بەيسەنبى, 10 مامىر 2012 7:02
مەن مايدانعا 1942 جىلى ارشالى اۋداندىق كوميسسارياتى ارقىلى شاقىرىلدىم. سوعىسقا دايىندىق سول كەزدەگى اقمولا قالاسىندا ءوتتى دە, كوپ كەشىكپەي-اق ءبىزدى 310-شى ديۆيزيانىڭ 261-ءشى اتقىشتار پولكىنىڭ قۇرامىندا اقمولا بەكەتىنەن باتىسقا قاراي الىپ جونەلدى. وسى تۇستا 310-شى اتقىشتار ديۆيزياسىنا ازىراق توقتالا كەتەيىن. سوعىس جىلدارىندا اقمولا وڭiرiنەن مايدانعا 63 مىڭنان استام ادام اتتاندى. ونىڭ بەر جاعىندا اقمولا قالاسى سول تۇستا جاۋىنگەرلiك بولiمدەردi قۇراستىرۋ ورتالىقتارىنىڭ بiرiنە اينالىپ, ناتيجەسىندە 1941 جىلى 310-شى اتقىشتار ديۆيزياسىن جاساقتاۋ جۇمىسى ورiستەدi. قازاقستاندىق 310-شى ديۆيزيا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ شەجiرەسiنە ءوزiنiڭ قۇرامىنا جوعارى ساپاداعى جاۋىنگەرلەر مەن كومانديرلەردi, قازاق, ورىس, ۋكراين جانە باسقا حالىقتاردىڭ ۇلدارى مەن قىزدارىن توپتاستىرعان قۇرامالاردىڭ بiرi رەتiندە ەندi.
بەيسەنبى, 10 مامىر 2012 7:02
مەن مايدانعا 1942 جىلى ارشالى اۋداندىق كوميسسارياتى ارقىلى شاقىرىلدىم. سوعىسقا دايىندىق سول كەزدەگى اقمولا قالاسىندا ءوتتى دە, كوپ كەشىكپەي-اق ءبىزدى 310-شى ديۆيزيانىڭ 261-ءشى اتقىشتار پولكىنىڭ قۇرامىندا اقمولا بەكەتىنەن باتىسقا قاراي الىپ جونەلدى. وسى تۇستا 310-شى اتقىشتار ديۆيزياسىنا ازىراق توقتالا كەتەيىن. سوعىس جىلدارىندا اقمولا وڭiرiنەن مايدانعا 63 مىڭنان استام ادام اتتاندى. ونىڭ بەر جاعىندا اقمولا قالاسى سول تۇستا جاۋىنگەرلiك بولiمدەردi قۇراستىرۋ ورتالىقتارىنىڭ بiرiنە اينالىپ, ناتيجەسىندە 1941 جىلى 310-شى اتقىشتار ديۆيزياسىن جاساقتاۋ جۇمىسى ورiستەدi. قازاقستاندىق 310-شى ديۆيزيا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ شەجiرەسiنە ءوزiنiڭ قۇرامىنا جوعارى ساپاداعى جاۋىنگەرلەر مەن كومانديرلەردi, قازاق, ورىس, ۋكراين جانە باسقا حالىقتاردىڭ ۇلدارى مەن قىزدارىن توپتاستىرعان قۇرامالاردىڭ بiرi رەتiندە ەندi.
مىنە, وسى ديۆيزيانىڭ اتقىشتار پولكىنىڭ قۇرامىندا اۋداننان, ءارى كەتسە ءوز ەلىمىزدىڭ قالالارىنان ءارى قاراي اياق اتتاپ باسپاعان باسىم لەنينگرادتان ءبىر-اق شىقتىم. لەنينگراد, ستالينگراد قالالارىن جاۋدان ازات ەتۋگە قاتىستىم. بۇل كەزدە بىزگە ازداپ دەمالىس بەردى. سودان دەرەۋ 1-ءشى ۋكراينا مايدانىنا اتتاندىق. بۇل جولعى سوعىس مايدانى مەن ءۇشىن قيىندىقتارمەن باستالدى. 1943 جىلدىڭ شىلدە ايىندا رەبالتسەۆو جەرىندە بۇيرىقتى ورىنداپ جۇرگەنىمدە, ءوزىمىزدىڭ جاۋىنگەرلەر تاستاعان بومبانىڭ ۇشقان جارىقشاعىنان سول اياعىم جارالانىپ, كيسلوۆودسك دەگەن قالاداعى گوسپيتالدە ءۇش اي جاتىپ ەمدەلدىم. سوسىن كوميسسيانىڭ شەشىمىمەن سوعىسقا جارامدىلىعىم انىقتالىپ, قايتا مايدانعا كىرىستىم. بىراق, بۇل جولى مەنى 4-ءشى گۆارديالىق تانك ارمياسىنىڭ 49-شى مەحبريگادا بولىمشەسىنە اۋىستىردى. بولىمشە سۆياتوشينو اۋىلىندا ەكەن. مەنى مينومەت ۆزۆودىنا ناۆودچيك ەتىپ تاعايىندادى. 1-ءشى ۋكراينا مايدانىنا جوعارى جاقتان دۋبنو, شەپەتوۆكا, موبوردى, وعان قوسا تەرنوپول, كامەنەتس-پودولسك قالالارىن جاۋدان بوساتۋ كەرەك دەگەن تالاپ قويىلدى. بۇل تالاپ ورىندالدى دا. ايتسە دە سول جىلدارداعى باستان ءوتكىزگەن قيىندىقتارىمىز ەستەن شىقپاستاي بوپ كەۋدەمىزدە ساقتالدى. ويتكەنى, ۋكراينانىڭ ىلعالدى اۋا رايى, قايتا-قايتا جاۋىپ ەستى شىعاراتىن جاڭبىرى مەن باتپاعى ەڭسەمىزدى ەزە تۇسسە دە, «جاۋدى جەڭۋىمىز كەرەك» دەگەن قۇدىرەتتى سەزىممەن العا لاپ قوياتىنبىز. ءايتپەسە, تانكتەردى سازدىڭ ۇستىمەن يتەرىپ ءجۇرۋ, پۋلەمەتتەردى, وق سالىنعان جاشىكتەردى ارقالاپ ءجۇرۋ, وعان قوسا بەلگە بايلاعان گرانات, سومكە, كۇرەك, قۇتى, پروتيۆوگاز, قۇرعاق تاماقتارىمىز, مىنە مۇنىڭ ءبارى اسا قيىندىق كەلتىرەتىن جاعدايلار ەدى. وسى كۇندەرى ۋكراينانىڭ سازدى باتپاعىن, جاڭبىرلى ورمانىن, جاۋ قورشاعان دەرەۆنيالارىن, كورگەن قيىندىقتارىمىزدى ەسكە تۇسىرگەندە «قالاي ءتىرى قالدىق» دەپ تاڭ قالامىن. «قىرىق جىل قىرعىن بولسا دا اجالدى ولەدى» دەگەندى وسىندايدا ايتاتىن شىعار؟
ءبىزدىڭ 4-ءشى گۆارديالىق تانك ارمياسى 1-ءشى ۋكراينا مايدانىندا دا ابىرويمەن شايقاسا ءبىلدى. جەڭىس كەڭەس وداعىنىڭ قولىنا ءوتتى. بىراق بۇل كەزدە دە جاۋدىڭ بەتى قايتپاعان ەدى. ازداعان ۇزىلىستەن سوڭ پولشا جەرىنەن ءبىر-اق شىقتىق. ءبىزدى پولياكتار قۇشاق جايا قارسى الدى دەۋگە بولادى. جاياۋلاتىپ كەلە جاتىپ شارشايمىز عوي. توقتاعان جەرلەرىمىزدە حالىق جاپاتارماعاي لاپ قويىپ, بىزبەن اڭگىمە-دۇكەن قۇرادى. ۇيلەرىنەن ءسۇت, پىسىرىلگەن كارتوپ, الماسىن, باسقا دا تاعامدارىن الىپ شىعىپ, ءبىزدى تاماقتاندىراتىن. ايەلدەرى ءبىزدىڭ, ياعني, قىزىل ارميا جاۋىنگەرلەرىنىڭ كيىمدەرىن جۋىپ بەرەتىن. پولياك اقساقالدارى ورىسشا جاقسى بىلەدى ەكەن, سولاردىڭ ارقاسىندا بۇل حالىقپەن قارىم-قاتىناسىمىز جامان بولعان جوق. لۆوۆ-ساندامارينسكايا جەرىندەگى شايقاس ءبىرجارىم ايعا سوزىلدى. سكشەلچيتسەي, پەترۋكوۆ لودز قالالارىن دا جەڭىسپەن الدىق. ءسويتىپ, العا قاراي جىلجي وتىرىپ گەرمانياعا دا جەتتىك.
ءبىزدىڭ 4-ءشى گۆارديالىق تانك ارمياسى مۇندا باسقا وزگە ارميالارمەن تۇتاسىپ, 2 جارىم ميلليون جاۋىنگەردىڭ قاتارىندا بەرليندى الۋعا دايىندالدىق. ءالى ەسىمدە, 1945 جىلدىڭ 23-ءشى ساۋىرىندە ءبىزدىڭ 35-ءشى مەحبريگادا نەمىستەردىڭ ورتالىق بايلانىسىن قولعا ءتۇسىردى. ول گيتلەردىڭ كۇللى مايدانمەن بايلانىسىپ وتىرعان ۇلكەن بايلانىس ەكەن. ءسويتىپ, گيتلەردىڭ قولى كەسىلدى دە قالدى. 25 ساۋىردە تورگاۋ ايماعىندا ءبىزدىڭ ارميا امەريكانداردىڭ ارمياسىمەن قوسىلىپ بەرليندى الۋعا ۇمتىلدىق. ءيا, بۇل جەڭىس وڭايشىلىقپەن كەلگەن جوق. سول سوعىستا قانشاما ادام قازا تاپتى, قانشاماسى جارالاندى, قانشاسى تۇتقىندا قالدى. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا جالپى الپىس ميلليون ادام قايتىس بولدى دەلىنسە, سونىڭ 27 ميلليونى كەڭەس وداعىنىڭ جاۋىنگەرلەرى بولعان ەكەن. ءتىرى قالعاندارىمىزعا ءتۇرلى اتاقتار, وردەن-مەدالدار بەرىلدى. بىراق, سونىڭ ءبارى ءبىزدىڭ «وتانىمىزدى قورعاۋىمىز كەرەك» دەگەن پاتريوتتىق سەزىمدەرىمىزدىڭ جانىندا تۇككە تۇرمايتىنىن بۇگىنگى ۇرپاق ءبىلۋى قاجەت. ءوز باسىم سوعىسقا قاتىسقان ارداگەرلەردىڭ ءبارىن قۇرمەت تۇتامىن. ال, وتاندى قورعاۋ ءۇشىن قاسىقتاي قانى قالعانشا سوعىسقان سول مارقۇمداردىڭ جاندارى ءجانناتتا بولسىن!
كاماتاي توقاباي,
قۇرمەتتى تەمىرجولشى,
استانا ستانساسى تەمىر جول تورابى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى.