە. قالدىقسىز ءوندىرىستىڭ ءونىمى نەگىزىنەن, ەكسپورتقا شىعارىلۋعا ءتيىس. ءوندىرىس ىسكە قوسىلسا, جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە جىل سايىن 500 ميلليون تەڭگە كولەمىندە سالىق تۇسەدى. قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماقساتىندا كاسىپورىن ءتوڭىرەگىندە 50 گەكتار اۋماققا جاسىل جەلەك وتىرعىزىلادى. جوبادا جاسالعانداي, جوعارى تەحنولوگيالىق زاماناۋي توزاڭ تۇتقىش قۇرالدار ورناتىلادى.
الايدا, قۇرىلىس باستالماي جاتىپ-اق, قالادا ونسىز دا اۋاعا زياندى قالدىقتار شىعاراتىن وندىرىستەردىڭ ورتاسىندا قالعانىن ايتقان قوعام بەلسەندىلەرى نارازىلىق ءبىلدىرگەنى دە ەسىمىزدە. بىلتىر قوعام بەلسەندىلەرىمەن, جۇرتشىلىقپەن كەزدەسكەن «Ansa Silicon» جشس ديرەكتورى سەرعازى بەركىنباەۆ, جوبا جەتەكشىلەرى باۋىرجان التەەۆ پەن جاقىپ كۇلتاي ۇلى قاراعاندىدا دا كرەمني زاۋىتى بار ەكەنىن, وندىرىستەن قالاعا ەشقانداي قاۋىپ-قاتەر جوق ەكەنىن ايتقان-دى. ينۆەستيتسيالىق الەۋمەتتىك باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا ءازىرمىز دەگەن بولاتىن.
– جوبا مىندەتتى تۇردە ەكولوگيالىق ساراپتامادان وتكىزىلەدى. بۇل زاڭدا قاراستىرىلعاندىقتان, مەملەكەتتىڭ باقىلاۋىندا. تۇرعىنداردىڭ كەلىسىمىنسىز زاۋىت قۇرىلىسى باستالمايدى, – دەگەن ەدى كومپانيا وكىلدەرى.
ارينە, ەكىباستۇزداعى كرەمني زاۋىتىنىڭ جوباسى قانداي ماقساتتا توقتاتىلعانى ءالى بەلگىسىز. مۇمكىن, جوبانىڭ ءالى دە ناقتى دۇرىس جاسالماعانى دا, الدەقالاي باسقا دا سەبەپتەر بولعان شىعار. ءتىپتى قالا اكىمى نۇرجان اشىمبەتوۆتىڭ جوبانىڭ توقتاعانى تۋرالى مالىمدەگەنى تاڭسىق ەمەس. ەلىمىزدە قانشاما جوبالار وسىلاي قۇر داقپىرتپەن باستالىپ, اشىلىپ-جابىلاتىنى جۇرتشىلىققا ونسىز دا بەلگىلى.
ايتپاقشى, كۇنى كەشە تاعى ءبىر جاڭالىق ءوڭىر تۇرعىندارىن ەلەڭ ەتكىزدى. وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆ نۇر-سۇلتاندا اقش, ءباا, پاكىستان ينۆەستورلارىمەن كەزدەستى. اكىمدىكتىڭ باسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا كەزدەسۋدە شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن وڭىردە جۇزەگە اسىرىلاتىن اۋقىمدى جوبالار بارىسى تالقىلانعان. وبلىس اكىمى كەزدەسۋگە قاتىسقان بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ كومپانياسىن الداعى ۋاقىتتا وبلىستا كرەمني زاۋىتىنىڭ جوباسىن جۇرگىزۋگە شاقىرىپ, بارىنشا قولداۋ كورسەتەتىنىن ايتىپتى. وسىلايشا, بۇل كەزدەسۋ توقىراپ قالعان زاۋىت قۇرىلىسىنىڭ قايتا جاندانۋىنا تۇرتكى بولار دەگەن ءۇمىت وتىن قايتا جاقتى.
پاۆلودار وبلىسى