سارسەنبى, 1 تامىز 2012 7:29
وركەستر – ۇجىم. ال ونى باسقارۋ ديريجەردىڭ مىندەتى. بۇل ايتۋعا عانا وڭاي. ايتپەسە, شىعارمانىڭ نوتاسى قولىنا تيگەننەن باستاپ ونى تىڭداۋشىعا جەتكىزگەنگە دەيىنگى ارالىقتا ديريجەر وركەستر ۇجىمىمەن بىتە قايناسىپ, قاجىماي-تالماي ەڭبەك ەتەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە قانشاما تەر توگىلەدى دەسەڭىزشى! دەمەك, ديريجەر ەڭبەگى ىزدەنىسپەن بىرگە قاجىرلىلىقتى دا تالاپ ەتەدى. وسىنداي قاجىرلى ەڭبەگىمەن تانىلعان ديريجەرلەردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى قازاقتىڭ مەملەكەتتىك قۇرمانعازى اتىنداعى اكادەميالىق حالىق اسپاپتارى وركەسترىنىڭ ديريجەرى جاناس بەكەنتۇروۆ. ول بۇل دەڭگەيگە قالاي جەتتى؟ اڭگىمەنى وسىدان باستايىق.
سارسەنبى, 1 تامىز 2012 7:29
وركەستر – ۇجىم. ال ونى باسقارۋ ديريجەردىڭ مىندەتى. بۇل ايتۋعا عانا وڭاي. ايتپەسە, شىعارمانىڭ نوتاسى قولىنا تيگەننەن باستاپ ونى تىڭداۋشىعا جەتكىزگەنگە دەيىنگى ارالىقتا ديريجەر وركەستر ۇجىمىمەن بىتە قايناسىپ, قاجىماي-تالماي ەڭبەك ەتەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە قانشاما تەر توگىلەدى دەسەڭىزشى! دەمەك, ديريجەر ەڭبەگى ىزدەنىسپەن بىرگە قاجىرلىلىقتى دا تالاپ ەتەدى. وسىنداي قاجىرلى ەڭبەگىمەن تانىلعان ديريجەرلەردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى قازاقتىڭ مەملەكەتتىك قۇرمانعازى اتىنداعى اكادەميالىق حالىق اسپاپتارى وركەسترىنىڭ ديريجەرى جاناس بەكەنتۇروۆ. ول بۇل دەڭگەيگە قالاي جەتتى؟ اڭگىمەنى وسىدان باستايىق.
ءبارى اۋىلدان باستالدى. ەركەلىگى باسىم جەتى بالانىڭ كەنجەسى بولعانمەن تاڭمەن تالاسا ورىسكە مال ايدايتىن. اۋىلدىڭ شاڭى, وزەننىڭ جيەگى, مىڭعىرعان مال, كوك شالعىندى جايلاۋ, شەكسىز دالا كورىنىسى ەلگەزەك بالانىڭ قيالىنا قانات بايلاپ, ونى عاجايىپ ءبىر الەمگە جەتەلەدى. ول سۇلۋلىققا ىڭكار بولىپ ءوستى. سودان دا شىعار, اۋىل بالالارى تراكتورشى بولامىز دەپ تەحنيكانى اينالشاقتاپ جۇرگەندە, بۇل مۇعالىم بولۋدى ارماندايدى. اقىرى, اياگوزدەگى №2 ورتا مەكتەپتى تامامداعان سوڭ, ءوزى تۋىپ, وسكەن اقشي اۋىلىنداعى 8 جىلدىق مەكتەپ ينتەرناتتا تاربيەشى بولىپ ەڭبەك جولىن باستايدى. جەتپىسىنشى جىلدارى وتان الدىنداعى ازاماتتىق بورىشىن وتەپ كەلگەن سوڭ دا اتباسىن اۋىلعا بۇرادى, كلۋب مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقارادى.اتا-اناسى ونىڭ دۇنيەگە كىرپىش بولىپ قالانسام دەگەن قۇلشىنىسىن قولداي تۇرا, وقىعانىن, ءبىلىم العانىن قالايدى. ءسويتىپ, جاناس سەمەيدەگى مۇقان تولەباەۆ اتىنداعى مۋزىكالىق ۋچيليششەگە وقۋعا تۇسەدى. ونى 1977 جىلى ۇزدىك بىتىرگەن سوڭ, الماتىداعى قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ تابالدىرىعىنان اتتايدى. مۇندا ەسىمى ەلگە تانىلعان دومبىراشى باقىت قارابالينادان ءدارىس الا ءجۇرىپ, ديريجەرلىككە دە دەن قويادى. ۇستازى – ايگىلى شامعون قاجىعاليەۆ. قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قۇرمانعازى اتىنداعى وركەستردىڭ باس ديريجەرى ءارى كوركەمدىك جەتەكشىسى شامعون ساعادين ۇلىنىڭ اتاق-داڭقى دۇركىرەپ تۇرعان كەز. العاشىندا جۇرەكسىنگەنمەن كەلە-كەلە بويىن ۇيرەتكەن. ۇستازى دا شاكىرتىنىڭ قابىلەتىن تانىپ, قولداي ءبىلدى.كونسەرۆاتوريا – مۋزىكالىق جوعارى ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورنى. مۇندا ستۋدەنتتەر ءبىلىم الۋمەن بىرگە تاجىريبەدەن دە وتەدى. وسىعان بايلانىستى جاناستىڭ مىناداي ءبىر توسىن جايدى ەسكە العانى بار.«1981 جىلى بولۋ كەرەك. قازاقستان كومپارتياسىنىڭ كەزەكتى سەزى قۇرمەتىنە قويىلاتىن كونتسەرتكە دايىندىق ۇستىندەمىز. 300-گە تارتا ورىنداۋشىلاردان قۇرالعان بەس ۇجىم – قۇرمانعازى وركەسترى, وتىرار سازى جانە كونسەرۆاتوريانىڭ ستۋدەنتتەر وركەسترى, سونداي-اق, مۋزىكا كوللەدجى مەن ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بىرىككەن وركەسترى بىرىگىپ رەسپۋبليكا سارايىنىڭ ساحناسىنا شىقپاقپىز. باعدارلامادا – قۇرمانعازىنىڭ «سارىارقاسى» مەن ن.تىلەنديەۆتىڭ «جەڭىس سالتاناتى». مەن ءالى ستۋدەنتپىن. ول كەزدە كونتسەرتتەن ءبىر كۇن بۇرىن بۇكىل باعدارلامانى كوميسسيا تىڭداپ, قابىلدايتىن. كۇتپەگەن جەردەن شامعون اعا مەنى شاقىرىپ الىپ, ەرتەڭ سەن ديريجەرلىك ەتەسىڭ دەدى. بۇل مەن ءۇشىن ءارى توسىن, ءارى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك, سىن بولدى. ابىروي بولعاندا, مۇدىرمەي, جاڭىلماي وتكىزدىم. ونى كورىپ, تىڭداعان مايتالمان ديريجەر, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى تولەپبەرگەن ابدىراشەۆ كونتسەرتتەن كەيىن جانىما كەلىپ, قولىمدى قىسىپ: «ديريجەرلىك تۇلعاڭ داۋىلدا تەربەلگەن قايىڭداي ەكەن, قول سىلتەسىڭ ءمىردىڭ وعىنداي ەكەن, كوزگە كورىكتى كورىندىڭ, بولايىن دەپ تۇرعان بالا ەكەنسىڭ», دەپ اعالىق اق باتاسىن بەردى».ارينە, ايگىلى ديريجەردىڭ بۇل باعاسى جاناستى جاڭا بيىكتەرگە جىگەرلەندىرگەنى ءسوزسىز. كەشىكپەي كونسەرۆاتوريانى دومبىرا جانە ديريجەر ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ شىققان ول ساناۋلى قازاق ديريجەرلەرى قاتارىنا قوسىلدى.ديريجەرلەر دەمەكشى, قازاقتىڭ ديريجەرلىك مەكتەبىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭى 1937 جىلدان باستالاتىنىن ايتا كەتۋ ارتىق بولماس. سول جىلى اكادەميك احمەت جۇبانوۆ قازاق اكسر (اسسر) اتقارۋ كوميتەتى اتىنداعى وركەستر ۇيىمداستىرعانى بەلگىلى. ارادا ون جىل وتكەندە, ناقتى ايتقاندا, 1944 جىلى بۇل وركەسترگە قۇرمانعازى ەسىمى بەرىلدى. قۇرمانعازى وركەسترىنە احمەت جۇبانوۆتان كەيىن لاتيف حاميدي, لەونيد شارگورودسكي ءتارىزدى مايتالماندار ديريجەرلىك ەتتى. 50-ءشى جىلداردان باستاپ ولاردىڭ ءىسىن شامعون قاجىعاليەۆ, فۋات مانسۇروۆ, نۇرعيسا تىلەنديەۆ, الدابەرگەن مىرزابەكوۆ, گلەب سافونتسەۆ, مالگاجدار اۋباكىروۆ ءتارىزدى ديريجەرلەر جالعاستىرسا, قازىرگى ۋاقىتتا تىزگىن ايتقالي جايىموۆ, جالعاسبەك بەگەندىكوۆ, ەركىن نۇرىمبەتوۆ, دۇيسەن ۇكىباي ءتارىزدى ديريجەرلەردىڭ قولىندا. وسى ارادا نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ قازاقتىڭ ديريجەرلىك مەكتەبى ءۇردىسىن جاڭاشا قالىپتاستىرۋى تالايلاردىڭ جۇلدىزىن جارقىراتقانىن ايتا كەتسەك, ارتىق بولماس. سولاردىڭ ءبىرى يرلاندياداعى ۇلتتىق سيمفونيالىق وركەستردىڭ باس ديريجەرى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن الان بورىباەۆ قازاق ديريجەرلىك مەكتەبىنىڭ تۇعىرى بيىك ەكەنىن الەمدىك دەڭگەيدە مويىنداتىپ وتىر. سول سياقتى نۇرعيسا تىلەنديەۆ اتىنداعى «وتىرار سازى» اكادەميالىق فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق حالىق اسپاپتارى وركەسترىنىڭ باس ديريجەرى ءارى كوركەمدىك جەتەكشىسى ءدىنزۋحرا نۇرعيساقىزى تىلەنديەۆانىڭ ونەرى دە جوعارى باعاعا لايىق.ءبىز ءۇشىن جاناس بەكەنتۇروۆتىڭ وسىنداي ساڭلاقتاردىڭ كوشىن باستاپ كەلە جاتقانىن ايتۋ زور ءسۇيىنىش. جاناستىڭ ديريجەرلىگى بىلىمدىلىككە نەگىزدەلگەن. الدىنداعى شىعارمانىڭ نوتالىق ۇلگىسىن بويىنا ءسىڭىرۋ, اۋەن ىرعاقتارىن جادىنا ءتۇيۋ, سونى وركەستر ۇنىمەن ۇندەستىرە ءبىلۋ – ونىڭ نەگىزگى ماقساتى. ادەتتە, وركەسترلىك شىعارما ورىندالعانعا دەيىن بىرنەشە قولدان وتەدى. اۋەلى كومپوزيتور نوتاعا تۇسىرەدى. وڭدەۋشى ادام ونى وركەسترلىك پارتيتۋراعا سالادى. وركەسترلىك جۇيەمەن ءاربىر اسپاپقا ارنالعان نوتا ايشىقتالادى. سودان سوڭ عانا ديريجەر قولىنا جەتەدى. شىعارمانىڭ ەندىگى تاعدىرى ديريجەردىڭ قولىندا. جاناس بۇل جۇمىستارمەن ەلەكتەن وتكىزگەندەي كۇندەلىكتى اينالىسادى. ديريجەرلىك ەتكەندە نوتانى پايدالانعان دۇرىس, الايدا, سول شىعارمانىڭ قۇرىلىس ءبىتىمىن, اۋەز-ءۇنىن بويعا ءسىڭىرۋ ودان دا جاقسى. وسىنداي قاسيەتتەر جاناستىڭ بويىندا بار.تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاق مۋزىكاسىن ناسيحاتتاۋ, دامىتۋ ەرەكشە قارقىن الدى دەسەك, وعان جاناستىڭ قوسقان ۇلەسى سۇبەلى. ول وسى جىلدار ىشىندە رەسپۋبليكا كولەمىندە اتالىنعان مادەني شارالاردىڭ بىردە-بىرىنەن تىس قالعان جوق. قاراپايىم تىڭداۋشىنىڭ جانىن وركەستر ۇنىمەن تەربەتىپ, قۇرمانعازى, دايراباي, تاتتىمبەت, دينا, تۇركەش, ىقىلاس, سۇگىر, رازدىق كۇيلەرىن, احمەت جۇبانوۆتىڭ «اباي» سيۋيتاسىن, سىدىق مۇحامەدجانوۆتىڭ «شاتتىق وتانى», ماكالىم قويشىباەۆتىڭ «قازاقستان», كەنجەبەك كۇمىسبەكوۆتىڭ «فارابي سازى», «ۆالس», نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ «اتا تولعاۋى», «ماحامبەت», ەۋروپا كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارمالارىن شالقىتتى. وسىلارمەن قاتار, ونىڭ قوعامدىق جۇمىستاردا دا بەلسەندىلىك تانىتقانىن ايتا كەتۋدى ورىندى سانايمىن. جاناس ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىمەن دە كوزگە ءتۇسىپ ءجۇر.2001 جىلى, دەيدى جاناس, – پاۆلودار قالاسىنداعى س.تورايعىروۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى ەرلان ارىننىڭ شاقىرۋىمەن بارىپ, وركەستر ۇيىمداستىرىپ, كونتسەرت بەرىپ قايتقان بولاتىنمىن. 2011 جىلى سول وركەستردىڭ قۇرىلعانىنا 10 جىل تولۋىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان كونتسەرتكە قاتىسىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ «قۇرمەتتى پروفەسسورى» اتاعىنا يە بولىپ, س.تورايعىروۆ اتىنداعى «التىن مەدالمەن» ماراپاتتالدىم. قازىرگى كەزدە سول وركەستردىڭ نەگىزىندە وبلىستىق وركەستر ۇيىمداستىرىلىپ وتىر.جاناس بەكەنتۇروۆتىڭ قۇرمانعازى وركەسترىمەن شۆەتسيا, قىتاي, كيپر, فرانتسيا, يتاليا, گەرمانيا, اۆستريا ەلدەرىنە جانە تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرىنە گاسترولدىك ساپارمەن بارعانىن دا ايتا كەتكەنىمىز ءجون. وسى اتالعان ەلدەر ىشىندە ول فرانتسيادا, يتاليادا, گەرمانيادا, اۆستريادا قۇرمانعازى وركەسترىنە ديريجەرلىك ەتتى.2001 جىلى ول تۇڭعىش رەت ورال قالاسىندا وتكەن شامعون قاجىعاليەۆ اتىنداعى ءى-رەسپۋبليكالىق ديريجەرلەر كونكۋرسىنا قاتىسىپ, 30-عا تارتا ۇمىتكەردىڭ اراسىنان ۇزدىك شىعىپ, لاۋرەات اتاندى. ونىڭ كەمەلدىگىنىڭ كورىنىسى رەتىندە بەرتىندە عانا شانحاي بىرلەستىگىنىڭ استانادا وتكەن جيىنىندا التى ەل پرەزيدەنتتەرى الدىندا, حان-شاتىر مادەني ورتالىعىنىڭ جانە استاناداعى قازاقستان ورتالىق كونتسەرت زالىنىڭ اشىلۋ سالتاناتتارىندا, سونداي-اق تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان كونتسەرتتە ونەر كورسەتكەنىن ايتا كەتسەك ارتىق بولماس.تاعى ءبىر دەرەك, ەلباسى ن.نازارباەۆ 2008 جىلدىڭ 5 جەلتوقسان كۇنگى جارلىعىمەن كوپ جىلدار بويعى ەلەۋلى ەڭبەگى ءۇشىن جاناس بەكەنتۇروۆقا «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» قۇرمەتتى اتاعىن بەردى.وسىمەن ارىپتەس تۋرالى اڭگىمەنى اياقتاۋعا دا بولار ەدى, الايدا, مىنا ءبىر ەرەكشە كورىنىس كوڭىلدەن كەتەر ەمەس. جاقىندا استانادا كۇي اتاسى قۇرمانعازىعا ەسكەرتكىش قويىلدى. اشىلۋ سالتاناتىندا قۇرمانعازى اتىنداعى اكادەميالىق حالىق اسپاپتارى وركەسترى مەن استانانىڭ حالىق اسپاپتارى وركەسترى قۇرمانعازىنىڭ كۇيلەرىن ورىندادى. ديريجەرلىك ەتكەن ايتقالي جايىموۆ پەن جاناس بەكەنتۇروۆ بولدى. كۇي سازىنا سۇيسىنگەن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ:«قادىرمەندى قوناقتار, مىنا كۇيدەن كەيىن ەشنارسە ايتپاۋعا دا بولار ەدى. ءبىز ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى ۇلى تۇلعالاردى ۇلاعاتتاپ, تاۋەلسىزدىك جىلدارى كوپ بەلگىلى بابالارىمىزعا ەسكەرتكىشتەر ورناتىپ جاتقان حالىقپىز. وسىنىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسى. ەلدىڭ ۇلى بابالارعا دەگەن تاعزىمى, ۇرپاقتىڭ ريزاشىلىعى بولىپ سانالادى», دەدى. پرەزيدەنت الدىندا «سارىارقا» كۇيىنە ديريجەرلىك ەتكەن جاناس بەكەنتۇروۆ تا سول ساتتە بۇكىل حالقىمىزبەن بىرگە ەرەكشە شاتتانعان سەزىمدە تۇردى.جارقىن شاكارىم,قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, مۋزىكا زەرتتەۋشى.