بەيسەنبى, 11 قازان 2012 7:13
اقىن-جازۋشىلارىن «سۇلەي», «شايىر» دەپ دارىپتەيتىن جىر ەلى – سىر ەلى شيەلى بۇل كۇندەرى تاعى ءبىر ارقالى ازاماتىن اسپەتتەۋ ۇستىندە. اقىن بۇداباي قابىل ۇلىنىڭ تۋعانىنا 170 جىل تولۋى اتاپ وتىلۋدە. سوڭعى جىلدارى شيەلى اۋدانىندا جاقسى ءداستۇر قالىپتاستى. ونى ورنىقتىرعان اۋدان اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ باستاعان باسشىلىق, يگى ءىستى ىقىلاسپەن قوستاۋشى – حالىق. ەل ومىرىنە قاتىستى ايتۋلى وقيعالار, ايگىلى ازاماتتاردىڭ مەرەيتويلارى جۇرتىڭ ابات, تويلارىڭ قابات بولسىن دەگەندەي, بەرەكەلى «التىن كۇز» تويىنىڭ شىرايىن كەلتىرەر جوتالى شارا رەتىندە بىرگە وتكىزىلىپ كەلەدى.
بەيسەنبى, 11 قازان 2012 7:13
اقىن-جازۋشىلارىن «سۇلەي», «شايىر» دەپ دارىپتەيتىن جىر ەلى – سىر ەلى شيەلى بۇل كۇندەرى تاعى ءبىر ارقالى ازاماتىن اسپەتتەۋ ۇستىندە. اقىن بۇداباي قابىل ۇلىنىڭ تۋعانىنا 170 جىل تولۋى اتاپ وتىلۋدە. سوڭعى جىلدارى شيەلى اۋدانىندا جاقسى ءداستۇر قالىپتاستى. ونى ورنىقتىرعان اۋدان اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ باستاعان باسشىلىق, يگى ءىستى ىقىلاسپەن قوستاۋشى – حالىق. ەل ومىرىنە قاتىستى ايتۋلى وقيعالار, ايگىلى ازاماتتاردىڭ مەرەيتويلارى جۇرتىڭ ابات, تويلارىڭ قابات بولسىن دەگەندەي, بەرەكەلى «التىن كۇز» تويىنىڭ شىرايىن كەلتىرەر جوتالى شارا رەتىندە بىرگە وتكىزىلىپ كەلەدى. بۇعان دەيىنگى جىلدارى «ارداقتاعان ازاماتىن, شيەلى, نەتكەن عاجاپ اتىڭ!» دەگەن اتاۋمەن تۇركى الەمىنىڭ كوسەمى مۇستافا شوقايدىڭ, ەكى مارتە سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, دالا اكادەميگى كۇرىششى ىبىراي جاقاەۆتىڭ, حالىق اقىنى, سازگەر نارتاي بەكەجانوۆتىڭ 120 جىلدىعى, اكادەميك عالىم-جازۋشى مۇحامەتجان قاراتاەۆتىڭ 100 جىلدىعى, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, كۇرىششى-ديقان شىرىنكۇل قازانباەۆانىڭ 90 جاسقا تولۋ مەرەيتويلارى «التىن كۇز» مەرەكەسىندە تويلاندى. بۇل «التىن كۇزدىڭ» اياسىن كەڭەيتتى, قايتا-قايتا شاشىلماۋعا ۇيرەتتى, اسىرەسە الىستان كەلەتىن تويشى قاۋىم اعايىنعا ءتىپتى قولايلى ەدى. سونىمەن, بيىلعى جىل – شيەلىدە ەل بىرلىگىن جىرلاعان بۇداباي اقىن جىلى.
زامانىندا, ءحىح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستاپ بۇدابايدىڭ اقىندىق داڭقى قازاق دالاسىندا سىر بويىنا عانا ەمەس, جەتىسۋ, ارقاعا, كورشى ەل تاشكەنت, بۇحارا, حورەزمگە دەيىن جايىلدى. ونىڭ ايگىلى تولعاۋى «ايەكەنى جوقتاۋ» كوزى تىرىسىندە ەكى رەت باسپا ءجۇزىن كوردى. ونىڭ ءۇزىندىسىن فولكلور جيناۋشى يا. ليۋتش 1883 جىلى تاشكەنت قالاسىندا باستىرعان «كيرگيزسكايا حرەستوماتيا» («قىرعىز (قازاق) حرەستوماتياسى») جيناعىنا العاش رەت ەنگىزسە, حالقىمىزدىڭ اۋىز ادەبيەتىن تاعى ءبىر قۇنتتاۋشى باشقۇرت ءا.ديۆاەۆ 1904 جىلى «سىرداريا وبلىسىنىڭ ەسەپ ماتەريالدارى جيناعىنىڭ» ءحى تومىندا تولىق نۇسقاسىن جاريالادى.بۇدابايدىڭ اقىندىق مۇراسى قازاق وقىمىستىلارىنىڭ ىشىندە العاش احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ نازارىنا ىلىكتى. قازاقتىڭ رۋحاني كوسەمى احاڭ 1925 جىلى ماسكەۋدە كەڭەس وداعى ەلدەرىنىڭ كىندىك باسپاسىنان حالقىمىزدىڭ ءتورت ءجۇز جىلىن قامتىعان «جيىرما ءۇش جوقتاۋ» جيناعىن شىعارعاندا, وسى جيناققا ەنگەن قازىبەك بي, ابىلاي حان سياقتى قازاقتىڭ ايگىلى ۇلدارىن جوقتاعان سول جيىرما ءۇش تاڭداۋلى ادەبي تۋىندىنىڭ ءبىرى بۇدابايدىڭ «ايەكەنى جوقتاۋى» ەدى. احاڭنىڭ كەلەسى 1926 جىلى ماسكەۋدە باسىلىپ شىققان تەڭدەسى جوق عىلىمي ەڭبەگى – «ادەبيەت تانىتقىش» كىتابىندا قازاق ادەبيەتىنىڭ ءتۇر-تۇلعاسىن, كوركەمدىك ادىستەرىن سارالاپ, تالداعان كەزدە مىسالعا كەلتىرگەن تالاي تۋىندى – «قوبىلاندى باتىر», «ەر تارعىن» داستاندارىنان ۇزىندىلەر, اسان قايعى, اباي, ناۋرىزباي بي, نىسانباي جىراۋ, ورىنباي, التىباس اقمولدا, ىبىراي التىنسارين, شورتانباي, بايتوق, مۇرات, جارىلعاپ, ءابۋباكىر, دوسجان, شەرنياز, ماعجان, ت.ب. ءبىراز اقىندار ولەڭدەرىنىڭ قاتارىندا بۇداباي شىعارمالارى دا بار ەدى.بىراق بۇدان كەيىن حح عاسىردىڭ ەلۋىنشى جىلدارىنىڭ اياعىنا دەيىن قازاق ادەبيەتى تاريحىن زەرتتەۋشىلەر ەڭبەكتەرىندە وتىز جىلداي بۇداباي قابىل ۇلى ءتىزىم اراسىندا اتالىپ كەتەتىنى بولماسا, ونىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى ارنايى توقتالىپ ايتىلا بەرمەيدى, تۋىندىلارى جيناقتارعا ەنبەي كەلدى. سونىڭ سالدارى – قازاق ەنتسيكلوپەديالارىنان بۇداباي قابىل ۇلى تۋرالى دەرەك تابا قويمايسىز. سوندىقتان, بۇدابايدى بۇرىن ەستىپ-بىلە قويماعان كەيىنگى ۇرپاق ونى اۋىل-ءۇيدىڭ اراسىندا ۇيقاس قۇراستىرىپ جۇرگەن بۇرىنعى قازاقتىڭ كوپ ولەڭشىسىنىڭ ءبىرى ەكەن دەپ قالۋى دا مۇمكىن.بۇدابايدى ءحىX عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسى مەن حح عاسىردىڭ باس كەزىندەگى قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى دەپ باعالاپ, ونىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى ءسوز قوزعاپ, قايتادان عىلىمي اينالىمعا تۇسىرگەن فولكلور زەرتتەۋشى عالىم, قازاق ادەبيەتى عىلىمىنىڭ كورنەكتى ابىزى ارداقتى اۋكەڭ – اۋەلبەك قوڭىراتباەۆ بولدى. بۇل 1959 جىل, «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ التىنشى سانىنا باسىلعان «سىر شايىرلارى» دەگەن ماقالاسىندا ءبىرسىپىرا ءسۇلەيدىڭ قاتارىندا بۇداباي اقىن شىعارماشىلىعىنا دا توقتالىپ وتەدى. اۋەلبەكتىڭ ءوزى شيەلىنىڭ تۋماسى, بالا كۇنىنەن قۇلاعىندا كۇمبىرلەگەن بۇداباي شايىردىڭ جىرلارى ءا. قوڭىراتباەۆتىڭ عانا ەمەس, ونىڭ شاكىرتتەرىنىڭ, ءىزباسارلارىنىڭ دا عىلىمي زەرتتەۋ نىساناسىنا اينالدى. ءا.قوڭىراتباەۆ مينيسترلىك ماقۇلداعان جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان «قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى» دەگەن وقۋلىق ەڭبەگىندە بۇدايبايدىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن كەڭ تالدادى. قىزىلوردا پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى قۋاندىق ءابدىرازاق ۇلى 2009 جىلى عىلىم كانديداتى اتاعىنا بۇداباي قابىل ۇلىنىڭ ادەبي مۇراسى تۋرالى ديسسەرتاتسيا قورعادى. وسىنداي زەرتتەۋ جۇمىستارىن باسقا دا زەرتتەۋشىلەر جالعاستىردى. ولاردىڭ قاتارىندا بەلگىلى ادەبيەتشى-عالىمدار م.ماعاۋين, ب.ادامباەۆ, ح.ءسۇيىنشاليەۆ, م.بايدىلداەۆ جانە باسقالارى بار.دەگەنمەن, بۇداباي شىعارمالارىنىڭ كەڭ تاراي قويماۋىنىڭ ەڭ ۇلكەن سەبەبى – اۋىزشا دا, جازباشا دا جازىپ شىعارعان ونىڭ مول مۇراسىنىڭ ساقتالىپ قالعانى شامالى عانا بولعاندىعىندا ەدى. قازىر قولعا تيگەنى ونىڭ ەل اۋزىنان جينالعان, شىعارماشىلىعىن جوعارى باعالاعان جاندار كەزىندە جازىپ الىپ وزدەرىندە ساقتاپ جۇرگەن, سونداي-اق كەيبىر ادەبي مۇرا جاناشىرلارى ءار كەزدە ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنا, عىلىمي كىتاپحاناسىنا وتكىزگەن ازىن-اۋلاق قولجازبالار. «ايەكەنى جوقتاۋ», باسقا دا ولەڭدەرى جانە اقىننىڭ ومىرىنە قاتىستى تارتىمدى اڭگىمەلەر 1980–1990 جىلدارى «بەس عاسىر جىرلايدى», «بوزداعىم», «ايتىس», «ەل اۋزىنان», «ءاي, زامان-اي, زامان-اي», 2004 جىلى «جەتى عاسىر جىرلايدى» جيناقتارىنا ەنگىزىلدى.بۇدابايدىڭ شىعارمالارى جەكە جيناق بولىپ 1994 جىلى عانا باسىلىپ شىقتى. بۇل تالاي جىل بۇداباي مۇراسىن ەل ىشىنەن جيناپ, يگىلىككە اينالدىرعان شيەلى اۋدانىنىڭ تۇرعىنى, ادەبيەت سۇيگەن ازامات, بۇگىندە مارقۇم نۇرماحان قاسىموۆتىڭ ەڭبەگى ەدى, جيناققا ەنگەن شىعارمالاردىڭ ءتۇرلى نۇسقالارىن سالىستىرىپ, جۇيەگە تۇسىرگەن, العىسوزىن جازعان تاريحشى عالىم مارقۇم مادىاحمەت اياپ ۇلى مەن فولكلورشى عالىم مۇحامەدراحىم جارمۇحامەد ۇلى. بۇل بۇدابايتانۋعا قوسىلعان ولشەۋسىز ۇلەس بولدى.بۇداباي 1842 جىلى قازىرگى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ شيەلى اۋدانىندا سىرداريانىڭ سول جاعالاۋىندا كەردەلى دەگەن جەردە دۇنيەگە كەلگەن. بۇل قازىرگى «قارعالى» اۋىلىنىڭ ماڭى. زيراتى سول توڭىرەكتەگى «اۋليە توراڭعىل» دەگەن جەردە. بيىلعى جىلدىڭ شىلدە ايىندا جۋرناليست-جازۋشى قىزىلوردا وبلىستىق «سىر بويى» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى نۇرماقان ەلتاي ەكەۋمىزدى «قارعالى» اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى نۇرباپا (نۇرپان) ورالباي ۇلى مەن ونىڭ كۇيەۋ بالاسى ۇسەن دۇيسەنباەۆ بۇدابايدىڭ زيراتىنا الىپ بارىپ كورسەتتى. ءوزىنىڭ دە ولەڭگە اۋەستىگى بار نۇرپان اعا جول-ءجونەكەي اڭگىمە ۇستىندە كەزىندە بۇدابايدىڭ قولدا بار ولەڭدەرىن بۇداباي جيناعىن قۇراستىرعان نۇرماحان قاسىموۆقا بەرگەنىن ايتتى. قورىم «قارعالىدان» «تاشتوپ» دەگەن جەرگە قاراي جۇرگەندە ون شاقىرىمداي جەردە ەكەن. زيرات جولدىڭ جيەگىندە, ءزاۋلىم وسكەن توراڭعىل اعاشتىڭ تۇبىندە. كولەڭكەسى قويۋ, بيىك جابايى اعاش كيەلى اقىن زيراتىنىڭ باسىندا ءوسىپ تۇرعاندىقتان «اۋليە توراڭعىل» اتانعانداي. باسىنا تۋىستارى جازىپ قويعان ءمارمار كوكتاس بولماسا, بۇدابايدىڭ جەرلەنگەنىنە ءجۇز جىل وتكەن, قازىر تەپ-تەگىس بۇل جەردى زيرات دەپ ويلاي قويمايسىڭ. اينالا قالىڭ وسكەن جيدە, جىڭعىل, شەڭگەل, قامىس, توعاي, جال-جال بۇيرات قۇمدار. داريا قاشىق ەمەس. كەلەشەكتە زيرات باسىنا كەلىستى كەسەنە ورناتىلسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدىبۇدابايدىڭ تۋعان جىلى 1830, 1842, 1848, ال ولگەن جىلى 1890, 1911, 1912 جىل دەپ, ءتۇرلى دەرەكتەردە اركەلكى كورسەتىلىپ كەلەدى. ءىنىسى وردالىنىڭ بالاسى قانجاردىڭ ايتۋىنشا, بۇدابايدىڭ تۋعان جىلى 1842, قايتقان ۋاقىتى 1912 جىل. مۇنى بەكەرلەيتىن حاتقا تۇسكەن باسقا دەرەك بولماعان سوڭ, سان ساققا جۇگىرتپەي وسىنى ۇستانعان ءجون. سوندا بيىل اقىننىڭ تۋعانىنا – 170 جىل, دۇنيەدەن وزعانىنا – 100 جىل.سۇلەيلەر ءبىر-بىرىنەن ۇيرەنىپ, ۇلگى الىپ, الدىڭعى شايىرلاردى ۇستاز تۇتقان. بالقى بازار, كەتە ءجۇسىپ, مولدا مۇسا بايزاق ۇلى, ءمانسۇر, نارتاي بەكەجانوۆ بۇداباي اقىننان تاعىلىم العاندارىن ايتادى, ونىڭ اقىندىق قابىلەتىن جوعارى باعالايدى.بۇدابايدىڭ اقىندىعى ون ءتورت-ون بەس جاسىنان ءمالىم بولا باستايدى, ول كەزدە اقىندى تانىتاتىن, مويىنداتاتىن جەر – كوپشىلىك الدىنداعى ايتىس. ولەڭدى سۋىرىپ سالىپ تا, جازبا تۇردە دە شىعارا بەرەتىن بولعان. جايشىلىقتا سوزگە ساراڭ اقىن ءوزىن وزگە سوزدەن ولەڭگە ۇستا بۇدابايمىن دەپ تانىستىراتىنى سودان. ونىڭ جىرلارىنىڭ مازمۇنى ءماندى, ءتىلى ءسولدى كەلەدى. ەل اۋزىنداعى اڭىزعا قاراعاندا, بۇداباي بالا كۇنىندە بىردە ۇيىقتاپ جاتقانىندا تۇسىنە اقساقالدى قاريا كىرىپ: «بالام, ولەڭ الاسىڭ با, الدە كوگەن الاسىڭ با؟» دەپ سۇراپتى. ول ويلانباستان: «ولەڭ الامىن», دەپتى. ويانا كەتسە, اينالاسى, كوزىنە كورىنگەننىڭ ءبارى كوكىرەگىنەن ولەڭ بولىپ توگىلىپ تۇر ەكەن دەگەن اڭىز بار ەل اۋزىندا. مۇنداي اقىندىق كيەسىنىڭ قونۋى مىسالىن بۇرىنعى تالاي قازاق شايىرلارىنان كەلتىرۋگە بولار ەدى. ءسۇيىنباي, جامبىل, كەمپىرباي, بازار اقىندار ولەڭنىڭ «كيەسى بار, يەسى بار» دەپ بىلگەن. باقتىباي مەن جاناق, نارتاي اقىندار دا بۇداباي سياقتى ءتۇس كورىپ, وزدەرىنىڭ ولەڭدى قالاعاندارىن ايتىپ كەتكەن.ولەڭدى بۇلبۇلشا قۇيقىلجىتاتىن ارقالى اقىننىڭ «كوڭىل» دەپ اتالاتىن مىنا ءبىر شاعىن ولەڭى ونىڭ شايىرلىق شەبەرلىگىن اڭعارتادى.
كەيدە ءبىر كوڭىل-داريا تاسقىندايسىڭ,كەرنەلىپ كەمەرىڭنەن اسقاندايسىڭ.قونباستاي كوتەرىلىپ كوككە بويلاپ,شالىقتاپ ءتۇز قۇسىنداي اسپاندايسىڭ.بەينەبىر بەس قارۋىڭ ساي كىسىدەي,جاسانعان جاۋدان كوڭىل جاسقانبايسىڭ.جاعدايدا جايباراقات ەر بولساڭ دا,جەرلەردە ەكىتالاي باس قامدايسىڭ.وسى ادەت ءوز باسىڭدا بار بولسا ەگەر,ويلانىپ, نە سەبەپتەن ەسكە المايسىڭ؟وزگەدەن ءوزىڭدى ارتىق ساناۋمەنەن,سەن دە ءبىر, ءسىرا, نەگە تايسالمايسىڭ.ارنالىپ ايتىلعانمەن ءوز باسىما,كانەكەي, قايسىڭ مۇنان قاشقاندايسىڭ؟بۇداباي قابىل ۇلى – ايتىس اقىنى. مولدا مۇسامەن جازبا ايتىسى, مايكوت ساندىباي ۇلىمەن, جادىرا, دامەگوي, قارلىعاش, ايسۇلۋمەن, قۇداشا قىزبەن ايتىستارى, بايدىڭ قىزىمەن جۇمباق ايتىسى, ءوزىنىڭ سيىرىمەن, اتىمەن ايتىسقان مىسال ايتىستارى بەلگىلى. ونىڭ العاش اقىن رەتىندە تانىلۋى قارلىعاش دەگەن قىزبەن ايتىسىنان باستالادى. قوڭىرات (كەي دەرەكتەردە – قاڭلى) رۋىنان شىققان توكپە اقىن قارلىعاش قىزبەن ايتىستارى ونشاقتى رەت بولىپتى, ءتىپتى ءبىر ايتىسى ءبىر اپتاعا سوزىلىپتى دەسەدى.شايىر ەسىمى جوقتاۋ جىرلارىمەن ايگىلى بولعانىن ايتىپ وتتىك. وسىعان وراي بۇدابايدىڭ كوزىقاراقتى كۇللى ەلگە ەڭ تانىمال تۋىندىسى «ايەكەنى جوقتاۋ» تۋىندىسىنا توقتالىپ وتەيىك. ادەبيەت تاريحىن زەرتتەۋشىلەر بۇداباي قابىل ۇلىنىڭ ايەكە بولىستى جوقتاۋىن ۇمبەتەي تىلەۋ ۇلىنىڭ بوگەنباي باتىردى, الاشا بايتوقتىڭ جاڭگىر حاندى, ورىنباي اقىننىڭ شوقاندى, ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەەۆتىڭ مۇسا شورمانوۆتى جوقتاعان جىرلارىنا, سونداي-اق ىبىراي التىنسارين مەن ءسۇيىنباي ارون ۇلى ومىردەن وزعاندا ايتىلعان جوقتاۋلارعا تەڭەستىرەدى. «ايەكەنى جوقتاۋ» دەپ اتالاتىن جىرى ەل اراسىنا كەڭ تارالعان, كوركەمدىگى مەن قۇرىلىسى جاعىنان ەرەكشە تۋىندى. سوندىقتان دا بۇل جىر, مىنە, ءبىر جارىم عاسىرداي ادەبيەت زەرتتەۋشىلەر نازارىن ايرىقشا اۋدارىپ كەلەدى.بۇداباي قابىل ۇلى ادەبيەت تاريحىندا شۇرايلى ايتىس, ارناۋ, تولعاۋ ولەڭدەرىمەن وزىندىك مانەرى بار اقىن رەتىندە ورىن الادى. «بۇدابايعا سىر مەن قىردىڭ كوپتەگەن اقىندارى ەلىكتەگەن. اڭگىمە ونىڭ جالپاق تىلىندە, عاجاپ تەڭەۋلەرىندە بولاتىن. ەل بيلەگەندەرگە اقىل ايتقاندا بۇداباي ەل قامىن, ەڭبەكشى قامىن كوبىرەك جەگەن. تولعاۋلارى سىن ارالاس قاعيدا بولىپ كەلەدى» دەپ جازدى اقىن مۇراسىن زەرتتەگەن عالىم اۋەلبەك قوڭىراتباەۆ. سونىڭ ءبىر مىسالى مىنا ولەڭى:
سالەم دە وردە جاتقان شونجارلارعا,ەلگە بي, جۇرتقا قورعان بولعاندارعا.بولىپتى باسىڭ اياق, اياعىڭ باس,زامانعا بۇل كۇندەگى بولجام بار ما؟
مال جاقسى بولىستان دا, بيلىكتەن دە,ءار ءىستى اقشا بۇزار كيلىككەندە.ازعانىن زامانىڭنىڭ بىلمەيسىڭ بە؟جابى وزدى جالى سۇيىق جۇيرىكتەن دە.
پاھ, شىركىن! اقىننىڭ وسىدان ءبىر عاسىر بۇرىن ايتىپ كەتكەن توكپە جىرى بۇگىن ايتىلعانداي ەمەس پە! مۇنداي ەسكىرمەيتىن ونەردى كلاسسيكا, ونىڭ شىعارعان ادامدى كلاسسيك دەيتىنىمىز وسى بولار-اۋ!اقىن شىعارماشىلىعىنىڭ ءبىر قىرى – ونىڭ ارناۋ ولەڭدەرى. ارناۋ قازاق ادەبيەتىنىڭ ءداستۇرلى ۇلگىلەرىنە جاتادى. ارىدەن كەلە جاتقان جانر. كەيىپكەرىنە قوشەمەت كورسەتىپ, كوتەرە سويلەۋ, قادىر-قاسيەتىن باعالاۋ ارناۋعا ءتان. سونىمەن قاتار, رەتى كەلگەندە قاسقايا قاراپ بيلەۋشىلەرگە ءمىن ايتۋ, توقتام ايتۋ, كەڭەس بەرۋ ارناۋدا كەزدەسەدى. بۇدابايدىڭ ارناۋ ولەڭدەرى دە تۇرمىس-تىرشىلىكتەن تۋىنداپ جاتار ومىرلىك پايىمدار. شايىر ورايى كەلگەن جەردە اقىنعا ءتان ءور مىنەزبەن الدەبىر جاعىمسىز قىلىقتى بەتكە ايتىپ تاستاۋدان تايىنباعانى ولەڭدەرىنەن كورىنەدى. ءتىپتى ءوزىن دە استارلى ءاجۋا, اششى مىسقىلمەن تۇيرەپ الادى. ءوزىنىڭ قۋ كەدەيشىلىك كۇيىن دە جىرىنا قوسادى. بۇداباي قابىل ۇلىنىڭ ارناۋ ولەڭدەرى جانردىڭ قىسقا دا نۇسقا ءدوپ سويلەپ, تۋرا ايتۋ ەرەكشەلىگىن مەيلىنشە مەڭگەرگەن, ءيى قانىق شىعارمالار. ولەڭدەرىنىڭ ءبىرسىپىراسى ەل بىرلىگى مەن ادامدار تاتۋلىعىن جىرلاۋعا, ارازداسقانداردى بىتىمگە شاقىرۋعا ارنالعان. پاتشا زامانىندا ادىلەتتەن تايعان كەيبىر ەل باسشىلارى – بولىستاردى سىناي وتىرىپ, ولارعا بۇرىنعى حاندىق ءداۋىردە ءادىلدىگىمەن اتى قالعان بيلەر, داتقالار ىستەرىن, اتا-بابا جولىن ۇلگى ەتەدى, ءسويتىپ ولاردى دۇرىس جولعا سالماق بولادى.بىرلىك, تاتۋلىق, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەر سۇلەيدىڭ تولعاۋ-تەرمە, اقىل-ناقىل سوزدەرىنىڭ قىزىل ارقاۋى. جاماندىقتان جيرەندىرىپ, جاقسىلىققا ۇمتىلدىرادى, مەيىرىمدىلىككە, ءسۇيىسپەنشىلىككە باۋليدى. اقىن دۇنيەتانىمى حالقىمىزدىڭ ەجەلگى دانالىق ۇلگىلەرىمەن قابىسا بايلانىسىپ جاتىر. بۇداباي ولەڭىنىڭ وزەگى – ءوز قۇلقىنىنىڭ قۇلدىعىنان قۇتىلعان ادام عانا ەلگە يەلىك جاساي الادى دەيتىن ەجەلگى دانالىق.تامىرى اسا تەرەڭ رۋحاني تانىمنان تارايتىن سىر شايىرلارىنىڭ جۇيرىگى, سۇلەيلەردىڭ سۇيرىگى بۇداباي اقىن شىعارماشىلىعىنداعى ەلدىك سانا, ەل بىرلىگى ماسەلەسى بۇگىن دە تاۋسىلمايتىن, سارقىلمايتىن قاشاندا وزەكتى تاقىرىپ. بۇداباي ءتالىمى – ەلدىك ۇستانىمدى تۋ ەتۋ, ۇلى دالا توسىندە ءداستۇرى بۇزىلماعان, ىرگەسى بەرىك ەل بولىپ قالا بەرۋ.
اقايدار ىسىم ۇلى,جۋرناليست-زاڭگەر,قازاقستاننىڭ مادەنيەت قايراتكەرى.استانا.