سەيسەنبى, 9 قازان 2012 7:11
وسى ءبىر جانعا ءبىر اۋىز ءسوزدى ارتىق ايتۋعا بولمايدى, ءبىر اۋىز ءسوزدى كەم ايتۋعا بولمايدى. ورىندىسى سول – انىعىن ايتۋ كەرەك. سوندىقتان دا اعىل-تەگىل سەزىمىڭ بولسا دا, كۇمبىرلەگەن كۇيدەي كوڭىلىڭ بولسا دا شىندىق سۇزگىسىنەن ءسۇزىلۋ قاجەت. ءيا, ءشامشا كوپبايقىزى تۋرالى ءادىل ايتۋ كەرەك. سەبەبى ول – قازاق قىزىنىڭ ۇيرەنەرلىك ۇلگىسى, ورەلى ونەگەسى.
سەيسەنبى, 9 قازان 2012 7:11
وسى ءبىر جانعا ءبىر اۋىز ءسوزدى ارتىق ايتۋعا بولمايدى, ءبىر اۋىز ءسوزدى كەم ايتۋعا بولمايدى. ورىندىسى سول – انىعىن ايتۋ كەرەك. سوندىقتان دا اعىل-تەگىل سەزىمىڭ بولسا دا, كۇمبىرلەگەن كۇيدەي كوڭىلىڭ بولسا دا شىندىق سۇزگىسىنەن ءسۇزىلۋ قاجەت. ءيا, ءشامشا كوپبايقىزى تۋرالى ءادىل ايتۋ كەرەك. سەبەبى ول – قازاق قىزىنىڭ ۇيرەنەرلىك ۇلگىسى, ورەلى ونەگەسى.
كلاسسيك جازۋشىمىز مۇحتار اۋەزوۆ ءوزىنىڭ ۇلى شىعارماسىنا «اباي جولى» دەگەن اتاۋدى تەگىن بەرمەگەن عوي. ابايدى تەرەڭ تانىعان, دانالىعىنا بالا كەزىنەن بويلاعان, 7 جاسىندا بار ولەڭدەرىن جاتقا وقىپ, قاراسوزدەرىن بىلگەن, وي قۋعان دانا مۇحتار ءوزى تاڭداپ تۇسكەن ابايدىڭ ادامدىق جولىنا ءوزىنىڭ تۋعان حالقىن, ەل-جۇرتىن, ۇرپاعىن ءتۇسىرۋدى كوزدەگەن. ابايدىڭ دانالىق, ارلى جولى بارشا ادامزاتتىڭ جولى بولسا ەكەن دەگەن ارمانى دا بولعان شىعار. ىزگى ارماننان تۋعان شىعارما شىن مانىندە الەمدى شارلاپ كەتتى…
سول سياقتى, ءوز باسىم ءشامشا بەركىمباەۆانىڭ جولىنا تۇسسەم دەپ ارمانداعان جاننىڭ ءبىرىمىن. اپكەمىزبەن 1995 جىلى تانىستىم. سول جىلى ۇلى ابايدىڭ 150 جىلدىق تورقالى تويى يۋنەسكو كولەمىندە اتاپ ءوتىلدى. ول كەزدە ءشامشا بەركىمباەۆا ءبىلىم مينيسترىنىڭ ورىنباسارى بولاتىن. ءبىلىم مينيسترلىگى مەن ى.التىنسارين اتىنداعى ءبىلىم اكادەمياسى بىرلەسە وتىرىپ, ابايدىڭ 150 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرۋدى جوسپارلادى. سول كونفەرەنتسيانىڭ ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىندە مەن دە بولدىم. (مەن وندا ى.التىنسارين اتىنداعى ءبىلىم اكادەمياسىندا عىلىمي قىزمەتكەر بولاتىنمىن). حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. ماسەلە وندا ەمەس. ءشامشا كوپبايقىزى كونفەرەنتسياعا دايىندىق بارىسىندا: «قىمباتتى ارىپتەستەر! اباي اقىن عانا ەمەس, اباي فيلوسوف قانا ەمەس, اباي – ءبىزدىڭ ەلدىگىمىزدىڭ بەلگىسى, ءتاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ايعاعى, ءتىلىمىزدىڭ, ءدىلىمىزدىڭ تىرىلگەندىگىنىڭ بەلگىسى. وسى جاۋاپكەرشىلىكتى ۇمىتپاڭىزدار», – دەدى. كوزىنە قارادىم… مۇڭدى دا كوردىم… رۋحتى دا كوردىم. تاعى ءبىر تاپسىرماسى: «الىستان كەلگەن, مەكتەپتەن كەلگەن ۇستازداردى قۇرمەتتەڭىزدەر. ابايدىڭ تويى الدىمەن سول ۇستازداردىڭ تويى, قۋانىپ كەلىپ, رەنجىپ قايتپايتىن بولسىن». مىنە, ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ وسى ەكى ءسوزى مەن ءۇشىن تۇمارداي قاستەرلى بولدى. ءشامشا بيىگى, ءشامشا الەمى مەنىڭ سانامدا وسىلاي ورىن الدى. ودان كەيىن ءشامشا بەركىمباەۆانىڭ جازعاندارىن ىزدەپ ءجۇرىپ وقيتىن, سويلەگەن سوزدەرىن دەن قويىپ تىڭدايتىن بولدىم.ءبىزدىڭ قوعامداعى ەلگە قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن تۇلعالاردىڭ ءوز ورنى, ءوز ءستيلى, ءوز داۋسى بار. كوزى قاراقتى جۇرت ونى بىلەدى. ەڭبەكتىڭ تورەشىسى – حالىق. ءشامشا بەركىمباەۆا دەگەندە الدىمەن قازاق مەكتەبى, اۋىل مەكتەبى دەگەن ۇعىمدار ويعا ورالادى. ءشامشا كوپبايقىزى «ۇلتتىق مەكتەپتىڭ ۇلى مۇراتىن ۇمىتپايىق» (قازاق تىلىندە وقىتاتىن مۇعالىمدەرگە ارناۋ ءسوز) («ەگەمەن قازاقستان», جەلتوقسان, 2002 جىل) اتتى ماقالاسىندا «… مىڭداعان جىلدار بويى تىرنەكتەپ جيناعان حالىقتىڭ وسىناۋ رۋحاني مول مۇراسى الەمدىك وزىق ۇلگىلەرمەن استاسا كەلىپ, وقۋ-تاربيە بەرۋ قىزمەتىنە نەگىز بولىپ وتىرعان بۇگىنگى قازاق مەكتەبى ناشار بولۋعا ءتيىس ەمەس. مەن مۇنى قازاق مەكتەبىندە ءبىلىم ساپاسى تومەن دەگەن اڭگىمە نامىسىما تيگەن سوڭ ايتىپ وتىرمىن. ونىڭ جۇمىسىن دۇرىس ۇيىمداستىرا الماي, ۇلتتىق مەكتەپتىڭ اتىنا كىر كەلتىرىپ وتىرعان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باسشىلارى, ءبىز ناشار شىعارمىز. ءوز مىندەتىن جەتە تۇسىنبەيتىن شالاعاي ديرەكتورلار, ءبىلىمى جاداعاي كەيبىر مۇعالىمدەردىڭ كىناسى بولار. ەندەشە, قۇرمەتتى ارىپتەستەر, حالىق نامىسىن تۋ ەتىپ, قازاق مەكتەپتەرىنىڭ جاقسى اتى ءۇشىن ەڭبەكتەنەتىن ۋاقىت كەلدى.ءححى عاسىر – قاتاڭ باسەكە عاسىرى. بۇل عاسىر مارعاۋلىقتى كوتەرمەيتىن عاسىر. بىزگە سەرپىلۋ كەرەك … ەلدىگىمىزدىڭ كەپىلى, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ باعى جانۋىنىڭ العىشارتى – قازاق مەكتەبىنىڭ وقۋ-تاربيە پروتسەسىن ءتيىستى دەڭگەيدە كوتەرۋ – ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز ەكەندىگى, ءتىپتى تۋعان حالقىمىزدىڭ الدىنداعى پەرزەنتتىك, ازاماتتىق پارىزىمىز ەكەندىگى ءاردايىم ەستە بولسا», دەگەن جانايقاي ءسوزىن ىسىمەن دالەلدەگەن ءشامشا بەركىمباەۆا ەلباسى سەنىپ تاپسىرعان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى قىزمەتىن «اۋىل مەكتەبى» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدان باستادى. «اۋىل مەكتەبى» باعدارلاماسى تۇڭعىش رەت ۇكىمەت دەڭگەيىندە قابىلدانىپ, سول مەرزىمدە اۋىلدا 226 مەكتەپ سالىندى, قانشاما مەكتەپتەر كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, حيميا, فيزيكا كابينەتتەرى قايتا جابدىقتالدى. شىندىعىندا 2002 جىلى اۋىل مەكتەبى رەسپۋبليكا مەكتەپتەرىنىڭ 77 پايىزىن قۇراسا, ونىڭ 65 پايىزى شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتەر ەدى. سول كەزدە اۋىل مۇعالىمدەرىنىڭ 54 پايىزى عانا جوعارى ءبىلىمدى بولسا, ەكى جىلدىڭ ىشىندە 44 مىڭ مۇعالىم مەكتەپتەن كەتكەن, 342 مەكتەپتە مامان جەتىسپەي, شەت تىلدەرى جۇرمەگەن. مىنە, وسىنداي جاعدايدا مينيستر بولعان ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ ەڭبەگى «تۇندە ۇيقى, كۇندىز اس ىشپەگەن» ەجەلگى ەل قورعانى بولعان باتىرلاردىڭ ەرلىگى سىندى.ءشامشا كوپبايقىزى اۋىل مەكتەبىن دامىتۋ تۋرالى ويلارىن 1999 جىلى سايلاۋالدى باعدارلاماسىنا دا ەنگىزگەن ەكەن. وندا: «…مەنىڭ باعدارلامامدا ءبىلىم سالاسىنا ەرەكشە ءمان بەرىلەدى. ءبىلىمدى ازاماتتارى بار مەملەكەت قانا ناعىز وركەنيەتتى جانە گۇلدەنگەن مەملەكەت بولا الادى. … اشىققان قارىن تويىنار, توزعان كيىم جاڭارار, ءبىلىمنىڭ شاڭىراعىن شايقالتىپ الساق, كەلەر ۇرپاق قايتىپ وڭالار, كىمگە جالىنار, كىمگە جالدانار.…اسىرەسە, شالعايدا جاتقان شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتىڭ جاعدايى قاتتى الاڭداتادى. ول قوعام تاراپىنان ايرىقشا نازار اۋدارۋدى, قولداۋدى قاجەت ەتەدى. مەنىڭشە, ۇكىمەت تاراپىنان «اۋىل مەكتەبى» باعدارلاماسى قابىلدانىپ, ول ماتەريالدىق جانە قارجى رەسۋرستارىمەن قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىستى» دەپتى. قاراڭىزدارشى, شىنايى تىلەك, اۋىزدان شىققان ءسوز جاندانادى, ورىندالادى دەگەننىڭ راستىعى. ەڭ باستىسى – نيەت تازالىعى. نيەت – ەلگە قامقورلىق.راسىندا دا, اۋىل مەكتەبى, ونىڭ قاراپايىم مۇعالىمدەرى, وقۋشىلار مەن اتا-انالار سول ءبىر جىلداردا ءبىر ەركىن دەمالىپ, ەڭسەلەرى كوتەرىلىپ قالدى. كۇتىمى جاقسى بولسا, جەمىس اعاشى دا جاقسى وسەدى ەمەس پە؟ دانالاردى دا, دارالاردى دا بەرگەن قازاقتىڭ اۋىلى قاسيەتىنەن, تامىرىنان ايىرىلعان جوق. نەبىر جۇلدىزدار ءالى دە شىعادى. مۇقاعالي ماقاتاەۆ ايتقانداي: «تۋادى, تۋادى ءالى ناعىز اقىن …» دەمەكشى, اۋىلدان «شىعادى, شىعادى ءالى ناعىز عالىم». ەلباسىمىزدىڭ «ديپلوممەن – اۋىلعا» دەگەن ىزگى باستاماسى, جاس ماماندارعا اۋىل باسشىلارىنان جاسالىپ جاتقان قامقورلىق بۇلاق كوزىن اشقانداي اسەر قالدىرادى.2002 جىلى ءشامشا كوپبايقىزى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالىپ, قازاق مەكتەبى ءۇشىن جانىن سالىپ شىرىلداعاندا جۇرەكتەگى قۋانىش تولقىنى بەس-التى شۋماق جىردى سىرتقا شىعارىپ ەدى. سونىڭ ءبىر شۋماعىندا:«ەلىم دەۋمەن ەلجىرەپ, كوزىن جاسپەن جۋعان قىز,سارىارقادا سارىلىپ, ەل مۇراتىن قۋعان قىز.اۋىرتتى ما جانىڭدى جاپىراقتى جۋعان كۇز,اناسىنان و باستا ۇستاز بولىپ تۋعان قىز»,– دەگەن ەدىك. ەل مۇراتى ءۇشىن عۇمىرىن ارناعان ءشامشا كوپبايقىزى بار قازاقتىڭ سىزداپ تۇرعان جاراسىن ءوز جاراسىنداي كورىپ, ەل بولاشاعى جاستاردىڭ ءتالىمى مەن تاربيەسىنە الاڭداپ عۇمىر كەشىپ كەلەدى.ءبىر جولى ءشامشا اپكەممەن اڭگىمەلەسكەنىمدە جاستاردىڭ ءدىني اعىمدارعا بوي ۇرىپ, داستۇرىمىزدە جوق ارەكەتتەرگە بارىپ جۇرگەنىنە قارنى اشىپ سويلەدى: «تىنىشتىعى جوق ەلدىڭ ءبىلىم-عىلىمى كەنجەلەيدى. بۇنى دا بىزگە تاريح كورسەتىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك, بەيبىتشىلىك دەگەن سوزدەر – ءبىزدىڭ حالقىمىز ءۇشىن تاڭىردەي كيەلى, انامىزداي قاستەرلى, قارا جەرىمىزدەي قاسيەتتى ۇعىم. ءبىز باسىمىزعا قونعان باقىت قۇسىن ۇشىرىپ, ۇركىتىپ الماۋىمىز كەرەك. الدەبىر قياس ويى, قارا جۇرەگى بار ادامدار قاي زاماندا دا بولعان, ولار قازىر دە بار. ءدىن جولىندامىز دەپ, اتا-داستۇرىنەن بەزىنۋ نەمەسە ۇلدار قىسقا شالبار كيىپ, ساقال جىبەرۋ, قىزداردىڭ جابىلىپ تۇمشالانۋى سياقتى كورىنىستەر شىنىمەن يماندىلىق پا؟ يمان ءار ادامنىڭ جۇرەگىندە, جۇرەگىنىڭ تازالىعىندا, اللاعا دەگەن اق سەنىمىندە بولماي ما؟ جۇرەك تازالىعى, ادامزاتتىڭ بارىنە دەگەن مەيىرباندىق سەزىمى, كەشىرە ءبىلۋ, تۇسىنە ءبىلۋ, ادام ءومىرىن ساقتاۋ ەڭ باستى دۇنيە ەمەس پە؟ ءوزىمىز كوزىمىز كورىپ وتىرعان يسلام ەلدەرىندەگى جاعدايدان جان تۇرشىگەدى. عاسىردان-عاسىرعا جەتكەن, ادامزاتتىڭ اقىل-ويىمەن جاسالعان قۇندىلىقتاردى جويىپ, ءبىرىن-ءبىرى قىرىپ جاتۋى قانداي اقىلعا سيادى؟ مەن جاستارعا, ولاردىڭ ءتاربيەشىلەرىنە: «اينالايىن جاستار, كۇن جارىقتا اداسپاڭدار. يمان نۇرى جۇرەكتەرىڭدە بولسىن, ادام بالاسى – باۋىرىڭ, تابيعات – باعىپ-قاققان, اۋا بەرگەن ارۋ اناڭ. ەندەشە, تىرشىلىكتىڭ ساقتاۋشىسى – ءوزىڭسىڭ. سونى ۇمىتپاڭدار.قادىرلى اتا-انالار, جاھاندانۋ زامانىندا الەم كەڭي تۇسەدى, بارىس-كەلىس وڭايلايدى, بۇل جاقسى جاعى بولسا, اتا-انا مەن بالالارىنىڭ اراسى الشاقتايدى. انانىڭ كوڭىلى بالادا, بالانىڭ كوڭىلى دالادا بولادى دەگەندەي زامان بولادى. بالالار ءبىلىم ىزدەسە دە, كاسىپ ىزدەسە دە الىستا جۇرەدى. سول ءۇشىن بالالار قولدا بولعاندا, مەكتەپتە وقىعاندا ار تاربيەسىمەن جۇرەكتەرىنە اتا-انا, باۋىرعا, تۋعان جەرىنە, انا ءتىل, اتا-داستۇرىنە دەگەن ادالدىققا تاربيەلەۋىمىز كەرەك.ۇستازدار, ۇرپاعىمىزدى عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ نۇرلى جولىنا ءتۇسىرىپ, مىنەز بايلىعىنا, سۇلۋلىعىنا تاربيەلەيىك. قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان زاماندى بابالارىمىز دا اڭساعان. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ دا بار ارمانى وسى. ەل مەن ەلدى ەلدەستىرىپ, ءدىن مەن ءدىندى بىتىمگەرشىلىككە شاقىرىپ, كوپ ۇلتتى ەلىن ۇيىتىپ وتىر. ول وڭاي شارۋا ەمەس. قابىرعالى حالقى ەلباسىنا كومەكتەسۋى كەرەك. شاڭىراقتىڭ ءبىر ۋىعى دا تۇسپەۋ كەرەك»,– دەيمىن.ءشامشا بەركىمباەۆانىڭ «اتامۇرا» باسپاسىنان 2011 جىلى شىققان «ءالى دە ىزگىلىكتى ىزدەپ كەلەم…» دەگەن كىتابى قولىما ءتۇستى. ىشىندەگى ءار ماقالاسىن وقىعاندا ىزگىلىكتىڭ تۇنباسىنان ءشولىڭدى قاندىرىپ سۋ ىشكەندەي بولاسىڭ. ءوزى جاۋاپكەرشىلىگى مول قىزمەتتەردە ءجۇرىپ, وسى قوعامنىڭ تىنىسىنا ءۇن قوسىپ, جەتىستىگىنە قۋانىپ, كەمشىلىگىنە قىنجىلىپ, تالاي-تالاي ماقالالاردى جازىپ, ءباسپاسوز بەتىنە جاريالادى. سول ماقالالارى مەن جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتتارىن جيناق ەتىپ شىعارعان ەكەن. مازمۇنى دا, ءمانى دە تەرەڭ, وقىرمانعا وي سالاتىن, ەلگە ادال قىزمەت جاساۋعا تاربيەلەيتىن كىتاپ بولىپ شىعىپتى. كىتاپتىڭ كىرىسپەسى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە (2010 جىل, 6 شىلدە) جاريالانعان «اق تىلەك» دەگەن ماقالاسىنان باستالادى. ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ قازاق تاريحىنداعى اتقارعان ەڭبەگىنە سانا بيىگىندە باعا بەرەدى. قيالىنان ەشنارسەنى قيىستىرمايدى. ماقالانى وقىپ وتىرعان وقىرمان ەرىكسىز كەلىسىپ, باسىن يزەپ وتىرادى. سونىمەن قاتار, ءشامشا كوپبايقىزى وي جۇيەسىن سۇلۋ سوزبەن كەلىستى ەتىپ جازا بىلەدى. ماقالانىڭ مىنا ءبىر تۇستارىنا نازار اۋدارساق: «…نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بولمىسىندا جارىققا, جاڭالىققا قۇشتارلىق بار. سايىن ساحارا توسىندە, اشىق اسپان استىندا استاناداي مۇراجاي قالانى ومىرگە اكەلدى. «مۇراجاي قالا» دەگەنىمىزدىڭ سىرى – استانا قالاسىن كورگەن ءاربىر جان تاڭدانىپ, تاڭداي قاعادى. بەينە قولدان سوعىلعان ەمەس, نەبىر عاجايىپ عيماراتتار ادەمى ەرتەگىلەردەن ءتۇسىپ, ورناي قالعانداي اسەر بەرەدى. بۇل, ءسوز جوق, ەلباسىنىڭ ۇلى تۋىندىسى», دەپ ءوزىنىڭ جۇرەكجاردى قۋانىشىن جەتكىزسە, ەندى استانانىڭ ءمانى تۋرالى: «ەلوردا ەركىندىككە كەنەلگەن ەلدىڭ ۇلتتىق قۇدىرەت كۇشىن الەمگە پاش ەتتى. استانانىڭ ەڭ باستى ءتالىمى – ۇلتىنىڭ توردەن, ۇلانىنىڭ وردەن كورىنەتىن الەۋەتىنە الەمدى سەندىردى. ەلوردا – ۇلتىمىزدىڭ قانى مەن جانىندا, رۋحى مەن تەكتىلىگىندە بار باۋىرماشىلدىعىن, دارقاندىعىن تانىتىپ, الەمگە قازاقتى تابىستىردى, تانىستىردى. ەلوردا وسى جىلدارى ءساتتى جۇزەگە اسىرىلعان ارحيتەكتۋرالىق شەشىمدەر ارقىلى باتىسپەن باۋىرلاسىپ, شىعىسپەن تامىرلاسىپ ۇلگەردى. قازاق ەلىنىڭ ەۋروپا وركەنيەتىن تالعاممەن تاني الاتىن, شىعىستىڭ شۇعىلالى شىڭىنان كورىنە الاتىن جانە ولاردى بايىرعى تۇركى مادەنيەتىنە ءتان سىربازدىقپەن بايىتا الاتىنىن دالەلدەپ, سول ارقىلى جاھاندى جاراسىلىمدىلىققا, بىرلىككە شاقىرعان سيمۆول سيپاتىنا يە بولدى» («ءالى دە ىزگىلىكتى ىزدەپ كەلەم» «اتامۇرا», 2011 جىل, 4-5 بب.) دەيدى. ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ ەلىمىزدىڭ ورداسى استانا تۋرالى تەرەڭ تولعامى ەكىنشى ۇستاز ءابۋ ناسىر ءال-فارابي بابامىزدىڭ: «مارتەبەسى, رۋحى بيىك شاھار – ادامداردى ءبىر-بىرىنە جاقسىلىق جاساۋعا قۇشتار ەتەتىن, وزدەرىنىڭ تاماشا قادىر-قاسيەتتەرىن باعالاپ قابىلداۋعا وزگە دە جۇرتتاردى ىنتىزار ەتەتىن قالا» دەگەن ويىمەن ۇشتاسىپ جاتقانداي كورىندى.وسى كىتاپتان ءوزىم ءۇشىن العان تاعى ءبىر تاعىلىمىم – ءشامشا اپكەمنىڭ تالىمگەر, اقىلشى ۇستازى, بەلگىلى قوعام قايراتكەرى اسانباي اسقاروۆ تۋرالى ەكى ماقالاسى. ءبىرى – «ۇستاز تۋرالى ءسوز» دەپ, ەكىنشىسى «ۇلاعاتتى ۇستاز اسانباي اسقاروۆ ساباقتارى» دەپ اتالادى. ونداعى ءبىر ۇزىك وي مىناداي ەدى: «ءبىز سويلەۋ مادەنيەتىن اسەكەڭنەن ۇيرەنۋگە تىرىساتىنبىز. بىلىمدىلىگى, تابيعاتىنان شەشەندىگى ءومىر تاجىريبەسىمەن ۇشتاسقاندا تىڭداۋشىلارىن ءۇيىرىپ اكەتۋشى ەدى…» (9-بەت), دەپ ۇستازىنىڭ ءوز ءسوزىن بەرىپتى: «جينالىستار, كەزدەسۋلەر جاستارمەن سۇحباتتاسۋدىڭ ءتيىمدى جولى, ياعني ونى دۇرىس پايدالانۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, تريبۋنا ادامدى كوپشىلىككە تانىتادى. بىراق قالاي بولسا, سولاي شىعا سالماي, دايىندالۋ كەرەك. ەسىڭدە بولسىن, وي جوق جەردە ءسوز شىقپايدى. ال وي بولۋ ءۇشىن كوپ وقىپ, كوپ ءبىلۋ كەرەك ءارى بىلگەنىڭدى ورىندى پايدالانىپ ۇيرەن, ومىرمەن بايلانىستىرا ءبىل. ادەمى سويلەگەن جاقسى, بىراق سىرتقى ادەمىلىگىن تۇگەندەيمىن دەپ, اڭگىمەنىڭ مازمۇنىن جوعالتىپ الما. باسشىنىڭ ءسوزىن وتىرعاندار كۇتەدى. سوندىقتان سىلدىر سۋداي اعىپ كەتپەي, ءىستىڭ تەتىگىن كورسەتەتىندەي سوزدە ناقتى ءتۇيىن بولعانى ءجون». ۇلت قامىن جەگەن اسانباي اسقاروۆتىڭ وسى ءبىر اۋىز تالىمگەرلىك تاعىلىمىن ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ كىتابىنان الىپ, ءوز باسىم ستۋدەنتتەرگە ءدارىس وقىعاندا پايدالاندىم. ستۋدەنتتەردىڭ جۇرت الدىندا سويلەۋ داعدىلارىن قالىپتاستىرۋدا ءىرى تۇلعالاردى ۇلگى ەتەمىز. ءوزىم قىزمەت جاسايتىن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ەلدىڭ ەرتەڭگى كوشباسشىلارى تاربيەلەنىپ, ءبىلىم الۋدا. ولاردى بۇگىن دە, ەرتەڭ دە الەم مىنبەرلەرى, الەم جۋرناليستەرى كۇتىپ تۇر. سول سەبەپتى دە ءبىز ولاردى سىناقتىڭ سان تۇرىنە بۇگىننەن ازىرلەپ جاتىرمىز. شاكىرتتەرىنە اسانباي اسقاروۆ ايتقان اقىلدى سوزىمىزگە تىرەك ەتىپ, ءبىز دە ايتامىز. بۇل – ۇستاز پارىزى.ش.بەركىمباەۆا كوپتەگەن جىلدار بويى ءبىلىم مينيسترى بولعان قاجاحمەت بالاحمەتوۆتىڭ سانالى باسشىلىعىن, ادامدارمەن قارىم-قاتىناسىنداعى مادەنيەتتىلىگىن, كوماندانى جۇمىسقا جۇمىلدىرۋداعى ءادىس-تاسىلدەرىن «ون كليمات ناشەي شكولى يزمەنيل» («كازاحستانسكايا پراۆدا», يۋل, 2006 گ.) دەگەن ماقالاسىندا شىنايى جەتكىزگەن. ماقالانى وقىپ شىققان سوڭ ءوزىڭ وزىڭە مىندەتتى تۇردە سىن كوزبەن قارايسىڭ, ءوزىڭدى وزىڭنەن ارتىق كىم تانيدى, اباي ايتپاقشى, ىشتەگى ۇياتىڭ ءوزىڭدى قىسا تۇسەدى, ءمىنىڭدى تۇزەتەسىڭ. ماقالانىڭ ادامعا بۇلاي اسەر ەتۋى – ونىڭ شىنايىلىعىندا.ءشامشا كوپبايقىزى «تاۋەلسىزدىك جانە قازاق قىزدارى» دەگەن ماقالاسىندا: «…باتىرلار جىرىنداعى ايەلدەردىڭ بارلىعى دەرلىك ەر ازاماتىنا سەنىمدى سەرىك جانە ەل قورعانى – باتىر ۇلدارىنا قامقورشى ءارى اقىلشى بولۋىمەن كوزگە تۇسەدى. مەيلى, ول ەل باستاعان حان بولسىن, ءسوز ۇستاعان بي بولسىن, قول باستاعان باتىر بولسىن جانىنداعى جارى, اق ءسۇتىن بەرگەن اناسى ەر ازاماتتى بىردە سابىرعا شاقىرىپ, بىردە نامىسىن ۇشتاپ, اقىلىنا اقىل قوسىپ, ماقساتىنا قۋات بەرىپ وتىرعان. قازاق ەپوسىنداعى قۇرتقانىڭ, گۇلبارشىننىڭ, اقجۇنىستىڭ, نازىمنىڭ, قارلىعانىڭ اسىل قاسيەتتەرى ارقىلى عاسىرلار بويى قانشاما قىزدار تاربيەلەندى دەسەڭىزشى!دەگەنمەن, قازاق قىزدارى تەك وي باتىرى بولۋدى عانا مىسە تۇتپاعانىنا كارى تاريحتىڭ كۋا بولعانى بارشاعا ايان. قادىر مىرزا ءالى «قازاق قىزى» دەگەن ولەڭىندە:تاعدىر سەنىڭ جيعىزبادى ەسىڭدى.ءتوزىم ساۋىت تاۋقىمەتتەن تەسىلدى.جاۋعا شاپتىڭ ازاماتتىڭ جانىندا,ورامالمەن تارتىپ تاستاپ توسىڭدى……………………………………………………وزدەرىڭنىڭ باستارىڭداقازاقتىڭجازىلماعان ازابى مەن ەرلىگى», – دەپ سۋرەتتەگەن».ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ وسى ماقالاسىن ۇلكەن مونوگرافيالىق ەڭبەكتىڭ باستاۋى دەپ ايتۋعا بولادى. اۆتور قوعامداعى قىزداردىڭ, انالاردىڭ ءرولىن سوناۋ ساق داۋىرىنەن باستاپ, بۇگىنگى تاڭداعى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ باياندى بولاشاعىنا ايانباي ەڭبەك ءسىڭىرىپ جۇرگەن ايەلزاتىنىڭ ەسەلى ەرەن ەڭبەكتەرىنەن مىسال كەلتىرە وتىرىپ, دالەلدى, سەنىمدى ۋاجدەرىن ايتادى.قىزىنا قامقور بولۋعا اكەلەردى, قورعان بولۋعا اعالارىن, اعا بولۋعا ازاماتتاردى شاقىرعان ءشامشا كوپبايقىزىنىڭ داۋسى مىنبەرلەردەن دە ەستىلدى. ول بىردە: «…ەگەر حالقىمىزدىڭ وزىنە عانا ءتان پەداگوگيكالىق مادەنيەتىن جاقسى مەڭگەرسەك, قازاق قىزىنىڭ, ايەل-انانىڭ ۇلت بولىپ ۇيىسۋىمىزعا, حالىق بولىپ قالىپتاسۋىمىزعا قوسار ۇلەسى بۇگىنگىدەن دە مول بولار ەدى. سەبەبى, قازاق ءۇشىن ەرەكشە قاسيەتتى, قۇران سوزىندەي قۇدىرەتتى ءۇش ۇعىم بار. انا! جەر-انا! وتان-انا!» – دەدى. راس, ءبىلىم كەڭىستىگى كەڭ. ادامزات جيناعان ءبىلىمدى وزگە ەلدەن دە ەمىن ەركىن الۋعا بولادى. ال تاربيەنىڭ ەڭ ۇلكەن كەڭىستىگى – تۋعان ەل, تۋعان ءۇي, اتا-انا, مۇحتار اۋەزوۆ تۇسىنىگىندەگى – بەسىك. «ەل بولامىن دەسەڭ – بەسىگىڭدى تۇزە». ءشامشا بەركىمباەۆا ايتقان «حالقىمىزدىڭ وزىنە عانا ءتان پەداگوگيكالىق مادەنيەتىن جاقسى مەڭگەرسەك» دەگەنى دە وسىعان سايادى.«ۇل وسىرگەنىڭ – ۇرپاق وسىرگەنىڭ, قىز وسىرگەنىڭ – ۇلت وسىرگەنىڭ» دەگەن حالقىمىزدىڭ ەجەلدەن كەلە جاتقان قاسيەتتى تاعىلىمىن ۇمىتپاي, ومىرلىك سالتىمىزدا بەرىك ۇستانساق, كوڭىلگە كولەڭكە تۇسەر ساتتەر از بولار ەدى-اۋ دەگەن ويلار كەلەدى.ءشامشا كوپبايقىزىنا شىعىستىڭ داناسى, ۇلى ۇستاز كونفۋتسيدىڭ مىنا ءبىر دانالىق ويىمەن ءبىر تىلەك, ءبىر تاپسىرما ايتقىمىز كەلەدى.«ون بەسىمدە وقۋعا پەيىل ەتتىم,وتىزىمدا كامەلەتكە جەتتىم,قىرىقتا كۇمان-تۇماننان ارىلدىم,ەلۋدە اسپاننىڭ ءامىرىن تىڭدادىم,الپىستا قۇلاعىم اشىلدى,جەتپىستە جۇرەگىمنىڭ قالاۋىن تاپتىم, بار ءىسىم بايىپقا ءتۇستى»(كونفۋتسي).قادىرلى ءشامشا كوپبايقىزى, جۇرەگىڭىزدىڭ قالاۋى تابىلىپ, حالقىڭىز ءۇشىن ءتول پەداگوگيكانىڭ, ونىڭ ىشىندەگى قىز بالا تاربيەسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن جاساپ, ناتيجەسىن كورىڭىز, قۋانىڭىز دەيمىز.گۇلتاس قۇرمانباي, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, قازاق ءتىلى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.استانا.