سەنبى, 28 شىلدە 2012 7:23
تاڭ شولپانداي جارقىراپ وتكەن تاماشا تالانت تۋرالى جۇرەكتەن شىققان جىلى ءسوز جازۋىما جۋرناليست داۋلەت سەيسەن ۇلىنىڭ وسى جىلعى 12 مامىردا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جاريالانعان «ءان-دومبىرانىڭ ورالۋى» اتتى وي-تولعاۋى تۇرتكى بولدى. قاسيەتى اسقاق جاقسى جاننىڭ وتىرىپ كەتكەن ورنىنىڭ ءوزى ايتىپ جۇرەر اڭىزعا اينالىپ, ەل جۇرەگىندە ۇمىتىلماي ساقتالا بەرمەك دەسەدى عوي.
سەنبى, 28 شىلدە 2012 7:23
تاڭ شولپانداي جارقىراپ وتكەن تاماشا تالانت تۋرالى جۇرەكتەن شىققان جىلى ءسوز جازۋىما جۋرناليست داۋلەت سەيسەن ۇلىنىڭ وسى جىلعى 12 مامىردا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جاريالانعان «ءان-دومبىرانىڭ ورالۋى» اتتى وي-تولعاۋى تۇرتكى بولدى. قاسيەتى اسقاق جاقسى جاننىڭ وتىرىپ كەتكەن ورنىنىڭ ءوزى ايتىپ جۇرەر اڭىزعا اينالىپ, ەل جۇرەگىندە ۇمىتىلماي ساقتالا بەرمەك دەسەدى عوي.
قازاقتىڭ قارا دومبىراسى قازاقتىڭ وزىنەن دە بۇرىن جاراتىلىپ, سان عاسىرلار بويى ەل ەركەلەرى ەركىن ءوسىپ, ەركىن كوسىلگەن سايىن دالامىزدى اسقاق ءان مەن ارىندى اۋەنگە بولەپ كەلە جاتقان جوق پا! سول دومبىرا سويلەتە بىلەتىن حاس شەبەردىڭ قولىنا تيسە, ەكى ىشەگىنەن سازدى سارىن توگىلتىپ, ءار پەرنەسى توماعا سىپىرىپ كۇي-دومبىرا, ءان-دومبىرا بولىپ كەتەدى ەكەن. ءبىرجان سال, اقان سەرى, امىرەلەردەن قالعان ءان-دومبىرانىڭ بەرتىن كەلە جالعاسا دامىپ, ءان ونەرىنىڭ جارق ەتىپ ءبىر تۋار جارىق جۇلدىزى, قالامىنان سىر ساۋلاعان جازۋشى ءارى بىلىكتى ونەر زەرتتەۋشىسى جانىبەك كارمەنوۆتىڭ ءان-دومبىراسى اتانۋى دا, اسا قۇندى جادىگەر رەتىندە اباي مۇراجايىنان ورىن الۋى دا ورايى كەلگەن ورىندى ءىس بولعانىنا شىن ءسۇيسىنىپ قۋانعانداردىڭ ءبىرى ەكەنىمدى نەسىنە جاسىرايىن. ويتكەنى مەن جانىبەكتى وتە جاقسى بىلگەن, ۇيىندە بولىپ, قولىنان ءدام تاتقان ادامداردىڭ ءبىرىمىن. ونىڭ مىناداي تاريحى بار. مەن ول كەزدە كوكشەتاۋ وبلىسىنىڭ قىزىلتۋ اۋدانىندا (قازىرگى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ءۋاليحانوۆ اۋدانى) رەداكتور بولىپ قىزمەت ىستەۋشى ەدىم. سول اۋدانعا بەلگىلى جازۋشى قوعاباي سارسەكەەۆ كەلىنشەگى گۇلبارشىن ەكەۋى قىدىرىپ كەلە قالدى. قوعاباي بۇل اۋدانعا كۇيەۋ بولاتىن. قالىڭ قىزىلتۋ توركىندەپ كەلگەن قىزدارى گۇلبارشىن مەن كۇيەۋ بالالارى قوعابايدى قۇشاق جايا قارسى الدى. ءبىر ۇيدەن سوڭ ءبىر ءۇي كەزەكتەسە تالاسىپ قوناق قىلادى. ەڭبەك دەمالىسىن الىپ ادەيى كەلگەن بۇل ەكەۋى قىزىلتۋدا ايعا جۋىق بولدى-اۋ دەيمىن. سونداي ماجىلىستەردىڭ كەزىندە قوعابايمەن جاقىن تانىسىپ, ونىمەن سىرلاس بولۋدىڭ ءساتى تۇسكەنى بار. بىردە قوعابايدىڭ, «ءوزىڭىز جۋرناليست ەكەنسىز, شىعارماشىلىق قىرىڭىز قالاي؟» دەگەن سۇراعىنا وراي اڭگىمە جازاتىنىمدى, كوبىنەسە سىقاق جاعىن قاۋزايتىنىمدى ايتىپ قالدىم. كەيبىر سىقاق اڭگىمە, فەلەتوندارىمنىڭ رەسپۋبليكالىق «ارا» جۋرنالىندا جاريالانعانىن ءوزى دە كورىپتى.– سىقاق اڭگىمەلەرىڭىزدىڭ باس-اياعىن جيناستىرىپ الماتىعا الىپ كەلىڭىز, مۇمكىن جەكە كىتاپ ەتىپ شىعارۋدىڭ ءساتى ءتۇسىپ قالار, – دەپ كەڭەس بەردى. – تۇسەتىن تانىسىڭىز بولماسا, وعان دا قام جەمەڭىز, ءبىزدىڭ ۇيدە جاتاسىز.قوعاباي ۋادەدە تۇراتىن جانە قولىنان ءىس كەلەتىن جىگىت ەكەن. سىقاق اڭگىمەلەرىمدى جيناستىرىپ قاپقا سالىپ ارقالاعانداي قىلىپ الىپ كەلگەن مەنى ۇيىنە ءتۇسىرىپ, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ماسەلەنىڭ وڭ شەشىمىن تاۋىپ بەردى. جازعاندارىمنىڭ ىشىنەن ءتاۋىر دەگەندەرىن ىرىكتەپ الىپ, بولاشاق جيناعىمنىڭ جوباسىن جاسادى. كىتاپقا «قۇلاقتىڭ قىرسىعى» دەپ ات قويىپ, وعان قوعابايدىڭ سۇراۋى بويىنشا اتاقتى ساتيريك جازۋشى سادىقبەك ادامبەكوۆ اعامىز رەتسەنزيا جازدى. ول كىسى كەيبىر كەمشىلىكتەرىن كورسەتە كەلىپ, سولارىن تۇزەگەننەن كەيىن باسپاعا ۇسىنۋعا بولادى دەگەن جاعىمدى پىكىر ايتىپتى.ءسويتىپ, قوعاباي سارسەكەەۆ ءىنىمىزدىڭ قىرۋار ەڭبەگى ءارى باعا جەتپەس كومەگى ارقاسىندا جيناق 1977 جىلى «جالىن» باسپاسىنان باسىلىپ شىقتى. بۇل, بىراق, كەيىن بولعان ەدى. ال وعان دەيىن, دالىرەك ايتسام, سول 1977 جىلدىڭ باس كەزىندە جۇمىستاعى تەلەفونىما الماتىدان قوڭىراۋ ءتۇستى. ول كەزدە مەن جاڭادان اشىلعان تورعاي وبلىسىندا «تورعاي تاڭى» گازەتىندە رەداكتوردىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ىستەۋشى ەدىم. تەلەفون شالىپ تۇرعان جانىبەك كارمەنوۆ ەكەن.– مەن «جالىن» باسپاسىنان حابارلاسىپ تۇرمىن, – دەدى جانىبەك ءوزىن تانىستىرىپ. – ءبىزدىڭ باسپاعا ءسىزدىڭ سىقاق اڭگىمەلەر جيناعىڭىز تۇسكەن ەكەن. سوعان مەن رەداكتور بولىپ بەلگىلەندىم. قازىر كىتابىڭىز جوباعا كەلىپ قالدى. جۋىقتاعى ايلاردا شىعىپ تا قالار.ءسويتىپ, جانىبەك باۋىرىم العاش رەت تانىسىپ, بىلىسكەن ءساتتىڭ وزىندە وسىنداي يگى حابار جەتكىزىپ, ماعان قۋانىش سىيلاعان ەدى. سودان باس-تاپ جانىبەكپەن ءجيى حابارلاسىپ, جاقىن تۋىستاي بولىپ كەتتىك.1977 جىلدىڭ قوڭىر كۇزىندە الماتىعا شاقىرىلدىم. ول كەزدە باسشى كادرلاردى الماتىعا ءبىر ايعا جيناپ الىپ, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جونىندەگى كۋرستان وتكىزەتىن. الماتىعا كەلىسىمەن ءوزىمنىڭ جاڭا تانىسىم – تۇڭعىش كىتابىم «قۇلاقتىڭ قىرسىعىنا» رەداكتور بولعان جانىبەك كارمەنوۆتى تاۋىپ الدىم. ونىمەن اتاقتى الماتى تويحاناسىنىڭ جاز ايلارىندا عانا جۇمىس ىستەپ تۇراتىن كيىز ءۇيلى سىرتقى اۋلاسىندا كەزدەسىپ, ۇزاق وتىرىپ اڭگىمەلەستىك. جانىنا سونىڭ الدىندا عانا «جالىن» باسپاسىنان «عاشىق جۇرەك» دەپ اتالاتىن جىر جيناعى باسىلىپ شىققان تورعايلىق جاس اقىن باقىتكەرەي ىسقاقوۆتى ەرتىپ كەلىپتى. اسىقپاي وتىرىپ سىرلاسقان ۇزاق اڭگىمەنىڭ ۇستىندە جانىبەك ولەڭ تۋرالى دا, ونەر تۋرالى دا ەركىن كوسىلىپ, ءوزىنىڭ سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى جىگىت تورەسى ەكەنىن اتاقتاپ ايتپاي-اق اڭعارتىپ تاستادى. وزىنە ۇلاعات تۇتىپ, ۇستازىم دەپ بىلگەن ساڭلاق ءانشى جۇسىپبەك ەلەبەكوۆتەن باستاپ بىرقاتار ونەر دۇلدۇلدەرىنىڭ ەسىمدەرىن ەرەكشە قۇرمەتپەن اتاپ, الابوتەن اسقاقتاتا اڭگىمەلەپ ءوتتى.ءبىز, بىلىكتىلىك ارتتىرۋ جونىندەگى ءبىر ايلىق كۋرسقا كەلگەندەر, الماتى جوعارى پارتيا مەكتەبىنىڭ عيماراتىندا جاتاتىنبىز. سول عيماراتتان تومەنىرەك بولۋعا ءتيىس, شامامەن شەۆچەنكو كوشەسىنىڭ ماڭىندا ەكسپەريمەنت رەتىندە بەتوننان تۇتاس قۇيىپ سالعان 8-9 قاباتتى ەكى-ءۇش بيىك ءۇي بولدى. جانىبەكتىڭ پاتەرى سول ۇيلەردىڭ بىرىندە ەكەن. ۇيىنە شاقىرىپ قوناق قىلعانى دا بار. جوعارىدا اتى اتالعان باقىتكەرەي دوسىن دا قوسا شاقىرىپتى. ۇمىتپاسام, پاتەرى ءۇش بولمەلى ەكەن. ارتىق دۇنيە-جيھاز جيناماسا دا كىتاپ جاعى مول كورىندى. اتاقتى جۇسەكەڭ – جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ ءسۇيىپ ايتاتىن اندەردىڭ ءبىر-ەكەۋىن شىرقاپ بەرگەنى دە ءالى ەسىمدە. ءاندى تەرەڭ تولعاپ, جۇرەكتەن تامىلجىتا ايتادى ەكەن. بويدى شىمىرلاتىپ, بىردەن بىرگە اسپانداي اسقاقتاپ بارادى.دومبىرانىڭ ەكى ىشەگىنەن شىققان سونداي سىرلى اۋەندى سودان كەيىن ەشكىمنەن ەستي العان جوقپىن دەسەم, ارتىق كەتكەنىم بولا قويماس. «ەگەمەن قازاقستاندا» ايتىلعان ءان-دومبىرا, مۇمكىن جانىبەك كارمەنوۆ ءوز ءۇيىنىڭ تورىندە شەرتكەن سول دومبىرا بولار. قايران جانىبەك تارتقان قاي دومبىرا بولسا دا ءان-دومبىراعا اينالىپ, قازاق دەگەن حالىقتىڭ ءار جۇرەگىندە ءان بولىپ, الماستاي جارق-جۇرق ەتكەن اسەم اۋەن, سازدى اۋەز بولىپ ارقاشان توگىلىپ تۇرارىنا كىم تالاسار!ەسمۇحامبەت ايتماعامبەتوۆ.الماتى.