اقجۇنىس بالا كۇنىندە ادەبي كىتاپتاردى, اسىرەسە, دەتەكتيۆتىك شىعارمالاردى كوپ وقىپ وسكەندىكتەن بە, كەلەشەكتە قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرى بولۋدى ىشتەي ارماندايتىن. بىراق, جان سىرىن جۇرتقا اقتارا قويمايتىن مىنەزىنە باسىپ, سول ارمانى جايلى ەشكىمگە ءتىس جارمايتىن. ويتكەنى, ول كەزدە قازمۋ-دەگى جالعىز زاڭگەرلىك فاكۋلتەتكە ءتۇسۋ قيىننىڭ قيىنى ەدى. سوندىقتان دا ول “كونكۋرستەن وتپەي قالىپتى” دەگەن قورلىق سوزگە قالعانشا, مۇعالىمدىك ديپلومدى مىسە تۇتا تۇرايىن, قالعانىن تاعى كورە جاتارمىز دەپ تۇيگەن. ءسويتىپ, اۋىلدا سەگىزجىلدىق مەكتەپتى بىرگە بىتىرگەن ءۇش قۇربىسىنان قالماي, اۋەلى قىزىلوردانىڭ ءمانشۇك مامەتوۆا اتىنداعى پەدۋچيليششەسىن, سوسىن قازمۋ-ءدىڭ تاريح فاكۋلتەتىن ءبىتىردى. تۋعان اۋىلى – داۋقارادا بىرنەشە جىل ۇستازدىق ەتتى.
الايدا, كوڭىل تۇكپىرىنە جاسىرعان بالا ارمانى جەتەلەپ, 1987 جىلى كۇزدە كوكشەتاۋداعى وبلىستىق ىشكى ىستەر باسقارماسىنىڭ كادر بولىمىنە كەلىپ, كامەلەتكە تولماعان ءجاسوسپىرىمدەر ىستەرى جونىندەگى ينسپەكتور بولۋعا كەلىسىپ, ەكى ايعا جۋىق سىناق ىسىنەن ءوتتى. وسى قىزمەتكە الۋعا لايىقتى دەگەن باعا بەرىلگەن مىنەزدەمەسى جازىلىپ, قول قويىلىپ, بۇيرىق دايىندالىپ جاتقان كەزدە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنەن بۇدان بىلاي قازاق جاستارىن ميليتسيا قاتارىنا الۋدى توقتاتۋ كەرەك, ويتكەنى, ولاردىڭ جەكە قۇرامداعى ۇلەسى 40 پايىزدان جوعارى دەگەن ماعىناداعى نايزاعايداي نۇسقاۋ ءتۇسىپ, انە-مىنە لەيتەنانت اتانامىن دەگەن ۇكىلى ءۇمىتى كۇل-پارشا بولدى. 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنىڭ جاڭعىرىعى ەدى بۇل. جايسىز حاباردى ەستىگەندە تاعدىردىڭ كۇتپەگەن سوققىسى جانىنا باتسا دا, اقجۇنىس جاسىعان جوق. “بىلتىر جەلتوقساندا الماتىدا بولسام, كوتەرىلىسكە شىعىپ, بايگەگە باستارىن تىككەن, ەل مۇددەسى جولىندا قۇربان بولعان قازاق قىزدارىنىڭ اراسىندا بولماس پا ەدىم؟!. ولاردىڭ كورگەن قورلىعىنىڭ قاسىندا مەنىڭ قىزمەتكە الىنباي قالۋىم تۇك ەمەس قوي...” دەپ, اقىلعا جەڭدىرگەن.
كەيىن كوكشەتاۋ پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ تاريح كافەدراسىندا وقىتۋشى بولىپ ىستەپ ءجۇرىپ, الماتىداعى اباي اتىنداعى قازمپۋ-ءدىڭ اسپيرانتۋراسىنا ءتۇسىپ, ءسىبىر كازاچەستۆوسى تۋرالى كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. ىلە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كوكشەتاۋداعى ءورتسوندىرۋشىلەر دايارلايتىن ۋچيليششەسىنىڭ قوعامدىق پاندەر كافەدراسىن باسقارۋعا شاقىرىلدى. بىردەن كاپيتان شەنى بەرىلدى. وسىلايشا, ۇمىتىلۋعا اينالعان بالا ارمانى ويلاماعان جەردەن الدىنان قۇشاق جايىپ شىعا كەلدى. ال 1997 جىلى وتباسى جاعدايىمەن قىزىلجار قالاسىنا قونىس اۋدارىپ, سوندا جاڭادان اشىلىپ جاتقان ىشكى ىسكەر مينيسترلىگى ىشكى اسكەرى جوعارى اسكەري ۋچيليششەسىنە (قازىر اسكەري ينستيتۋت) اعا وقىتۋشىلىق قىزمەتكە ورنالاستى. مۇندا دا ءوزىنىڭ اسكەري تارتىپكە بەرىكتىگىن, كاسىبي بىلىكتىلىگىن اڭعارتىپ, كوپ وتپەي عىلىمي جۇمىستار ءبولىمىنىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالدى. وسى قىزمەتتە ءجۇرىپ, مايور, پودپولكوۆنيك اسكەري شەندەرىنە جانە “قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى” اتاعىنا يە بولدى. ال 2006 جىلى پودپولكوۆنيك اقجۇنىس مۇسىرمان ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن ۋچيليششە باستىعىنىڭ وقۋ جانە عىلىمي جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالدى. مۇنىڭ ءوزى اسكەري ۇجىم ءۇشىن ايدى اسپانعا شىعارعانداي جاڭالىق بولدى. ءويتكەنى, اسكەري ۋچيليششەدە بۇعان دەيىن وسى بيىك لاۋازىمعا بىردە-ءبىر “نازىك جاندى” تاعايىندالماعان ەدى. ونىڭ ۇستىنە, اسكەري شەنى ءتومەن پودپولكوۆنيك ايەل وقۋ كافەدرالارىن باسقاراتىن, مۇيىزدەرى قاراعايداي پولكوۆنيكتەرگە جەتەكشىلىك جاساپ, باعىت-باعدار سىلتەمەك. وسى “توسىن جاڭالىق” قۇلاقتارىنا تيگەندە ۋچيليششەدەگى ءبىرسىپىرا اعا وفيتسەرلەر قاباقتارىن شىتىپ قالعان كورىنەدى.
بىراق, اقجۇنىس ولاردىڭ ەشقايسىسىنان قايمىعىپ, ىقتارىنا جىعىلا قويعان جوق. قاي ماسەلەدە بولسىن, بىلىكتىلىك پەن بايىپتىلىق تانىتىپ, ءاردايىم ءادىل شەشىم قابىلداۋعا تىرىستى, تۋمىسىنان قازاق قىزىنا ءتان سىپايىلىق پەن ادەپتەن دە اتتاعان ەمەس. كابينەتىنە كىرجيىپ كىرگەن تالاي ساردارلار “اقجۇنىس شاياحمەتقىزىنىڭ قولاستىندا قىزمەت ەتۋگە بولادى ەكەن” دەسىپ, جادىراپ شىقتى. راس, كەيبىر كەۋدەمسوقتاردىڭ ەستەرىنە اسكەري جارعى تالاپتارىن سالىپ, نىعارلاي سويلەپ, قاتاڭ تارتىپكە شاقىرۋعا تۋرا كەلگەن. ءسويتىپ, ءبارىن دە اقىلمەن ءوز ورىندارىنا قويا ءبىلدى.
كەلەسى جىلى اقجۇنىسكە قازاقستان ىشكى اسكەرىنىڭ دەلەگاتسياسىن رەسەيدىڭ پەرم قالاسىنداعى ءاسكەري ينستيتۋتقا باستاپ بارۋ قۇرمەتى بۇيىردى. تاجىريبە الماسۋ ماقساتىنداعى ساپار ويداعىداي ءوتتى. پەرمدىك گەنەرالدار مەن پولكوۆنيكتەر دە قازاقستاندىق ارىپتەستەرىن پودپولكوۆنيك ايەلدىڭ باستاپ كەلگەنىنە تاڭعالىسىپ: “سىزدەردە دە ءبىز ۇيرەنەتىن نارسە بار ەكەن: بۇدان بىلاي ءبىز دە گەندەرلىك ساياساتتى قولداپ, ايەل وفيتسەرلەردى كوتەرمەلەيتىن بولامىز” دەسىپ جاتتى ءازىل-شىنى ارالاس. وسى ساپاردان سوڭ كوپ ۇزاماي اقجۇنىسكە پولكوۆنيك اتاعى مەرزىمىنەن بۇرىن بەرىلدى.
ول ءوزى قىزمەت ەتەتىن جوعارى وقۋ ورنىندا وقۋ جانە عىلىمي جۇمىستاردىڭ جولعا قويىلۋىنا جانىن سالا اتسالىسىپ, ايتارلىقتاي ەڭبەك ءسىڭىردى. سوڭعى جىلدارى اسكەري ينستيتۋت كۋرسانتتارىنىڭ العان ءبىلىمدەرى جوعارى ءبىلىم بەرەتىن وزگە وقۋ ورنى ستۋدەنتتەرىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا جوعارى ەكەندىگىن ارالىق مەملەكەتتىك بايقاۋ ناتيجەلەرى انىق كورسەتىپ ءجۇر. بۇل ءتارتىپ پەن تالاپ قاتاڭ ءاسكەري ءبىلىم ورداسىنىڭ بەدەلىن ارتتىراتىن ءجايت. كوپشىلىگى اۋىلدان كەلىپ وقۋعا تۇسكەن, كەشەگى ولپى-سولپى, بىلىمدەرى دە قالالىق قۇرداستارىنا قاراعاندا, ولقىلاۋ بوزبالالاردى بىرنەشە ايدان سوڭ بويىنا دا, ويىنا دا قاراپ, تانىماي قالاسىڭ.
اقجۇنىس اسكەري ينستيتۋتتىڭ عىلىمي سالاسىنا جەتەكشىلىك جاساعالى اتقارىلعان ىستەر دە ءبىر توبە. جىل سايىن حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالار وتكىزۋ يگى ءداستۇرگە ەندى. وقىتۋشىلار اراسىندا “اسكەري ينستيتۋتتا ىستەيدى ەكەنسىڭ – عىلىممەن شۇعىلدانۋعا ءتيىسسىڭ” دەگەن ۇعىم بۇگىندە بۇلجىماس قاعيداعا اينالعان. قۇرىلعانىنا ءبىر-اق مۇشەل بولعان جاس ينستيتۋتتا قىزمەت ەتە ءجۇرىپ, 5 ادام كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. قازىر 2 وفيتسەر – اسكەري ينستيتۋت باستىعى جۇمابەك احمەتوۆ جانە اقجۇنىستىڭ ءوزى دوكتورلىق, 5 وقىتۋشى كانديداتتىق جۇمىستارىن اياقتاۋعا جاقىن. بۇل از با, كوپ پە؟ ارينە, ەلدىڭ ءبىر قيىر شەتىندەگى, ءىرى عىلىمي ورتالىقتاردان شالعايدا جاتقان شاعىن قالادا ورنالاسقان اسكەري ينستيتۋت ءۇشىن از دەۋ قيىن. بۇل رەتتە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ عىلىممەن اينالىسۋى ءۇشىن مەملەكەتتىك قازىنادان ەشقانداي قارجى بولىنبەي كەلە جاتقاندىعىن دا ەسكەرمەي بولمايدى. اقجۇنىس ينستيتۋتتىڭ عىلىمي الەۋەتىن تولىقتىرۋ ماقساتىمەن قىزىلجاردىڭ بەلگىلى عالىمدارىن دا قىزمەتكە تارتا ءبىلدى. ايتەۋىر, قاشان كورسەڭ دە, ول ءوز قولىمەن قۇرىسقان ءبىلىم ۇياسىنىڭ قامىن ويلاپ, قارلىعاشتاي شىرىلداپ جۇرگەنى...
ءومىر ەسقالي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.