«ماحاببات ءۆالسى»

انۋاربەك بايجانباەۆ ءبىرازدان بەرى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رو­­­ما­نىنىڭ ءبىرىنشى كىتابىن راديودان وقي باس­تاعان-دى. بۇگىن سونىڭ كەزەكتى ءبىر ءۇزىن­دىسىن مايدا قوڭىر ۇنىمەن بالبىراتا وقىپ, ويلانا تولقىعان كۇيى ستۋديادان شىقتى دا, ديكتورلار بولمەسىنە كىردى. تاماعى قۇرعاپ, شولدەگەن ەدى. ءبىر ستاكان سۋ ءىشتى. «قاتالاتىپ بارا جاتقان نەتكەن كۇن بۇل؟» دەپ ورامالىمەن تەرشىگەن بە­­تىن ءسۇرتىپ, تەرەزەنى كەڭىرەك اشىپ, اياداي بول­مەدە دەگبىرى كەتتى. اۋاسى تارلىق ەتتى.

جارتى ساعاتتان كەيىن وقيتىن تاعى ءبىر اڭگىمەسى بار ەدى, ول تۇرەگەپ تۇرىپ سوعان ءۇڭىلدى. سالدەن سوڭ كەزەكشى ديكتور كەلدى دە: – اناعا, ەسىك الدىندا ءسىزدى ءبىر جىگىت كۇتىپ تۇر, – دەدى.– جىگىت؟ كىم ەكەن؟ – دەدى انۋاربەك قاعازدان كوز الماعان كۇيى.– بىلمەدىم, اعا, كۇتكەنىمە ءبىراز بولدى دەدى.انۋاربەك ديكتور جىگىتكە بۇرىلىپ, ويلى جۇزبەن بارلاي قارادى دا:– وندا قازىر بارىپ كەلە قويايىن. بىرەۋ تەلەفون سوقسا مەنى وسىندا دەرسىڭ, – دەدى, – ءسال وتىرا تۇر.سىرتتا ءوزدى-ءوزى سويلەسىپ ءبىراز جۇرت تۇر ەكەن. ولار انۋاربەكتى كورە سالا قالبالاقتاپ, بىرىنەن سوڭ ءبىرى سالەم بەرىپ جاتىر. ءبىر كەزدە تالدى كولەڭكەلەپ, بۇلاردان وقشاۋ تۇرعان قاراتورى سى­لىڭ­­عىر جىگىت ۇيالا ك ۇلىمسىرەپ, وزى­نە تاڭىرقاي قاراعان انۋاربەككە جاقىندادى. انۋاربەك سەزدى دە: – مەنى ءبىر ىنىشەك كۇتىپ تۇر دەپ ەدى, – دەدى جىلى شىرايمەن جىميىپ.– مەن ەدىم, اعا. سالەمەتسىز بە؟ – دەپ بەيتانىس جىگىت قىمسىنا ءيىلىپ, سالەم بەردى.– سالەمەت پە, ىنىشەك… ايىپ ەتپە, تانىمادىم.– مەن دە سىزبەن ءبىرىنشى رەت جۇزدەسىپ تۇرمىن. سىزدەي «قازاقتىڭ لەۆيتانىن» بىلمەيتىن جان بار ما, اناعا! سىرتى­ڭىزدان بىلەم. سەمەيدەن كەلىپ ەدىم. وزىڭىزبەن تانىسىپ, راحمەتىمدى ايتايىن دەپ… ءسىز انادا مەن جايىندا راديودان ءبىر مۋزىكالى وچەرك وقىدىڭىز. مەنىڭ كومپوزيتورلىق العاشقى قادامىمدى ەفير ارقىلى جاقسىلاپ تۇرىپ تانىستىردىڭىز.انۋاربەك جوپەلدەمەدە ەسىنە تۇسىرە المادى. راديودان وقىلىپ جاتقان اڭگىمە, حابارلار, وچەركتەر كوپ-اق, ونىڭ قايسىبىرى جادىڭدا ساقتالا بەرەدى. سىپايىلىق ءۇشىن امالسىز باسىن يزەپ, قىسىلا سويلەگەن ىزەتتى جىگىتتىڭ ءسوزىن ماقۇلداپ, قوشتاپ تۇر.– مەن سول بەكەن ءىنىڭىز ەدىم.– قاي بەكەن؟ جاماقاەۆسىڭ با؟ – دەپ انۋاربەكتىڭ ءۇنى وقىس ساڭق ەتە ءتۇستى.– ءيا, جاماقاەۆپىن.– بارەكەلدى! «بەكەن جاماقاەۆپىن!» دەپ بىردەن ايتپايسىڭ با؟ بۇرىن كورمەگەن سوڭ قايدان بىلەيىن. جاقسى, جاقسى… كەلگەنىڭ ءجون. مىنە, ەندى تانىستىق, اينالايىن.– ءسىزدى كورگەنىمە قۋانىشتىمىن, اعا.– ەلىڭ امان با, بەكەن؟ سەمەي ءبىزدىڭ ەل عوي, سوڭعى جىلدارى جولىم تۇسپەي-اق قويدى. كوپ بولدى بارماعالى.– سەمەي – بۇگىندە ۇلكەن قالا, ەرتىسكە وزگەشە ساۋلەت بەرىپ, كۇننەن-كۇنگە بوي تۇزەپ, كەڭەيىپ, كوركەيىپ كەلەدى, اناعا.انۋاربەك: ء«يا, ءيا» دەپ, ساعاتىنا قارادى.– سىزبەن ءبىر ءسات سۇحباتتاسىپ وتىرسام با, دەپ… «ەسىك» قوناق ۇيىندەمىن, – دەپ بەكەن قيپاقتاپ, ءار ءسوزىن ءۇزىپ-ءۇزىپ زورعا ايتتى.انۋاربەك ويلانىپ قالدى.– بىلەم, ۋاقىتىڭىز تار. سىزگە تىڭدا­ت­اتىن اندەرىم بار ەدى. بايانىمدى دا الا كەلىپ ەم… وزىڭىزگە ورايلى ۋاقىتتى ايتساڭىز, اعا.بەكەننىڭ جىبەكتەي سىزىلعان ۇياڭ ءۇنى انۋاربەكتى ەرىكسىز يلىكتىردى. كىسى كوڭىلىن قالدىرمايتىن كىشىپەيىل, اڭقىلداق جان:– جاقسى, بەكەن, قازىر وقيتىن تاعى ءبىر اڭگىمەم بار. سودان كەيىن قولىم بوس. كانە, مەنىمەن بىرگە ءجۇر, – دەدى.بۇلار ىشكە كىرگەنى سول ەدى, بەكەن ءبىر تانىس مۋزىكانتتاردى كەزدەستىرىپ, ولارمەن شۇيىركەلەسە سويلەسىپ, بوگەلە بەردى. انۋاربەك ستۋدياعا كەتتى.كوپ ۇزاعان جوق, جارتى ساعاتتان كەيىن انۋاربەك اڭگىمەسىن وقىپ ءبىتىپ, بەكەن ەكەۋى «ەسىك» قوناق ۇيىنە كەلدى.بەكەننىڭ بولمەسىنە كەپ جايعاسقان سوڭ دا انۋاربەك: – الماتىدا بۇرىن-سوڭدى مۇنداي تىمىرسىق ىستىقتى كورگەم جوق; شىداي الماي, تاستاي سۋدى ىشەسىڭ كەپ, ىشە بەرەسىڭ, تاماق ىسەدى… وقيتىن دۇنيەڭ كوڭىلدەن شىعا ما, شىقپاي ما, داۋىسىڭ قىرىلداپ تۇرعاندا, – دەپ, تەرەزەنىڭ قوس جاقتاۋىن ايقارا اشىپ تاستادى.سويتكەنشە بولعان جوق بولمەگە:– اسسالاۋماعالەيكۇم, اناعا! – دەپ بۇيرا شاشتى, كەڭ يىقتى, قىزىل شىرايلى جىگىت جايراڭ قاعىپ, كىرىپ كەلدى.– الەيكۇمۇسسالام! – دەدى انۋاربەك, قول بەرىپ امانداسىپ.– ايتتىم عوي مەن, اناعاڭ قالايدا كەلەدى دەپ, ال, سەن بەتىڭنەن بەتمونشاعىڭ توگىلىپ, قۇر بوسقا تارتىنا بەرەسىڭ, بەكەن. اناعاڭ كوپتىڭ ادامى, كەيبىرەۋلەر سياقتى پاڭ كوكىرەك ەمەس. تاكاپپارلىعى جوق, ال, اناعا, وتىرىڭىز… وتىرىڭىز, – دەپ كەلگەن جىگىت ءا دەگەننەن دۋىلداتىپ, ەڭسەرىپ بارادى.بەكەن ك ۇلىمسىرەي تاڭىرقاعان انۋاربەككە: – اناعا, ءوزىڭىز راديودان «حالىق ءانى «سۇرجەكەي», ورىندايتىن مادەنيەت ەشەكەەۆ» دەپ تالاي رەت كونتسەرت جۇرگىزدىڭىز. سول مادەنيەتىڭىز. وسىندا ەكەۋمىز بىرگە جاتىرمىز, – دەدى.انۋاربەك ءۇنسىز باس يزەپ, جىلى سەزىممەن جىميىپ قويدى.– بەكەن, مەنى العاش رەت جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ اعامەن تانىستىرعان اناعاڭ عوي, – دەپ مادەنيەت لىپ-لىپ ەتىپ, كىشكەنە ۇستەلگە داستارقان جاساي باس­تادى. – سەمەيدىڭ سارى دالاسىندا ءوز بەتىمشە اندەتىپ جۇرگەن مەندەي بەيباق جۇسەكەڭدەي ءان پىرىنە جولاي الا ما, تەگى؟ اناعاڭنىڭ ارقاسىندا جۇسەكەڭنىڭ تاربيەسىن كورىپ, اندەرىن ەمىپ جاتىرمىن, ەمىپ جاتىرمىن.انە-مىنە دەگەنشە وسىلايشا ءار-قيلى سىر شەرتىلىپ, بۇلار ءبىر-ءبىرىن توسىرقاماي, تەز ءتىل تابىسىپ كەتتى. ءسوز اراسىندا مادەنيەت بىلدىرمەي عانا بەكەنگە ءبىر-ەكى رەت ىم قاقتى. بەكەن ونىڭ ول ءدىتىن تۇسىنسە دە ۇندەمەدى.مادەنيەت تىپىرشي باستادى. كەرەۋەتتىڭ ۇستىندە جاتقان بايانعا, دومبىراعا جالتاق-جالتاق قارادى. بەكەن ونىڭ سابىرسىزدىعىنا امالسىز باسىن شايقادى دا: – اناعا, مادەنيەت ءان سالىپ بەرسە, – دەدى, امالسىز كونىپ.مادەنيەت انۋاربەكتىڭ الگى ءسوزىن بەك ءتۇسىنىپ, دومبىراسىن الدى دا, قۇلاق كۇيىن تەز كەلتىردى. پاڭ كوكىرەكتەنە كەرىلىپ وتىرعان وتىرىسى, بوس بۇرالعان قوس ىشەكتى مارجان تەرگەندەي بيپازداپ, شەرتە باستاۋى كەربەز ءبىتىمدى جۇسىپبەككە قاتتى ۇقسادى. سەزىم قىلىن ءدىرىل قاقتىرعان ويلى شەرتىس بىرتە-بىرتە كۇشەيە ءتۇسىپ, قۋاتتى جۇرەكتىڭ وتتى لەبىن سەزدىردى. جۇرەكتى سۋىرىپ الا جازدايتىن مۇنداي ۋىتتى تەبىرەنىس تەك قانا جۇسىپبەكتە بار ەدى. سونى مادەنيەت ءوز بويىنا قالاي دارىتقان, قۇداي-اۋ, مىنا ءبىر جۇرەك سىزداتىپ بارا جاتقان ءان ءماديدىڭ ىزالى لەبى مە؟ سول… سول عوي! انۋاربەك شەرتىلە باستاعان ءاندى اينىتپاي تانىدى:اتىڭنان اينالايىن, قارقارالى,سەنەن بۇلت, مەنەن قايعى تارقامادى…ماديدى قاجىتقان تۇنجىر مۇڭ, ايىقپاس ناز-نالا. جۇسىپبەك وسىنى جانى جارالى حالدە ىزالى ۇنمەن, جۇرەكتى ءدىرىل قاقتىرىپ, مويىمايتىن, ورشەلەنە تۇسەتىن مىقتى قاجىرمەن ايان ەتەتىن ەدى. مادەنيەت تە سولاي تولعاۋعا بار كۇشىن سالدى. ول شيرىعا ب ۇلىعاتىن اششى ىرعاقتى شاشاۋ شىعارماي, ىشتەگى قايناعان اشۋدى شامادان تىس بۇرقاتىپ الماي, ءدال وسىنداي ساتتە تاستاي قاتا سىرەسىپ, ءماديدىڭ ءدال ءوزى بوپ بۋىرقاناتىن جۇسىپبەكشە جويقىن قايراتتىڭ قۋاتىن تانىتتى. ءاننىڭ اشىق ۇنمەن سۇڭقارداي ساڭقىلدايتىن قايىرماسىن بوگەمەي, شىعانداتا شارىقتاتىپ, ەركىن اۋەلەتىپ, الىستان قايىردى. بۇل پارمەن, بۇل جىگەر, تەك ماديگە ءتان ەدى, ماديگە! سەلت ەتپەي تىڭداعان بەكەن ويعا شومعان انۋاربەككە ۇرلانا قاراپ قويادى. مادەنيەت «قار­قا­رالى» ورىندالىپ بىتكەن سوڭ ىشكى دەمىگىن زورعا باسىپ, دومبىراسىن بوس بۇ­راپ, سالقىن جۇزىنە بىرتە-بىرتە جىلى­لىق نۇرى تاراپ, «سۇرجەكەيدىڭ» بي­پاڭداعان شۋاقتى شەرتىسىنە ويىس­تى. «بەۋ, شىركىن!» دەگىزىپ «سۇرجەكەي» ەلجىرەتتى. انۋاربەك وي ۇستىندە. ەكى ءان­نىڭ ەكى ءتۇرلى اسەرىمەن الەك. بىرەسە تۇن­جىرايدى, بىرەسە ەزۋىنەن شۋاقتى سەزىمنىڭ ءدىرىلى سەزىلەدى. «سۇرجەكەي» ورىندالىپ بىتكەندە جۇزىندە الابۇرتقان شابىت وتى دۋىلداعان مادەنيەت سويلەي جونەلدى:– ءبىز ءالى شاكىرتپىز, اناعا. ماناربەك ەرجانوۆ, جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ, ماعاۋيا كوشكىمباەۆ… بىزدەردى بولىمسىز, ورەسىز اندەردەن ساقتايتىن وسى كەرەمەتتەر امان بولسىن. جار قۇلاعىمىز جاستىققا تيمەي ءجۇرىپ, سول كىسىلەردەن عيبرات الا بىلسەك… وندا ءبىزدىڭ دە شالاعاي ءانشى بولۋعا حاقىمىز جوق!انۋاربەكتىڭ اۋزىنا ءسوز تۇسپەدى. ءجۇزى تولىقسىپ, تەك باسىن يزەي بەردى. مادەنيەت دومبىراسىن جاي شەرتكەن كۇيى بەكەنگە كوز توقتاتىپ:– كەزەك ساعان كەلدى, – دەدى.– ءيا, بەكەنجان, ءوزىڭنىڭ ءبىر ءانىڭدى, – دەدى انۋاربەك تە قىم-قۋات ويدان ەلەڭ ەتكەندەي بوپ.بەكەن جاي عانا ك ۇلىمسىرەدى.– بەكەن جۇرەگى تۇنىپ تۇرعان سىرلى سەزىمدى ليريك, اناعا. ءوزى قىز مىنەزدى, سونداي ۇيالشاق. قىزداي سىزىلىپ وتىرىپ باياندى لىپىلداتىپ تارتقاندا ءتىلىم بايلانىپ, ءۇنىم شىقپاي قالادى. ورىستىڭ ەسكى ۆالستەرىن شالقىتقاندا مىنا جايناعان دۇنيەگە ىنتىق كوزبەن قاراپ, ءبىر قۇمارلىق سەزىم ءوزىڭدى الدە­نەگە ۇمسىندىرىپ, الدەقايدا الىپ كەتەدى, اناعا.بەكەن مادەنيەتتىڭ جەپىلدەتە ماقتا­عان سوزىنەن قىسىلعانداي بوپ:– اناعاڭ قايدان ءبىلسىن, كۇننىڭ ىستىقتىعى ماعان ىڭعايسىزداۋ ءتيىپ ءجۇر. اۋا تار, قاپىرىق, – دەپ كۇمىلجي سويلەپ, ورنىنان تۇردى دا كەرەۋەتتىڭ ۇستىندە جاتقان بايانىن الدى.– بەكەننىڭ العاشقى اندەرىن بىلەسىز, اناعا. وسىندا كەلگەلى بەرى تىڭدادىم, تاعى ءبىر ۆالس جارق ەتە تۇسكەن سەكىلدى,– دەدى مادەنيەت.بەكەن «ونى بەكەر ايتتىڭ» دەگەندەي باسىن شايقاپ, مىرس ەتتى دە: – ول ءاننىڭ ءازىر ءسوزى دە جوق. نۇتفوللا شاكەنوۆ اعاي­عا جازدىراتىن شىعارمىن, – دەدى, جاي عانا.– سونى ەپتەپ ىڭىلداپ… – دەپ مادەنيەت تە قويماي قويدى.بەكەن كەبىرسىگەن ەرنىنە ورامالىن تيگىزە بەرىپ, قاتتى جوتەلدى. جوتەلدى دە اۋىزىن باسقان كۇيى قىپ-قىزىل بوپ بۋلىعىپ, كوزى قىزىلجيەكتەنە جاساۋراپ, قولاداي جارقىراعان جازىق ماڭدايى تىرىسىپ, ءۇنىن شىعارمادى. سۇلۋ ءبىتىمدى كوركەم جىگىتتىڭ كوز الدىندا مۇنشاما ابىگەرگە تۇسكەنى انۋاربەكتىڭ دە دەگبىرىن قاشىردى. مادەنيەت ساسقالاقتاپ بەكەننىڭ يىعىنان دەمەي بەردى.بەكەن سول تومەن شۇڭيگەن كۇيى ورامالىن اۋزىنان الماي:– اق ەرتىستى بىلەسىز, اناعا. اق ايدىنىندا تالاي جۇزگەن شىعارسىز. مىڭ بۇكتەتىلىپ, تولقىپ جاتادى ول. سول ەركە تولقىنىمەن ارالاسىپ, شالقىپ وستىك. كەيدە تولقىن ۇستىندە قانات بىتكەندەي شاعالاداي ەلپەڭ قاعىپ, جەپ-جەڭىل تەربەلىپ جۇرەم. تولقىن كوتەرىپ اكەتەدى, مەنى. سوندا ماعان كۇن دە, اي دا, ءبارى دە… ءبارى دە جاقىن. بارىنە سوزسام قولىم جەتەتىن سياقتى. ءبارى مەنىڭ الاقانىمدا تۇرعانداي. بۇل پەندە باقىت دەپ باس قاتىرىپ, سول ءۇشىن تاۋقىمەت كوتەرەدى. سول باقىت ماعان تولاسسىز اعىلعان ەرتىستىڭ سۋىنداي شەكسىز دۇنيە بوپ كورىنەتىنى بار, – دەدى.بەكەن ورنىنان تۇرىپ, تەرىس اينالا بەردى دە قىزىنا, شابىتتانا سويلەگەن كۇيى جۋىناتىن بولمەگە شىعىپ كەتتى. مادەنيەت دەل-سال بوپ جابىرقاپ وتىرىپ ۆالس ىرعاقتى ءبىر بەيتانىس اۋەندى شەرتتى. انۋاربەك ءۇنسىز تۇنجىرادى.– بەكەننىڭ مايدا قوڭىر داۋىسى بار, اناعا, جايلاپ قانا سەزىممەن ايتادى. كەشەلى بەرى ءوزى تولقۋ ۇستىندە ءجۇر; وزىمەن-ءوزى بولسىن دەپ جەكە قالدىرىپ ەم. قۋ جوتەل قىر سوڭىنان قالماي… – دەپ ىڭعايسىزدانا قوبالجىعان مادەنيەت جاڭاعى ءبىر ءساتتى جۋىپ-شايعىسى كەلدى.– اناعا, عافۋ ەتىڭىز, تاماعىم قىرناپ…– ەشتەڭە ەتپەيدى, بەكەنجان, ءاندى ەستيمىز ءالى. بىراق, بايقاشى, جانىم, ىستىق كۇندەگى جوتەل… – دەدى انۋاربەك, ءتىلى كۇرمەلگەندەي بوپ.سونان سوڭ ءوز-وزىنەن قۋىستانىپ, بۇگەجەكتەپ بەكەنگە تۋرا قاراي المادى.بەكەن ءالى دە بولسا ەنتىككەنىن بىلدىرگىسى كەلمەي, بايسالدى ۇنمەن:– مادەنيەت ءىنىڭىز الماتىدا قالادى. «قازاقكونتسەرتكە» سوليست بوپ ورنالاستى. بۇل ەندى – ارتيست! مەن ەرتەڭ ەلگە قايتام. ەندى لاجى بولسا مۇندا ءجيى كەلىپ تۇرامىن, اناعا, – دەدى, ءسال بوگەلە بەرىپ. – ەرتىستىڭ قادىر-قاسيەتىن وسىلايشا سىرتقا شىققاندا بىلەم. ءيا, شىعا بەرە ساعىنامىن. قايتۋعا اسىعامىن.ەرتىستىڭ ارايلاپ اتاتىن التىن شاپاقتى تاڭدارىن ايتىڭىز, تاڭدارىن! تورعىن توعايى بوز مۇنارعا بوگىپ, جىلعا-جىلعادان كۇمىستەي جىلتىراپ, شولپىداي سىلدىراپ مىڭ سان بۇلاق اعادى; بۇلبۇلدارى سايرايدى; ۇلى تىرشىلىك تاڭ نۇرىنا بالقىپ, ءيسىنىپ, تامىلجىپ تۇرادى. سوندا مەن ءوزىمدى سول ءجاننات دۇنيەسىنىڭ ەركەسىندەي سەزىنەمىن. مەنى ەركىمنەن تىس ءبىر نارسەگە ەلىكتىرىپ, جەلپىنتىپ اكەتەدى. مەن گەنريەتتاسىنىڭ سۇلۋلىعىنا شاتتانعان يوگانن شتراۋس بولا قالام. ونىڭ «كوگىلدىر دۋنايى» ماعان كوگىلدىر ەرتىستەي كورىنىپ, كوك تولقىنمەن جارىسىپ, شارقۇرا شالقىپ, تاسىپ كەتەمىن. شتراۋس كوگىلدىر دۋناي بويىندا گەنريەتتاسىمەن بيلەدى; مەندە ءبىر اياۋلى جان بار ەدى. اياۋلى جان! شتراۋستا دۋناي بولسا, مەندە دە اق ەرتىس بار ەدى. اق ەرتىس!بەكەننىڭ كوزىنەن نۇر توگىلىپ, ءبىر ءلاززاتتى سىرعا باتا بەردى… بايانىن الدى دا ەكى-ءۇش اككوردتى سىپىرتا باسىپ ءوتتى, سالالى ساۋساقتارىنىڭ استىنان ۆالس ىرعاعى توگىلدى. كەرىلگەن كەربەز تولقىن جۇرەك شىمىرلاتتى. مادەنيەت: – جاڭا شىعارىپ جۇرگەن ءۆالسى, بۇل – دەپ سىبىرلادى, انۋاربەككە.وسى ءبىر جان تولقىتار ءلازاتتى ساتتە ۇشەۋى راحاتتانا ءشاي ءىشتى.*    *    *كەلەسى جىلى, ءيا, 1956 جىلدىڭ شىلدە ايىندا انۋاربەك پەن بەكەن الاتاۋدىڭ سۇلۋ قويناۋىنداعى «پروسۆەششەنەتس» دەمالىس ۇيىندە كەزدەستى. بەكەننىڭ انۋاربەكتى ىزدەيتىن سەبەبى – بۇل ءبىر اڭقىلداعان اق جارقىن جاندى تۋعان اعاسىنداي كورەدى. ابدەن باۋىر باسىپ قالدى. سوناۋ سەمەيدە جاتىپ, تەلەفون ارقىلى ءجيى-ءجيى سالەمدەسىپ, بار جاعدايىن ايتىپ, حابارلاسىپ جۇرەدى. ال, انۋاربەك بولسا بەكەننىڭ راديوداعى اندەرىنىڭ كونتسەرتتەردە بەرىلۋ جاعىن ءدايىم قاداعالاپ, بايەك بولادى. اعا مەن ءىنىنىڭ اراسىنداعى عايىبىنان ۇيلەسە قالعان ءبىر يگى جاقىندىق. بەكەن وسىنى داتكە قۋات ەتەدى. وسى جولى بۇل جەردىڭ اۋاسى ۇناي قالسا ءبىراز كۇن دەمالاتىن دا ويى بار ەدى. سىرتتاي قىزىعىپ جۇرەتىن جەر. شىرشا, قاراعايى, قايىڭى سىرەسە وسكەن تەرەڭ شاتقال. قالىڭ جىنىس. قىز بۇرىمىنداي وراپ, بۇلقىنا تۋلاپ جاتقان وزەننىڭ سالقىن لەبى, حوش ءيىسى بۇرقىراعان الۋان گۇلدەر… ۇلى ساسكە كەزىندە وسى توڭىرەكتىڭ جىم-جىرت بوپ تىنىپ, سۇتتەي ۇيىپ قالاتىن مامىراجاي ءساتى بەكەننىڭ جانىن سەرگىتتى. قايداعى ءبىر ۇمىت بولعان ءتاتتى قيالىن وياتتى. بەكەن كوڭىلى جەلپىنىپ:– اناعا, مىنا جەر ونشاقتى كۇن دەمالىپ, تىڭايىپ قالعانداي كوكىرەگىمدى اشتى. دەم جەتپەي بۋلىعا بەرۋشى ەدىم. ءبىز تەگى مۇنداي جەردە دەمالۋ تۇگىل, وزىمىزگە ءوزىمىز قاراي دا بەرمەيمىز عوي. ەرتەگى دۇنيەسىندەي ءبىر ءجاننات. قانداي ساف اۋا! – دەپ مۇنارتىپ تۇرعان تاۋ جاققا تاڭدانا قاراۋمەن بولدى.بەكەننىڭ بۇل ءسوزى انۋاربەككە ۇناي كەتتى.–  بەكەنجان, كەلگەنىڭ ءجون. دەمالاتىن ۋاقىتىڭ بولسا قىسىلماي, ۇيالماي ايت, بۇل ءوزى ءبىر تىنىش, شيپالى, جايلى جەر. وسىندا جيىرما جىلدان بەرى دەمالام. جازدا ەشقايدا بارمايمىن دا. مەنى قىرىمىڭ دا, كاۆكازىڭ دا, بالتىق بويى دا قىزىقتىرمايدى. الاتاۋىڭ مىناۋ, كوك تىرەگەن; دەمىڭدى ىشكە تارت تا, جۇتا بەر… جۇتا بەر اۋاسىن. قويناۋى كوك مايسا, سالقىن سامال. ەڭ بولماسا ەكى اپتا تىنىقشى. وتكەن جولى ءبىلدىم… دەنساۋلىعىڭدا كىنارات بار. جانە وكپە, ول… ونىمەن ويناۋعا بولمايدى. مەن دەمالىس ءۇيىنىڭ باسشىلارىمەن كەلىسەيىن. ورنالاستىرامىن. دەنساۋلىعىڭدى تۇزەۋگە وتە قولايلى جەر. جات تا دەمال. ءانىڭدى شىعار. جالعىزسىراتپايمىن. قاسىمدا بولاسىڭ, – دەدى وزىنە باۋراي تارتىپ. – قازىر ەكەۋمىز تۇپ-تۋرا ديرەكتورىنا بارامىز. مۇنداي وڭتايلى ءسات بولا بەرمەيدى. ول ءوزى ءسوزىمىزدى جەرگە تاستامايتىن جاقسى كىسى. سەرىلىگى دە بار, كەڭ قولتىق ازامات. سەنى سىرتىڭنان بىلۋگە ءتيىس. اندەرىڭ راديودان بەرىلىپ جاتىر. بىلتىرعى ءۆالسىڭ شىققان دا شىعار…سونى ەپتەپ ايتىپ بەرسەڭ دە بولار ەدى.– و, اناعا, مۇنىڭىز بولمايدى… بولمايدى, – دەپ كۇلدى بەكەن, – ولاي ەتسەڭىز تاپ قازىر قالاعا قايتام.انۋاربەك: – سەن ءوزىڭ وسى جەردە ءسال تۇرا تۇرشى. مەن قازىر… – دەپ ەلپەكتەي سويلەگەن كۇيى ديرەكتوردىڭ كەڭسەسىنە قاراي تارتا جونەلدى.سالدەن سوڭ انۋاربەك قايتا ورالدى دا: – ايتتىم عوي, «جاماقاەۆتى بىلەدى» دەپ, ورىن دايىن. بۇل ءوزى ءساتىن سالعان ءىس بولدى. وسى جولى مۇندا وڭشەڭ ءبىر سايدىڭ تاسىنداي ونەرلى جىگىتتەر كەلىپتى, قىز-كەلىنشەكتەر دە جەتەدى. كەشىندە بي… ءان… كينو… دەمالعانىڭا وكىنبەيسىڭ. بەكەن, كانە, ءجۇر, ىشكە كىرەيىك, – دەپ بەكەننىڭ ەسىن شىعاردى.ءبىر اپتا وتكەن سوڭ بەكەن بۇل جەردىڭ ويى-قىرىن ابدەن ءبىلىپ الدى, سايسالانى كەزدى, ءوز ويىمەن ءوزى الەك. نۇرلانىپ اتقان تاڭعا, الاۋلاپ باتقان كۇنگە, تاڭ سارىدە قاۋىزىن اشقان گۇلگە تاڭ-تاماشا بوپ سۇقتانادى ەمىرەنىپ, تاڭعاجايىپ تابيعات قۇبىلىسىنا قىزىعىپ, نارەستەدەي ءماز-مەيرام…اسەرشىل كوڭىلىنە جارىق دۇنيەنىڭ جازى ورنادى. ەنتىككەنى, جوتەلى باسىلدى. تابەتى دە جاقسى, ۇيقىسى تىنىش.– مەن ومىرىمدە ءوستىپ كوكىرەك كەرە تىنىس الماپپىن, اناعا. ماعان ءبىر سارقىلماس كۇش بىتكەندەي. ءسىزدىڭ وسى جاقسىلىعىڭىزدى نەمەن… قالاي وتەسەم ەكەن؟ – دەدى بەكەن تامىلجىعان ءبىر تىنىق كەشتە سەرۋەن قۇرىپ كەلە جاتىپ, – قولىم قىسقا… شىرماۋىقتاي شىرماپ العان قۋ تىرلىكتە ۇزىلگەن ءجىپتى جالعاي الماي جۇرەمىن سول, جۇيكە توزدىرىپ.انۋاربەك ويلانعان كۇيى:– بىرەۋگە جاساعان جاقسىلىق ساتۋلى بولماسا كەرەك, بەكەن. قولىمنان نە كەلەدى, سەندەي ازاماتتان ايامايمىن. جانىڭا نە قاجەت, ءبارىن تاۋىپ بەرەم. سەنىڭ وسى نيەتىڭە رازىمىن, باسقا ءسوزدىڭ قاجەتى جوق, – دەدى, – يت تاعدىردىڭ كەي ىسىنە تارىنا بەرمە. بەتحوۆەنشە سىرەسىپ, تىرەسىپ باق. ودان دا كوكەيىڭدە نە تۇيتكىل بار, ايت… ايت قىسىلماي.– ءسىز بەن ءبىزدىڭ ەندى ءبىر ەسكەرەتىن جايىمىز بار, اناعا.– ە, ول ەسىمدە, ەسىمدە. حاميدي مە؟ ە, لاتيف ابزيگە بارۋ ماسەلەسى مە؟– جو-جوق… ءيا, لاتەكەڭە دە بارامىز. ءسىز نە نارسەگە ۋادە بەرىپ ەدىڭىز؟ ۇمىتتىڭىز با, ونى؟انۋاربەك اڭ-تاڭ.بەكەن جىميىپ تۇر.– ە, اناعا, اباي اعام نە دەۋشى ەدى؟ «تاماعى توقتىق, جۇمىسى جوقتىق»… ار جاعى قالاي ەدى, بىلەسىز عوي, اناعا؟انۋار قىزارا ك ۇلىمسىرەدى, جەلكەسىن قاسىپ: – ءىمم, ءتۇسىندىم, بەكەن. مەن ساعان بۇل جەردە بايان تاۋىپ بەرەم دەپ ەدىم. ول تارس ەسىمنەن شىعىپتى. وللاھي, ۇمىتىپ كەتىپپىن, كەشىر مەنى, – دەپ وكىنە باس شايقاپ, ك ۇلىپ جىبەردى.– سولاي, اناعا, باستى قاتىراتىن قىم-قۋىت ويدان ارىلعىم كەپ, وزىمە-ءوزىم تەجەۋ ساپ, ءبىر اپتا بويى قاسىڭىزدا تىم-تىرىس ءجۇردىم. بىراق بايانىمدى الا كەلمەگەنىمە وكىندىم. اۋەن دەگەن قۋتىڭ­داعان قۋ تۇلكى. جوق جەردە كەلىپ اربايدى. جىلت ەتە ءتۇستى مە, شاپ بەرىپ ۇستاي المادىڭ, كەتكەنى سول زىم-زيا جوعالىپ. قۇسىن الدىرعان اڭشىداي دەل-سال بوپ ىشتەي مۇجىلەسىڭ. ونى وزىڭنەن باسقا كىم ءبىلىپ جاتىر؟.. بىلتىر لاتيف اعايدا بولعانمىن. ونى سىزگە سول جولى ايتا المادىم. اسىعىس-ۇسىگىس سەمەيگە قايتتىم.– لاتەكەڭ نە دەدى سوندا؟– كونسەرۆاتوريادا كەزدەستىك.ادەتتەگىشە ساباعى ءبىتىپ وتىرعان ءساتى ەكەن, ءبىر مەكەمەلەرگە باراتىن شارۋاسىن جيىستىرىپ قويىپ, مەنىمەن ۇزاق سىرلاس­تى. ءۆالستى كورسەتتىم. رويالدا قىزىعا ويناپ: «بۇل – ناعىز ۆالس! تولقيتىن, شالقيتىن جەرى قايىرماسىندا. ا-ا-ا-ا-ا-ا-ا-احا-حاي, دەپ باستاپسىڭ. ءدال وسى جەرىن تاعى ءبىر قايتالاپ, وسى تولقىندى قۋالاي تولقىتىپ, وعان مول تىنىس بەر, ليريكالىق شۋاقتى مولدىرەتىپ توك!» دەدى. سودان بەرى ويلانۋمەن ءجۇر ەدىم. اقىرى سول قايىرمانى وسى جەردە تاپقاندايمىن. توقتادىم سوعان.– ءتۇسىردىڭ بە, نوتاعا؟ وندايدا لىپ ەتكى­زىپ تۇرتە سالۋ كەرەك شىعار, – دەدى انۋار­بەك بەكەن تاپ سول جەرىن جوعالتىپ الاتىنداي مازاسىزدانا قالىپ, – ماعان ءسىز بايان تابىڭىز, بايان! ەندى جايباراقات جاتۋدىڭ رەتى جوق. جاقسى تىنىقتىم…جاقسى.تەبىرەنىس وتى كۇيدىرىپ بارا جاتتى, بەكەندى. ونىڭ جالىنى انۋاربەكتى دە شارپىدى.– توقتاي قال, توقتا… ءىمم قازىر… كەشە ماعان تۇسكى استان سوڭ ديرەكتور كەلمەدى مە؟– كەلدى, – دەدى بەكەن, باسىن يزەپ.– ول كىسى ماعان: «بايقايمىن, دەم­الۋ­شىلاردىڭ ىشىندە ونەرلى جاندار بار ەكەن. ءبىر قىزىق بولسىن, سو­لار­دىڭ باس­تارىن قۇراپ, كونتسەرت ۇيىم­داستىرساق… ۆاسيلي دەگەن بايان­شى جىگىتىمىز بار, ءبيدى كەرەمەت قۇيقىلجىتادى. ەلگەزەك, وتە شيراق, اڭقىلداعان سەرى جىگىت. سوعان ەپتەپ قولداۋ جاسايىق. كينونى كۇندە كورىپ ءجۇرمىز عوي. ونداي دۋماندى بۇرىن تالاي رەت جاساعانبىز. ءسويتىپ, تاۋ ءىشىن جاڭعىرتىپ سالمايمىز با, سايراندى؟ ءبىزدىڭ ارامىزدا ءوزىڭ ايتقان كومپوزيتور جىگىت تە بار ەمەس پە؟» دەدى.بەكەن بۇل سوزگە ەلەڭ ەتە قالدى.– بايان بار ەكەن. مەن ساعان اكەپ بەرەمىن ونى, بەكەن. سەن دە ازىرلەن. ماعان قولقا سالسا اباي ولەڭدەرىن وقي­مىن. كەلىستىك پە؟ مەنىمشە, ديرەك­توردىڭ الگى تىلەگى وتە ورىندى. ەندى بوگەلەتىن ەشتەمە جوق. راحاتتانىپ دەم­الىپ جاتىرمىز; ءان سالىپ, بي بيلەپ تاۋ ءىشىن دۇبىرلەتەيىك, – دەپ انۋاربەك جاس جىگىتتەي جەلپىنىپ ءۇيىرىپ بارادى مۇلدە.ءسويتىپ, الداعى بولار ساۋىق كەشىنە ازىرلىك باستالدى.دۋمان بولاتىن كۇنى كەشكى تاماق ءبىر ساعات ەرتە بەرىلدى. بىردە ءبىر جان شەت قالماي بي الاڭىنا جينالدى. ۆاسيلي توگىلتكەن ۆالستەرگە جەلىگىپ العان قىز-كەلىنشەك, جىگىت-جەلەڭ تولقىنداي ىرعالىپ, ءبيدى بيگە جالعاستىردى. ولارعا قىزىعىپ, ءالى دە بولسا, ەنجارلىققا, ەگدەلىككە دەس بەرمەي جۇرگەن جانى جاس, كوڭىلى سەرگەك جاندار بىرىنەن سوڭ ءبىرى ساحناعا شىقتى. تۇنگى ءان قىردان قىر اسىپ, قويناۋدان قويناۋعا تاراپ, شىڭنان شىڭعا ورلەدى.ءبىر كەزدە انۋاربەك; – حالايىق, ءبىزدىڭ مىنا ۆاسيلي دەمالسىن, قولى تالدى. ارالارىڭىزدا بايان تارتاتىن كىم بار؟ ورتاعا شىقسىن. كانە, كىم بار؟ – دەدى.دابىرلاسقان جۇرت بۇل سوزگە لىپ باسىلىپ, اڭىرىپ, تىم-تىرىس بوپ سىلتىدەي تىندى. ەشكىم سۋىرىلىپ شىعا قويمادى. جۇرتتىڭ ورتا تۇسىنان بەكەن قول كوتەردى.انۋاربەك جىمىڭ ەتتى دە: – ءسال تى­نىش­­­­ت­الىڭىزدار! ساحناعا جاس كومپوزي­تور بە­­كەن جاماقاەۆتى شاقىرامىن! – دەدى لە­­ۆي­­­تانشا ساڭقىلداعان اشىق ۇنمەن.بەكەن قىسىلىڭقىراپ ساحناعا شىقتى. جۇرت ءبىر-بىرىمەن كۇبىرلەسە قالىپ, وعان تاڭىرقاي قارادى. سونان سوڭ ول ك ۇلىمسىرەي سويلەپ: – مەن سىزدەرگە «امۋر تولقىنى» ءۆالسىن تارتايىن, – دەپ باياندى الىپ, ورىندىققا وتىردى, – سىزدەردى بيگە شاقىرامىن!جاپىرلاسا ورىندارىنان تۇرعان جۇرت جىلجىعان سەڭدەي قوزعالىپ, ىرعالا جونەلدى. ءۆالستىڭ قۇدىرەتتى لەبى دۇنيەنى قوزعاپ جىبەرەدى. تاۋ تەڭ­سەلىپ, قاراعاي, شىرشا, قايىڭدار مىڭ بۇرالا ءيىلىپ, جاپىراقتار سىبدىر قاقتى, سىلق-سىلق ك ۇلىپ بۇلاقتار اقتى, وزەن شايقالدى. جۇرەكتەر ىنتىعا سوقتى. اي دا جارقىراپ, اپپاق نۇرىن تاراتتى…«امۋر تولقىنى» لىپىلداعان ەركە تولقىنىن باياۋلاتا بەرىپ ءبىتتى, بىراق ەشكىم ءبيدى توقتاتقىسى كەلمەدى.– تاعى! تاعى دا ۆالس! – دەستى ءبارى.ىلە «قازاق ءۆالسى» شالقىدى. ءۇمىت ەسىمدى ءبىر جايساڭ مىنەزدى ادەمى كەلىنشەك اندەتىپ ءجۇرىپ, ءدۇيىم جۇرتتى ءۇيىردى. ءۇنى كولوراتۋرالىق سوپرانو ەكەن. ءوزى كوكشەتاۋدان كەلىپتى. داۋىسىنا قىزىققان جاندار ەكىنشى رەت ورىنداتتى, دۋىلداتا قول سوعىپ. تاۋ ىشىندەگى مىنا شالقۋعا ىشتەي ماساتتانعان بەكەن ورنىنان تۇردى دا, باسىن ءيىپ ىزەت ءبىلدىردى: – جاڭا شىعارعان ءبىر ءۆالسىم بار ەدى, – دەدى اقىرىن عانا.– سول ءۆالستى! سول ءۆالستى, تارت! – دەپ گۋىلدەستى ەلىگىپ العان جۇرت.بەكەن ول ءۆالستىڭ ءمان-جايىن ايتايىن دەپ ۇمسىنا بەرىپ ەدى, وعان ەشكىم دەس بەرمەدى. امال جوق, ەمىرەنە تولقىعان كۇيى ۇندەمەدى. ءسويتتى دە جاڭا ءۆالسىنىڭ كاۋسار اۋەزدى ويناقى اككوردىن كەرىلتە مولدىرەتىپ, جىگىتتەر تاعى دا بوي تۇزەپ, سىمباتتانا قالىپ, قىز-كەلىنشەكتەر كۇندەي ك ۇلىمدەپ, ءبارى جەل شايقاعان كوك مايساداي مايىسىپ, تولقىنداي تولقىدى.قاراقات كوزدەردەن باقىت ساۋلەسى ۇشقىن اتتى, تاۋ ءىشىن جاستىقتىڭ ىستىق لەبى جەلپىپ, جاستىق ءۇن جاڭعىرتتى. تاس بۇلاق سۋىنداي اقتارىلعان ۆالستە شەك جوق شىعار تەگى, تولقي بەردى, تولقي بەردى…مەجەلى ۋاقىتتا ساۋىق كەشى اياقتا­لىپ, جۇرت ءجون-جونىنە تاراي باستادى. بىرەۋلەر كەپ بەكەننىڭ قولىن قىسىپ, ۇلكەن كىسىلەر ارقاسىنان قاعىپ, بەتىنەن ءسۇيىپ, ريزاشىلىقتارىن ايتتى.مىناداي الپەشكە قاتتى تولقىعان بە­كەن, انۋاربەككە سىبىرلاپ: – وزەن جاق­­­تى ارالاپ قايتايىقشى, اناعا! – دەدى.ەكەۋى وزەنگە بەت الدى.– اناعا, – دەپ باستادى بەكەن, – وسى ءۆالستى ءدال وسىلاي بولادى دەپ ويلاعام جوق. ايى جارىق, جۇلدىزى جانعان وسىنداي تۇندەر… نە نارسە بولسا دا جانىپ تۇرسا دەيمىن. جالعاندا ەشنارسە سونبەسىن دەڭىز. سونى تىلەيمىن… ءسونى!ۇنى دىرىلدەڭكىرەپ شىقتى. جۇرەگىن ارقيلى اسەر بيلەپ كەلە جاتقان انۋاربەك وعان ويلانا قارادى.– بۇل ءۆالستىڭ بولاشاعى الدا ءالى,– دەدى ول.بەكەن ءۇنسىز عانا ەزۋ تارتتى.– روزانىڭ قولىنا تيسە عوي! باعل­ا­نو­ۆانى ايتامىن…– وزىڭىزبەن كەزدەسەر الدىندا راديودا روزا اپايمەن جۇزدەستىم دە. ءۆالستى رويالدە ويناپ كورسەتتىم. بىراق قايىرماسى شىعا قويعان جوق ەدى, روزا اپاي ەش نارسە ايتپادى. ويلانعان كۇيى «باستالۋى جاقسى. نوتاسىن…» دەدى. اسىعىستىق جاساپپىن. كەيىن بەتىمنەن وتىم شىعىپ, ۇيالىپ ءجۇردىم. سول قايىرما وسى جەردە شىقتى عوي, ونى ايتتىم, سىزگە. بۇگىن بيلەدىڭىزدەر, وعان.– ءيا… ءيا… ەندى نوتاسىن روزاعا تەزىرەك اپارىپ بەر.بەكەن: – اناعا, – دەپ بوگەلە سويلەدى, بۇگىن ءبىر باقىتتى ءساتتى باستان كەشتىم.ەكەۋى كىلت توقتادى. بەكەن مۇڭايا سويلەدى:– ادامنان قۇدىرەتتى ەشنارسە جوق. ادام دارمەنى ءبارىن جەڭەدى. بىراق ءبىر عانا نارسەنى جەڭگەن ەمەس… ايىقپاس دەرت قاجىتىپ بارادى مەنى. باتپانداپ كىرىپ, مىسقالداپ شىعاتىن ءتۇرى جوق. ەكى وكپەنىڭ ساۋ تامتىعى قالمادى. كوزىمدى اشقالى بەرى ارپالىسىپ كەلەمىن.قىرعىزدىڭ توقتوعۇل اقىنى:ات ارىباس بولساڭشى, ەي,جاش قارىباس بولساڭشى, ەي.جاراتقانى چىن بولسا,انى جاي-جايىنا قويساڭشى, ەي!جيبەك وڭبوس بولساڭچى, ەي,جيگيت ءولبوس بولساڭچى, ەي.جيگيتپەنەن قىز ولسە-ەي,انا جەرگە كونبەس بولساڭشى, ەي! – دەمەدى مە؟ شىركىن, ءومىر…انا دۇنيەدەن قورقۋشى ەم, بۇگىندە ونداي ۇرەي جوق مەندە, ءومىر ءوز دەگەنىنە كون­دىرىپ كەلەدى. ادامنىڭ جىلاپ وتىرىپ, كۇلەتىنى بار, كەيدە وسىعان تاڭعالام. سىرت كوزگە جانىم جايساڭ ءبىر جانمىن. ءوز-وزىممەن جەكە ءبىر قالعاندا ۇھىلەتكەن كۇرسىنىسىمدى كىم ءبىلىپ جاتىر, اناعا؟ وزىمە عانا ايان ءبىر تۇڭعيىق قۇبىلىس, ول. كەيدە وعان وزگە تۇگىل ءوزىمنىڭ زەردەم جەتپەيدى. ىشتەي جىلاپ وتىرىپ, مىرس ەتەم. تاعدىر تالكەگىمەن ماحاببات مازاعىنا ۇشىراپ: «دجۋلەتتا…دجۋلەت­تا!» دەپ ۇمسىنا تىلەك ەتىپ, تۇنەك تۇندەي تۇنەرگەن جۇرەگىنەن اي نۇرىن تاراتىپ, «ايلى سوناتاسىن» مولدىرەتكەن بەتحوۆەن قانداي قۇدىرەتتى ەدى, اناعا! مەن جانە تاعدىر… وسى ەكەۋىمىز ارباسىپ ءجۇرمىز, اناعا. جاڭاعى ءۆالستى – «ماحاببات ءۆالسى» دەپ اتادىم. ول – مەنىڭ قاس-قاعىم ساتتىك جاز كۇلكىم, شات­تىعىم, باقىتىم! وسى سوزىمە كوكتەگى جۇلدىز, اي كۋا! ءبىزدى ايالاعان مىنا ۇلى تىرشىلىك كۋا! «ماحاببات ۆالسىنە» ءماز بولعان جاڭاعى عازيز جۇرەكتەر كۋا! ءبارى كۋا!انۋاربەك بەكەننىڭ كوزىنەن جىلت ەتە تۇسكەن جاس تامشىسىن كوردى.– تىرشىلىك قانداي نۇرلى, قانداي نۇرلى! – دەي بەردى بەكەن.انۋاربەكتىڭ قۇر سۇلدەسى تۇر. ءىشى الاۋ-جالاۋ… الاقۇيىن بىردەمە. بەكەنگە تىكتەپ قاراي المادى.*    *    *بەكەن كۇندەگىدەن ەرتە وياندى. ۇيقى­سى شايداي اشىلعان. سەرگەك. تەز-تەز كيىنىپ, اسپاي-ساسپاي بيپازدانا جۋىنىپ, ءجۇرىسى دە جەپ-جەڭىل… ءتىل ۇشىندا: «جانىم, دەپ ماعان ءۇن قاتقان» دەگەن قۇشتارلىق, قۇمارلىق ءسوز…وسى ءسوزدى ىشتەي «اھىلاتا» ايتقىزعان نازدى اۋەز ەركەلەتە جەتەلەپ, ول سىرتقا شىقتى. الاتاۋدىڭ كوككە تىرەلگەن شىڭ باسىنان سارعايىپ اتىپ كەلە جاتقان التىن اراي «التىباسار» انىندەگى: «استىنان اقساڭداقتىڭ شىعارىپ ساپ» دەگەن ىڭكارلىك ءسوزدى زاماتتا ەسىنە ءتۇسىرىپ, وسى كورىنىس بەكەندى تىرپ ەتكىزبەدى. ول تاڭ نۇرىن العاش رەت كورىپ تۇرعانداي سۇقتانا قارادى. قوڭىر كوزى تۇڭعيىق سىرعا تۇندى. «جانىم» دەگەن ءسوزدى كىمنەن ەستىپ ەدى… كىمنەن ەكەن, دەمىن ىشكە تارتىپ, ءبىر ءسونىپ, ءبىر جىلت ەتە قالعان عارىشتاعى جۇلدىزعا سارعايا, سارسىلا ۇمسىنعان جانداي جۇرەگى ۇيىپ سالا بەردى. ءبىر كەزدە تۋ سىرتىنان شەلەك سىلدىرى, سىڭعىر كۇلكى ەستىلدى. ارتىنا جالت بۇرىلدى. ەكى كەلىنشەك گۇلگە سۋ قۇيىپ ءجۇر. ءجۇزىن تايدىرىپ اكەتتى. تۇرعان ورنىندا تۇرا بەردى.– ءاي, قىرمىزى, سىقىلىقتاي بەرمەي الگى «ماحاببات ءۆالسىنىڭ»: «اھا-ھا-ھا-ھا-ا-ھا-ھا!» دەيتىن قايىرماسىن ايتشى, جۇرت ۇيقىسىنان تۇرا قويماي جاتقاندا بيلەپ الايىق ءبىر, – دەپ قوس بۇرىمى جەر سىزعان قىزىل كويلەكتى اجارلى كەلىنشەك سىلق-سىلق ك ۇلىپ تۇر, – سەنىڭ كۇمىستەي سىڭعىرلاعان ءۇنىڭدى ماعان بەرسە عوي, شىركىن… ءبىزدىڭ قورعالجىن جاعىندا ايگىلى «دۋداراي» ءانىن شىعارعان ۇلەباي دەيتىن اكەمىز ءتىرى ءالى, قۇدايعا شۇكىر, سول كىسىنىڭ تاعى ءبىر ەلگە تاراپ كەتكەن «سايتان تورى» دەگەن انىندە:قالتاڭدا ءجۇز كورەتىن ايناڭ بولسىن,الدايتىن ون جىگىتتى ايلاڭ بولسىن, دەيدى. وسى ءاندى ەستىپ پە ەدىڭ, ا؟ الگى ءسوزىنىڭ ءمانىسىن ءتۇسىندىڭ بە, قىرمىزى؟ ماعان سەنىڭ سىڭعىرلاعان كۇمىس ءۇنىڭ عانا جەتىسپەيدى, قىرمىزى. وسى داۋىسىڭدى ءبىراز كۇن بەرە تۇرساڭ, قىرمىزى… نە ىستەيتىنىمدى سوندا كورەسىڭ, سەن!– اعامىز ۇيدە جوقتا قۇتىراسىڭ, ءا! وي, شىنار… شىنار! ءبىر ۇيگە قالاي عانا سيىپ ءجۇرسىڭ سەن, ءا؟ مەن سىقىلىقتاسام «مىنا شىناردىڭ كوز جاۋىن العان كوركىن-اي!» دەپ اھ ۇرعان جىگىتتەردى سوڭىڭنان سالپاڭداتىپ قويعان ىسىڭە كۇلەم, ەرىكسىز. ەندى مىنا كومپوزيتوردى قىرىنداتاتىن ءتۇرىڭ بار. انا جولعى ساۋىق كەشى ەسىڭدە شىعار, «ماحاببات ۆالسىنە» ەلدەن ەرەك ەتەگىڭدى تولقىنداي ءۇيىرىپ, شارا اپايداي جارقىلداپ ءجۇرىپ توگىلتە بيلەدىڭ, بوز دالادا سوپيعان بوز قۋرايداي ءبىر جىگىتتى ەسىن شىعارا القىندىرىپ. وسىنداي تىرلىگىڭدى اعايعا ايتام…ايتام, شىنار!شىناردىڭ كۇلكىسى كۇمىس بۇلاق بوپ توگىلدى. قولىنداعى شەلەگى سىلدىر قاعىپ: جاڭا ايتتىم عوي, «سايتان تورى» انىندەگى:بارمايدى قۇمعا قازىق قاققانمەنەن,جاراسپاس قويعا قوڭىراۋ تاققان­مە­نەن,كەي جامان ۇيدە وتىرىپ قىز قوريدى,جەمەي مە, قويدى قاسقىر, اي-داي, باققانمەنەن, دەيتىن سوزگە نە دەيسىڭ, قىرمىزى, ا؟– جەلىكپە, شىنار!– مىنا كومپوزيتورعا سەن دە كەت ءارى ەمەسسىڭ, قىرمىزى… سەنىڭ كوڭىل ءدى­تىڭ تىم-تىرىس جاتقان تۇڭعيىق… ول وڭايلىقپەن سىرتقا شىقپايدى, ءبارى… ءبارى ىشىڭدە. «ماحاببات ۆالسىنە» ولەر­دەي عاشىقسىڭ. قۇر جانىڭ ءجۇر ىڭتى­عىپ. قىزدىڭ جولى جىڭىشكە…حا-حا-حا!بەكەن مىنا ءسوزدىڭ ءبارىن اپ-انىق ەستىپ تۇرىپ, ەستىمەگەن جانشا ەزۋ تار­تىپ, بىرتە-بىرتە قىزىل اراي بوپ جال­قىن­دانعان تاڭ شاپاعىنان كوز المادى. كوڭىل تۇكپىرىندە: «جانىم, دەپ ماعان ءۇن قاتقان» دەگەن ءسوز تاعى دا جۇرەك قىلىن شەرتىپ, «ماحاببات ءۆال­سىنىڭ» قايىرماسىن تۇپ-تۇتاس ەلەستەتتى. ءۆالستىڭ باستالۋى… ءيا… ءيا, زاپەۆى: «تاڭ اتقاندا گۇل باعىن سۋارامىن» دە­سە… وسى ساتكە دەيىن بايانمەن عانا تار­­تىلىپ جۇرگەن ءۆالستىڭ جاڭا ءسوزى گاۋ­­ھارداي جىلت-جىلت ەتتى. وسى ەكى جول­­دان ايىرىلماۋى كەرەك. اقىن نۇت­­­­­فول­لا شاكەنوۆتى وسىعان كوندىرۋى ءتيىس. كون­بەسە ءىس شاتاق… باسقا اقىندى ىزدەيدى.بەكەن جۇرەك تولقىتقان وسى ويمەن بوز مۇنارعا بوككەن تاۋ ەتەگىنە قاراي بەرگەندە سىلق-سىلق كۇلگەن ەكى كەلىنشەك شەلەكتەرى سىلدىر قاعىپ, وزەن جاققا كەتىپ بارا جاتتى.*    *    *سول كۇنى بەكەن تاڭعى استان كەيىن قالاعا باردى. كونسەرۆاتوريادا كومپوزيتور لاتيف حاميديگە جولىقتى. ەلپىلدەي قارسى العان لاتەكەڭە «ما­حاببات ءۆالسىن» تاعى كورسەتتى. نوتاعا ۇزاق ۇڭىلگەن لاتەكەڭ: – انا جولى ايتتىم عوي, ايتتىم… قايىرما سول مەن كوزدەگەندەي قانداي اسەرلى بوپ, قۇيىلىپ تۇسكەن, ا؟ ەركىن شالقيدى… ەركىن! قايىرما ءاننىڭ مايەگى ەمەس پە… مايەگى! كومپوزيتورلار «يزيۋمينكا!» دەپ ءدال وسىنداي قايىرمانى ايتادى, بەكەن. ەندى…ەندى ءبىر جەرىنە قول تيگىزبە. بۇل بىتكەن شىعارما. مەن دە: «مىنا جەرى بىلاي بولۋ كەرەك» دەگەن ويدان اۋلاقپىن, بەكەن, – دەپ «ماحاببات ءۆالسىن» تاپ ءوزى شىعارعانداي ءماز بولدى.ءوستىپ وتىرعاندا كومپوزيتور ەۆگەني گريگورەۆيچ برۋسيلوۆسكي كىرىپ كەلدى دە: – لاتيف ابدۋلحاەۆيچ, ۆەچەروم… رەستوران «الاتاۋ» … پونيال؟ چتو حوروشو, تام ساكسوفونيستى يگرايۋت, – دەدى اسىعىس-ۇسىگىس.لاتەكەڭ كوزى جىپىلىقتاپ, قولىنداعى «ماحاببات ءۆالسىنىڭ» نوتاسىن ۇستا­تا سالدى. بۇعان اڭ-تاڭ بولعان برۋسي­لوۆسكي نوتاعا سىعىرايا قاراپ: – كاكايا كراسوتا…ۆسە لوگيچنو. سۆوبودنو لەتسيا… بلەستياششي ۆالس! – دەدى, – ا نۋ-كا يا پويگرايۋ.لاتەكەڭ لىپ ەتىپ ورنىن بەردى. برۋسي­لوۆسكي مول دەنەسىمەن ورىندىقتى سىقىرلاتىپ, جەل قوزعاعان كارى ەمەندەي تەڭسەلە بەرىپ, سالالى ساۋساقتارى, كلاۆيش بەتىندە زىر جۇگىردى. اككوردتاردى سۋداي ساپىرىپ, سول قولىنىڭ استىنداعى كلاۆيشتاردى شىمىرلاتا تولقىتتى. «كراسيۆىي زاپەۆ… وح, ەتو زاپەۆ!» دەپ قۇلاشىن كەڭ جايا مولدىرەتىپ, تولقىندى تولقىن قۋالاپ, قۇشتارلىق سەزىممەن كۇيدىرىپ-جاندىرعان قايىرما برۋسيلوۆسكيدى مۇلدە اسقاقتاتىپ جىبەردى. ادامنىڭ قيالى شەكتەن شىعا شارىقتاپ كەتتى. بەكەن ءۇنى شىقپاي ءوز ءانىنىڭ مىنا شالقۋىنا قايران قالدى. برۋسيلوۆسكي ك ۇلىمسىرەپ: – يا نە تولكو كومپوزيتور… يا… يا… – پيانيست, لاتيف ابدۋلحاەۆيچ, نە كاكوي-نيبۋد كازانسكي, ا… ا… يا جە لەنينگرادسكي پيانيست, كوتورىي وزۆۋچيۆال نەمىە فيلمى, تاپەروم بىل يا ي تاك زاراباتىۆال دەنگي. ۆرەمەنا بىلي تياجەلىە, نادو بىلو كاك-تو ۆىجيۆات, نو نەسموتريا نا ەتو يا پرودولجال سۆويۋ كومپوزيتورسكۋيۋ دەياتەلنوست ي ۆ تە گودى ناپيسال دۆە سيمفوني. ۆ كازاحستان يا پريەحال ۋجە س تۆورچەسكيم باگاجوم. ا تى, لاتيف ابدۋلحاەۆيچ, چتو ني گوۆوري, تى توجە ستال كازاحسكيم شتراۋسوم. ۆەد وسنوۆوپولوجنيكوم سەگودنياشنيح ۆالسوۆ ياۆلياەتسيا تۆوي «كازاحسكي ۆالس»! ۆوت پريپەۆ ەتوگو ۆالسا – ەتو جە كاك پروبۋجدەنيە ۆىسوكيح چۋۆستۆ ليۋبۆي! ا چيا ەتا پەسنيا؟» – دەپ, سوڭعى اككوردتى سابىرلى تولقىنداي جايىلتىپ بارىپ ءبىتىردى.لاتەكەڭ: – ۆوت اۆتور… ب… ب… بەكەن جاماقاەۆ! – دەدى تۇتىعا سويلەپ.برۋسيلوۆسكي بەكەنگە ويلانا قادالىپ: – حوروشو…نە تو سلوۆو حوروشو, بلەستياششي ۆالس! ا كتو پوەت ؟– دەپ نوتادان كوز المادى.لاتەكەڭ: – روزا باعلانوۆا!– دەپ لىپ ەتكىزدى.– دا…دا…تولكو روزوچكا! – دەدى برۋسيلوۆسكي جۇرەگىندەگى تەبىرەنىس ءلۇپىلىن باسا الماي.*    *    *بەكەن ءتۇس مەزگىلىندە نۇتفوللا شاكەنوۆتى فيلارمونيادان تاپتى. كومپوزيتور باقىتجان بايقاداموۆ ەكەۋى كونتسەرتتىك زالدا ءرويالدىڭ قاسىندا اڭگىمەلەسىپ وتىر ەكەن. بەكەندى كورگەن ساتتە نۇتفوللا: – و, بەكەنجان, وۋ, قا­شان كەلدىڭ سەمەيدەن, ا؟ سالامات پا! ەل-جۇرتىڭ امان با؟ باقا, بۇل جاماقاەۆ دەگەن ءىنىمىز, – دەپ قۇشاقتاي الدى.– ءا, جاماقاەۆ پا؟ بىلەم… سىرتتاي عانا. اندەرىن تىڭداپ ءجۇرمىن, – دەي بەرگەندە ءبىر قىز كەلىپ: – باقىتجان اعا, ءسىزدى تەلەفونعا! – دەدى.بايقاداموۆ شىعا جونەلدى.بەكەن نۇتفوللاعا «ماحاببات ءۆال­سى­نىڭ» ءمان-جايىن ايتا باستادى. بۇل ۆالس نە دەيدى؟ ءبار-ءبارىن تاپتىشتەپ, رويال­د­ە ەكى-ءۇش رەت ويناپ كورسەتىپ, ءوز ويىن شاشىراتپاي ناقپا-ناق, ءدال, انىق ءتۇسىندىردى.– ۇقتىم, بەكەنجان…تالاي انگە ءسوز جازدىم عوي, مىنە, جاڭا ءوزىڭ كەلەردىڭ الدىندا بايقاداموۆ ءبىر حور-سيۋيتاسىن كورسەتىپ وتىرعان-دى. وسى باقاڭنىڭ «اق بيداي» ءانى بار ەمەس پە, انا جىلى سونىڭ ءسوزىن ءبىر ساعاتتا جازىپ بەرگەم. ال, مىنا ءۆالسىڭ جۇرەگىمە قوندى. ءسوزىن كەشىكتىرمەيمىن, بەكەنجان…– ءان ءا دەگەننەن «تاڭ اتقاندا گۇل باعىن سۋارامىن» دەگەن جولدان باستالسا… قايىرما دا: «جانىم, دەپ ماعان ءۇن قاتقان» دەپ باستالۋى ءتيىس. بۇل ەكى ءسوزدى وزگەرتپەڭىز. ءسوزى تۇتاس جازىلىپ بىتكەندە, ونىڭ اۆتورى ءبارىبىر ءوزىڭىزسىز. وسى ايتقان ەكى جول بۇگىن تاڭەرتەڭ دەمالىس ءۇيىنىڭ الدىندا تاڭ نۇرىن تاماشالاپ تۇرعاندا گۇلگە سۋ قۇيىپ جۇرگەن ەكى كەلىنشەكتى كورىپ, جۇرەگىمە بايلاندى دا قالدى, ناكە, وسى ەكى جول قالاي دا ساقتالسىن!– جاقسى, سولاي ەتەم, بەكەنجان.ءباتۋالى ءسوز وسىلاي بولدى. ەكەۋى اڭگىمەلەسكەن كۇيى «الماتى» رەستورانىنا كەلدى. تاماق ۇستىندە نۇتفوللا وزىمەن ءوزى كۇبىرلەپ بلوكنوتىنا ولەڭ جولدارىن شۋماق-شۋماق قىپ تەز-تەز ءتۇسىردى. اندا-ساندا بەكەنگە ويلانا قادالىپ: «تسس!» دەپ ك ۇلىپ قويادى. كەي جولداردى زاماتتا سىزىپ تاستاپ, جاڭا سوزبەن الماستىرادى. الدىنداعى ريۋمكەسىنە قول تيگىزگەن جوق. ءبىر ساعاتقا جەتتى مە, جەتپەدى مە, نۇتفوللا قاراتورى سىلىڭعىر ءجۇزى نۇرلانا قۇبىلىپ, توياتتاعان بۇركىتتەي الابۇرتىپ, بەكەننىڭ الدىنا شيماي-شيماي بلوكنوتتى ءۇن-ءتۇنسىز قويا سالدى. بەكەن وعان ۇزاق ءۇڭىلدى. بىردە ك ۇلىمسىرەدى, بىردە قاباعى شىتىلدى. قايتا جىميدى.– كوشىرىپ الايىنشى, – دەدى قالتا­سى­نان ەكى بۇكتەلگەن نوتا قاعازىن الىپ.نۇتفوللا ءۇنسىز باس يزەدى. ولەڭ كوشى­رىلىپ بىتكەن سوڭ, بەكەن ونى اندەتىپ وقىدى:تاڭ اتقاندا گۇل باعىن سۋارامىن,كۇندە ەرتەمەن وزەننەن سۋ الامىن.التىن ساۋلە كورەمىن سول ءبىر شاقتا,سەنىڭ نۇرىڭ بولار دەپ قۋانامىن.جانىم, دەپ ماعان ءۇن قاتقان,جۇرەكپەن ءسۇيىپ ۇناتقان.باقىتىم مەنىڭ,تاپپاسپىن تەڭىن –ماحاببات گۇل اتقان!ساعىنىشپەن كۇتەمىن ءاربىر تاڭدى,جاقسى ۇمىتپەن ارنايمىنتولقىن ءاندى.باقىتىمداي جالت ەتكەن جانارىڭنانۇشقىن ءتۇستى جانىما وشپەس ماڭگى.

ءوزىڭ ءسۇيىپ اڭساعان ارداعىڭمىن,ءوزىڭ ەدى جۇلدىزى ارمانىمنىڭ,كوگەرشىندەي ۇيالاپ كوڭىلىڭە,جۇرەگىڭە تابىسقان جان جارىڭمىن!ولەڭ وسىلايشا وقىلىپ بولعان سوڭ بەكەن: – ءبىرىنشى شۋماقتاعى ەكىنشى جول ءبىرىنشى…ال, ءبىرىنشى جول ەكىنشى جول بولسا, ا, ناكە؟ وزەننەن سۋ اكەلگەندە عانا سۋارادى عوي, گۇلدى, – دەدى جۇمساق ۇنمەن, – جو-جوق… مەيلى… وسىلايشا قالا بەرسىن قايىرمانى تۇپ-تۇتاس. ونى قوزعاماڭىز. ول دۇرىس, ناكە.بەكەننىڭ كوكەيىندە تاعى ءبىر تۇيىتكىل ويلار بار ەدى, ونى ايتا الماي بوگەلدى دە: – ءۇشىنشى شۋماقتى قايتا قاراڭىزشى, ناكە, مەنىڭ جۇرەگىمدەگى كەيىپكەرىم ماعان جار بولعان جوق. بۇل ۆالس سۇيىسكەن جانداردىڭ ەش الاڭسىز, ەش كۇدىكسىز… شۋاقتى, ساۋلەلى دەرلىك باقىتتى ءساتى. سونداي عانا ءسات! كەيىپكەرىمنىڭ ودان كەيىنگى تاعدىرىن ءسىز سۇراماڭىز, مەن ايتپايمىن. ەسسىز سۇيىندىرگەن ماحاببات باقىتتى بولا بەرە مە, ناكە, ا؟– ءتۇسىندىم, بەكەنجان, ءتۇسىندىم. پۋشكيننىڭ اننا كەرندى العاش كورگەن ساتتە: «يا پومنيۋ چۋدنوە مگنوۆەنە» دەگەنى سياقتى قۇلاي بەرىلە تاڭعالىپ ءسۇيۋدىڭ ءوزى دە باياندى بوپ اياقتالعان ەمەس. «ماحاببات ءۆالسى» – قايتا ورالماس باقىتتى ءساتتىڭ جىرى ەكەن. سولاي ەكەن, بەكەنجان…ەكەۋى باعانالى بەرى قوزعاۋسىز تۇرعان ريۋمكەلەرگە قول سوزدى.*    *    *سول كۇنى كەشىندە بەكەن روزا باعلانوۆانىڭ ۇيىنە كەلدى. ول كىسى ۇيىندە بولماي شىقتى. قولىنداعى نوتاسىن قارت اجەگە بەردى دە ءوزى ءۇن-ءتۇنسىز كەتە باردى.*    *    *ارادا ءبىر اپتا ءوتتى مە, وتپەدى مە, «ماحاببات ءۆالسى» روزا باعلانوۆانىڭ ورىنداۋىندا راديودان شالقىدى. ءجيى-ءجيى بەرىلدى. كوپ ۇزاماي رەستورانداردا, پەرروندا, ستۋدەنتتەر جاتاقحاناسىندا شىرقالدى. وتىرىس-جيىنداردا سۇي­سىنە ءسوز ەتىلىپ, جۇرت تاڭداي قاعىسىپ, تاڭىرقادى.سول كۇندەردىڭ بىرىندە بەكەن «ەسىك» قوناق ۇيىنە كەلدى. وسىندا انا جولى وزىمەن بىرگە ورنالاسقان جىگىتتەر بار ەدى, سولاردىڭ ءبىرى اڭقىلداق ساپار كەزدەسە كەتتى. ول جىگىت وعان ءبىر حات بەردى دە: «سىرتتا جولداستارىم كۇتىپ تۇر ەدى, عافۋ ەت!» دەپ كەتىپ قالدى. بەكەن ءسال اڭىرىپ, كونۆەرتتى اسىعىس اشتى. «ىنىشەك بەكەن! سەنىمەن جۇزدەسكىم كەلەدى. مەنىڭ ادرەسىم كونۆەرتتىڭ سىرتىندا, ۇيگە كەل. مۇحتار اۋەزوۆ» دەگەن جازۋدى وقىدى. بەكەن ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەدى. اڭ-تاڭ بوپ تۇردى دا تەزدەتىپ وتىرىپ دەمالىس ۇيىنە قايتتى. انۋاربەك سىرتتا ءجۇر ەكەن. بەكەن وعان قولىنداعى حاتتى ءۇنسىز ۇستاتا سالدى. انۋاربەك حاتقا ءۇڭىلىپ, تاڭعالا ك ۇلىمسىرەدى.– بۇل حاتتى قوناق ۇيىنە مۇحاڭنىڭ ءوزى اپارىپ پا؟– ءيا. ادمينيستراتورعا بەرىپ جاتقان جەرىنەن ساپار دەيتىن تانىس جىگىت كورىپ قاپ «مەن بەرەيىن» دەپ الىپتى.– ياپىراي, ءا, – دەدى انۋاربەك.– نە ىستەۋىم كەرەك, اناعا؟– بۇرىن مۇحاڭمەن جۇزدەسىپ پە ەدىڭ؟– جوق.– ءۇيىن ءبىلۋشى مە ەدىڭ؟ بەلگىلى ءۇي عوي.– بىلمەيمىن. مۇحاڭ سياقتى قۇدىرەتكە سوپيىپ جالعىز بارۋ… رەتى قالاي, اناعا؟انۋاربەك ويلانىپ تۇردى-تۇردى دا: – ساسپا, بەكەنجان, – دەدى.