سەيسەنبى, 16 قازان 2012 7:45
تاياۋ كۇندەرى قۇقىق, ونىڭ فيلوسوفياسى مەن تاريحى سالالارىنىڭ كلاسسيگى, كەمەڭگەر عالىم, ۇلتىمىزدىڭ ءبىرتۋار تۇلعاسى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى سالىق اعا زيمانوۆتىڭ ومىردەن قايتقانىنا جىل تولادى.
ساكەڭ «ەرەۋلى اتقا ەر سالماي, ەگەۋلى نايزا قولعا الماي, ەرلەردىڭ ءىسى بىتە مە», دەپ ءجۇرىپ ومىردەن وتكەن ماحامبەت پەن يساتايداي, قازاقتىڭ ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەسكەن الاشوردا ارداقتىلارى حالەل جانە جاھانشا دوسمۇقامبەتوۆ سەكىلدى ازاماتتار تۋعان جايىقتىڭ جاعاسىندا دۇنيەگە كەلگەن قىران قانات تۇلعا. ونىڭ ءومىر تاريحى, اعىسى ايىزىڭدى قاندىرعان, جاعاسى مەن ساعاسىن مەكەندەگەن تۋراشىل, قاي كەزدە دە ادىلدىكتى ايتقان قازاق بالاسى – جايىق وزەنى مەن اتىراۋداي ايبىندى دەسەم, ەش اسىرىپ ايتقاندىق ەمەس.
سەيسەنبى, 16 قازان 2012 7:45
تاياۋ كۇندەرى قۇقىق, ونىڭ فيلوسوفياسى مەن تاريحى سالالارىنىڭ كلاسسيگى, كەمەڭگەر عالىم, ۇلتىمىزدىڭ ءبىرتۋار تۇلعاسى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى سالىق اعا زيمانوۆتىڭ ومىردەن قايتقانىنا جىل تولادى.
ساكەڭ «ەرەۋلى اتقا ەر سالماي, ەگەۋلى نايزا قولعا الماي, ەرلەردىڭ ءىسى بىتە مە», دەپ ءجۇرىپ ومىردەن وتكەن ماحامبەت پەن يساتايداي, قازاقتىڭ ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەسكەن الاشوردا ارداقتىلارى حالەل جانە جاھانشا دوسمۇقامبەتوۆ سەكىلدى ازاماتتار تۋعان جايىقتىڭ جاعاسىندا دۇنيەگە كەلگەن قىران قانات تۇلعا. ونىڭ ءومىر تاريحى, اعىسى ايىزىڭدى قاندىرعان, جاعاسى مەن ساعاسىن مەكەندەگەن تۋراشىل, قاي كەزدە دە ادىلدىكتى ايتقان قازاق بالاسى – جايىق وزەنى مەن اتىراۋداي ايبىندى دەسەم, ەش اسىرىپ ايتقاندىق ەمەس.
سالىق اعا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ بارلىق اۋىرتپالىعىن باستان كەشتى. سوندا كورسەتكەن ەرلىكتەرى ءۇشىن «قىزىل جۇلدىز» جانە 1-دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەندەرىمەن, بىرنەشە مەدالدارمەن ماراپاتتالدى.
پايىم-پاراساتى بولەك ءساكەڭ 1946 جىلى بۇكىلوداقتىق زاڭ ينستيتۋتىنىڭ قازان قالاسىنداعى فيليالىنا سىرتتاي وقۋعا ءتۇسىپ, ونى ويداعىداي ءبىتىرەدى. قىزمەت جولىن پروكۋراتۋرا ورگاندارىندا باستاعان ازامات كەيىن كوپ جىلدار بويى رەسپۋبليكامىزدىڭ زاڭ عىلىمى مەن ءبىلىمىنىڭ ءورىستەۋىنە ءوزىنىڭ ولشەۋسىز ۇلەسىن قوستى. پروكۋراتۋرا ورگاندارىنداعى جىلدار مايدانگەر اعامىزدى شىمىر ەتىپ شىنىقتىرىپ, بولاتتاي شىڭدادى. اسىرەسە, وسى سالاداعى زاڭدىلىقتىڭ ۇستەمدىك قۇرۋىنا ول بەلسەنە اتسالىستى. قارىم-قابىلەتى سىنعا تۇسكەن سول كەزەڭىن ەسكە العاندا سالىق اعا زيمانوۆ: «پروكۋراتۋرانىڭ جۇمىسى مەن ءۇشىن قىزىقتى دا تارتىمدى بولدى. قىلمىستى تەرگەۋمەن بايلانىستى وقيعالاردىڭ كۇردەلى شيەلەنىستەرىن شەشۋ, مەكەمەلەردىڭ قۇجاتتارىنا پروكۋرورلىق تەرگەۋ جۇرگىزۋ, بۇنداي جايتتارعا بايلانىستى ادامداردىڭ كوزقاراسىن باقىلاۋ, ولاردىڭ كەيدە مۇڭدى, كەيدە نەمقۇرايلى, سەلسوق ءجۇزىن كورۋ مەنى ءادىل جانە حالىققا جاقىن بولۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ءتۇسىنۋىمە ىقپال ەتتى», دەگەنى بار ەدى.
اتىراۋ وبلىستىق پروكۋراتۋراسىنىڭ تەرگەۋشىسى قىزمەتىنەن سالىق اعا زيمانوۆ 1947 جىلدىڭ كۇزىندە سول تۇستاعى رەسپۋبليكا پروكۋرورى رۋميانتسەۆتىڭ شاقىرۋىمەن الماتىعا كەلىپ, وتە ماڭىزدى ىستەر بويىنشا تەرگەۋشى قىزمەتىنە ورنالاسادى. ەلىمىزدىڭ ورتالىق ورگانىنداعى جۇمىسى اعامىزدىڭ زاڭگەر رەتىندە قالىپتاسىپ, تانىلۋىنا ۇلكەن ىقپال ەتىپ, ونىڭ زاڭدىلىقتى نىعايتۋ جولىنداعى وزىندىك كوزقاراسىن قالىپتاستىردى.
سالىق زيمانوۆتىڭ قازاقتىڭ ءداستۇرلى قۇقىعىن شاڭ باسقان تاريحتىڭ تەرەڭ قويناۋىنان الىپ شىعىپ قايتا جاڭعىرتۋداعى, ونى جان-جاقتى زەرتتەپ, زەردەلەپ تيىستى باعاسىن بەرۋدەگى ورنى ەرەكشە. ءوز ەڭبەكتەرىندە عۇلاما عالىم ادەت-عۇرىپقا نەگىزدەلگەن ءداستۇرلى قۇقىقتىڭ جانە ادىلدىك پەن اقيقاتتىڭ ايقىن كورىنىسى بولىپ تابىلاتىن بيلەر سوتىنىڭ قازاق دالاسىنداعى الار ورنى تۋرالى وي قوزعاپ, ءبىر جۇيەگە ءتۇسىرىپ, عىلىم الەمىندە تياناقتاپ, ۇلتىمىزدىڭ وزىنە ءتان قۇقىقتىق مادەنيەتىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن تايعا تاڭبا باسقانداي دايەكتەپ بەردى.
ءيا, تاريح ساحناسىنان وشۋگە جاقىن قالعان كوپتەگەن اسىل مۇرالارىمىزبەن قايتا قاۋىشۋىمىزعا وسىلايشا سەبەپكەر بولا بىلگەن سالىق اعا, ۇلتتىق رۋحانياتىمىزداعى اسىل قازىنالارىمىزدى قايتا ءتىرىلتىپ اينالىمعا قوستى. ەل ەرتەڭىن, ۇلت بولاشاعىن كوش ىلگەرى بولجاعان زيالى بۇل ىسكە كەڭەس زامانىندا-اق كىرىسىپ كەتكەن بولاتىن. ول كەز كەلگەن ۇلتتىق نىشانى بار تاقىرىپتاعى ەڭبەكتىڭ اۆتورىن ستاليندىك تەرروردىڭ قۇربانىنا اينالدىرعان زاماندا قايمىعىپ قالماي 1950 جىلى كسرو عىلىم اكادەميياسىنداعى مەملەكەت ءجانە قۇقىق ينستيتۋتىنىڭ اسپيرانتۋراسىن بىتىرە سالىسىمەن «وبششەستۆەننو-پوليتيچەسكي ستروي بۋكەەۆسكوي وردى (1801-47 گگ.)» تاقىرىبىندا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعايدى. ول زاماندا بوكەي حاندىعى تۋرالى ءسوز قوزعاۋ كەڭەس وكىمەتىنىڭ رەسمي ساياساتىنا قايشى بولاتىن. بىراق اتالمىش عىلىمي ەڭبەكتە سالىق اعا زيمانوۆ بىردە توتەسىنەن, بىردە جاناما تۇردە بوكەي حاندىعىنىڭ تاريحتاعى ورنىنا ناقتى باعاسىن بەرە ءبىلدى. بۇل ءبىلىمدىنىڭ عانا قولىنان كەلەر, ەرلىككە پارا-پار ەڭبەك ەدى.
سالىق اعانىڭ وسىنداي باتىل قادامى 1991 جىلى 17 جەلتوقساندا الماتىداعى ورتالىق الاڭدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى جاريالانۋىنا ارنالعان جيىنداعى سان مىڭداعان ادامنىڭ الدىندا ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ تاراپىنان اتالىپ ءوتىپ, قولداۋ تاپتى. سول جيىندا ەلباسى: «دەربەس مەملەكەت قۇرۋ – قازاق حالقىنىڭ عاسىرلار بويى اڭساعان ارمانى ەدى. مىنە, ەندى سول كۇنگە دە جەتتىك. قۋانىشىمىز ۇزاعىنان بولسىن, ارداقتى اعايىن! تاۋەلسىزدىك تابالدىرىعىندا تۇرعان وسى جان تەبىرەنتەر ساتتە قازاق ەلىنىڭ ەركىندىگى, بوستاندىعى جولىندا باس تىككەن ازاماتتاردىڭ, سولاردىڭ قاتارىندا بۇل كۇنگە جەتە الماي, تۋعان قازاقستاننىڭ ەگەمەندى ەل, تاۋەلسىز مەملەكەت بولعانىن كورە الماي ومىردەن وتكەن جەلتوقسان قۇرباندارىنىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتىپ, ەسكە الۋدى پارىز سانايمىن. تاۋەلسىزدىكتىڭ ءبىزدىڭ بارىمىزگە ارتارى مول. ەندى ەڭسەلى ەل بولۋدىڭ جولىنا شىنداپ ءتۇسۋىمىز كەرەك», – دەپ تولقي سويلەگەن بولاتىن.
سالىق اعا زيمانوۆ 1986 جىلعى جەلتوقساندا كەڭەس ءبيلىگىنىڭ رەسپۋبليكا باسشىسى د.ا.قوناەۆتى اۋىستىرۋداعى كەلەڭسىز ساياساتىنا قارسى كوتەرىلگەن جاستاردى «ۇلتشىل» دەپ ايىپتاعان رەسمي بيلىكتىڭ ءتۇيسىكسىز تۇيىنىنە ءوز قارسىلىعىن العاشقىلاردىڭ قاتارىندا اشىق بىلدىرگەن ازاماتتاردىڭ ءبىرى بولعانىن كەيىنگى ۇرپاق ەسىنە سالىپ وتىرۋىمىز كەرەك. 1987 جىلدىڭ باسىندا, عالىمدار ۇيىندە گ.كولبين قاتىسۋىمەن وتكەن يدەولوگيا ماسەلەسىنە ارنالعان ۇلكەن باسقوسۋدا ول بۇكىل حالىقتى ۇلتشىل دەپ قارالاۋ كوممۋنيستىك پارتيا باسشىلىعىنىڭ دارمەنسىزدىگىن ءبىلدىرەتىنىن, حالىقتار بىرلىگىنىڭ اراسىنا قاعىلعان قاۋىپتى سىنا ەكەنىن اشىق ايتۋى سوزىمىزگە دالەل.
سالىق اعانىڭ ۇلتتىق قۇقىقتىق مادەنيەتىمىزدىڭ عىلىمي نەگىزىن قالاپ, ونىڭ شىنايى تابيعاتىن اشقانىن ىرگەلى ەڭبەكتەرىنەن كورۋگە بولادى. سول زەرتتەۋلەردىڭ بىرەگەيلەرى: «يستوريا گوسۋدارستۆا ي پراۆا سوۆەتسكوگو كازاحستانا», «سوستويانيە ي زاداچي رازرابوتكي پروبلەم وبىچنوگو پراۆا كازاحوۆ», «روسسيا ي بۋكەەۆسكوە حانستۆو», «و پوليتيچەسكوم ستروە بۋكەەۆسكوي وردى», «پوليتيچەسكيە ۆزگليادى چ. ۆاليحانوۆا», «وبششايا تەوريا پراۆا ي ەە مەستو ۆ كۋرسە تەوري گوسۋدارستۆا ي پراۆا», «تەورەتيچەسكيە ۆوپروسى سوۆەتسكوگو ناتسيونالنو-گوسۋدارستۆەننوگو ۋسترويستۆا» ءجانە باسقالارى.
سالىق اعا ۇلت رۋحانياتىنا, قۇقىق سالاسىنا قاتىستى قۇندىلىقتاردى زەردەسىنەن وتكىزىپ قازاق, ورىس, تۇرىك, اعىلشىن تىلدەرىندە «قازاقتىڭ اتا زاڭدارى: قۇجاتتار, دەرەكتەر جانە زەرتتەۋلەر», «درەۆني مير پراۆا كازاحوۆ. ماتەريالى, دوكۋمەنتى ي يسسلەدوۆانيا» اتتى 10 تومدىق ەڭبەك شىعاردى. بۇل دا ولشەۋسىز ءىس, ورەلى بيىك جۇمىس ەدى.
قازاقستان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىن قانىش ساتباەۆ باسقارعان كەزدە سالىق زيمانوۆ ۇلى تۇلعامەن بىرگە عىلىمنىڭ ءورىسىن كەڭەيتىپ, بەدەلىن بيىكتەتۋگە ءوز ۇلەسىن مولىنان قوستى. ونىڭ كونەكوز عىلىم وكىلدەرى س.فۋكس پەن ت.كۇلتەلەەۆتىڭ ءۇردىستەرىن جالعاستىرىپ, قازاقتىڭ ءداستۇرلى قۇقىعىن, بيلەر ينستيتۋتىن زەرتتەۋى, بولاشاعى بۇلىڭعىرلانىپ بارا جاتقان كەڭەس زامانىنىڭ تاريحىن ىسىرا تۇرىپ حالقىمىزدىڭ, ەل-جۇرتىمىزدىڭ وي-سانا جاۋھارلارىنىڭ ساقتالۋىنا ءدىڭگەك بولعان تامىرى تەرەڭ ءبايتەرەگىنە بەت بۇرۋى, ارينە, ەرلىك پەن قاجىرلىلىقتى تالاپ ەتتى. عالىمنىڭ بۇل قادامى دا ءوز جەمىسىن بەردى.
وي ولشەمى بيىك, بايلام-پايىمى ەرەن سالىق اعانى عىلىمي ورتا ەرتە تانىپ ءبىلدى. ەڭ الدىمەن قانىش ساتباەۆ قولدادى. زاڭ سالاسىنداعى تۇڭعىش اكادەميك بولۋىنا جول اشتى. ونىڭ جانىندا ارقاشاندا تىلەكتەس ءىنىلەرى, شاكىرتتەرى, ۇزەڭگىلەس-ءارىپتەستەرى ماناش قوزىباەۆ, سۇلتان سارتاەۆ, ءابدۋالي ەرەنوۆ, جابايحان ءابدىلدين, عايرات ساپارعاليەۆ بولدى. سالىق زيمانوۆتىڭ قازاق ەلى تاۋەلسىزدىگىن العان العاشقى جىلدارداعى سابىرلى دا ساليقالى ەڭبەگى حالقىنا, ەلىنە, جەرىنە, ۇلتىنا ۇيىتقىلىق قىزمەت اتقارۋعا ارنالدى.
ول عىلىم اكادەمياسىنداعى بۇكىل ءومىرىن ارناعان جۇمىسىن ەلدىك تۋى قولعا تيگەن سىن ساعاتتا تالاسى مەن داۋى جەتىپ ارتىلاتىن دەپۋتاتتىققا اۋىستىردى. ون ەكىنشى جانە ون ءۇشىنشى شاقىرىلىمداعى جوعارعى كەڭەستە حالىق قالاۋلىسى رەتىندە ەلىمىزدىڭ ەل بولىپ قالىپتاسۋىنا ءوزىنىڭ زور ۇلەسىن قوستى. جوعارعى كەڭەستە كوميتەت توراعاسى, كونستيتۋتسيا جوباسى بويىنشا كوميسسيانىڭ مۇشەسى رەتىندە ەڭبەك ەتتى. 1990 جىلعى 25 قازانداعى قازاق كسر-ءىنىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسياسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭى, ءتىل, ازاماتتىق تۋرالى زاڭدار جانە وزگە دە مەملەكەتتىلىك پەن تاۋەلسىزدىكتىڭ باستاۋى بولعان اكتىلەردىڭ قابىلدانۋىنا تاباندى كۇش-جىگەرىن جۇمسادى. شىنى كەرەك, سول كەزدەگى ساكەڭ سياقتى ازاماتتاردىڭ ەلدىك ىستەگى كۇش-قايراتى ەرلىك دەسە جاراسادى. مەملەكەت تاۋەلسىزدىگىن جاريالاي وتىرىپ, جوعارعى كەڭەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «ء…وز اۋماعىندا بيلىك جۇرگىزەتىن, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن ءوز ەركىمەن ايقىندايتىن جانە دە بارلىق ەلدەرمەن قارىم-قاتىناسىن حالىقارالىق قۇقىق پرينتسيپىندە ءجۇزەگە اسىراتىن», ونىڭ «…تاۋەلسىز, دەموكراتيالىق جانە قۇقىقتىق مەملەكەت» ەكەنىن الاقانداعىداي انىق كورسەتكەن بولاتىن. بۇل ىستە سالىق اعانىڭ ءىزى سايراپ جاتىر.
عۇلاما عالىم, ارلى ازامات تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قوعامدا ورىن العان مەملەكەتتىكتىڭ كونستيتۋتسيالىق نەگىزدەرىن شايقالتۋعا ارەكەتتەنگەن جات پيعىلدارعا ءدالەل دايەگىمەن سوققى بەرىپ وتىردى. شوۆينيستىك پيعىلداعى جوعارعى كەڭەستىڭ كەيبىر دەپۋتاتتارىنىڭ ارانداتۋشىلىقتان تۇراتىن, كەيدە استىرتىن, كەيدە اشىق ايتقان جىمىسقى پىكىرلەرىنىڭ استارىن اشكەرەلەپ, بۇل ءالى دە بولسا بۋىنى قاتپاعان جاس مەملەكەتتىڭ بولاشاعى ءۇشىن قاۋىپتى ەكەنىن اشىپ كورسەتە الدى. مىسالى, زاڭگەر ولار ۇسىنعان «قوس ازاماتتىقتىڭ» جۇرتىمىز ءۇشىن زاردابى وراسان, مۇنداي جاعداي قازاق مەملەكەتىن ءتۇپتىڭ-تۇبىندە ايىقپاس اۋىر دەرتكە دۋشار ەتەدى, دەدى.
سالىق اعانىڭ قابىرعاسى قايىسىپ, ءجيى كوتەرگەن ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قوعامداعى ورنى ەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 15 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا ءسويلەگەن سوزىندە ول: مەملەكەتتىك ءتىلدى – قازاق ءتىلىن بارلىق تۇرعىندار, اسىرەسە حالىققا قىزمەت كورسەتۋشىلەر ءبىلۋى ءتيىس, بۇل ءبىرىنشى كەزەكتەگى باعدارلامالىق ءىس, – دەي كەلە – ونى شەشۋ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مىندەتتەن دە اۋىر, – دەپ اتاپ ءوتىپ ەدى.
ايتۋلى اكادەميكتىڭ عىلىمي, شىعارماشىلىق جەتىستىكتەرى الىس-جاقىن شەتەلدەردە دە بەلگىلى. 2008 جىلى سالىق زيمانوۆتىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن ۇيىمداستىرىلعان بيلەر سوتىنا ارنالعان عىلىمي-ءتاجىريبەلىك كونفەرەنتسياعا جاپونيا, قىتاي, موڭعوليا, تۇركيا, رەسەي فەدەراتسياسى, وزگە دە ەلدەردەن اتتارى بەلگىلى عالىمداردىڭ جينالۋى ونىڭ حالىقارالىق عىلىمي ورتاداعى بيىك بەدەلىن كورسەتتى. بۇل كونفەرەنتسيادا بيلەر سوتى جان-جاقتى ءسوز بولىپ, ونىڭ تىم تەرەڭنەن باستالاتىن تاريحي-ءمادەني قۇندىلىعى, بيلەردىڭ مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بارلىق تۇرلەرىن اتقارۋعا قوسقان ۇلەسى ايتىلعان بولاتىن.
سالىق زيمانوۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇقىق جۇيەسىنىڭ قالىپتاسىپ, زاڭناماسىنىڭ بەكىتىلىپ, تۇراقتانۋىنا دا ۇلەسىن قوستى. ەلىمىزدە كونستيتۋتسيوناليزمنىڭ باياندى بولىپ بەكۋىندەگى عالىمنىڭ ەڭبەگى تۋرالى ءوز الدىنا اڭگىمە-دۇكەن قۇرۋعا بولادى. زاڭدىلىق پەن ادىلدىك ءومىرىنىڭ باستى قاعيداسىنا اينالعان عالىم بۇكىلحالىقتىق داۋىس بەرۋ ءناتيجەسىندە قابىلدانعان اتا زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن تارماق, تاراۋىنا دەيىن سارالاپ ايتىپ, كوزىڭدى جەتكىزۋى, كوڭىلىڭدى قاندىرۋى, ونىڭ ىسكە اسۋىنا تيگىزگەن قولقابىسى بۇگىن بارىمىزگە دە ساباق بولىپ وتىر.
سالىق اعامىز ساراپشى رەتىندە كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىقتى نىعايتۋعا بايلانىستى ءىس ءجۇرگىزۋلەرىنە دە قاتىسىپ تۇردى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە كەلىپ تۇسكەن ونداعان وتىنىشتەر بويىنشا بەرگەن عىلىمي-تەوريالىق جانە پراكتيكالىق جاعىنان جان-جاقتى, تەرەڭ جانە كولەمدى تاڭداۋلارى, كەڭەس قابىلداعان تۇپكىلىكتى شەشىمدەردىڭ وزەگىنە اينالىپ قانا قويماي, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ تۇپكىلىكتى وي قورىتىندىلاۋىنا ىقپال ەتىپ وتىردى.
عالىم اعا ءوز ساراپتامالارىندا ارقاشان ادام, ونىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ەڭ ۇستەم كاتەگوريا رەتىندە العا شىعاردى. اتاپ ايتساق, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ 2008 جىلعى 27 اقپانداعى №2 نورماتيۆتىك قاۋلىسىمەن قاپشاعاي قالالىق سوتىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا قىلمىستىق كودەكستىڭ 361-بابىنىڭ كونتيتۋتسيالىلىعىن تەكسەرۋ بارىسىندا عۇلاما زاڭگەر بەرگەن ساراپتاما ءوزىنىڭ تەرەڭدىگى, جان-جاقتىلىعى, عىلىمي-پراكتيكالىق نەگىزدىلىگىمەن ەرەكشەلەنىپ, زاڭنىڭ نورمالارىن كونستيتۋتسياعا سايكەس ەمەس دەپ تانۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. وندا قىلمىستىق كودەكستىڭ 361-بابى بويىنشا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ مەكەمەسىندە ۇستالىپ وتىرعان ادامداردىڭ ءوز دەنەلەرىنە زاقىم كەلتىرگەنى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپقا تارتۋ قاراستىرىلعان بولاتىن.
سالىق زيمان ۇلىنىڭ قازاق حالقى ءۇشىن, ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن اتقارعان قىزمەتى شەكسىز. اسىل اعانىڭ ارتىندا قالعان مۇراعاتىن جۇيەلەپ, زەردەلەپ, كوزى تىرىسىندە قول جەتكىزە الماي كەتكەن باستامالارىن ودان ءارى جالعاستىرىپ, اياعىنا دەيىن اپارۋ ارتتا قالعان ۇرپاقتارىنىڭ, ءشاكىرتتەرىنىڭ, ۇزەڭگىلەس جۇرگەن ازاماتتاردىڭ بورىشى, مىندەتى دەپ ويلايمىن.
اكادەميك سالىق زيمانوۆ 2010 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ اتىنا جازعان حاتىندا: قازاقتىڭ بيلەر سوتىن ەۋرازيالىق كوشپەلى وركەنيەتتىڭ فەنومەنى, – دەي كەلە, تاريحي قۇقىقتىق عىلىمنىڭ الداعى ونجىلدىعى ءۇشىن بۇل ەڭ پەرسپەكتيۆتى باعىت, دەپ اتاپ كەتىپتى. سونىمەن قاتار, عۇلاما عالىم 2019 جىلعا دەيىنگى ارالىقتا اتقارىلۋعا ءتيىس بىرنەشە تاقىرىپ بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدى دە ۇسىنعانى بەلگىلى. وندا ۇلتىمىزدىڭ وتكەنى بۇگىنىمەن ۇشتاستىرىلادى. اسىرەسە, زاڭناما مەن قۇقىق پراكتيكاسىن ەرەكشە اتاپ وتەدى. سولاردىڭ قاتارىندا اكادەميك: «قازاقتاردىڭ بيلەر سوتى – بىرەگەي سوت جۇيەسى جانە قازىرگى زامان», «سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ پروبلەمالارى قازاق بيلەرى ءادىلسوتى تاريحي ءتاجىريبەسىنىڭ كونتەكسىندە», «قازاقتىڭ بيلەر سوتى – ەۋرازيالىق كوشپەلى ءوركەنيەتتىڭ فەنومەنى», ت.ب. ماسەلەلەردى عىلىمي تۇرعىدا تەرەڭ زەرتتەۋ قاجەتتىگىن العا تارتادى.
جوعارىدا نازارعا سالعانىمىزداي, سالىق اعا زيمانوۆتىڭ ەڭبەكتەرىن, كوتەرگەن باستامالارىن ودان ءارى جالعاستىرىپ, تۇپكىلىكتى ناتيجەگە جەتۋ ءۇشىن جۇيەلى, باعىت-باعدارى ايقىندالعان ورتالىقتا جۇمىس جاساۋدى قاجەت ەتەدى.
بولمىسى بولەك عالىم اعانىڭ باسشىلىعىمەن قۇرىلعان «ينتەللەكتۋال-پاراسات» زاڭ كومپانياسى عىلىمي زەرتتەۋدىڭ وزەگىنە اينالار دەگەن ءۇمىت مول. اتالعان زاڭ كومپانياسىنىڭ نەگىزىندە ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ زاڭ شىعارۋ ينستيتۋتى جانىنان ارنايى ورتالىق قۇرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز.
زاڭ زاڭعارى سالىق زيمانوۆتىڭ حالقىنا سىڭىرگەن قىزمەتى ءبىز ءۇشىن ازاماتتىقتىڭ, ءوتانسۇيگىشتىكتىڭ شىنايى ۇلگىسى. ۇلاعاتتى ۇستازىمىزدىڭ ونەگەسى قازاق باردا ۇرپاقتار ساناسىندا جاڭعىرىپ, جالعاسا بەرمەك.
ءىلياس باقتىباەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق
كەڭەسىنىڭ مۇشەسى.