بەيسەنبى, 3 مامىر 2012 7:45
ەسمۇحان وباەۆ – ۇلتتىق تەاتر رەجيسسسۋراسىنا دۇركىرەپ سوناۋ 60-جىلداردىڭ ورتا تۇسىندا, ءا.مامبەتوۆتىڭ ءىزىن الا كەلگەن تالانتتى بۋىننىڭ كورنەكتى وكىلى. قازاقستاننىڭ حالىق ءارتيسى, «تارلان» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى, پروفەسسور, قازاقستان تەاتر قايراتكەرلەرى وداعىنىڭ باسقارما مۇشەسى, تۇركىتىلدەس ەلدەر ۇلتتىق تەاترلارى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى.
بەيسەنبى, 3 مامىر 2012 7:45
ەسمۇحان وباەۆ – ۇلتتىق تەاتر رەجيسسسۋراسىنا دۇركىرەپ سوناۋ 60-جىلداردىڭ ورتا تۇسىندا, ءا.مامبەتوۆتىڭ ءىزىن الا كەلگەن تالانتتى بۋىننىڭ كورنەكتى وكىلى. قازاقستاننىڭ حالىق ءارتيسى, «تارلان» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى, پروفەسسور, قازاقستان تەاتر قايراتكەرلەرى وداعىنىڭ باسقارما مۇشەسى, تۇركىتىلدەس ەلدەر ۇلتتىق تەاترلارى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى. دراما, وپەرا, ءتىپتى وپەرەتتاسى بار, جۇزدەن اسا سپەكتاكل قويعان; سۋرەتكەرلىك بولمىس-دەڭگەيىمەن دە, رەسپۋبليكاداعى ىرگەلى ونەر وردالارىن باسقارۋ تاجىريبەسىنىڭ مولدىعىمەن, ال بۇگىندە م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىنداعى كوركەمدىك جەتەكشىلىك مارتەبەلى قىزمەتىمەن دە قازاق تەاتر ونەرىنىڭ كوشىن باستاعان, ۇلتتىق تەاتر ونەرىنىڭ كەرەگەسىن كەڭەيتىپ, يگى داستۇرلەرىن جالعاستىرۋشى ءىرى تۇلعا ءوز ماقالاسىندا قارا شاڭىراق تەاتردىڭ بۇگىنگى تىنىسى جانە ساحنا ونەرىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى مەن ونى شەشۋ جولدارى تۋرالى ويلارىمەن بولىسەدى.
تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما ءبىرىنشى كوكتەمىنە اياق باسقان قازاقستان الەمدىك قوعامداستىقتان وزىنە لايىقتى ورنىن الدى. الداعى كوپ جىلداردى قامتيتىن ماقساتتى ستراتەگياسىن بەلگىلەپ العان ەلىمىزدىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى از ەمەس. بۇل ەلىمىزدىڭ مادەنيەت جانە ونەر سالاسىنا دا تىكەلەي قاتىستى. قۇلاشىن كەڭگە جايۋ – ونەردىڭ ءۇلكەن سالاسى تەاتر ونەرىندە دە ايقىن كورىنەدى. ءبۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە حالىقتىڭ رۋحاني سۇرانىسىن ورىنداپ كەلە جاتقان, بەلسەندى جۇمىس جاساپ وتىرعان ەلۋ ەكى تەاتر بار. تاۋەلسىزدىك تۋى جەلبىرەگەلى ەلباسىمىزدىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن قانشاما جاڭا تەاترلار اشىلدى. ولار: قوستانايدا ءىلياس وماروۆ اتىنداعى, پەتروپاۆلدا ءسابيت مۇقانوۆ اتىنداعى, اقتاۋدا نۇرمۇحان ءجانتورين اتىنداعى تەاترلار, وسكەمەندە قازاق تەاترى, تۇركىستاندا مۋزىكالى دراما تەاترى, شىمكەنتتە وزبەك تەاترى اشىلدى, استانادا جاستار تەاترى قۇرىلدى, ەڭ سوڭعىسى ەلباسىمىزدىڭ قاتىسۋىمەن اشىلعان شىمكەنتتەگى وپەرا جانە بالەت تەاترى. ورتالىق ازيادا ءۇش وپەرا جانە بالەت تەاترى بار بىردە-ءبىر مەملەكەت جوق.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قانشاما تەاتردىڭ عيماراتى جاڭادان بوي كوتەردى, قانشاما تەاتر كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. وسى جىلدىڭ باسىندا قوستانايداعى قازاق تەاترى جاڭا عيماراتقا قونىستانعانىنىڭ ءوزى قانداي قۋانىش. ءيا, بۇگىندە ەلۋدەن اسا تەاترى بار قازاقستاننىڭ. بiز الەمگە تەك كومiرiمiز, تەمiرiمiز, گازىمىزبەن عانا ەمەس, رۋحاني الەمiمiز بەن مادەنيەتiمiز ارقىلى دا تانىلامىز. تەاتر دەگەنiمiز – تiل, رۋح, مادەنيەت, تاريح. سوندىقتان دا بiر مەملەكەتتە ەلۋ ەكى تەاتردىڭ بولۋى – ۇلكەن جەتiستiك. قازاقستان – الەمدە التى تiلدە سويلەيتiن تەاترلارى بار جالعىز عانا ەل جانە بۇل الەم بويىنشا وسىنداي بىردەن ءبىر رۋحاني تاجىريبە, بۇل ءبىزدىڭ رۋحاني ۇلكەن بايلىعىمىز. مۇنداي بايلىق ءسانى مەن سالتى, ىنتىماعى مەن بىرلىگى جاراسىپ, تاتۋ-ءتاتتى كۇن كەشىپ وتىرعان, الەمدىك قوعامداستىققا جاسامپاز يدەيالارىمەن تانىلىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ ەنشىسىندە ەكەنىنە شۇكىرلىك دەيمىز. بۇگiندە رەسپۋبليكامىزدا قازاق تەاترلارىمەن قوسا كوپتەگەن ورىس, سونداي-اق كورەي, نەمiس, ۇيعىر, وزبەك تەاترلارى تابىستى جۇمىس جاساپ كەلەدى. ال ۇلتتىق ساحنا ونەرىنىڭ كوشباستاۋشىسى قازاقتىڭ مەملەكەتتىك م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترى قازىر ءوزىنىڭ 86-شى ماۋسىمىن وتكەرۋدە.
قارا شاڭىراق تەاتر الىپتار سالعان يگى داستۇرلەردى جالعاستىرا جانە جاڭا زامان تالاپتارىنا ساي, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مەملەكەتىمىز دامۋىنىڭ جاڭا ستراتەگياسىنا ساي تالاپتارى جولىندا, ياعني قازاق قوعامىنىڭ مادەني جانە جاڭا ءبىلىم دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ, جاڭا قازاقستاندىق ينتەللەكتۋالدى, مەيلىنشە رۋحاني بولمىستى ۇلت قالىپتاستىرۋ جولىندا ەڭبەكتەنىپ كەلەدى.
تەاتر – رۋحاني قازىنا, ۇلتتىڭ تاربيەشىسى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. بۇگىنگى تاڭدا تەاتر – حالىقتىڭ رۋحاني قاينارعا باس قويۋ, ءتىپتى مادەني اداپتاتسيادان ءوتۋىنىڭ دە بىردەن ءبىر كەپىلى بولىپ وتىر. اۋىلدان كەلگەن قاراپايىم قازاققا دا, تالعامى جوعارى ەستەتكە دە ەسىگىن ايقارا اشادى. قارا شاڭىراق رەپەرتۋارىندا ەلۋگە جۋىق قويىلىم بار. ولاردىڭ ونى الەمدىك كلاسسيكا, زاماناۋي شەتەل دراماتۋرگياسى, تەڭ جارتىسىنان استامى بۇگىنگى زامان دراماتۋرگياسى, زامانداس دراماتۋرگتاردىڭ پەسالارى. جانە دە رەپەرتۋاردى قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ بەرىكتىگىن پاش ەتەتىن, حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرىپ, جاس ۇرپاقتى وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەيتىن جاڭا قويىلىمدارمەن تولىقتىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرەمىز. رەپەرتۋارىمىزدا تابىستى ءجۇرىپ جاتقان, ت.ءال-ءتارازيدىڭ قويىلىمىنداعى شاھيماردەننىڭ «توميريس», ق.ىسقاق پەن شاھيماردەننىڭ «قازاقتار», و.كەنەبايدىڭ قويىلىمىنداعى ق.مۇحامەدجانوۆ, ش.ايتماتوۆتىڭ «كوكتوبەدەگى كەزدەسۋى», ت.نۇرماعامبەتوۆتىڭ «قوجاناسىر ءتىرى ەكەن», تاعى دا باسقا, سونداي-اق سوڭعى ماۋسىمداردا ساحناعا شىققان مەنىڭ قويىلىمىمداعى م.اۋەزوۆتىڭ «اباي», د.يسابەكوۆتىڭ «جاۋجۇرەك», ءا.ءراحيموۆتىڭ قويىلىمىنداعى م.اۋەزوۆتىڭ شىعارماسى بويىنشا (ساحنالىق نۇسقاسى ن.ورازاليندىكى) «قيلى زامان» سپەكتاكلدەرى تۇگەلىمەن وسى تالاپ ۇدەسىنەن شىعادى.
يمانجۇزدىلىك, شىدامدىلىق, حالىققا, ەلگە بايەك بولۋ, پاتريوتتىق رۋح ساحنادان ناسيحاتتالۋى ءتيىس. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قادىرى جاس ۇرپاققا ءتۇسىندىرىلۋى ءتيىس. ءبىز بۇعان ەرەكشە ءمان بەرەمىز. ايتالىق, قازىرگى جەتەكشى دراماتۋرگ, شىعارمالارى شەتەلدەردە كويىلىپ جۇرگەن دۋلات يسابەكوۆتىڭ «جاۋجۇرەك» دراماسى نەسىمەن قىمبات؟ پاتريوتتىق رۋحىمەن. تەاتر بۇل سپەكتاكلدى تاريحقا تاۋەلسىز ەل بيىگىنەن كوزقاراسپەن قويدى. سپەكتاكلدە پاتريوتتىق رۋح بار. جەرىن قورعاپ, ەلىنە ازاتتىق اپەرەيىن دەپ ءجۇرگەن بالۋاندى نەگە ءبىز ءجاي ءبىر قاراپايىم عانا بالۋان ەتىپ قويۋىمىز كەرەك؟ بالۋان دەگەندە دەنە كۇشى زور ادام دا بولا بەرەدى. سوندىقتان مەن رەجيسسەر رەتىندە وعان ءوز شەشىمىمدى جاسادىم. ونى سونداي سىمباتتى, فراك كيىپ, پيانينو ويناي الاتىن سيمۆوليكالىق وبراز ەتىپ الدىم. بالۋان ساۋدامەن اينالىسقان, تسيركتە كۇرەسىپ, دۇنيە ءجۇزىن ارالاپ جۇرگەن ادام. ەندەشە, نەگە ول ءساندى, ءتىپتى زامانىنان وزىق كيىنبەۋى كەرەك؟ مىسالى, بالۋاننىڭ قاسىندا جۇرگەن جاياۋ مۇسالار سكريپكا تارتاتىن بولعان. ال بالۋان شولاق پيانينو ويناماعان دەپ كىم ايتا الادى؟ رەجيسسەر بولعاندىقتان سولاي ويناتقىم كەلدى, ويناتتىم. وتارشىل رەسەي وكىلدەرى الدىندا قالاي وينامايدى؟ «وسىنداي ءانى بار, وسىنداي مۋزىكالىق الەمى بار ۇلتتى نادان دەۋگە بولا ما؟» دەپ بالۋاننىڭ گۋبەرناتورعا ايتاتىن ءسوزى بار. «مەن ەشتەڭە سۇراپ تۇرعانىم جوق. مەن حالقىم ءوز جەرىنە ءوزى يە بولسىن دەپ وتىرمىن», دەيدى. ال, مۇنداي پاتريوتتىق رۋحتاعى دۇنيەلەردى كورەرمەن ۇلكەن ىقىلاسپەن كورەدى. مەن جوعارىدا اتاعان سپەكتاكلدەردىڭ ءبارىندە دە, تاعى ايتايىن, ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, ادامگەرشىلىك جول, يماندىلىق كوركەم زەردەلەنەدى.
اكادەميالىق تەاتر ساحناسى ۇلتتىق كلاسسيكا مەن الەمدىك كلاسسيكاعا قاشاندا اشىق بولۋى كەرەك. تەاتر ۇلتتىق كلاسسيكانىڭ كوشباستارى مۇحتار اۋەزوۆ اتىندا بولعان سوڭ ۇلى سۋرەتكەردىڭ «ەڭلىك-كەبەك», «ايمان-شولپان», «قاراگوز», «اباي» پەسالارى – رەپەرتۋارىمىزدىڭ كوركى. ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ» («ماحاببات داستانى»), س.مۇقانوۆتىڭ «ءمولدىر ماحاببات», س.تورايعىروۆتىڭ «قامار سۇلۋ», ق.مۇحامەدجانوۆ, ش.ايتماتوۆتىڭ «كوكتوبەدەگى كەزدەسۋ», سونداي-اق ادام جانىن زەرتتەپ, ادامزاتقا ورتاق پروبلەمالاردى كەڭ اۋقىمدا كوتەرگەن ۋ.شەكسپيردىڭ «گاملەتى» مەن «رومەو مەن دجۋلەتتاسى», ن.گوگولدىڭ «ۇيلەنۋى», ن.حيكمەتتىڭ «فارحاد-شىرىنى», گ.گاۋپتماننىڭ «ىمىرتتاعى ماحابباتى», ۋ.عادجىبەكوۆتىڭ «ارشىن مال الانى» دا كورەرمەنگە رۋحاني ازىق, ەستەتيكالىق-ەتيكالىق كوركەم تانىم. تەاترىمىزدا كەي تۋىندىلار قايتالاپ قويىلاتىنى زاڭدىلىق. ويتكەنى, جاڭا ۇرپاق كەلەدى, جاڭا زاماننىڭ سۇرانىسى بولادى. مىسالى, قارا شاڭىراقتا «اباي» بىرنەشە رەت قويىلدى. ءار قويىلىم ءوز ابايىن الىپ شىعادى. ولاي دەرىمىز – اباي كوپ ولشەمدى, كوپ قىرلى تۇلعا.
تەاترىمىزدىڭ سوڭعى ساحنالانعان «ابايىندا» ابايدىڭ اينالاسىندا جۇرگەندەردىڭ ءبارى كىلەڭ جاستار, رولدەردە دە. ونەرگە, اۋەن-اۋەزگە, جاڭالىققا جاقىن, جيدەبايدا وتىرىپ بولاشاقتى – ونداعى جاقسىلىقتى كورەتىن, ءوسكەن ەلدى كورەتىن, وركەنيەتتى جاعدايلاردى كورەتىن ارمانشىل جاستار. قىردان اسىپ ءبىر تاڭ, شاپاق كەلە جاتقان سياقتى. بۇل بولاشاق ۇرپاقتىڭ شاپاعى بولسا كەرەك. ويتكەنى, اباي ەڭ سوڭىندا: الدىمدا ەرەكشە كۇن. ۋاقىت وزگەرەدى, جاستارمەن تولىعادى. ءبىز سول ەرەكشە كۇنگە كەتىپ بارا جاتقاندايمىز. سالەم دەڭدەر, سولارعا, سالەم دەڭدەر, – دەپ كەتەدى عوي. ابايدىڭ سول سالەمى جەتتى مە؟ ارينە, جەتتى. بۇعان دالەل – تاۋەلسىز ەلىمىز قازاقستاننىڭ بۇگىنى. «ابايدىڭ» بۇگىنگىلىك ماڭىزى, قادىرى وسىنداي تۇستاردان اشىلا تۇسەدى. م.اۋەزوۆتىڭ «قيلى زامانى» ەكىنشى رەت قويىلدى. سالماقتى, ەلدىڭ ەلدىگىن تانۋى, رۋحىن جوعارى ۇستاي ءبىلۋى تۋرالى ايتارى مول قويىلىم. ارينە, تەاتر ساحنالاعان بۇكىل سپەكتاكلدى رەپەرتۋاردا ۇستاۋعا مۇمكىندىك جوق. ايتپەسە قارا شاڭىراقتا الەم كلاسسيكاسىنان وزگە دە كوپتەگەن تۋىندى قويىلدى.
2009 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا رەسپۋبليكا تەاتر قايراتكەرلەرىمەن كەزدەسۋىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: «وتاندىق تەاترلاردىڭ رەپەرتۋارىنا تاۋەلسىزدىكتىڭ بيىك تالاپتارىنا ساي, وسى زامانعى تاقىرىپتارعا جازىلعان, كوركەمدىك ساپاسى جوعارى جاڭا پەسالاردى كوپتەپ الۋ كەرەك» دەپ اتاپ كورسەتىپ, ساحنا ونەرىن جاڭا بيىكتەرگە كوتەرۋ جونىندەگى نەگىزگى ماقسات-مىندەتتەردى بەلگىلەپ بەرگەنى بەلگىلى.
شىندىعىندا دا بۇگiنگi تەاتر ادام جانىن زەرتتەۋ پروبلەماسىمەن اينالىسۋى قاجەت. ادامنىڭ مۇڭى, ادامنىڭ بولمىسى, ادام جانىنىڭ ەركiندiگi, ادامنىڭ ماحابباتى, ءبارi-ءبارi – تەاتر ساحناسىندا جۇرەتiن ۇدەرiستەر. بiز ايتقان ويلار مەن سىرلاسۋلار, بولجام, كۇدiكتەردiڭ ءبارi دە ساحنادا ءجۇرiپ وتىرادى. مىسالى, قازiر تەاتر رەپەرتۋارىنداعى سپەكتاكلدەردىڭ باسىم كوپشiلiگi – بۇگiنگi كۇن تاقىرىبىنا ارنالعان شىعارمالار. ءار رەجيسسەر – ءوزىنىڭ زامانداس دراماتۋرگىمەن كوگەرەدى, بىرگە وسەدى دەسەك, مەن ءوز شىعارماشىلىق جولىمدا ۇلتتىق دراماتۋرگيانى كوپ قويعان اداممىن, ءالى دە قويىپ كەلەمىن.
مەملەكەتىمىزدە دراماتۋرگيا جانرىنا, دەمەك, تەاترلار رەپەرتۋارى ءۇشىن ۇلكەن قامقورلىق كورسەتىلىپ وتىر. جىل سايىن ءارتۇرلى دەۆيزبەن دراماتۋرگيالىق شىعارمالارعا گرانتتىق بايقاۋلار جاريالانىپ كەلەدى. وندا جەڭىمپاز بولعانداردىڭ ءبىرازى رەسپۋبليكا تەاترلارىندا قويىلدى. مىسالى, ءبىزدىڭ تەاتردا گرانت جەڭىمپازى بولعان شىعارمالاردان س.بالعاباەۆتىڭ «ساعىنىش پەن ەلەسى», د.يسابەكتىڭ «ءجاۋجۇرەگى», سونداي-اق رەسپۋبليكالىق «رۋح-ميراس» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى س.اسىلبەكتىڭ «كۇزگى رومانس» دراماسى قويىلدى. الداعى ماۋسىمدا وتكەن جىلعى «تاۋەلسىزدىك تولعاۋىنىڭ» باس جۇلدەگەرى ت.ابدىكتىڭ «ارداگەر» دراماسىن دايىنداماقپىز. جەڭىمپاز پەسالاردان ءبىرازىن وزگە تەاترلار دا قويۋدا. ال, ءال-ءازىر قويىلماي جاتقان پەسالار قازاق دراماتۋرگياسى قورىندا ساقتاۋلى, مۇمكىن الداعى ۋاقىتتا قويىلار.
ءوزىم باستاپ, تەاترىمىزدىڭ رەجيسسەرلەرى بار, ادەبي كەڭەسشىم بار, اكتەرلەرگە دەيىن وتە كوپ پەسا وقيمىز. ايتەۋىر, ءبىر ۇشقىنى, يدەياسى, ايتارى بار-اۋ, ساحنالىق بەينە-تارتىستارى, يدەياسى ويداعىداي دەگەن دۇنيەلەردى قويۋعا تىرىسامىز. مىسالى, وسى ماۋسىمىمىزدىڭ پرەمەراسى «يمپەرياداعى» كەش» 2010 جىلعى رەسپۋبليكالىق بايقاۋعا قاتىسىپ, جۇلدەگە ىلىكپەگەن ەكەن. بۇگىنگى شىندىقتى, تىنىس-ءتىرشىلىگىمىزدىڭ ۇلكەن ءبىر قىرىن بەينەلەيتىن استارلى درامانى جاس رەجيسسەر الما كاكىشەۆا ءساتتى شىعاردى. يدەياسى, ايتارى كوڭىلدەن شىقسا, قالىڭ جۇرتشىلىققا قاجەت دەسەك, پروزالىق شىعارمالاردى دا ساحنالاۋ ءداستۇرى دە ۇزىلگەن جوق. بۇل تۇستا ن.كەلىمبەتوۆتىڭ «ءۇمىت ۇزگىم كەلمەيدى» دەرەكتى پروزاسى بويىنشا دراما جاساپ, ساحناعا شىعارعانىمىزدى ايتۋعا بولادى.
رەجيسسەر دەمەكشى, تەاترىمىزدا بەلگىلى رەجيسسەرلەر, قر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى ءا.راحيموۆ پەن و.كەنەباي قىزمەت ەتەدى. سونداي-اق بەلگىلى ونەر قايراتكەرلەرى ا.ءاشىموۆ, ت.ءال-تارازي, ت.ارالباي جانە ا.كاكىشەۆالار سپەكتاكلدەر قويۋدا. سونداي-اق رەسپۋبليكا تەاترلارىنىڭ, جاقىن شەتەلدەردىڭ تاجىريبەلى, بەلگىلى رەجيسسەرلەرىنە سپەكتاكل قويعىزۋ تاجىريبەمىز بار.
م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ 86 جىلدىق تاريحىندا, مەنىڭشە, ءمۇلت كەتكەن كەزدەرى بولعان ەمەس, سوناۋ 1926 جىلعى «قاراگوزدەن» بەرى ءداستۇردى جوعالتپاي كەلەدى. تەاتر دەگەن بۇل كۇندەلىكتى ءومىر, ءتىرى ورگانيزم. بۇگىن ابايدى ويناعان ارتيست ەرتەڭ باسقا شابىتپەن, بۇرسىگۇنى باسقا شابىتپەن وينايدى. سوندىقتان بۇل ءتىرى ونەر – ءتىرى ادام سياقتى قۇبىلىپ تۇرادى. تەاتر سىناپ سياقتى دا قۇبىلىپ تۇرادى. ونىڭ اسەرى دە ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. م.اۋەزوۆ تەاترىنا جەتەكشىلىك جاساپ وتىرعان سوڭ ايتقانىم ەمەس, شىندىعى سولاي. بۇل تەاتر قازاق تەاترىنىڭ اكەسى بولعان, اتاسى بولعان. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ الىپ جۇرەتىن جۇگىمىز اۋىر. تەاترداعى رەپەرتۋاردى جاڭعىرتىپ-جاڭارتۋ, ساپا ارتتىرۋ, تاعى دا باسقا شىعارماشىلىق-ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىمىز جەمىسىن بەرىپ وتىر.
تەاتردىڭ سوڭعى جىلدارداعى ۇلكەن جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى, ءسوز جوق, كورەرمەنىمەن قايتا تابىسۋى. ال, كورەرمەن ىقىلاسىنىڭ ارتۋى – تەاتردىڭ قوعام ءۇشىن, ادام ءۇشىن بۇگىنگى تاڭدا اسا وزەكتى دەگەن ماسەلەلەردى كوركەم كوتەرىپ وتىرعانى جانە تاعى حالىقتىڭ رۋحاني ازىققا بەت بۇرۋى بولسا, ەكىنشى جاعىنان العاندا «كورەرمەن» اگەنتتىگىمىزدىڭ جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى.
سوڭعى كەزەڭدە گاسترول جۇيەسى دە قايتادان جانداندى. قارا شاڭىراق م.اۋەزوۆ تەاترى رەسپۋبليكا مادەنيەت مينيسترلىگى قولداۋىمەن, سونداي-اق ارنايى شاقىرۋلارمەن دە رەسەيدىڭ ومبى قالاسى مەن وبلىسىندا, تاشكەنتتە, ءوزىمىزدىڭ سولتۇستىك قازاقستان, اقمولا, قاراعاندى, ماڭعىستاۋ, پەتروپاۆل, پاۆلودار, قوستاناي, تالدىقورعان, اقتوبە, ورال, جامبىل وبلىستارىندا جانە كوكشەتاۋ قالاسىندا, ەلوردامىز استانادا گاسترولدىك سپەكتاكلدەرىن كورسەتتى. مامىر ايىندا پاۆلودار وبلىسىنا گاسترولگە بارامىز. ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا مونوقالالاردىڭ جاعدايىنا قاتتى كوڭىل ءبولگەنى بەلگىلى. تەاتردىڭ وبلىس ورتالىقتارىنا بارعاندا شاعىن قالالارعا, مادەنيەت سارايلارى بار اۋداندارعا سپەكتاكل قويۋ تاجىريبەسى بۇرىننان بار بولاتىن. ەلباسى جولداۋى اياسىندا ەندى ەكىباستۇز بەن اقسۋدا, سونداي-اق وسى ماۋسىمدا جەزقازعان, ساتباەۆ, تەمىرتاۋ قالالارىندا ونەر كورسەتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. گاسترولدىك ساپارلاردىڭ بۇكىل قاراجاتىن مادەنيەت مينيسترلىگى بولەدى.
قارا شاڭىراق تەاتر حالىقارالىق فەستيۆالدارعا دا قاتىسىپ كەلەدى. سوڭعى بىرەر جىلدا كورەياداعى, ەكى رەت تۇركياداعى حالىقارالىق فەستيۆالدارعا قاتىستىق, ونەرىمىز جاقسى باعا الدى. تەاتر قويىلىمدارىنا رەسپۋبليكامىزدىڭ, سونداي-اق شەتەلدەر رەجيسسەرىن شاقىرۋ تاجىريبەمىزدە بار. م.اۋەزوۆ تەاترىندا رەسپۋبليكامىزدىڭ, سونداي-اق جاقىن شەتەل رەجيسسەرلەرى سپەكتاكل قويدى.
86 جىلدا قازاق تەاترى ۇلكەن جولدان ءوتىپ, ۇلتتىق ونەردىڭ سيمۆولىنا اينالدى, قانشاما بۋىندى تاربيەلەدى, ءوزى دە ءوستى, قوعامدى دا ءوسىردى. ۇلتتىق رۋحاني يگىلىكتەرىمىزدىڭ, يماندىلىق-ادامگەرشىلىك ۇستىندارىنىڭ ساقتالۋى, ىرگەتاسى شايقالماۋىنا ەرەن ۇلەس قوستى. بۇل – بۇگىندە باقيلىق الىپتاردىڭ, ودان كەيىنگى ءبىرنەشە بۋىن وكىلدەرىنىڭ, ولاردىڭ ءداستۇرىن جالعاستىرىپ كەلە جاتقان قازىرگى ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ, اعا, ورتا, جاس بۋىننىڭ قالتقىسىز دا قاجىرلى ەڭبەكتەرىنىڭ ناتيجەسى. بۇگىنگى تاڭدا تەاتردا 1 كسرو حالىق ءارتيسى, 10 قازاقستاننىڭ حالىق ءارتيسى, 11 قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتيسى, 15 قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, 3 مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, 3 «دارىن» مەملەكەتتىك سىيلىعى لاۋرەاتى, 8 جاستار وداعى سىيلىعى لاۋرەاتى, 2 «تارلان» تاۋەلسىز سىيلىعى لاۋرەاتى; 4 «وتان» وردەنى يەگەرى, 6 «پاراسات» وردەنى يەگەرى, 10 «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرلەرى قىزمەت ەتەدى.
تۇڭعىش قادامىمدى وسى تەاتردا سەراعاڭمەن, ەلاعاڭمەن, ۇلى قاللەكيلەرمەن 1965 جىلى «جاياۋ مۇسانى» قويىپ باستاعان ەدىم. 40 جىلداي وسى تەاتردىڭ كەڭىستىگىنەن الشاق كەتپەگەندىكتەن دە تابالدىرىعىن اتتاعان سايىن وسى تەاتر مەن ءۇشىن ءبىر ۇلكەن مەككە سياقتى, ءبىر ۇلكەن سيىناتىن ورىن سياقتى. ءوزىڭدى-ءوزىڭ باعالاي الاتىنداي, ءوزىڭدى-ءوزىڭ قايدا ءجۇرمىن, نە ىستەپ ءجۇرمىن دەگەن ساۋالدار توڭىرەگىندە وي تولعايتىن دارەجەگە جەتكەندەيمىز. بۇگىندە اعا رەجيسسەر ەمەس, اتا رەجيسسەر بولدىق. سوندىقتان دا ماقالانىڭ سوڭىندا سوڭعى كەزدەرى تەاتر ونەرى كەڭىستىگىنە بايلانىستى ايتىلىپ جۇرگەن سىندار, پىكىر-ۇسىنىستارعا بايلانىستى ءوز ويلارىمدى ءبىلدىرىپ وتسەم دەيمىن.
ەڭ الدىمەن, بۇگىنگى تەاتر قۇرىلىمىن وزگەرتۋ قاجەت دەگەن ۇسىنىس تۋرالى.
تەاتردى باسقاشا قۇرۋ, باسقا جۇيەگە كوشۋ, ونىڭ ىشىندە تەاترلاردى ينتەندانتتىق باسقارۋ دەگەن ماسەلە كوتەرىلىپ ءجۇر. ءبىز ءوزى شەتەلدەرمەن كوپ بوي سالىستىراتىن ادەتىمىز بار. مۇنىڭ دۇرىس جاعى دا, بۇرىسى دا بار. قازاق تەاتر قۇرىلىمى ورىس ساحناسىنىڭ جۇيەسىمەن قۇرىلعان. ول – نەگىزىنەن كوركەمدىك جەتەكشى, باس رەجيسسەر ينستيتۋتى بار مودەل. ال جىگىتتەردىڭ ۇسىنىپ جۇرگەن مودەلى – ينتەندانتتىق – قازىرشە بىزگە ونشا كەلمەيدى, تازا نارىقتىق بۇل جۇيە ورنىعۋى ءۇشىن ەلىمىز ءالى دە وركەندەپ, قۇرىلىمدىق جەتىلۋلەر ءجۇرۋى شارت. باتىس تەاترلارىنىڭ ءوزى ءبىر ۇلگىدە ەمەس. ماسەلەن, ەكى عاسىرلىق تاريحى بار اتاقتى وپەرا تەاترلارىنىڭ وزىنە مەملەكەت ۇلكەن قولداۋ كورسەتەدى. ايتالىق, بۇگىندە اتاقتى لا سكالا بيۋدجەتىنىڭ 45 پايىزىن مەملەكەت, قالعانىن اكتسيونەرلەرى قامتاماسىز ەتەدى. ال بۇل تەاتر جەكەشەلەندىرىلگەنگە دەيىن دە قارجىنىڭ ەلەۋلى بولىگىن اكتسيونەرلەرىنەن الىپ تۇرعانىن ەستەن شىعارمايىق.
رەسەيدە تەاتر وتە كوپ. ولاردىڭ قۇرىلىمى دا, بەت-باعدارى دا ءارتۇرلى. ونداعى كوپتەگەن شاعىن تەاترلار جەكەلەگەن ادامداردىڭ باستاماسىمەن, مەتسەناتتىق, دەمەۋشىلىك جۇيەمەن دە جۇمىس جاسايدى.
مەن – جاس كەزىمنەن تەاتر ىسىمەن اينالىسىپ كەلە جاتقان, تەاترمەن شاشىم اعارعان اداممىن. جىگىتتەر كوپ ايتاتىن ەۋروپا مەن رەسەيدىڭ وزىندە مەملەكەتتىك تەاترلار مەملەكەتتەن قارجىلاندىرىلادى, ءوز بەتتەرىنشە دە پايدا تابادى. بىراق, مۇنىڭ ءبارى سول تەاترلاردىڭ ءوز قاجەتىنە جۇمسالادى. ولاردا تازا بيزنەس, پايدا تابۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيتىن تەاترلار بار. ال مەملەكەتتىك تەاترلارعا جاقسى قارجى سالىنادى. ول تەاترلاردى ۇلكەن, تاجىريبەلى تۇلعالار باسقارادى. سوندىقتان دا بىزدەگى بىرەر مەملەكەتتىك تەاتردى ىرگەسىنەن شايقالتىپ, جاڭا مودەل جاسايمىز دەۋدىڭ ونشا ورنى جوق. مۇنى وباەۆ ءوزى قارا شاڭىراق تەاتردى باسقارىپ وتىرعان سوڭ ايتىپ وتىر دەگەن ۇعىم تۋماۋى كەرەك. مۇنداي ەكسپەريمەنتتەر رەسەيدە ءبىراز بولعان, بىراق ءوزىن اقتاعان جوق. ءبىر كەزدەرى تەاتردا تۇبەگەيلى رەفورما جاساۋ كەرەك دەپ ۇرانداتقان اتاقتى ۆ.فوكيننىڭ ءوزى قازىر اكادەميالىق تەاترلاردى, رەپەرتۋارلىق تەاترلاردى ساقتاۋ قاجەتتىگىن تالماي ايتۋدا. 90-جىلدار قارساڭىندا, ءتىپتى 2000 جىلدارعا دەيىن نەبىر ەكسپەريمەنتتى باستان وتكەرگەن رەسەي ودان ونشا بارقادار تاپپاي, كوركەمدىك جەتەكشى, باس رەجيسسەر ينستيتۋتىنا قايتا ورالدى. قازىر بۇكىل دەرلىك جەتەكشى تەاترلارىنا باسشىلىققا بەلگىلى, ۇلكەن تاجىريبەدەن وتكەن رەجيسسەرلەردى قويدى. مەنىڭشە, بىزدە دە مەملەكەتتىك تەاترلارعا ەكسپەريمەنتتەردى ابايلاپ جۇرگىزۋ قاجەت.
ەكسپەريمەنت جاساعاننان گورى, ونەردىڭ, ونىڭ ىشىندە ساحنا ونەرىنىڭ دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭدار قابىلدانۋى كەرەك. ەلىمىزدەگى ۇلكەن كومپانيالار, جەكەلەگەن ميلليونەرلەر, بايلار تەاترعا قارجى سالاتىنداي قىزىعۋشىلىعى تۋاتىنداي, تەاترعا قارجى سالۋ ءارى پايدا كوزى, ءارى مارتەبە بولاتىنداي كەزگە جەتۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن سالىقتىق جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلۋى كەرەك. سوندا بىرتىندەپ تەاترلار سانى كوبەيەدى, ونىڭ ءارتۇرلى پىشىندەرى پايدا بولادى, تەاتردىڭ رۋحاني كەڭىستىگى كەڭەيەدى, باسەكەلەستىك كۇشەيەدى, كورەرمەندەر ءوزىنىڭ قالاعان تەاترىنا, جانىنا جاقىن ەستەتيكالىق تانىمعا باراتىن بولادى. جانە مۇنداي جاعدايدا مەملەكەتتىك تەاترلار رەپەرتۋار جاعىنان, وزگە جاعىنان دا بولسىن, امبەباپتىق مىندەتىنەن قۇتىلادى دا ماقساتتى, جۇيەلى جۇمىس جاساۋعا مۇمكىندىگى كوبىرەك بولادى. مىسال ءۇشىن الساق, فرانتسيادا 65 ميلليونداي حالىققا ءۇش جارىم مىڭداي تەاتر قىزمەت ەتەدى, ولاردىڭ بەسەۋى عانا تازا مەملەكەتتىك تەاترلار. بىزدە 16 ميلليوننان اسا حالىققا – ەلۋ ەكى تەاتر, بۇل مۇلدەم جەتكىلىكسىز.
ەلىمىزدەگى تەاتر ونەرىندە جاڭالىقتار بولماي وتىرعان جوق – ونەردى ءبىر ورتالىقتان باسقارۋ كەلمەسكە كەتتى, تەاترلارعا شىعارماشىلىق ەركىندىك بەرىلدى. قازىر «پالەنشەنiڭ پەساسىن قوياسىڭ, مىنا پەسانى قويۋعا بولمايدى» دەپ جوعارىدان ەشكىم دىگەرلەمەيدى. تەاتر ءوز رەپەرتۋارىن ءوزi تاڭدايدى, ءوز مۇمكiندiگiنە قاراي تاۋەلسiز ارەكەت ەتەدi. بۇل ءوز كەزەگىندە ءار تەاتردىڭ ءوز جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتتى. ال, مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ جانىنان قايتادان رەپەرتۋارلىق كوللەگيا قۇرۋ تەاترلارعا پەسا قويۋدى مىندەتتەۋگە قايتا ورالۋ دەگەن ءسوز. مۇنىڭ زاردابىن تەاترلار, رەجيسسەرلەر كەڭەس كەزىندە ابدەن تارتقان. ونەر الدىنداعى, كورەرمەن الدىنداعى, مەملەكەت الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنبەيتىن بىرەن-ساران ادام بولۋى مۇمكىن, بىراق, نەگىزىنەن تەاتر باسشىلىعىندا وتىرعان ازاماتتار نەنى قويىپ, نەنى قويماۋ كەرەك ەكەنىن بىلمەيدى, ونەردىڭ, دەمەك, باسقارىپ وتىرعان تەاترىنىڭ, ۇجىمىنىڭ ابىرويىن ويلامايدى دەۋ قيىن. تەاترلارداعى ەركىندىك سىبايلاس جەمقورلىققا جول اشىپ وتىر دەگەندەي پىكىرلەر ناقتى, نەگىزدى ايتىلۋى كەرەك. قاي تەاتر سىبايلاس جەمقورلىق ورداسى؟ ونى اشىق ايتۋعا, مەملەكەتتىك تەكسەرۋلەرمەن انىقتاۋعا ابدەن بولادى. بۇعان ەشقانداي كەدەرگى جوق. بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت بەرگەن ءاربىر تيىنىنا دەيىن ەسەپ سۇراۋعا قۇقىلى. سوندىقتان دا تاپ بۇرىنعىداي رەپەرتۋارلىق كوللەگيانى ەمەس, تاۋەلسىز ساراپشىلار القاسىن جۇمىسقا تارتىپ وتىرۋ دەگەنگە ويلانۋعا بولاتىن شىعار.
بىزدەر وتكەننەن تاعىلىم الىپ وتىرۋىمىز قاجەت. الايدا, ءداستۇردىڭ وزىعى بار, توزىعى بار دەگەن. بۇرىندارى سپەكتاكلدى قوعامدىق كوميسسيا تالدار ەدى, ۇلكەن جازۋشىلار كەلىپ, پىكىر ايتاتىن ەدى, قازىر تەاترلار وزدەرى قابىلداي بەرەدى دەگەن پىكىرلەر ايتىلادى. بۇرىنعى تاجىريبە كەزىندە, كاسىبي ماماندار تاپشىلىعى بولعان كەزدە مۇنداي ءادىس ءوزىن اقتاعان بولۋى كەرەك, بىراق, «ۇجىمدىق بەلينسكيدىڭ» زاردابىن رەجيسسەرلەر از تارتقان جوق. ەگەر باس رەجيسسەردى, كوركەمدىك جەتەكشىنى تەاتر باسقارۋعا سەنىپ قويعان بولسا, ونىڭ شىعارماشىلىق جۇمىسىنا سىرتتان بارىپ ارالاسۋ كاسىبي دەڭگەيىنە سەنىمسىزدىك دەگەن ءسوز ەمەس پە؟ تەاتر – ۇجىمدىق ونەر دەگەندە, ونداعى سۋرەتكەرلەردىڭ شىعارماشىلىق قۇقى بار ەمەس پە؟ ال تەاترلاردا شىنىمەن دە شىعارماشىلىق وزبىرلىق بولىپ جاتسا مينيسترلىك, باسقا دا ءتيىستى ورىندار تەاتر باسشىسىن جاۋاپكەرشىلىككە شاقىرا الادى ەمەس پە؟ ءوز مۇشەلەرىنىڭ قۇقىعىن, كاسىبي مارتەبەسىن قورعاپ تەاتر قايراتكەرلەرى وداعى شىعادى ەمەس پە؟
ساحنا ونەرىندە شەشىمىن تابۋى ءتيىس ءماسەلەلەر بارشىلىق. ولار تەك تەاترلارعا قاتىستى ەمەس, مامان دايىنداۋ, تەاتر تاريحىن جاساۋ, جازۋ, حالىقارالىق بايلانىستار, ت.س.س. ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسقان «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنان ساحناگەرلەردىڭ سىرت قالۋى وكىنىشتى. ەندى رەسپۋبليكا تەاترلارىنىڭ وزگە ەلدەر قورىنداعى سپەكتاكلدەرىن, اسىرەسە, وستانكينوداعى بەينەتاسپالاردى, كەزىندەگى عىلىمي-تەاترتانۋشىلىق تالقىلاۋلاردى الدىرىپ, التىن قورعا قوسۋ, سونداي-اق كەڭ اۋقىمدى سالىستىرمالى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ, ت.ب. ماسەلەلەردىڭ قارجىلاندىرىلۋىن قولعا الۋ كەرەك.
جاڭا كوركەمدىك-ەستەتيكالىق ىزدەنىستەردىڭ قانات جايۋى, تەاترلاردىڭ دارالىعى ارتا ءتۇسۋى ءۇشىن رەسپۋبليكالىق ءداستۇرلى فەستيۆالعا قاتىساتىن سپەكتاكلدەردى ىرىكتەۋدەن وتكىزۋ جانە دە مىندەتتى تۇردە العاشىندا ەكى جىلدا ءبىر رەت بولسا دا ەكسپەريمەنتتى قويىلىمدار فەستيۆالىن جاساۋ كەرەك.
دراماتۋرگياعا جاڭا, جاس ەسىمدەر كەرەك دەگەن پىكىرلەردىڭ جانى بار. بۇل ماسەلەگە اعا بۋىن دراماتۋرگتەر بىلەك سىبانا كىرىسكەنگە ۇقسايدى, وتە قۇپتارلىق ءجايت. ءبىزدىڭ دە بىرەر جاس دراماتۋرگپەن جۇمىس جاساپ جۇرگەنىمىزدى ايتۋىم كەرەك. دەي تۇرعاندا, بۇل كەشەندى شارالاردى قاجەت ەتەتىن شارۋا سياقتى. جاس دراماتۋرگتەردىڭ رەسپۋبليكالىق گرانتتىق كونكۋرسىن وتكىزۋ, دراماتۋرگ, ستسەناريشىلەردىڭ لابوراتوريالارىن جانە ەكى جىلدىق جوعارعى كۋرستارىن ۇيىمداستىرۋ قاجەت. رەسەيدە سوڭعى بەس-ون جىلدا دۇركىرەپ شىققان, ءبىراز شەتەلدەردە تابىستى قويىلىپ جۇرگەن جاس دراماتۋرگتەر نەگىزىنەن ارنايى سەمينارلاردا تانىلعان, ارنايى دراما مەكتەپتەرىنەن وتكەندەر.
وتكەن جىلى رەسەي پرەزيدەنتى ونەر قايراتكەرلەرىمەن كەزدەسكەن سوڭ, ەلدىڭ جاس دراماتۋرگتەرى مەن رەجيسسەرلەرىن قولداۋ تۋرالى جوبا جاساۋدى ۇسىنعانىن بىلەمىز. سول كەزدەن باستاپ رەسەي مادەنيەت مينيسترلىگى وسى باعىتتا كوپتەگەن شارانى جۇزەگە اسىرا باستادى. قازىر مادەنيەت مينيسترلىگى جانىندا قازىرگى دراماتۋرگيا مەن جاس رەجيسسۋرانى قولدايتىن ساراپشىلار كوميسسياسى جۇمىس جاسايدى. رف مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ قاتىسۋىمەن جىل سايىن 20 شاقتى لابوراتوريالار, سەمينارلار, شەبەرلىك سىنىپتارى وتكىزىلەدى. ساراپشىلار القاسىنىڭ تاڭداۋىمەن جىلىنا جيىرما بەس جاڭا اۆتور شىعارماسى ساحنالانىپ, وتىز شاقتى جاس رەجيسسەر مەن ستسەنوگرافقا قولداۋ كورسەتىلەدى. بىزدە دە وسىنداي جوبالار جاساۋدى قاراستىرۋ كەرەك شىعار.
تەاتردا, ونەر جولىندا مۇراتتاستىق اسا كەرەك. تەاتردا ونىڭ ءاربىر مۇشەسى ءوز ۇيىندەگىدەي قىزمەت ەتەر بولسا جاقسى ونەر شىعادى. بۇگىنگى ورىس تەاترى مودەلىندەگى «تەاتر – ورتاق شاڭىراق ورايىندا» ۇعىمى وسىعان كەلەدى. بۇل – بىزدە بار اتموسفەرا. سۋرەتكەرلىك جاراسىمدى, رۋحتىق قارىم-قاتىناستاردان كوركەم سپەكتاكل جانە ادامدار اراسىنداعى جاراسىمدى, رۋحتىق قارىم-قاتىناستان بەرىسى ۇجىمدا, ارىسى قوعامدا بەرەكە, ساتتىلىك, پەرسپەكتيۆا تۋادى. سوندىقتان دا 86 جىلدىق تاريحى بار ونەر ورداسى – م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترى كۇندە كەشكە شامدارى سامالاداي جارقىراپ, زالى ونەر نۇرىن شاشىپ, مارتەبەلى كورەرمەنىنە رۋحاني قۋانىشتار سىيلاي بەرەدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ سىناعى كوپ. سونىڭ ءبىرى – رۋحانيات سىنى. وركەنيەتتى ەلدەردىڭ ەشقايسىسىندا دا شەتەلدىك قوناقتاردى ونەركاسىپ ورىندارىنا سۇيرەلەپ, ساپالى ونىمىمەن ماقتانىپ جاتپايدى, «بىزدەردە مىنانداي بار, مىنانداي بار» دەگەندە الدىمەن ءوز مەملەكەتىنىڭ ماڭدايعا ۇستايتىن ۇلى ادامدارىنىڭ مۋزەي-ءۇيلەرىنە جەتەلەيدى, اتاقتى ونەر شاڭىراقتارىنا شاقىرادى. سونداي ورىنداردىڭ ءبىرى – تەاتر. ساحنا سىنىنان سۇرىنبەيتىن ەل, تەاتر مادەنيەتى كەمەل مەملەكەت اتانۋ – بارشامىزعا ورتاق مۇرات.
ەسمۇقان وباەۆ, م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورى-كوركەمدىك جەتەكشىسى, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتيسى, پروفەسسور.