سارسەنبى, 19 قىركۇيەك 2012 7:11
پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ 2002 جىلى ەل كونستيتۋتسياسىنا جەتى جىل تولۋ مەرەكەسىنە وراي سويلەگەن سوزىندە ومبۋدسمەن ينستيتۋتىن ەنگىزۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇدان كەيىن كوپ ۇزاماي, ياعني 19 قىركۇيەكتە پرەزيدەنت جارلىعىمەن ادام قۇقىقتارى ءجونىندەگى ۋاكىل لاۋازىمى قۇرىلدى. وسىلايشا, بۇل جەتىستىك ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن جانە ساياسي ەرىك-جىگەر ءبىلدىرۋىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە استى.
سارسەنبى, 19 قىركۇيەك 2012 7:11
پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ 2002 جىلى ەل كونستيتۋتسياسىنا جەتى جىل تولۋ مەرەكەسىنە وراي سويلەگەن سوزىندە ومبۋدسمەن ينستيتۋتىن ەنگىزۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇدان كەيىن كوپ ۇزاماي, ياعني 19 قىركۇيەكتە پرەزيدەنت جارلىعىمەن ادام قۇقىقتارى ءجونىندەگى ۋاكىل لاۋازىمى قۇرىلدى. وسىلايشا, بۇل جەتىستىك ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن جانە ساياسي ەرىك-جىگەر ءبىلدىرۋىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە استى.
مىنە, بۇگىندە بۇل قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتى ءوزىنىڭ وتكەرگەن ونجىلدىق قىزمەتى كەزەڭىندە مەملەكەتتىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىنە مەدياتورلىق مىندەتتەردى ەركىن اتقاراتىن مەملەكەتتىك ورگان رەتىندە كىردى.
وسى ينستيتۋتتىڭ قۇرىلۋىن قازاقستاندا قۇقىق قورعاۋ تەتىكتەرىن ودان ءارى دامىتۋ مەن جەتىلدىرۋدىڭ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىندا جانە باسقا دا باعدارلامالىق قۇجاتتاردا العا قوياتىن ءمىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ اياسىندا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ سىندارلى ءوزارا ءىس-قيمىلىن نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى رەتىندە قاراستىرعان ءجون.
ۋاكىل مەكەمەسى جۇمىس ىستەي باستاعان كەزدەن بەرى ونىڭ اتىنا 15 مىڭنان استام شاعىم ءتۇستى. ولاردىڭ بەستەن ءبىرى شاعىمدانۋشىنىڭ پايداسىنا شەشىلدى. وتكەن كەزەڭدە ومبۋدسمەنگە بارلىعى 34 837 ادام ءوتىنىش جولدادى.
حاتتاردىڭ مازمۇنى كوبىنە سوت شەشىمدەرىمەن, سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ارەكەتتەرى مەن ارەكەتسىزدىگىنە كەلىسپەۋشىلىك بىلدىرەدى. ودان باسقا ءوتىنىش يەلەرى تۇرعىن ءۇي, ەڭبەك, الەۋمەتتىك, بالالار قۇقىعى, ءبىلىم الۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرىن كوتەرەدى.
ومبۋدسمەن جۇمىسىندا مەملەكەتتىك ورگاندارعا جىبەرىلەتىن ۇسىنىستار ايتارلىقتاي پارمەندى تەتىك بولىپ تابىلادى. اتالىپ وتىرعان كەزەڭدە 114 ۇسىنىس پەن 6 436 سۇراتۋلار جىبەرىلدى.
بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار بۇزىلعان قۇقىقتى انىقتاۋ, ءسويتىپ ءتيىستى لاۋازىمدى ادامدارعا شارا قولدانۋ تۋرالى ۇسىنىستاردى قاراۋ ناتيجەلەرى تۋرالى ۋاكىل مەكەمەسىنە مىندەتتى تۇردە اقپارات بەرەدى.
ومبۋدسمەن جىل سايىن پرەزيدەنتتىڭ قاراۋىنا ءوز قىزمەتى تۋرالى ەسەپتى ۇسىنادى. بۇل ەلىمىزدە ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ قۇرالدارىنىڭ ءبىرى بولسا, ەكىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسىن وسى سالاداعى احۋال تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ بولىپ تابىلادى.
ۋاكىل جۇمىس ىستەگەن جىلدار كەزەڭىندە بالالاردىڭ, مۇگەدەكتەردىڭ, قارتتاردىڭ, بوسقىندار مەن ورالمانداردىڭ, الدىن الا قاماۋ جانە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىندا ۇستالاتىن ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ارنايى باياندامالار ازىرلەدى.
ومبۋدسمەن ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە, ونى كونستيتۋتسيا جانە حالىقارالىق نورمالار مەن ستاندارتتارعا سايكەستەندىرۋگە كومەكتەسۋدە ايتارلىقتاي اتسالىستى. ۋاكىلدىڭ پرەزيدەنت جانىنداعى ەلىمىزدەگى قۇقىقتىق جۇيەنى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىن ايقىندايتىن كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەستىك ورگاندارعا مۇشە بولۋى, وعان وسى اسا ماڭىزدى ۇدەرىسكە قاتىسۋعا جانە قۇقىقتىق قورعاۋ قاۋىمداستىعىنىڭ پىكىرىن بىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ۋاكىل مەكەمەسى ءوز قىزمەتىندە مونيتورينگتىك جۇمىستى بەلسەندى جۇزەگە اسىرادى. وسى جىلدارى ەلىمىزدىڭ ءارتۇرلى ايماقتارىندا جۇزدەگەن نىساندارعا, ونىڭ ىشىندە, بالالار, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك, پەنيتەنتسيارلىق مەكەمەلەرگە, اسكەري بولىمدەرگە جانە ت.ب. بارىلدى. تەك 2011 جىلى وسىنداي 70 نىسانعا جول ءتۇستى. مونيتورينگ تالداۋى جانە ول بويىنشا قورىتىندىلار مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جىبەرىلەدى. اتاپ ايتقاندا, ۇكىمەتتىڭ باستاماسىمەن بىرقاتار باعدارلامالىق قۇجاتتار قابىلدانىپ جانە كەيىننەن ولار ىسكە اسىرىلدى.
ومبۋدسمەن قىزمەتىندە ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى اعارتۋ جۇمىسى ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. ومبۋدسمەنگە شاعىم بەرۋ ءتارتىبى تۋرالى اقپاراتتىق ماتەريالدار ۇدايى باسىلىپ شىعادى. وزىندىك ينتەرنەت-رەسۋرس تۇراقتى تۇردە جاڭارتىلىپ تۇرادى, وندا اعىمدى قىزمەت, سونداي-اق شاعىم بەرۋ مۇمكىندىگى تۋرالى اقپارات ورنالاستىرىلعان. كۇن سايىن ينتەرنەت-رەسۋرسقا 500 پايدالانۋشى كىرەدى.
ۋاكىل مەكەمەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەملەكەتتىك ورگانداردا, ۆەدومستۆولاردا, وقۋ ورىندارىندا ءدارىس وقيدى, ەلىمىزدىڭ قوعامدىق ومىرىنە بەلسەنە قاتىسادى. 2011 جىلى ۋاكىل جانە ونىڭ مەكەمەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى 104 قوعامدىق شارالارعا قاتىستى.
كونستيتۋتسيالىق كەڭەسپەن بىرلەسىپ كونستيتۋتسيا كۇنىنە ارناپ جىل سايىن وتكىزىلەتىن كونفەرەنتسيالار (تامىز وقۋلارى) ومبۋدسمەن قىزمەتىندە داستۇرگە اينالدى, ۋاكىل, سونىمەن قاتار, ءارتۇرلى كونفەرەنتسيالار, سەمينارلار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر وتكىزەدى, ولاردىڭ اياسىندا ۇلتتىق جانە حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن قۇقىق قورعاۋ تاقىرىبىندا پىكىرالماسۋلار مەن پىكىرسايىستار جۇزەگە اسىرىلادى.
ۋاكىل مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, ۇلتتىق جانە حالىقارالىق قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋعا اسا نازار اۋدارادى. ومبۋدسمەننىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ىنتىماقتاستىعى ولاردىڭ ۇلتتىق زاڭناماعا جانە حالىقارالىق ۇلگى-قالىپتارعا ساي مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ جونىندەگى جۇمىسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان, بۇل كوبىنەسە ادام قۇقىقتارىن بۇزۋدىڭ الدىن الۋعا ىقپال ەتەدى.
ۋاكىل رەسپۋبليكادا ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋدەگى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ تۇرلەرى مەن ادىستەرىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا جوعارعى سوت توراعاسىمەن, باس پروكۋرورمەن, ىشكى ىستەر جانە ادىلەت مينيسترلەرىمەن مەموراندۋمدارعا قول قويدى.
ومبۋدسمەن ازاماتتىق قوعاممەن بەلسەندى ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايدى. ۋاكىل مەكەمەسى رەسپۋبليكادا وتكىزىلگەن بەس ازاماتتىق فورۋمنىڭ جۇمىسىنا ءوز ۇلەسىن قوستى.
ومبۋدسمەن جانىندا ۇەۇ جانە عىلىمي توپ وكىلدەرىنەن تۇراتىن ساراپتامالىق كەڭەس جۇمىس ىستەيدى, ولار كونسۋلتاتيۆتىك كومەك كورسەتەدى. بۇل ءوزارا ءىس-قيمىل ادام قۇقىقتارىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا كەلىسىلگەن شەشىمدەر قابىلداۋدا ايتارلىقتاي وڭ ءرول اتقارادى.
ومبۋدسمەن ءۇشىن ۇەۇ – ازاماتتاردىڭ شاعىمدارىن قاراۋدا, ايماقتاردا ادام قۇقىقتارىن ساقتاۋ مونيتورينگىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە ادام قۇقىقتارىن بۇزۋ دەرەگى تۋرالى ماڭىزدى قاينار كوز. ۇەۇ, ءوز كەزەگىندە, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلگە ءجۇگىنە كەلە, ۇسىنىستارىن مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ جوعارى دەڭگەيىنە جەتكىزۋگە, اتقارۋشى ورگانداردىڭ ارەكەتتەرىنە ازاماتتىق باقىلاۋ جاساۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋگە قوسىمشا ءمۇمكىندىككە يە بولادى.
ۋاكىل جانىندا 2008 جىلدان باستاپ جۇمىس ىستەيتىن ازاپتاۋلارعا جانە جازالاۋدىڭ باسقا دا قاتىگەز تۇرلەرىن قولدانۋ فاكتىلەرىن قاراۋ جونىندەگى جۇمىس توبى جوعارىدا ايتىلعانداردىڭ مىسالى بولىپ تابىلادى, ونىڭ قۇرامىنا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى, سونداي-اق حالىقارالىق جانە ۇلتتىق قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى كىرەدى.
ۋاكىل مەكەمەسىنىڭ الدىڭعى قاتارداعى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن, بارىنەن بۇرىن, بۇۇ, ەۋروپالىق وداق قۇرىلىمدارىمەن, شەتەلدىك مەملەكەتتەردىڭ قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارىمەن ءوزارا تىعىز ءىس-قيمىلى جولعا قويىلعان. سونداي-اق, بۇۇ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى جوعارعى كوميسسار باسقارماسىمەن, بۇۇدب, دانيا ادام قۇقىقتارى ءجونىندەگى ينستيتۋتىمەن, نورۆەگيا, فينليانديا جانە باسقا دا شەتەلدىك قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارىمەن بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا.
ايماقتىق ازيا ۇيىمدارى اياسىندا ىنتىماقتاستىققا ىقپال ەتۋدىڭ دە ماڭىزى بار, وندا ادامي ولشەمدەردىڭ گۋمانيتارلىق ءماسەلەلەرى سوڭعى كەزدە باسىم سيپاتقا يە بولىپ وتىر. مىسالى, 2011 جىلى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا توراعالىق ەتكەن ەلىمىز يىۇ اياسىندا ادام قۇقىقتارى جونىندەگى تۇراقتى تاۋەلسىز كوميسسيانى قۇرۋعا ىقپال ەتتى.
ومبۋدسمەن ينستيتۋتىنىڭ حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىعى, بىرىنشىدەن, حالىقارالىق قاۋىمداستىقتى قازاقستاندا ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ احۋالى تۋرالى حاباردار ەتۋگە, ەكىنشىدەن, شەت مەملەكەتتەردىڭ حالىقارالىق قۇجاتتاردى ۇلتتىق زاڭناماعا ەنگىزۋ ماسەلەلەرىندەگى تاجىريبەسىن زەرتتەۋگە جانە پايدالانۋعا, ۇلتتىق قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە ىقپال ەتەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.
حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بىرلەسكەن ءىس-شارالار سانىنىڭ ءوسۋى قازاقستانداعى ۋاكىل ينستيتۋتىنا سەنىمنىڭ ارتۋىن كورسەتەدى. تەك 2011 جىلى ومبۋدسمەن جانە ونىڭ مەكەمەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى 52 ءىس-شاراعا قاتىستى.
ومبۋدسمەن جۇرگىزگەن دايىندىق جۇمىستىڭ مازمۇندى جانە ۇيىمدىق بولىگى قازاقستاننىڭ بۇۇ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميتەتىندە ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتىنى ورىنداۋ بارىسى تۋرالى بايانداماسىن ويداعىداي قورعاۋعا, بۇۇ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كەڭەستە جالپى مەرزىمدى شولۋ ءراسىمىنىڭ وتۋىنە, بۇۇ ازاپتاۋلارعا قارسى ارنايى بايانداماشىسى م.نوۆاكتىڭ قازاقستانعا ينسپەكتورلىق ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەسەبىن قاراۋعا, سونداي-اق بۇۇ ارنايى بايانداۋشىلارى: ازشىلىقتار ماسەلەلەرى بويىنشا گ.ماك دۋگالدىڭ, جەتكىلىكتى باسپانا بويىنشا ر.رولنيكتىڭ, ءبىلىم الۋ قۇقىعى بويىنشا ك.سينگحتىڭ, جوعارى دەڭگەيدەگى ءبىرقاتار شەتەلدىك دەلەگاتسيالاردىڭ ويداعىداي ءىس-ساپارىنا ىقپال ەتتى.
ۋاكىل مەكەمەسى بۇۇ ادام قۇقىقتارى ءجونىندەگى جوعارعى كوميسسار باسقارماسى جانىنداعى قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرىنىڭ حالىقارالىق ۇيلەستىرۋ كوميتەتىندە اككرەديتتەۋدەن ءوتىپ, «ۆ» مارتەبەسىن الدى, وعان قازىرگى ۋاقىتتا اۆستريا, بەلگيا, نيدەرلاندى سياقتى ەلدەردىڭ قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرى يە.
قازاقستانداعى ومبۋدسمەن ينستيتۋتى جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتىندا مەملەكەتتىك تەتىكتىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدى, ونى رەسمي ورگاندار, سونىمەن قاتار ازاماتتىق قوعام دا مويىندايدى. بۇل, سونىمەن قاتار, ءوز قىزمەتى كەزەڭىندە وعان جۇكتەلگەن مىندەتتى دايەكتى, جۇيەلى تۇردە جانە دۇرىس ورىنداعانى ارقاسىندا مۇمكىن بولدى.
ول جىلدار بويى بيلىكتىڭ بارلىق سالادا نەعۇرلىم ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە ىقپال ەتتى, ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارى اراسىندا دەلدالدىق جانە ۇيلەستىرۋ قىزمەتىن جۇزەگە اسىردى, ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى حالىقارالىق فورۋمداردا قازاقستانعا وكىلدىك ەتتى.
ۋاكىل مەكەمەسى قازاقستان حالقىنىڭ قۇقىقتىق ساناسى دەڭگەيىن ارتتىرۋعا بەلگىلى ءبىر ۇلەسىن تيگىزىپ وتىر. ازاماتتاردىڭ كوپشىلىگى ۇلتتىق قۇقىق قورعاۋ مەكەمەسىن قۇقىقتىق قورعاۋدىڭ قوسىمشا پارمەندى تەتىگى رەتىندە تانيدى.
اسقار شاكىروۆ,
ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل.