بەيسەنبى, 22 قاراشا 2012 7:17
وتكەن عاسىردىڭ ەلۋىنشى-توقسانىنشى جىلدارى ارالىعىندا قازاق جىرىنا قازىنا قوسىپ, ەلدى ەلەڭ ەتكىزىپ, توپ جارعان تۇلعالى اقىنداردىڭ ەڭ باسىندا سىرلى ولەڭنىڭ سۇڭقارى سىرباي ماۋلەنوۆ تۇردى. سول ءبىر جىلداردا سىرباي ليريكاسىنىڭ سىرلى الەمىمەن تىنىستاپ, ءومىر ءسۇرگەن ولەڭ سۇيەر قاۋىم جارقىل قاققان نايزاعايداي جالىندى جىرلاردىڭ جاڭعىرىعىن ءالى كۇنگە دەيىن ەستەن شىعارماي جادىندا ساقتاپ كەلەدى.
بەيسەنبى, 22 قاراشا 2012 7:17
وتكەن عاسىردىڭ ەلۋىنشى-توقسانىنشى جىلدارى ارالىعىندا قازاق جىرىنا قازىنا قوسىپ, ەلدى ەلەڭ ەتكىزىپ, توپ جارعان تۇلعالى اقىنداردىڭ ەڭ باسىندا سىرلى ولەڭنىڭ سۇڭقارى سىرباي ماۋلەنوۆ تۇردى. سول ءبىر جىلداردا سىرباي ليريكاسىنىڭ سىرلى الەمىمەن تىنىستاپ, ءومىر ءسۇرگەن ولەڭ سۇيەر قاۋىم جارقىل قاققان نايزاعايداي جالىندى جىرلاردىڭ جاڭعىرىعىن ءالى كۇنگە دەيىن ەستەن شىعارماي جادىندا ساقتاپ كەلەدى.
ونىڭ جاستىق شاعى, بوزبالا كەزەڭى بۇكىل حالىقتىڭ باسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىق – سۇراپىل سوعىسپەن تۇسپا-تۇس كەلدى. سول سوعىستىڭ الدىندا ول قوستاناي ءوڭىرىندەگى بوزدالا – «جاركول» ستانساسىنان وتان الدىنداعى بورىشتى مىندەتىن اتقارۋ ءۇشىن اسكەرگە الىنىپ, دونداعى روستوۆتان ءبىر-اق شىققان بولاتىن. سول كەزدىڭ وزىندە-اق بولاشاق اقىننىڭ جىر جولدارى جاس جۇرەگىندە ۇشقىن اتا باستاپ ەدى:– ون سەگىزدە اسكەرمىن,روستوۆتا كەلەمىن.كۇزدىڭ جەلى ۇشىرعان,جازدىڭ جاسىل جەلەگىن.
كوزدەن ۇشتى كەشەگى,اققۋ سىندى ايقاي جاز.دوندا تولقىن كوشەدى,سول تولقىنعا ايتام ناز.
دابىل ءجيى قاعىلىپ,وياتادى ۇيقىمنان.تەك تۇسىمە ەنەدى.الىستاعى ءۇي – تۋعان.
اپتادا ءبىر كەلەمىز,كازارماعا قوناقتاي.شىعارماقشى ءبىزدى وتان,شىنىقتىرىپ بولاتتاي.بۇل – 1940 جىلدىڭ قازان ايىندا دونداعى روستوۆتا جازىلعان ولەڭ.اقىننىڭ ءوزى ايتقانداي, «بولاتتاي شىنىققان» بوزبالا وتان الدىنداعى ءمىندەتتى اسكەري بورىشىن ابىرويلى اتقارىپ ەلگە ورالعان بەتتە, جايناعان جاز ايىندا ويدا-جوقتا سۇراپىل سوعىستىڭ وت-الاۋى بۇرق ەتە قالادى.مىنە, وسى ساتتەن باستاپ, بەيبىت ءومىردىڭ بەي-جاي كۇيىن, الاڭسىز كەسكىن-كەلبەتىن كەستەلەپ, ءوز ولەڭىنە ارقاۋ ەتىپ جۇرگەن جاس اقىننىڭ جىرلارى تۋعان ەلدەن قان مايدانعا اتتانعان العاشقى ساتتەن باستاپ-اق, مۇلدە بولەك كۇي كەشىپ, ەرەكشە بۇلقىنىسقا يە بولادى.قوڭىراۋ قاعىلىپ,جىلجىدى ەشەلون.ساعىمدى جامىلىپ,قالدى ارتتا نەشە جون.
قالدى ارتتى تۋعان ءۇي,قارا ءتۇن جاسىرىپ.داۋىل بوپ تۋلا كۇي,جارقىرا جاس ءۇمىت.
مەن ەندى جاۋىنگەر,قاتەرگە بۋعان بەل.باتىسقا جول تارتتىم,سەن ءۇشىن, تۋعان ەل.بۇل 1942 جىلدىڭ قوڭىر كۇزىندە, «جاركول» ستانساسىندا قان مايدانعا اتتانىپ بارا جاتقاندا جازىلعان جىر.العاشقى ادىمنان باستاپ مازاسىز كۇي كەشىپ, تۇتانا باستاعان جىردىڭ الاۋ-وتى بارا-بارا اق جالىنعا اينالىپ, كوڭىلىنىڭ كوگىندە تىنىمسىز ناجاعاي ويناپ جاتتى.بارعان بەتتە وت پەن وقتىڭ ورتاسىنان ءبىر-اق شىعىپ, قان مايدانعا قاپىسىز ارالاسىپ كەتكەن اقىننىڭ بۇدان بىلايعى جىرلارىنىڭ ءبارى دە جالىندى, دابىلدى, زەڭبىرەكتىڭ ۇنىندەي ىزالى دا ىزعارلى.قىپ-قىزىل بوپ تۇتىلىپ,بۇلتقا كىردى ازالى اي.قارا اسپاندا قانجارداي,جارقىلدادى ناجاعاي!بۇل جاس جاۋىنگەردىڭ قان مايداننىڭ ورتاسىنان تۋعان سول كەزدەگى سۇراپىل سوعىستىڭ جاندى سۋرەتى, جالىندى جۇرەك ءۇنى. وسىدان باستاپ, ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن سىرباي ولەڭدەرى قىزىل شوقتاي جانىپ, الاۋداي جالىنداپ, ۇزىلمەس جىرعا, سونبەس نۇرعا اينالدى.«جاركولدەن» جول تارتقان ەشەلون ونى ۆولحوۆ مايدانىنان ءبىر-اق شىعاردى. وسى ساتتەن باستاپ, اقىننىڭ ولەڭ-ءومىرى ۆولحوۆ دالاسىمەن بىتە قايناسىپ, قان مايداننىڭ قاتال سۋرەتى, قاھارلى بەينەسى ءبىر ءسات قاعاس قالعان ەمەس. كوزى كورگەن وقيعا – كوڭىل-كۇي سەزىمدەرى جان تۇكپىرىندە شيىرشىق اتىپ, وت-جالىنمەن ارالاسىپ, ولەڭ بولىپ ءورىلىپ, جىر بولىپ توگىلىپ جاتتى.شارشاعان جول باتىپ,ۆولحوۆتىڭ باتپاعىندا.جاتىر بيە تولعاتىپ,زەڭبىرەكتىڭ ارت جاعىندا.
فۋگاس بومباسى,جەردى ورتەگەن قيىن كۇندە.تىرشىلىك جولداسىبۇلكىلدەيدى بيەنىڭ بۇيىرىندە.ادامداي جاپا شەگىپ قۇسا-ءمۇڭنانسابي ءبىر ءۇن ساعىنعان.جالىن تاراپ, كوزىنە ءۇنسىز قاراپ.سولدات ونىڭ سيپايدى قۇرساعىنان.
شاشىراعان كوك جالىنان بۇركىپ تەمىر,ورماننىڭ ءىشى ۇرەيلى.ال وتتىڭ ورتاسىندا –شىركىن ءومىر,ق ۇلىن بوپ كىسىنەيدى!مۇنداي مۇڭلى سۋرەت, تالايلى تاعدىر قالايدا قايتالانبايدى. بۇعان دەيىن ادامزات بالاسىنىڭ باسىنان سۇمدىق-سۇراپىل, سويقاندى سوعىستىڭ سان ءتۇرى جۇرەكتى تىتىركەنتكەن شىعار. مايدانسىز-سوعىسسىز كەزەڭ, ادامزات بالاسىنىڭ بەيبىت دۇنيەسى ءبىر قالىپتى بولادى دەپ, ەشكىم دە كەپىلدىك بەرە المايدى. بولاشاقتاعى سوعىس ءۇنى بۇدان دا ۇرەيلى, بۇدان دا قاتال, بۇدان دا قاھارلى. ادامزات بالاسى «باسقا بەرمەسىن» دەپ تىلەيتىن سوعىستىڭ جولى – باسقا جول, قىسقا جول. قازىر دۇنيەدە اق پەن قارانىڭ, ادال مەن ارامنىڭ, جاقسىلىق پەن جاماندىقتىڭ, ءومىر مەن ءولىمنىڭ اراسىندا ءجۇرىپ جاتقان تولاسسىز ارپالىس, قيان-كەسكى قاقتىعىس, اتىس-شابىس, قانتوگىستىڭ بارشاسى ول سوعىسقا مۇلدە ۇقسامايدى. ول سوعىستىڭ باسى مەن اياعى بار, ءبىرتۇتاس كەزەڭى بار, وت-جالىن وزەگى بار جاندى سوعىس – قاندى سوعىس. سودان بولار, سولداتتىڭ كوز الدىندا قاندى كەزەڭمەن قات-قابات جاندى سۋرەت – جانۋاردىڭ جان كۇيزەلىسى ارقىلى اقىن شابىتى شيىرشىق اتىپ, بۇرىن ەشكىم بەينەلەپ بەرمەگەن ءبىرتۇتاس سۋرەتتى كولدەنەڭ تارتادى. بۇل – قانشا قىرعىن, قانشا جويقىن بولسا دا ەندى ەشقاشان ءدال وسىلاي قايتالانبايتىن قۇبىلىس. وسى قۇبىلىستى قايتالانبايتىن حاس تۇلعا – اقىن سىرباي عانا سىرلى سوزبەن, مۇڭلى كوزبەن بەينەلەپ بەرىپ وتىر. بۇل كەشەگى وتكەن سۇراپىل سوعىستاعى ەندى ەشقاشان قايتالانبايتىن قۇيقا تامىردى شىمىرلاتاتىن شىنايى قۇبىلىس – قاتال كورىنىس. بۇل سىرباي سىندى حاس تالانتتىڭ عانا قولىنان كەلەتىن, قالامىنان تۋاتىن سيرەك سۋرەت. باس-اياعى ءۇش شۋماقتان تۇراتىن قىسقا ولەڭىنىڭ ءون بويىنان سۇراپىل سوعىستىڭ ىزعارلى لەبى, شيىرشىق اتقان اقىن جۇرەگى, «ق ۇلىن بوپ كىسىنەگەن» قۋ تىرشىلىكتىڭ قاتال رەڭى تال بويىڭدى تىتىركەندىرىپ جىبەرەرى حاق.وسى سۇراپىل سوعىسقا قالام ۇستاعان تالاي اقىن قاتىسىپ, قان كەشىپ جان بەردى. ارتىندا سوعىس تاقىرىبىن سوقتالاعان قانشا قازىنا جىر قالدى. سونىڭ ءبارىن كوڭىل سۇزگىسىنەن وتكىزسەڭ ءدال وسى سىرباي سومداعان سۇراپىل كورىنىس ەش اقىننىڭ قالامىنا ىلىكپەگەن ەكەن. ولەڭدەگى سۇمدىق وقيعانى كوز الدىڭنان وتكىزە بەرە, سوڭىنان شىرقىراعان ق ۇلىن داۋىسى قۇلاعىڭنان كەتپەي, تولعاتقان بيەدەي مەڭ-زەڭ كۇي كەشەسىڭ. بۇل اقىن تابىسى, اقىن شەبەرلىگى, ناعىز اقىننىڭ قايتالانباس قولتاڭباسى!ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قازاق ەلىنەن قان مايداننىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن قاتىسىپ, كەرزى ەتىگى مەن سۇر شينەلى ۇستىنەن تۇسپەي, قانمەن حات جازعان قانشاما قالامگەرلەر بولدى. ءار ولەڭ جولىنان قان مايداننىڭ وق-ءدارىسىنىڭ ءيىسى ءمۇڭكىپ تۇراتىن قاسىمنىڭ مۇڭلى جىرلارىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟! ابدوللانىڭ ارپالىستى ساتتەرى, جۇماعالي سايننىڭ ساعىنىشقا تولى سىرلى جىرلارى, توقاشتىڭ ءورشىل وتتى تولعاۋلارى, ءابۋدىڭ اقشا بۇلتپەن سىرلاسقان ۇلپاداي نازىك سەزىمدى مايدان اسەرلەرى سىنشىلاردىڭ تالاي اڭگىمەسىنە ارقاۋ بولارى حاق. ايتسە دە, سىرلى سوزبەن سۋرەت سالىپ, بۇكىل مايدان بولمىسىن جىر ماقامىمەن بەينەلەۋ سىرشىل اقىن سىربايدىڭ عانا قولىنان كەلگەنى ياعني, قالامىنان تۋعانى بۇل كۇندە قالىڭ وقىرمانعا تايعا باسقان تاڭباداي انىق تا قانىق بەلگىلى جاي.مىڭ قولدار ساۋ بولسىن دەپ,مەن ءبىر قولىمدى بەردىم.مىڭ جولدار جالعانسىن دەپ,مەن ءبىر جولىمدى بەردىم, – دەپ تەبىرەنگەن اقىن قان مايداننان جارالى بولىپ, ەرتە ورالىپ, ەلگە كەلگەن اقىن, سوعىستان قايتقان سولداتتاردى ءوز كوزىمەن كوردى. ەندى سول وقيعا سوعىستان سوڭعى جازدىڭ, سوعىستان سوڭعى جايساڭ جىلداردىڭ جالىندى جىرشىسىنا اينالدى.جاۋتاڭداپ قاراپ دالا تۇر,كوز جاسىن ءسۇرتىپ جاڭا ءبىر.حابارسىز ۇلىن سۇراۋعاجولىڭدى توسىپ انا ءجۇر.كەتەردە سولدات جارىنىڭىشىندە قالعان انا جىل.كوكەمدى ايتپاي تانىرمىن,دەپ ءبىر ءسابي بالا ءجۇر.قايرىلماي قالاي كەتەسىڭ.حابارسىز قالاي ول توقتار.كوردىڭ بە ونىڭ كوكەسىن,سوعىستان قايتقان سولداتتار!اششى زار, ءزارلى زاپىران, ىزالى ءۇن, ىزعارلى ۇكىم. وسىنىڭ ءبارى – بەس شۋماق ولەڭنىڭ ءون بويىنا سىيىپ تۇر. ءاسىلى, سىرباي ماۋلەنوۆ ءدوپ سويلەپ, كەلتە قايىراتىن, قىسقا دا نۇسقا ولەڭدەردىڭ ۇستاسى. ءبىر-ەكەۋىن مىسالعا كەلتىرەيىك.داۋىلدان كۇتۋ جاقسىلىق,تورىققاننىڭ بەلگىسى.جاۋىڭنان كۇتۋ جاقسىلىق,قورىققاننىڭ بەلگىسى.نەمەسە,ساياسىز تاۋدان پايدا جوق,ساپسيىپ جالعىز تۇرعانمەن.قۇراقسىز كولدە كورىك جوق,جاعانى جارىپ ۇرعانمەن.ماحاببات سەزىمى جايلى:ءبىر كەزدە قارا كوزىڭ قايدا ماعان,ءبىر كەزدە مايدا سەزىم ايمالاعان.بۇل كۇندە كورگەن تۇستەي جوعالىپتى.قاشاسىڭ مەنى كورىپ ايدالادان.مۇنداي بۇلت استىنان شىعا كەلگەن جارىق كۇندەي جان جادىراتار جالقى شۋماقتار سىرباي شەبەرلىگىنىڭ قاپىسىز كۋاسى بولىپ, كوركىن كەلتىرىپ تۇرادى.سوعىستان سوڭ سىرباي اۋا, كۇن, جەل, تاۋ, تاس, وزەن-كول – جالپى, تۋعان تابيعات تۋرالى كوپ تولعانىپ, پوەزيا الەمىنە پاراساتتى, كورىكتى قولتۋمالار ۇسىندى.ماسەلەن, سىرباي سۇلۋلىق سيمۆولى اق قايىڭدى قالاي جىرلايدى. بىزگە الىمساقتان بەلگىلى قايىڭدار بار. ماسەلەن, ابايدىڭ اۋدارما بولسا دا ءتول تۋىندىداي اسەر ەتەتىن ۇزىن قايىڭى, قۇرمانعازىنىڭ كۇيگە اينالعان قىزىل قايىڭى, شاشۋبايدىڭ انگە اينالعان سىرلى قايىڭى, مۇقاعاليدىڭ مۇڭلى قايىڭى, تولەگەننىڭ نۇرلى قايىڭى. وسىلاي قايىڭدار گالەرەياسى تىزبەكتەلىپ, ۇزارا بەرەدى, ۇلاسا بەرەدى. ال سىربايدىڭ اق قايىڭى مۇلدە باسقا كۇيدە, باسقا سيپاتتا:تۇر اق قايىڭ تۇندە دە,سۇڭعاق بويىن ساقتاپ تىك.قۇيىلادى گۇلدەرگە,ايدان ساۋلاپ اپپاق ءسۇت.
اۋىلدىڭ ءبىر شەتىندە,جاتىر وزەن ۇيىقتاپ.دىرىلدەيدى بەتىندەالگى اپپاق ءسۇت ۇيىپ قاپ.جەڭىل ولەڭ – جەلدىرمە ءسوز, بوياۋى قانىق ەمەس, بەينەسى انىق ەمەس, قۇندى قۇدىرەتىنەن گورى, قۇرعاق سۇگىرەتى باسىم بەينەدەن گورى بۇل اق قايىڭنىڭ سىرى دا, سىمباتى دا, بولمىسى دا بولەك. سىرلى جاندى سۋرەت, تىڭ تەڭەۋ, اق قايىڭعا جان ءبىتىرىپ, تۋعان تابيعاتىنان اجىراعىسىز, كەلىستى كەسكىن, كوركەم كەلبەت سىيلايدى.سىرباي جىرلارىن قازاق دالاسىنىڭ كوركەم شەجىرەسى دەۋگە ابدەن حاقىمىز بار. ويتكەنى, قازاق جەرىندە ول جىرلاماعان تاۋ, ول جىرلاماعان وزەن-كول جوق. سىرباي جىرلاعان سول ولكەنىڭ تاسىنا گۇل, تابيعاتىنا ءتىل بىتەدى. ماسەلەن, اقىننىڭ « ۇلىتاۋ» دەگەن ولەڭىنە ءۇڭىلىپ كورەيىك:– قويىنى قوڭىر سالقىن كۇز دەمىندەي,كورىنىپ قىر ارقاسى قىز بەلىندەي. ۇلىتاۋ قارسى الدىمنان شىعا كەلدى,ارماندى عاسىرلاردىڭ تىزبەگىندەي.
ۇلىتاۋ ارقاسى ارسا, جاقپار-جاقپار, ۇلىتاۋ بويى بورشا, شاتقال-شاتقال. ۇلىتاۋ ءبىر قاريا دالاداعىماڭدايى تارام-تارام قاتپار-قاتپار.وسىلاي باستالاتىن سىرشىل ولەڭدە كونە ۇلىتاۋدىڭ تەرەڭ تاريحى كوڭىل كومبەسىنەن قوپارىلىپ, تاريح تاڭباسىنداي كوز الدىڭا كەلىپ, سۇلۋ ءسوزدىڭ سىمباتى جۇرەككە جەتىپ جاتىر.سىراعاڭ قازاق جەرىنىڭ قاي تۇكپىرىن جىرلاسا دا, ودان ءبىر ەرەكشە سىر تاۋىپ, قۇدىرەت كۇيىن شەرتىپ, العان تاقىرىبىنىڭ قۇپياسىن اشىپ, قۇنداعىن شەشىپ, وقۋشىڭا وي سالادى, ومىرىنە باعىت, كوڭىلىنە شابىت سىيلادى. تاعى بىردە, «قارقارالى ماعان العاش جولىقتىڭ, جىرى بولىپ قاسىم امانجولوۆتىڭ…» دەپ باستايدى دا, عاجايىپ ولكەنىڭ عاسىر سالعان تاڭباسىن تامسانا جىرلاپ, تاريحىنا تەرەڭ ۇڭىلەدى, ءۇڭىلىپ قانا قويماي, تۇكپىرىنەن سىر سۋىرتپاقتاپ, سىرلى سۋرەتكە, كوركەم كەسكىنگە ورىن بەرەدى, ورنىقتى وي ايتادى.دالا تابيعاتى سىرباي جىرلارىنىڭ التىن ارقاۋى, تاۋسىلماس تاقىرىبى. ونىڭ كىندىك قانى تامعان تورعاي ولكەسى تۋرالى ولەڭدەرىنىڭ ءوزى بىرنەشە كىتاپتىڭ باسىن قۇرار ەدى. ارقالى اقىن قازاقستان اۋماعىنان شىعىپ, وزگە ەلدەردىڭ وزەن-كولدەرىنە, تاۋ-تاسىنا, جالپى تابيعات كوركىنە ونىڭ تۇلعالى ازاماتتارىنا ولەڭنەن ورنەك سالىپ, كوركەم ويدىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتە تۇسەدى.اسىرەسە, ونىڭ بۇرىنعى كەڭەستىك كەزەڭدەگى دوستاس ەلدەردىڭ داڭقىن كوتەرىپ, سالتىن اسپەتتەۋگە كەلگەندە سول جەردىڭ ءوز پەرزەنتىنەن كەم تۇسپەي, شىنايى ءسۇيىسپەنشىلىگىن سەزدىرەدى, اق جۇرەكتەن شىققان ادال ءسوزىن ارنايدى. اسىرەسە, ونىڭ تاتارستانعا بارعاندا جازعان جىرلارى جۇرەككە جىلى تيەدى. تاڭدامالى كىتابىنا كىرگەن «تۇركىمەن تۋىندىلارى», «بەلارۋس ءداپتەرى» سىندى قيالدارى شىن شابىتتان شىققان شىرايلى شىعارمالار.سىراعاڭنىڭ قالامى جەكە تۇلعالارعا كەلگەندە جۇيتكىپ شىعا كەلەدى. ونىڭ «ءولىمگە جان ەكەنسىڭ قيا المايتىن, اجالدىڭ قۇشاعىنا سيا المايتىن, قانەكي, قازاق كىم؟ – دەپ سۇراعانعا, كورسەتسەڭ ەش ادامعا ۇيالمايتىن» دەگەن ولەڭى بۇل كۇندە جالپاق جۇرتقا كەڭىنەن تاراپ كەتتى. نەمەسە, باتىر باۋىرجان تۋرالى ءتىرى كەزىندە جازىلعان: …ەسكەرتكىش بوپ تۇرىپ قالماي ءبىر جەردە, ءتىرى بولىپ جۇرگەنىنە قۋانام», دەگەن جولدارى وقۋشى جۇرەگىنەن ەشقاشان وشكەن ەمەس.سىراعاڭ ءوزى ءىرى تۇلعالى كىسى ەدى. سول ءىرى تۇلعادان گۇلدەي نازىك ليريكالىق تۋىندىلار دۇنيەگە كەلەتىن. داۋىسى زور بولعانمەن جانى نازىك. ايتسە دە ادىلەتسىزدىككە توزبەيتىن ۇلت تۋرالى ۇلى يدەيالار ايتىپ, ونى ولەڭمەن ۇنەمى ءورىپ وتىراتىن.باتىل جۇرەكتەن نازىك, سىرشىل ليريكا تۋىندايتىن.تبيليسيدەن ەرەۆانعا كەتەردە,گرۋزين قىزى كەزىكتىڭ سەن بەكەرگە.التى-اق مينۋت قالدى پويىز جۇرۋگە,التى مينۋت تانىسۋعا جەتەر مە؟!سىزىق تارتىپ كوكتەگى قۇس جولىنداي.قالدىڭ ەستە تسەرەتەلي تومىنداي.پويىز جىلجىپ جۇرە بەردى اسىعىس,تەرەزەدەن ءوزىڭ بولىپ كورىندى اي.جالىنداعان شابىتىمنىڭ قۇسى بوپ,كوزدەرىڭنەن تاستاپ كەتتىڭ ىشىمە وت.ۇزاق جولدا سەرىك بولدىڭ سەن ماعان,قيالداعى كورگەن عاجاپ ءتۇسىم بوپ.وسى ءۇش شۋماق ولەڭنىڭ ىشىندە قانشاما سىر, ساعىنىش جاتىر. ءبىر جالت ەتە قالعان سەزىمنىڭ وتى وشپەي جۇرەگىڭە ءماڭگى شىراق جاعىپ كەتكەندەي, وزەك تىلگەن وكىنىش, ومىرگە دەگەن قۇشتارلىق ماحاببات قۇدىرەتىن, ونىڭ تىلسىم سىرىن جان تۇكپىرىندە وياتقانداي اسەر ەتەدى.سىراعاڭنىڭ عاشىقتىق, ماحاببات تاقىرىبىن تامسانا جىرلاعان ولەڭدەرى از ەمەس. سونىڭ بارىندە دە اقىن اق جۇرەگىن جايىپ سالىپ, ومىردەگى شىنايىلىق كەن تازالىقتىڭ ۇلگىسىن ۇستانادى, كوكىرەككە كۇي, كوڭىلگە وي سالادى.الايدا, مەن سىراعاڭ شىعارماسىنىڭ, اسىرەسە, ونىڭ ناقىشىنا كەلتىرە جىرلاعان نازىك ليريكالارىنىڭ سان-سالالى قىر-سىرىن اشقان تالاي تولعاۋلار ۇسىنعان بولاتىنمىن. ول ماقالالارىم نەگىزىندە مەن سىراعاڭنىڭ ماحاببات تاقىرىبىنا ءبىراز ءمان بەرگەن بولاتىنمىن. بۇل جولى سىراعاڭ شىعارماسىنىڭ التىن ارقاۋى, ءومىرىنىڭ وزەگى سوعىس-مايدان تاقىرىبىنداعى جىرلارىنا كەڭىرەك توقتالىپ, سونىڭ قۇنداعىن اشىپ, قۇپياسىن اقتارعىم كەلدى. سىراعاڭنىڭ مايدان تاقىرىبى تەڭىزدەي تەرەڭ, دالاداي كەڭ, مۇحيتتاي مول مۇرا. ونىڭ قىر-سىرىن اشىپ, تەرەڭ تالداپ, زەرتتەپ, زەردەلەۋ بولاشاقتىڭ ءىسى. الايدا, سىراعاڭ شىعارمالارى تۋرالى كەزىندە ءا.تاجىباەۆ, م.قاراتاەۆ, ءا.ءشارىپوۆ, س.قيراباەۆ سىندى قالامگەر سىنشىلار ءوز پىكىر-پايىمىن ايتىپ, ولەڭدەرىنىڭ ورنەگىن اشىپ, ورەسىن تانىتاتىن تالاي تالداۋلار جاساعان.قازاق ادەبيەتىنىڭ پوەزيا سالاسىنا تۇتاس ءبىر مايدان سارىنىن الىپ كەلگەن دالاداي دارحان دارىندى اقىن سىرباي ءماۋلەنوۆ كەزەڭى ولەڭ ولكەسىندە وشپەس ءىز قالدىردى. قىرقىنشى جىلداردان باستاۋ العان مايدان تاقىرىبى ەلۋىنشى جىلدارداعى حرۋششەۆ كەزەڭىندەگى «جىلىمىقتا» ءتىزگىن جىبەرىپ, اباي-ماعجاننىڭ سىرشىل پوەزياسى ۇلت ادەبيەتىنە سىنالاپ دا كىرە باستادى. تىڭ سەرپىندى, ويلى فيلوسوفيالىق ولەڭدەر وقىرماندار جۇرەگىنە جول تارتتى. ادەبيەتتە قاسىم پوەزياسىمەن قوسا, سولاردىڭ سوڭىن الا سىربايدىڭ سىرشىل ليريكالارى ءوز ورنەگىن تاپتى. قاسىمنان كەيىن ابدىراپ قالعان جاس قالامگەرلەر ەندى سىربايعا سۇيەنىپ, سىربايعا يەك ارتا باستادى.وسى ورايدا قۋاتتى قالامگەر, تۋىندىلارىن الەم تانىعان ءابىش كەكىلباەۆتىڭ مىنا ءبىر عيبراتتى ءسوزى ەسكە تۇسەدى.ءبىز بالا كەزىمىزدەن باستاپ سىربايشا وقۋعا, سىربايشا جازۋعا, سىربايشا ءسويلەۋگە ۇمتىلىپ وسكەن ۇرپاقپىز. قازىرگى ادەبيەتتەگى الپىسقا كەلگەندەر مەن ءتومەنگى بۋىننىڭ بارلىعىنىڭ ادەبي بولمىسىندا مىندەتتى تۇردە سىربايدىڭ رۋحى, سىربايدىڭ اسەرى بار دەسەم, اسىرا ايتقان بولماسپىن. سىرباي – تەك ءوز مەكتەبى بار اقىن عانا ەمەس, قازاق پوەزياسىن جارقىراعان جاڭا كەزەڭگە كوتەرىپ بەرە العان كەمەل قۇبىلىس. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە سىرباي – قازاقتىڭ ۇلتتىق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى. كلاسسيك دەگەن ۇعىم كەز كەلگەن كىسىگە ايتىلۋعا ءتيىستى ەمەس, بۇكىل ۇلتتىق ادەبي بولمىسقا ءوزىنىڭ ءىزىن, ونەگەسىن تاستاعان ادام عانا وسىنداي اتقا لايىق بولۋعا ءتيىستى. بۇل رەتتەن كەلسەك, قازىرگى قازاق پوەزياسىنىڭ كوش باسىنداعى ساربازدارى سىربايدى دا الدىمەن اۋىزعا الادى دەپ ويلايمىن.قارا ورمانداي قازاق پوەزياسىنىڭ ءىشىنە ەنىپ كەتسەك, بيىك قاراعايدى دا, ەڭسەلى ەمەندى دە, اق جولاق قايىڭدى دا, جاپىراعى جايقالعان تالاي تالداردىڭ ءتۇر-ءتۇرىن كورىپ تاڭعالماسقا حاقىڭ جوق. سارىارقاداي كەڭدىك پەن الاتاۋداي بيىكتىكتى, كاسپيدەي تەرەڭدىكتى الىپ جاتقان وسىناۋ جىر ورمانىنىڭ ىشىندە اباي تۇلعاسى انىق كورىنەرى اقيقات. سول تاراپتان ماعجاننىڭ دا ماعىنالى بەينەسى بوي كورسەتەدى. ودان بەرى قاسىم سالعان قاسقا جول, سەنى سىربايدىڭ سىرلى الەمىنە الىپ كەلەدى.وسى سىرلى الەمنىڭ ىشىندە تۋعان تابيعاتتىڭ تىلسىم سىرى, كۇركىرەپ اققان وزەندەر, بۇرقىراپ اققان بۇلاقتار, تەبىرەنىپ تۇرعان تاۋلار, سول تاۋدىڭ ەتەگىندە قۇلپىرىپ تۇرعان باقشا-باۋلار ءبارى-ءبارى دە سىرباي جۇرەگىنىڭ دۇرسىلىمەن دۇنيەگە نۇر سىيلاپ, جىر سىيلاپ تۇرعانداي.
سەرىك تۇرعىنبەك ۇلى.