سارسەنبى, 1 تامىز 2012 7:30
استانا تۇرعىنى, زەينەتكەر ورازبەك ايماق ۇلى ءوزى اسا قادىرلەپ وتكەن ءازىلحان نۇرشايىقوۆپەن العاشىندا تەلەفون ارقىلى سالەمدەسىپ, كىتاپتارىن سۇراي ءجۇرىپ تانىسىپ, كەيىن ەتەنە ارالاسىپ كەتكەن زيالىلار ساناتىنان.«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 90 جىلدىق تويىنا (جەلتوقسان, 2009 ج.) استاناعا كەلگەن ازاعاڭا شاڭىراعىن كورسەتىپ, ءدام تاتقىزعان ول – جازۋشىنىڭ ىستىق ءىلتيپاتىنا بولەنگەن جان. تومەندە كەۋدەسى سىرعا تولى ورازبەك ايماق ۇلىنىڭ ازاعاڭ تۋرالى جۇرەكجاردى اڭگىمەسىن وقىرماندار نازارىنا ۇسىنىپ وتىرمىز.
سارسەنبى, 1 تامىز 2012 7:30
استانا تۇرعىنى, زەينەتكەر ورازبەك ايماق ۇلى ءوزى اسا قادىرلەپ وتكەن ءازىلحان نۇرشايىقوۆپەن العاشىندا تەلەفون ارقىلى سالەمدەسىپ, كىتاپتارىن سۇراي ءجۇرىپ تانىسىپ, كەيىن ەتەنە ارالاسىپ كەتكەن زيالىلار ساناتىنان.«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 90 جىلدىق تويىنا (جەلتوقسان, 2009 ج.) استاناعا كەلگەن ازاعاڭا شاڭىراعىن كورسەتىپ, ءدام تاتقىزعان ول – جازۋشىنىڭ ىستىق ءىلتيپاتىنا بولەنگەن جان. تومەندە كەۋدەسى سىرعا تولى ورازبەك ايماق ۇلىنىڭ ازاعاڭ تۋرالى جۇرەكجاردى اڭگىمەسىن وقىرماندار نازارىنا ۇسىنىپ وتىرمىز.
– تاعدىرىڭا تاڭبالى ءىز تاستاپ, كۇندە وزىڭمەن كولەڭكەڭدەي ەرىپ جۇرەتىن ەرەكشە ءبىر جاراتىلىستى پەندە بولادى ەكەن-اۋ! سونىڭ بىرەگەيى ءازىلحان اعام دەسەم, ارتىق ايتپاسپىن. الدىمەن ول كىسى جازعان كىتاپتارىمەن جۇرەگىمىزدى جاۋلادى. سوسىن بىرتە-بىرتە الىستاعى تۋعان باۋىرىمىزداي ەسىمىزدەن شىقپايتىن بولدى. كۇلسەك تە, كۇڭىرەنسەك تە قاسىمىزدان تابىلا قوياتىن جاناشىرىمىزعا اينالىپ كەتكەن. ماحابباتتىڭ وكسىگىنەن اھ ۇرعاندار وڭعا بۇرىلاتىن ءتۇزۋ جول ىزدەپ «ماحاببات, قىزىق مول جىلدارعا» جۇگىنگەنىن كوردىك. ال باتىرلىق پەن ەزدىك, وتانسۇيگىشتىك پەن رۋشىلدىق تايتالاسىندا ءدۇدامال كۇي كەشكەندەر كۇنا مەن كۇناھارلىعىنان ارىلۋ ءۇشىن «اقيقات پەن اڭىزعا» تابىناتىنىن بايقايتىنبىز. ال جالپى, كەيبىر دۇنيەاۋي ماسەلەلەر قوس وكپەدەن قىسقاندا جازۋشىنىڭ كەز كەلگەن شىعارمالارى تەمىرقازىقتاي اداستىرماس جول سىلتەيتىن. بۇل شىندىق. بارشا وقىرماننىڭ باسىنان وتكەن جاعداي. وسىدان تۇيەرىمىز – جازۋشىنىڭ كوركەمسوزبەن كەستەلەپ كەتكەن تۋىندىلارى ءار ادامدى يماندىلىق جولىنا جىعاتىن جالىندى قۇران سوزىندەي ءار مەن الگە قايناپ تۇراتىن ىستىق جىگەرلى ۋاعىزداي جانعا جاقىن ەكەنىنە كوزىمىز الدەقاشان جەتكەن. قىسقاسى, ازاعاڭ جازدى ما, جانىن جەپ جازادى, سوندىقتان دا ءار جۇرەككە جەتىپ جاتادى. سوعان كوپپەن بىرگە مەنىڭ دە كوزىم الدەقاشان جەتكەن.سونداي ءسوز ءنارى قۋاتتى, ءار تىركەسى ۋىتتى, ايتپاعى پارمەندى, شىعارماسىنىڭ وزەگى شىنايىلىقتان ورىلگەن كەسەك ءبىتىمدى دارىن يەسىمەن قالاي جۇرەگىم داۋالاپ تانىسىپ قالعانىما ءالى كۇنگە دەيىن ءوزىم تاڭمىن. ءيا, قالاي بولىپ ەدى, ءوزى؟..تورعاي وبلىسى تاراپ, بۇل ولكەدەن بەرەكە كەتىڭكىرەگەن 1990 جىلداردىڭ اياق كەزى ەدى. مۇمكىندىگى بارلار ىرگەمىزگە جاڭادان قونىستانىپ جاتقان ەلىمىز استاناسىنا ۇدەرە كوشە باستادى. سولاردىڭ ساپىندا مەنىڭ وتباسىم دا ەلورداعا كەلىپ قونىستاندى. جاڭا جەردە تۇرمىسقا قولايلىلىق العاشىندا اۋىرلاۋ بولدى. بارىنە توزدىك. كەيىن بالالارىم بىرتە-بىرتە قىزمەتتەرىن وڭداپ العان سوڭ اناسى ەكەۋمىزگە قارقاراداي ءۇي سالىپ بەردى. قازىر سوندا كەلىن-بالالارىمىزدىڭ ايالى الاقانىن سەزىنىپ تۇرىپ جاتىرمىز. جۇبايىم «اي-اپا» قاجى امانتاي ەكەۋمىز ءتورت بالا ءوسىرىپ, ولاردان كورگەن ون ءبىر نەمەرەمىزدىڭ قىزىعىنا بولەنۋدەمىز. اتا-اجە باقىتى دەگەنىڭ وسى شىعار دەپ ويلايمىز. شۇكىر, ءتاۋبا!استانا تۇرعىنى رەتىندە ء(وزىم 1937 جىلدىڭ 20 قاراشاسىندا قوستاناي وبلىسى, جانگەلدين اۋدانىنىڭ قازىرگى شەگەن اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەنمىن) قارتتىقتىڭ باسىمىزعا بۇيىرعان باقىتىن ازدى-كوپتى كورىپ جاتقان جايىمىز بار. نەگىزىنەن, ءومىردىڭ رۋحاني جاعىنا باسا كوڭىل بولەمىز. يماندىلىق جولىن ۇستاندىق, زايىبىم قاجى اتاندى. ەل تىنىشتىعىن تىلەپ, ۇرپاقتار بەرەكەسىن ۇيىتۋعا ۇلەس قوسىپ, جاستاردى يماندىلىق جولىنا ۇندەپ دەگەندەي, ماعىنالى عۇمىر كەشۋدەمىز. 2011 جىلى جۇبايىمنىڭ اكەسى يمانبەك تولەۋباي ۇلىنىڭ ورلوۆ وبلىسىنداعى نيكولسكي سەلوسىنداعى سوعىستا قۇربان بولعاندارعا قويىلعان مەموريالدىق تاقتاعا ەسىمى جازىلۋى – ومىرىمىزدەگى ەلەۋلى وقيعا بولىپ قالدى. كەيىن باسىنا بارىپ, قۇران باعىشتادىق.سوعىستا شەيىت بولعان ءار جاۋىنگەر قانداي داڭق, قۇرمەتكە دە لايىق قوي. وسى مىسالدى كەلتىرىپ جاتۋىمنىڭ دا ءبىر سەبەبى بار. ءازىلحان اعامىزدىڭ «اقيقات پەن اڭىز» رومان-ديالوگىن وقىپ وسكەن ۇرپاقپىز عوي, سوعىس قۇرباندارىنىڭ ەرلىگىن ءاردايىم ناسيحاتتاپ جۇرۋگە داعدىلانىپ العانبىز.ءوزىمنىڭ اكەم ايماق تا وتان ءۇشىن ايقاسىپ, ءومىرىن قيعان جاۋىنگەر ەدى. اكەمنىڭ بەيبىت زامانداعى ەڭبەگى تۋرالى قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى, اقيىق اقىن عافۋ قايىربەكوۆ «جەلقايىق» دەگەن كىتابىندا مىناداي ولەڭ شۋماقتارىمەن دارىپتەپ جازعان ەكەن:بۋسانىپ ومىراۋى جاتىر ايماق,تىلىنگەن تارام-تارام باۋىرداي-اق.بولاشاق مول ەگىننىڭ قامىن ويلاپ,باسقارعان بارلىق ءىستى باتىر ايماق.ەل ءۇشىن توككەن تەر وسىلايشا ۇمىتىلمايدى ەكەن. سول اكەمىزدىڭ جەسىرى كامپيت انامىز 37 جاسىندا 5 بالامەن قالىپتى-اۋ! سوندا بالالارىنىڭ الدى 13 جاستا, سوڭى 1 جاستا ەكەن. ءبارىمىزدى جەتكىزىپ ەدى, قايران اناشىم! جەتى جاسىمنان اجەم ۇلبوسىننىڭ ەتەگىنەن ۇستاپ, اۋىلداعى اتالارىمىز الپىسباي, بايماعامبەت ۇيلەرىندە كولحوز جۇمىسىنا ارالاستىم. ءشوپ جيناۋ, ماساق تەرۋ, قورا تازارتۋ, ءتول, بۇزاۋ باعۋ سەكىلدى, ت.ب. جۇمىستارعا جەگىلدىك.وسىنداي قيىن تاعدىرلى كەزەڭ ءبىر ءبىزدىڭ باسىمىزدان عانا وتپەگەنىن سەزىنەمىز. ازاعاڭنىڭ كىتاپتارىن وقىپ وتىرعاندا, قانشاما وتباسىنىڭ قۋانىشى مەن ازابىن, تاقسىرەتى مەن تاۋقىمەتىن بايقاۋعا بولادى. سولاردان ساباق الامىز, سارالايمىز, تۇسىنەمىز, كەڭ ورىسكە قانات قاعامىز. مىنە, كىتاپ تاعىلىمى, قۇدىرەتى. سول سەبەپتى دە ازاعاڭنىڭ ءار شىعارماسى بىزدەر ءۇشىن ءومىردىڭ ءتۇزۋ جولىن كورسەتەتىن شامشىراق سەكىلدى عوي.جازۋشىنىڭ كەيىنگى شىعارمالارى قولىما بىردەن تۇسە قويماعاندىقتان استانالىق جورنالشى ىنىلەرىمنىڭ كومەگىمەن كەيبىر كىتاپتارىن وقىپ شىعۋعا سۇراپ الاتىنمىن. مىسالى, «ءومىر ورنەكتەرىنىڭ» العاشقى كىتابى دەگەندەي. ءبىر جولى ازاعاڭنىڭ الماتىداعى ءۇي تەلەفونى قولىما ءتيىپ, قوڭىراۋ شالدىم. ارعى جاقتاعى جۇمساق ءۇنى ءون بويىمدى ءدىر ەتكىزدى. اماندىق-ساۋلىقتان سوڭ ەركىندىككە باسىپ, ءوتىنىشىمدى ايتا باستادىم. «ماڭگىلىك ماحاببات جىرى» كىتابىن قالاي ساتىپ الۋعا بولاتىنىن, ەگەر ءساتى ءتۇسىپ الماتىعا بارا قالسام, ۇيىنە سوعۋعا رۇقسات سۇراپ, بايەك بولىپ جاتىرمىن. «كەلسەڭىز, سونداي قۋانىپ قالار ەدىم», دەدى ازاعاڭ بىردەن اشىق قاباق تانىتىپ.2009 جىلدىڭ 27 شىلدەسىندە الماتىعا ادەيى اتباسىن تىرەپ, ءازىلحان اعانىڭ ۇيىنە باردىق. قاسىمدا زايىبىم دا بار. حاليما اپامىزدىڭ ومىردەن وتكەنىنە كوڭىل ايتتىق. باسىنا بارىپ, قۇران باعىشتادىق. سول جولى قولىما تۇسىرە الماي جۇرگەن «ماڭگىلىك ماحاببات جىرى» كىتابىنا ازاعاڭ مىناداي قولتاڭبا جازىپ بەرىپ ەدى. «قىمباتتى باۋىرلارىم ايىم-امانتاي قاجى مەن ورازبەك (ورەكە) اقساقال! سىزدەردىڭ سوناۋ استانادان كەلىپ, وسى كىتاپتىڭ كەيىپكەرى حاليما اپالارىڭىزدىڭ باسىنا بارىپ قايتقاندارىڭىزعا شىن جۇرەكتەن ريزامىن. سىزدەردىڭ قاتار ۇشقان قوس اققۋداي بولىپ, ءومىر ايدىنىندا ۇزاق سامعاۋلارىڭىزعا تىلەكتەسپىن. قولى. 27.07.2009 ج.»وسى جەكە تانىستىقتان سوڭ ازاعاڭمەن ۇنەمى تەلەفون ارقىلى تىلدەسىپ تۇراتىن بولدىق. بۇرىنعىداي جۇرەكسىنىپ ەمەس, ەركىن, اعا-ىنىدەي ەمەن-جارقىن سويلەسەتىن كۇيگە ەندىك.ءساتى تۇسەيىن دەسە اياق استىنان ەكەن. استاناعا كەلىپ-كەتىپ جۇرگەن ازاعاڭا داستارقانىمنان ءبىر ءدام تاتتىرۋ ەدى, ويىم وڭىنان شىققانى. 2009 جىلعى جەلتوقساننىڭ سوڭىنا تامان رەسپۋبليكالىق «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 90 جىلدىق تويى كەڭىنەن اتالىپ ءوتىپ جاتتى. سول مەرەكەلىك جيىنعا الماتىدان ازاعاڭ دا كەلىپ, بيىك مىنبەردەن ءسوز سويلەپ, ءوزى بۇرىن قىزمەت ىستەگەن باسىلىمنىڭ مەرەيىن تىپتەن اسقاقتاتىپ جىبەرگەن ەدى. جالىندى ءسوزىن كەيىن اعا گازەتتىڭ ءوز بەتىنەن وقىپ رازى بولىستىق.مەرەكەلىك اپتىعىس ءسال سايابىرسىدى-اۋ دەگەن تۇستا ازاعاڭا قاسىندا جۇرگەن جەرلەس ءىنىم ارقىلى سالەمىمدى جەتكىزىپ, ۇيدەن ءدام تاتۋعا ۇسىنىس تاستادىم. مەن سەكىلدى شاڭىراعىنا شاقىرۋشىلاردىڭ كوپتىگىنە قاراماستان ازاعاڭ رەتىن تاۋىپ, وتباسىممەن ەتەنە تانىسقان ەدى.سول ءبىر قۋانىشتى كۇندەر ەسىمىزدەن كەتەر مە؟ ۇلىقتى اڭگىمە ايتتى. ءازىلى دە شاش-ەتەكتەن ەكەن. كەلىندەرىمنىڭ ءان سالعانىنا, نەمەرەلەرىمنىڭ تاقپاق ايتقانىنا بالاشا ءماز بولدى. زايىبىمنىڭ مارتەبەسىن ءوسىرىپ, ايەل زاتىنا قاتىستى تاعىلىمدى سوزدەر ايتقانىن قالاي ۇمىتامىز؟ ۇمىتىلمايدى, ەشقاشان.شالقىما باتاسىن بەرىپ, بارشامىزدى شاتتاندىرىپ اتتانعان ازاعاڭنىڭ يىعىنا شاپان جاۋىپ, قۇرمەتتەپ شىعارىپ سالعان ساتتەرىمدى ويلاسام, كۇنى بۇگىنگە دەيىن بويىمدى ەرەكشە جىلىلىق, شۋاقتى نۇر بيلەپ الا جونەلەدى. ول – ازاعاڭداي دارقان دا دارىندى, ادامگەرشىلىگى مول اسىل اعانىڭ ىستىق مەيىرىمى ەكەنىن تۇسىنەمىن, ارينە.ازاعاڭ دۇنيەدەن وتكەن جەتى كۇننەن سوڭ (19.02.2011 ج.), كوزىمنىڭ جاسى سورعالاپ وتىرىپ, داپتەرىمە مىناداي جۇرەك, يماندىلىق سوزدەرىن جازىپ قويىپ ەدىم. جان اعانىڭ رۋحىنا ارنالعان سول كوڭىلىمدى تۇگەلىمەن كەلتىرۋدى ءجون سانادىم: «بيسميللاھير – راحمانير – راحيم! ارداقتى ازاعا رۋحىنا تاعزىم! مىنە, كوزدى اشىپ-جۇمعانشا 7 كۇن ءوتىپتى, 7 سانى قاسيەتتى: «الەمنىڭ 7 عاجايىبى», «اق ساۋلەنىڭ 7 ءتۇسى – سپەكتر», «7 ءتۇرلى دىبىس – نوتا» ت.ت. ءوزىڭىز جىرعا قوسقان «اق كۇمبەز» ماڭگىلىك ورنىڭىز بولىپ «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋداي» حاليما اپامىزدىڭ جانىنا جايعاستىڭىز. توپىراعىڭىز تورقا, جانىڭىز جۇماقتا بولعاي! قوش, ارداقتى ازاعا!«ماڭگىلىك ماحاببات جىرى» كىتابىنداعى «ساعىنىش سازدارى» اق ولەڭى ەسىمە ورالادى:اق كۇمبەز-اۋ, اق كۇمبەز!الىستان ساعان قارايمىن.سەنى ءوزىمنىڭ ماڭگىلىكمەكەنىمە سانايمىن!اق كۇمبەزدىڭ ىشىندە,مەنىڭ اسىل جارىم بار!مەنىڭ جالعىز جانىم دا,سول كۇمبەزگە تىعىلار!اق كۇمبەز-اۋ, اق كۇمبەز!كوڭىلگە وي سالاسىڭ,حاليمانىڭ قاسىنامەنى قاشان الاسىڭ؟!الاتاۋدىڭ تاستارىن,جاستىق ەتىپ باسىما,مەن دە ءبىر كۇن جانتايىپ,جايعاسارمىن قاسىڭا.اق كۇمبەز-اۋ, اق كۇمبەز!مەن دە ساعان بارامىن.سودان كەيىن ءۇن-ءتۇنسىز,ماڭگىلىككە قالامىن!كەڭساي بارساڭ – بيىكتە,اق شاعالا كۇمبەز بار.سوعان قاراي ءبىر رەت,كوزىڭدى سال, ۇرپاقتار!!!54 جىل وتاسقان جان جارىڭىز حاليما اپامىزدىڭ ەسىمىن «الاشقا» جايدىڭىز. كەشەگى «ازيادا الاۋىن» جوعارى ۇستاپ, حالىق شەرۋىنىڭ الدىندا بولعانىڭىزدى ۇمىتۋعا بولا ما؟ بەينە ءبىر «ماحاببات شىراعىن» اق كۇمبەزدىڭ ۇستىنە ماڭگىلىك جاعۋعا اسىققانداي!بالالارىڭىزعا, نەمەرە-شوبەرەلەرىڭىزگە اماندىق تىلەيمىن. باق قونىپ, قىدىر دارىسىن! اللادان نۇر!».…ازاعاڭ – قازاقتىڭ يماندى ءبىر اسىل پەرزەنتى بولىپ ماڭگىلىككە حالىق جادىندا قالا بەرەتىنىنە سەنەمىز! ءاۋمين!
جازىپ العان قايسار ءالىم, «ەگەمەن قازاقستان».استانا.