سەيسەنبى, 25 جەلتوقسان 2012 7:28
ءا.نۇرشايىقوۆ قالامىنان تۋعان دۇنيەلەردىڭ تارتىمدىلىعى نەدە, قۇپياسى مەن جۇمباعى نەدە دەگەنگە كەلسەك, ءسوز جوق, ول نەنى جازۋ كەرەك, نەگە جازۋ كەرەك, قالاي جازۋ كەرەك ەكەنىن بىلەتىن قالامگەر. ادەتتە شىعارماشىلىققا باستايتىن اۋەلگى جول: ءوزىمدى كورسەتسەم, اينالاما تانىلسام دەيتىن نيەت (تەگىندە مۇنداي ۇمتىلىستى فيلوسوفتاردىڭ وزدەرى دە وڭ باعالايدى), تىرشىلىك تۇعىرىمدى بەكەمدەسەم دەيتىن پەندە بالاسىنا بوتەندىگى جوق تابيعي سەزىم. كەيىننەن بۇل سەزىم قارا باستىڭ قامىن عانا كۇيتتەيتىن,
سەيسەنبى, 25 جەلتوقسان 2012 7:28
ءا.نۇرشايىقوۆ قالامىنان تۋعان دۇنيەلەردىڭ تارتىمدىلىعى نەدە, قۇپياسى مەن جۇمباعى نەدە دەگەنگە كەلسەك, ءسوز جوق, ول نەنى جازۋ كەرەك, نەگە جازۋ كەرەك, قالاي جازۋ كەرەك ەكەنىن بىلەتىن قالامگەر. ادەتتە شىعارماشىلىققا باستايتىن اۋەلگى جول: ءوزىمدى كورسەتسەم, اينالاما تانىلسام دەيتىن نيەت (تەگىندە مۇنداي ۇمتىلىستى فيلوسوفتاردىڭ وزدەرى دە وڭ باعالايدى), تىرشىلىك تۇعىرىمدى بەكەمدەسەم دەيتىن پەندە بالاسىنا بوتەندىگى جوق تابيعي سەزىم. كەيىننەن بۇل سەزىم قارا باستىڭ قامىن عانا كۇيتتەيتىن,ء وزىڭدى تانىتۋدىڭ قۇرالىن تاڭداۋداعى تاسىرلىققا, اتاققۇمارلىققا, داڭعازالىققا ۇرىنىپ كەتپەي, ەلىڭە, جۇرتىڭا, قوعامعا پايدامدى تيگىزسەم دەيتىن ۇلكەن مۇراتقا ۇلاسسا يگى. ايتارى نە, ءومىردىڭ پارقىن وت پەن ءورتتىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ پايىمداعان جازۋشى وسى اعىسى قۋاتتى, توسپاسى مەن توقىراۋى بولماي قويماس, ايتسە دە توقتاۋى بولماۋعا ءتيىس تۋرا ارنانى تاڭدايدى. ءارى ونى ءوزىنىڭ ومىرلىك قاجەتىنە اينالدىرادى.
…ونىڭ وقىرمان قاۋىمعا ايتپاق ويى, كوكەيىندە تۇنعان تىرشىلىك سۋرەتتەرى از ەمەس-ءتىن. سونىمەن قاتار, ول ءوزىنىڭ كوكەيىندەگىسىن وقىرمانىنىڭ كوكىرەگىنە سول قالپىندا جەتكىزۋدىڭ امال-ايلاسىن, ادەبيەتتانۋ تەرمينىنە سالساق, فورماسىن تابا بىلگەن جازۋشى. ول اۋەل باستان شىندىقتان شىقپاۋدى, ويدان ەشتەڭە قوسپاۋدى ءوزىنىڭ جازۋشىلىق كرەدوسىنا اينالدىرادى. ول ءسوزدى تەرەڭ مەڭگەرگەن, كوكەيىنىڭ تۇكپىرىندەگى ويىن ءسوزدىڭ كۇشىمەن ەركىن جەتكىزە الاتىن قالامگەر.ول ءسوز ۇعاتىن قازاققا ارناپ سويلەيدى, شەشىلە دە, كوسىلە دە شەشەن سويلەيدى. ول ءوزىنىڭ تۋعان تابيعاتىمەن, تۋعان تىلىمەن, تۋعان حالقىنىڭ بولمىس-بىتىمىمەن ويلانىپ-تولعانادى, مىنا دۇنيەنى دە قازاقتارشا پارىقتايدى.دەرەكتى پروزا دەگەننىڭ وزىندە, ول سالقىن, ساليقالى سانامەن ەمەس, جۇرەك جالىنىمەن جازادى. ومىرىندە ۇشىراسقان وقيعالاردى ول جاڭا قىرىنان تانىپ, تاعىلىمدىق استارلارىن تاۋىپ, قولادان قۇيعانداي ەتىپ قاعاز بەتىنە تۇسىرەدى. ونىڭ قالامىنان تۋعان دەرەكتى تۋىندىلاردىڭ ءوزىنىڭ سوڭىرا شىپ-شىمىر ليريكالىق پروزاعا اينالىپ جۇرە بەرۋىنىڭ سىرى دا وسىندا جاتسا كەرەك. ول قاراپايىم جازادى, بىراق قارادۇرسىندىككە ۇرىنبايدى. ول تاريحتىڭ ەنشىسىنە كوشكەن كەزەڭدى ەمەس, ءارى كەتكەندە ءوزى باسىنان كەشكەن كۇنى كەشەگىنى, ءالى دە بارشامىزدىڭ سانامىزدان ءىزى سۋىپ ۇلگەرمەگەن سول ءبىر ءساتتى, كوكەيىندەگى ەمەس, كوزى كورىپ وتىرعان, جانىندا جەر باسىپ جۇرگەن كەيىپكەردى جازادى.كوزى ءتىرى ادام جايىندا جازۋدىڭ, ءارى ونىڭ قاباعىنا كىربىڭ ءتۇسىرىپ الماي, كوڭىلىنەن شىعا ءبىلۋدىڭ قانشالىقتى قيىن ەكەنى قولىنا قالام ۇستاعان جاننىڭ بارىنە ءمالىم. ەرتەڭگى كۇنى كەيىپكەرىڭنىڭ بەتىنە تۋرا قاراۋ ءۇشىن دە ەشتەڭەنى اسىرىپ الماي, ەشنارسەنى جاسىرىپ قالماي جازۋىڭ شارت. قالاي دەگەندە دە دەرەكتى پروزانىڭ قالام يەسىنە قوياتىن تالابى زور, تالعامى كىدى, تاۋقىمەتى مول. ەندەشە, ازەكەڭ ەرىنبەي-جالىقپاي ۇشتاعان قالامىنىڭ قارىمى مەن قۇداي بەرگەن دارىنىنىڭ, تۋماسىنداعى كىشىپەيىلدىلىگى, ادامعا دەگەن ىزەتتىلىگى, تابيعاتىنا بىتكەن رۋحاني تازالىعى ءارى تاۋەكەلشىلدىگى ارقاسىندا بۇل جولدان سۇرىنبەي, ابىرويمەن وتەدى.كەزىندە ازەكەڭ شىعارماشىلىعى تۋراسىندا ادەبي سىنىمىز اجەپتاۋىر شۇيلىگىپ, جازۋشىنىڭ جازعاندارى وتكىنشى, پۋبليتسيستيكالىق سارىنى باسىم, كوركەم دۇنيە ەمەس, ءبىر كۇندىك فوتوسۋرەت ءتارىزدى سولعىن, جالاڭ ناتۋراليزمگە ۇرىناتىن تۇستارى كوپ, مۇنداي دۇنيە ۋاقىت تەزىنە توتەپ بەرە المايدى دەگەندەي سارىنداعى پىكىرلەر ءبىلدىرگەنى بار. اسىرەسە, «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» رومانى توڭىرەگىندە ايتىلعان وسى تاقىلەتتەس پىكىرلەر ءبىرشاما. وسىعان بايلانىستى بەلگىلى ادەبيەت زەرتتەۋشىسى, پروفەسسور تۇرسىنبەك اعا كاكىشەۆ مىناداي وي تۇيگەن ەكەن: «الايدا ءبىر ايتا كەتەتىن جاي, ءبىزدىڭ كەي سىنشىلارىمىز روماندا سەنتيمەنتاليزم جۇرناعى بار, ماحاببات ازابى ناندىرا بەرمەيدى, وقۋشىعا وسى جاعىمەن عانا ۇناعىسى كەلەدى دەگەن قاڭقۋ ءسوزدى ايتىپ قاپ ءجۇر. ونداي ەرتەلى-كەش ايتىلعان قىسىر ويلاردى ۋاقىت پەن قالىڭ وقۋشى الەۋمەت مانسۇق ەتىپ, اياق استىنا تاستاعالى قاشان؟! وعان ءا.نۇرشايىقوۆ شىعارمالارىنىڭ ورىس, قازاق تىلدەرىندە جەلىسىن ۇزبەي كوپ تيراجبەن شىعىپ, تەز ارادا ساتىلىپ كەتەتىنى ناقتى جاۋاپ». ەگەر, جازۋشى شىعارماسىنىڭ ومىرشەڭدىگىنىڭ باستى ولشەمى – قالىڭ وقىرماننىڭ وعان دەگەن ىقىلاسىن سانايتىن بولساق, وندا ازەكەڭ شىعارماسىنىڭ مۇراتىنا جەتكەنى دەۋىمىز كەرەك.الايدا, ادەبيەتتىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنا ۇڭىلەر بولساق, بۇل ءبىزدىڭ ادەبي سىنىمىزدىڭ السىزدىگىنەن نەمەسە بالاڭدىعىنان عانا ەمەس ەكەن, تەگىندە ازەكەڭ شىعارماشىلىعىنا عانا قاتىستى احۋال ەمەس ەكەن. ءاسىلىندە, كورگەنىن (ارينە, ول مول بولسا), كوڭىلگە ءتۇيگەنىن (ارينە, ولار بيىك پاراسات تۇرعىسىنان سارالانسا), جان-دۇنيەسىمەن سەزىنگەنىن (ارينە, بۇل بيىك تالعام تۇعىرىنان تارازىلانسا), قاعاز بەتىنە تۇسىرگەن جازۋشىنىڭ شىعارماسى (ارينە, ول شىنايى شەبەرلىكپەن, لايىقتى قابىلەت-قارىمىمەن جازىلسا) ادەبي سىننىڭ قانداي باعا بەرگەنىنە قاراماستان, وقىلماي قالۋى, قالىڭ وقىرمان قاۋىممەن قاۋىشپاي قالۋى مۇمكىن ەمەس. قالاي دەسەك تە, جازۋشى ويدان وبراز جاساۋعا ارەكەتتەنگەن جوق, ەشقانداي تەوريالىق تۇجىرىمدار مەن شارتتىلىقتاردىڭ شىرماۋىنا تۇسكەن جوق. قالىپتاسقان ولشەمدەردىڭ قۇرساۋىندا دا قالعان جوق. قالا بەردى, ادەبي سىننىڭ قالاي كەسىپ-پىشەرىن دە قاپەرىنە الىپ جاتپاعان سەكىلدى. كوكىرەگىنە لىقسىپ كەلگەن وي-سەزىمدى شاشاۋىن شىعارماي, قىلاۋىن كەتىرمەي قاعاز بەتىنە تۇسىرۋگە اسىققان سىڭايلى. ونىڭ قينالماي جازاتىنى دا سەزىلەدى, مول تاجىريبە مەن جىلدار بويعى داعدى سوزدەر مەن سويلەمدەردى لەكىتىپ اكەلىپ, بىرىمەن-ءبىرىن وزدىگىنەن سىنالاپ قيۋلاستىرىپ جاتاتىن ءتۇرى بار. قىسقاسى, وقىرماندارىن ال دەگەننەن باۋراپ, ءۇيىرىپ اكەتەتىن دە ونىڭ وسىناۋ شىعارماشىلىق ەركىندىگى مە ەكەن دەگەن دە ويعا قالاسىڭ.بۇل سوزدەرىمىزگە ازەكەڭ شىعارماشىلىعىنىڭ شوقتىعى سانالاتىن «اڭىز بەن اقيقات» رومانىنىڭ بايسالدى دالەل بولا الاتىنى انىق. حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ اتاقتى ساردارى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ بولمىستى بولعانداي عانا قالپىندا سۋرەتتەۋدى قالايتىن, قيا باسقانعا كەشىرىمسىز, ماداق ايتقاندى, جالعان ءسوزدى استە جاراتپايتىن بەكزات ادام بولعانى بارشاعا بەلگىلى. سونىمەن قاتار, قول باستاعان اعامىزدىڭ ءوزىنىڭ دە قالامى قارىمدى جازۋشى (بۇعان ونىڭ قازاق جانە ورىس تىلىندە جارىق كورگەن ونداعان كىتاپتارى كۋا), جان الىپ-جان بەرىسكەن ۇرىس دالاسىنداعى جاۋىنگەردىڭ وي جۇيەسى مەن ىشكى دۇنيەسىنىڭ سىرىنا ۇڭىلگەن ۇلكەن فيلوسوف («پسيحولوگيا ۆوينى» شىعارماسى) رەتىندە كورىنگەنى دە كوپكە ءمالىم.ول كىسى تۋرالى جازىلعان, سوعىس ءجۇرىپ جاتقان كەزدىڭ وزىندە شىققان بەلگىلى پۋبليتسيست ا.كريۆيتسكيدىڭ وچەركتەرىمەن دە جانە جازۋشى ا. بەكتىڭ «ۆولوكالامسكوە شوسسە» («ارپالىس») پوۆەسىمەن دە, سونداي-اق, كەيىننەن جارىق كورگەن جەرلەسىمىز جازۋشى دميتري سنەگيننىڭ ەسسەلەرىمەن دە وقىرمان قاۋىم تالايدان بەرى تانىستى. سونىمەن قاتار, باۋكەڭمەن قاتارلاس, تانىس-ءبىلىس بولعان ادامداردىڭ كوپتەگەن ەستەلىكتەرى جانە ءباسپاسوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەرتەرەكتە, كەيىنىرەكتە ايتۋلى داتالارعا بايلانىستى العان تالاي-تالاي سۇحباتتارى جاتىر. بۇل دۇنيەلەردىڭ باتىر ءومىرىنىڭ بەلگىلى ءبىر ساتتەرىن عانا بەينەلەگەنى بەلگىلى, الايدا كەي كەزدەردە ونى قيسىنسىز ۇرت ارەكەتتەرگە بارا بەرەتىن, ەل ءىشىنىڭ «ەركە تەنتەگىنە» تەلىپ جىبەرگەن تۇستارى دا جوق ەمەس, بىراق حالقىنىڭ ءبىتىمى بولەك قاھارمانىنىڭ, زيالى, ويشىل ازاماتتىڭ, ءارى قالامى جۇيرىك جازۋشىنىڭ تۇتاس تۇلعاسىن سومداي الماعانى دا راس. ەندى بۇعان باتىر تۋرالى ەل اراسىنا تاراپ كەتكەن ەرتەگىگە بەرگىسىز نەشە ءتۇرلى اۋىزەكى اڭگىمەلەردى, كەيدە ونى ەشتەڭەمەن ەسەپتەسىپ جاتپايتىن, ەرسىلىككە بارا بەرەتىن قىڭىر دا قيامپۇرىس ادامعا, كەيدە ءتىپتى اۋىل اراسىنىڭ كادىمگى سايقىمازاق شالىنا اينالدىرىپ جىبەرەتىن «حيكايالاردى» قوسىڭىز. ورىس قالامگەرلەرىنىڭ جازعاندارىنا كەلەتىن بولساق, ولارعا مىڭ دا ءبىر راحمەت, قازاقتىڭ باتىر پەرزەنتىنىڭ ەستىلىگى مەن ەرلىگىن, ساردارلىق ورەسى مەن ازاماتتىق ورلىگىن جاقسى سۋرەتتەگەنىمەن, مەنىڭشە, ونىڭ وسى قاسيەتتەرىنىڭ ءنار الاتىن تامىرىن, ۇلتتىق تابيعاتىن اشا الماعان, سوندىقتان باتىردىڭ وزىنە ءتان «قازاقى حاراكتەرىن» كورسەتە بىلمەگەنى سەزىلەدى.باۋىرجان مومىش ۇلى توڭىرەگىندەگى مۇناردى سەيىلتۋگە, ونىڭ ءومىرىنىڭ ناقتى دەرەگى مەن دانەگىن ارشۋعا, بۇل مىندەتتىڭ قيىنعا تۇسەتىنىن بىلە تۇرا, ازەكەڭ بەل بۋادى. ءوزىنىڭ الدىندا جازىلعان شىعارمالار بار, مۇندايدا ادەتتە ەركىن كەتە المايسىڭ, داعدىلى سۇرلەۋگە ءتۇسىپ كەتۋ قاۋپى بار, ارتىق قوسۋعا, كەم قالۋعا دا حاقىڭ جوق, بۇل جەردە دەرەكتى جانر زاڭدىلىقتارى دا (پارىقتاۋ مەن پايىمداۋ) جۇمىس ىستەمەيدى, ويتكەنى ايرىقشا ايبارلى, ءارى ءسال قاتەلىگىڭدى كەشىرمەيتىن كىرپياز كەيىپكەرىڭ بار, سوندىقتان دا ەرەن مامىلەگەرلىك قابىلەت كورسەتۋىڭ قاجەت. سونىڭ ءبارىن بىلە تۇرا, ازاعاڭ وسىناۋ كۇردەلى ىسكە قۇلشىنا كىرىسەدى. ءساتى تۇسكەندە, اقىل-پاراساتى, تانىمى وزگەشە, داعدىلى قالىپقا سالۋعا كەلمەيتىن, ءارى وعان سىيمايتىن كەيىپكەرىن بەينەلەۋدىڭ ەڭ وڭتايلى نىشانىن تابادى. رومان-ديالوگ, شىنىن ايتقاندا, ەجەلدە مىسالدار, مورالدىق ەسسەلەر تۇرىندە كەزىككەنىمەن, بەرتىندە ىعىسىپ قالعان, اسىرەسە, مىناداي ۇلكەن جانردا قولدانىلماعان ءتاسىل ەدى. اسىرەسە, باۋكەڭ سىندى اقيقات پەن ادىلەتتەن قيا باسپايتىن, بويامالاۋعا, اسىرەلەۋگە جانى قاس كەيىپكەردى سۋرەتتەۋدىڭ بۇدان باسقا جولى جوقتاي كورىنەدى بۇگىن. بىرىنشىدەن, سول ۋاقىتتا باسقا تۇردە جازۋدى باۋكەڭنىڭ ءوزىنىڭ قابىلداي قويۋى دا ەكىتالاي ەكەنى داۋسىز. ەكىنشىدەن, باۋكەڭ عۇمىرى جايىندا ءدال وسى نۇرشايىقوۆ سياقتى ءوزى دە سوعىس كورگەن, وق-ءدارىنىڭ ءدامىن تاتقان جاننىڭ جازۋىنىڭ كەرەكتىگى دە داۋ تۋعىزبايتىن ءجايت. ۇشىنشىدەن, باۋكەڭ تۋرالى ءبىر ادام جازسا, دەرەكتى تۋىندىلار جازۋدا قالامى ابدەن توسەلگەن ازەكەڭنىڭ جازۋى كەرەكتىگىن, ءارى ونىڭ بۇعان تولىعىمەن مورالدىق-ادامگەرشىلىك قۇقىنىڭ بار ەكەنىن ايتقان ءلازىم.ازەكەڭ قاي تاقىرىپقا قالام تارتسا دا, ونىڭ جازعاندارىنان ويدان شىعارىلعان وقيعانى نەمەسە كەيىپكەردى ۇشىراستىرا الماسىڭىز دا راس. ول «ءومىردىڭ ءوزى قيالداعىدان قىرىق مارتە باي» دەيتىن قاعيداتتى دالەلدەپ تۇرعان ءتارىزدى. قاي تۋىندىسىن الىڭىز, سول «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» رومانىنىڭ وزىندەگى كەيىپكەرلەردىڭ ءبارى دە ومىردە بار ادامدار. تۇستاستارىنىڭ تۇتاس ءبىر شوعىرىنىڭ تولىمدى بەينەلەرىن سومداعان قالامگەر مەمۋارلارىنداعى تانىمال تۇلعالاردى ايتپاعان كۇننىڭ وزىندە, ليريكالىق پوۆەستەرىندەگى كەيىپكەرلەرىنىڭ وزدەرى جاڭا عانا جۇزدەسكەن تانىستارىڭىز سياقتى جىلىۇشىراپ تۇرادى. مايداننان جانارىنان ايىرىلىپ, زاعيپ بولىپ ورالعان ءادىلحان قۇسايىنوۆ, ەكى اياقتى بەرسە دە نامىستى بەرمەگەن حامزا اقجولوۆ, كۇندەلىكتى تىرشىلىك كۇيبەڭىمەن جۇرگەنمەن, سىرى مەن سىنىن جوعالتپايتىن نەبىر ازاماتتار ازەكەڭ تۋىندىلارىنىڭ بەتتەرىنە ءومىردىڭ وزىنەن كوشكەن سياقتى. جازۋشىنىڭ شىنايى شەبەرلىگى دە وسى تۇستا ەرەكشە كورىنەدى. وسى تۇستا توقتالا كەتۋدى قاجەتسىنەتىن ءبىر ءجايت: ونىڭ ومىردە بار كەيىپكەرلەرىنىڭ بىردە-ءبىرىنىڭ ءدارىبىمدى تىم اسىرىپ جىبەرىپسىڭ نەمەسە كەمشىنىمدى نەسىنە كوزتۇرتكى ەتتىڭ دەگەندەي وكپە نە بازىنا بىلدىرمەگەن سىڭايلى. بۇل ءجايتتىڭ ءوزى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك. البەتتە, كوزى ءتىرى ادامدار تۋرالى جازۋ – ولاردىڭ تاعدىرىنا ارالاسۋ, جەكە باسىنىڭ ىسىنە كىرىگۋ دەگەن ءسوز. بۇل ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ وزىندىك ءبىر ولشەمى ءتارىزدى اسا نازىك الەم. ابىرويى سول, ازەكەڭ ەرەكشە ادەپتى ادام, رۋحاني تازالىقتىڭ, كىسىلىكتىڭ, كىشىلىكتىڭ شەگىنەن استە اتتاماعان جازۋشى.ول جۇرەگىمەن جازعان جازۋشى. بارىنەن دە بۇرىن جاقسىلىق تۋرالى جازۋدى مۇرات تۇتقان قالامگەر. ەڭ الدىمەن اينالاداعى تىرلىكتەن ىزگىلىك ىزدەگەن سۋرەتكەر.ەندى ازەكەڭ «سەنتيمەنتاليزمى» تۋراسىنداعى كەيبىر تۇجىرىمدار تۋرالى. ءبىزدىڭ حالىق – رۋحاني دۇنيەسى كۇنى بۇگىنگە دەيىن لايلانباي, تازا قالپىندا ساقتالعان حالىق, ءدىلى مەن دىنىنە, تابيعي تۇرپاتىنا ءالى دە جەگى تۇسپەگەن جۇرت. ونىڭ رۋحاني تازالىعىنىڭ كەپىلى – ازەكەڭنىڭ جازعاندارىنا كەي رەتتەردە ءمىن بولىپ تاعىلعان دۇنيەنى تازا كۇيىندە كورگىسى, سەزىنگىسى كەلەتىن سەنتيمەنتاليزمى سەكىلدى. بۇل بەلگى (قاسيەت) اينالاداعى دۇنيەنى كەيدە قاتاڭ پراگماتيزمگە ۇلاساتىن تەك اقىل-ويدىڭ كۇشىمەن, بىلايشا ايتقاندا, «ىلگەرىلەپ كەتكەن» پارىقتاۋدان گورى جۇرەگىمەن جانە سەزىمىمەن قابىلداۋعا بەيىل (مۇنىڭ بۇگىنگى تاڭدا دامۋ ساتىسىنداعى بالاڭدىق رەتىندە باعالاناتىن كەزدەرى دە بار) ءوزىنىڭ تال بويىنداعى, تابيعاتىنداعى ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن جوعارى قوياتىن حالىققا ءتان. سوندىقتان دا ءدال بۇگىنگى تاڭدا, زاماناۋي قاتىناس قۇرالدارىنىڭ قارىشتاپ دامۋى ارقىلى ءبىزدىڭ تانىمىمىز بەن نانىمىمىزعا, دىلىمىزگە باسقا مادەنيەتتەردىڭ ىقپالى دەندەپ ارتا باستاعان قازىرگى ۋاقىتتا, ازەكەڭ سەنتيمەنتاليزمىنىڭ ماڭىزى ارتا تۇسەتىنى دە تۇسىنىكتى. تابيعات زاڭدىلىقتارىمەن سىيىسپايتىن ادامي قاتىناستار, ىزگىلىككە جات ۇعىمدار, كوزسىز كۇشتىڭ وكتەمدىگى ناسيحاتتالاتىن, كەيدە ءتىپتى زورلىق-زومبىلىق, قۋلىق پەن سۇمدىق باسقاشا تۇرعىدا باعالاناتىن مىنا جاھاندانۋ زامانىندا بۇگىنگى ۇرپاق حالقىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ساقتاپ قالا الا ما, رۋحاني دۇنيەسىنىڭ تۇنىقتىعىنان ايىرىلىپ قالماي ما؟ دۇنيەنى باسقاشا پارىقتاۋشىلاردىڭ تاراپىنان جانىنىڭ اشىقتىعى – اڭقاۋلىق, باۋىرمالدىعى – بالاڭدىق, جاتسىنباۋشىلىعى – جاسىقتىق, تاعاتتىلىعى – تابانسىزدىق رەتىندە باعالانىپ جۇرمەي مە؟ سول سياقتى بۇگىنگى ۇرپاق بابالارىنىڭ جاقسى قاسيەتتەرىمەن قاتار, ولارعا امالسىزدان جۇعىستى بولعان كەسەل-قىرسىقتاردان ارىلۋعا قابىلەتى جەتەر مە, ال وزدەرى اۋەستىك پەن ابەستىكتىڭ, شىن اسىل مەن الدامىشتىڭ, ماداق پەن مازاقتىڭ اراسىن اجىراتا الاتىن, كوزسىز ەلىكتەۋدەن كوڭىل ەلەگى مەن پاراسات سۇزگىسىنەن وتكىزە بىلەتىن بيىك دەڭگەيگە كوتەرىلە الار ما ەكەن؟ بۇگىنگى تاڭدا بۇلار الدىمىزدا تۇرعان اسا ءبىر كوكەيكەستى ءماسەلەلەر. بۇل تۇيىندەردى شەشۋگە, مەنىڭشە, ازەكەڭنىڭ شىعارماشىلىعى, بىزدەر پروفەسسيونالدىق تۇرعىدان تارازىلاعاندا, كەيبىر ولپى-سولپىسىنا قاراماستان, ويداعىداي قاتىسا الاتىنىنا, قاتىسىپ كەلە جاتقانىنا كۇمان كەلتىرۋگە بولمايتىن ءتارىزدى. ول كىسىنىڭ شىعارماشىلىعى ۇزاق ۋاقىت رۋحاني اينالىستان قالمايتىنىنا كەپىلدىك بەرەتىن دۇنيە – ونىڭ ۇلتتىق قۇندىلىققا تىكەلەي قاتىستىلىعى بولسا كەرەك.ءا.نۇرشايىقوۆ – ادالدىق, ادىلدىك, ارلىلىق, جان تازالىعى سياقتى بيىك ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردى ەتيكالىق مۇراتى تۇتقان جازۋشى. تۋىندىلارىنىڭ قالىڭ وقىرمانداردى تارتىپ تۇرۋى ونىڭ وسى پروبلەمالار توڭىرەگىندەگى تولعانىستارىنان تۋىنداپ جاتاتىن ءتارىزدى. بۇل ارادا وسىنىڭ ءبارى دە جازۋشىنىڭ جەكە باسىنىڭ قاسيەتتەرىمەن, ونىڭ ءوزىنىڭ ومىرىمەن, بولمىستى پارىقتاۋداعى ۇعىم-تۇسىنىگىمەن ۇشتاسىپ كەتەتىنى اڭعارىلادى. ول وقىرمانىن ويدان شىعارىلعان وقيعالارمەن الداۋسىراتپايدى, قۇرعاق ۋاعىز ايتىپ تا جاتپايدى. دۇنيەنى ءوزى قالاي قابىلداسا, ومىردە ءوزى قانداي قاعيداتتارعا جۇگىنسە, ءدال سولاردى وقىرماندارىنا تازا قالپىندا جەتكىزە بىلەدى. وقىرمان دا ءوز كەزەگىندە ادال كوڭىلمەن, اق نيەتپەن جازىلعان تۋىندىلاردى تۇشىنا قابىلدايدى, ءارى اۆتوردىڭ مورالدىق بەينەسىنىڭ ءوز ايتقاندارىنا ساي كەلەتىنىن قاپىسىز سەزىنەدى, ءسويتىپ اۆتور مەن وقىرمان اراسىندا تەرەڭ سەنىمگە نەگىزدەلگەن ەكى جاقتى قارىم-قاتىناس ورنايدى.ازەكەڭنىڭ ادام بالاسىنىڭ بويىنداعى ەڭ اسىل سەزىم – ماحاببات تاقىرىبىنا ىزەرلەي قالام تارتقان جازۋشى ەكەنى ءمالىم. مىناعان نازار اۋدارىڭىز: «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار», «ماحاببات جىرى», «ءماڭگىلىك ماحاببات جىرى»… سونداي-اق ونىڭ كوپتەگەن شىعارمالارىنىڭ اۋەلدە جەكەلەي شىققاندا, ماحاببات سوزىمەن اتالعانى, كەيىننەن ءبىر كىتاپقا توپتاستىرىلعاندا عانا قايتالاي بەرمەۋدىڭ قامىمەن باسقاشا اتالىپ كەتكەنى بەلگىلى. ونىڭ تۋىندىلارىمەن جاقىنىراق, تولىعىراق تانىس ادامداردىڭ كوپشىلىگى بۇعان جاقسى قانىق. ء(بىر عانا مىسال, ونىڭ «بوتاگوزى» العاشىندا «العاشقى ماحاببات تۋرالى جىر» اتالعان ەكەن). قالاي اتالسا دا ءبارىبىر, ول كىسىنىڭ قايسىبىر شىعارماسىن الساڭىز دا, وزەگىنە ادامدى تۇلەتەتىن, ومىردە العا جەتەلەيتىن, نەبىر قيىن دا قىزىقتى قادامدارعا باستايتىن قايشىلىعى قات-قابات وسىناۋ كۇردەلى سەزىم ورىلەدى. ازەكەڭ وعان ساۋلەلى ومىرشەڭ قىرىنان كوز سالادى.ەندىگى جەردە ازەكەڭنىڭ وسى تاقىرىپقا ىنتىزار بولۋىنىڭ, وعان ەرەكشە دەن قويۋىنىڭ, ءارى ونى ىزەرلەي يگەرۋىنىڭ ايتپاي كەتۋگە بولمايتىن تاعى دا ءبىر سىرى بار ءتارىزدى. بويىنا ىزگى مىنەز-ق ۇلىق دارىتىپ, ساناسى مەن جۇرەگىنە تەگەۋرىندى تۋىندىگەرلىك قۋات دارىتقان, مىڭداعان وقىرمانداردىڭ ىستىق ءىلتيپاتىنا بولەگەن ءتاڭىرى مەن تاعدىر وسى ءۇيىپ-توگىپ بەرگەندەرىنىڭ ۇستىنە ازاعاڭا پەرىشتەدەي تازا جاننىڭ كىرشىكسىز ماحابباتىن سىيلادى. ءبىز بۇگىن قازاق ادەبيەتىنىڭ وزىندىك ءۇنى بار ۇلكەن جازۋشىسى تۋرالى وي كەشكەندە, ونىڭ تىنىسىنىڭ بارىنشا اشىلۋىنا, مورالدىق-ادامگەرشىلىك پايىمدارىنىڭ تۇزىلۋىنە ءنار بەرگەن, ءونىمدى جۇمىس ىستەپ, وندىرتە جازۋىنا تىكەلەي جاعداي تۋعىزعان حاليما انامىز ەكەنىن ەرەكشە ەسكە الۋىمىز كەرەك. قازاقتىڭ جۇزىنەن يمانى توگىلىپ تۇرعان دەيتىن تەڭەۋى تىكەلەي وسى كىسىگە ارناپ ايتىلعان سياقتى. بويىنان ايرىقشا ءبىر شۋاق ەسىپ تۇراتىن وسى كىسى نۇرشايىقوۆ شاڭىراعىنىڭ كيەسى, قۇتى بولدى.ازەكەڭنىڭ ءوزى: «ول مەنىڭ … ءارى رەداكتورىم, ءارى كوررەكتورىم, ءارى اقىلشىم, ءارى قوسالقى اۆتورىم, ءارى حاتشىم, ءارى كۋرەرىم بولدى», دەپ جازعان ەكەن. ەندىگى جەردە بۇعان مەن ول كىسى ازاعاڭنىڭ سىرت سيپاتىن قالىپتاستىرۋشى, بۇگىنگى كۇننىڭ تىلىمەن ايتقاندا, «يميدجمەيكەرى» بولعانىن قوسار ەدىم. ازەكەڭمەن جولىعىسىپ جۇرگەن ادامدار ونىڭ ءاردايىم «ينە-جىپتەن جاڭا عانا شىققانداي» تازا, ماۋسىمىنا, كۇن رايىنا قاراي, ەرەكشە تالعاممەن, جاراسىمدى, قونىمدى كيىنىپ جۇرەتىنىن اڭداعان بولۋى كەرەك. سونىمەن قاتار, ونىڭ ايتار ءسوزى مەن ىشەر اسىنا دەيىن الدىن الا سايلانىپ قويىلاتىن ءتارىزدى. مەنىڭ ويىمشا, ازەكەڭ ۇستىندەگى كيىمدەرى بىلاي تۇرسىن, دۇكەندەگى نان باعاسىن بىلمەي كەتكەن سەكىلدى. مۇنىڭ ءبارى دە حاليما انامىزدىڭ مىندەتىنە جاتاتىن ءارى تىكەلەي قامقورلىعى مەن قاراۋىنداعى, ءارى ازەكەڭدى ءبىر ساتكە دە الاڭداتۋعا ءتيىس ەمەس, «ۇساق-تۇيەك» ماسەلەلەر ەدى.ازاعاڭ جۇرەگىنىڭ رۋحاني قىزۋى كۇشتى بولعانىمەن, تازا فيزيولوگيالىق تۇرعىدا, كوپ سالماق تۇسكەنىنەن, ءسىرا, اقاۋلى بولعانى دا, ارالاس-قۇرالاس دوس-جاراندارىنا جاقسى ءمالىم. ول كىسىنىڭ تالاي مارتە ينفاركت الىپ, كۇزەتكە ىلىنگەن كەزدەرىنىڭ بولعانىنان دا حاباردارمىز. بۇل تۇستا شىعىس حالىقتارىندا, ونىڭ ىشىندە ءوزىمىزدىڭ جۇرتتا دا سىرقات ادامنىڭ اۋىرتپالىعىن ارقالاۋعا جاقىن ادامداردىڭ ءبىرىنىڭ مويىنسۇنىپ, جاراتقانعا تىلەك ارنايتىن ءداستۇرلەرىنىڭ بولعانى دا بەلگىلى. ەزوتەريكالىق پايىم كەڭىنەن تارالىپ, ادامداردىڭ تانىمى مەن نانىمىنا ىقپالى كۇشەيىپ كەلە جاتقان قازىرگى كەزەڭدە مۇنداي ۇعىم كادىمگىدەي تۇتاس ءبىر كونتسەپتسيا تۇزەتىن قۇبىلىسقا اينالىپ بارادى. وسىندايدا ابزال انا, ادال جار جازۋشى اعامىزدىڭ ومىرىنە اراشا ءتۇسىپ, وعان وزىنە «ءماڭگىلىك ماحاببات جىرى» سىندى ەسكەرتكىش تۇرعىزۋىنا, ءسويتىپ, ازەكەڭنىڭ مىنا جارىق دۇنيەدە لايىقتى مۇرا قالدىرۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ, ءوز ءومىرىن سول ىزگى نيەتىنىڭ ساداعاسى ەتتى مە ەكەن دەگەندەي جەر باسىپ جۇرگەن پەندەنىڭ پايىمىنا كوپ جۋىقتاي بەرمەيتىن توسىنداۋ تىلسىم وي كەلەدى.تاڭداعان تاقىرىبىنىڭ ءومىردىڭ وزىنەن تۋىنداۋى مەن كوكەيكەستىلىگى, دەرەكتىلىگى جانە زامانا اعىمىمەن ۇندەستىگى, وقىرمان ۇعىمىنا جاقىندىعى مەن جان سارايىنا جەتىمدىلىگى, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ۇلىق تۇتۋى مەن تاريحي قىرلارىن قاراپايىم تىلمەن ورنەكتەي ءبىلۋى, البەتتە, ءا.نۇرشايىقوۆ تۋىندىلارىنىڭ ۇزاق جاساۋىنا جاقسى العىشارتتار بولارى ءسوزسىز.
كەڭەس يۋسۋپ.