باستامالاردىڭ ۋاقىتىندا ورىندالۋى ماڭىزدى

ەكونوميكالىق ءوسىم قامتاماسىز ەتىلەدى

وتىرىستا ۇلتتىق بانك توراعاسى ەر­بولات دوساەۆ ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك ارا­سىنداعى 2019 جىلعا ارنالعان ماكرو­ەكونوميكالىق ساياسات شارالارىن ۇيلەستىرۋ تۋرالى كەلىسىم جوباسىن تانىستىردى.

ء−تيىمدى اقشا-نەسيە ساياسات جۇرگىزۋگە قاتىستى مىندەتتەر مەن ينفلياتسيانى باقىلاۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك تومەنگى ينفلياتسيانى ۇستاپ تۇرۋ, سونداي-اق ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋى مەن حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن تۇراقتى ۇستاۋ باسىمدىعىمەن ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋ رەجىمىن ساقتاپ قالادى, – دەدى ول. ە.دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2021 جىلعا دەيىن ينفلياتسيا ءدالىزىن 4-6 پايىز دەڭگەيىندە ساقتاپ, 2020 جىلدان باستاپ, ونى 3-5 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ كوزدەلگەن.

− ۇلتتىق بانك ناقتى كورىنىستى 3-3,5 پايىز شەگىندەگى نەگىزگى مولشەرلەمە دەڭ­گەيىندە ۇستاپ تۇرۋعا بارىنشا تالپىنادى. ينفلياتسيانىڭ بەلگىلەنگەن ماقساتتى ءدالىز شەگىنەن اسىپ كەتۋ قاۋپى كۇشەيگەن جاعدايدا, اقشا-نەسيە ساياساتى قاتاڭداتىلۋى مۇمكىن, – دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسى.

ول ۆاليۋتالىق نارىق تۇراقتىلىعىن قام­تاماسىز ەتۋگە قاتىستى مىندەتتەرگە دە توقتالدى.

− ۇلتتىق بانك تەڭگە باعامى سەرپىنىنىڭ بولجامىن ارتتىرۋ مىندەتىن العا قويىپ وتىر. ۆاليۋتالىق ساۋدا-ساتتىققا ارالاس­پاۋ ساياساتىن ساقتاي وتىرىپ, ۇلتتىق بانك يكەمدى وكتەمدىلىك جاساۋ قۇقىعىن وزىنە قالدىردى. شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتىپ الۋ نەمەسە ساتۋ بويىنشا جوسپارلانعان وپەراتسيالار تۋرالى اقپاراتتىڭ جۇيەلىلىگى مەن ايقىندىلىعى ۆاليۋتا نارىعىنا تۇراقتىلىق بەرەدى. ينستيتۋتسيونالدىق ينۆەستورلار نارىعىن, جەدەل جانە جيناق دەپوزيتتەرىن دامىتۋعا, بانكارالىق نارىقتا جانە باعالى قاعازدار نارىعىنداعى نارىقتىق يندەكستەر مەن كورسەتكىشتەردى قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلماق. باعا بەلگىلەۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن بانكارالىق نارىقتا جانە باعالى قاعازدار نارىعىندا نارىقتىق يندەكستەر مەن ينديكاتورلاردى قالىپتاستىرۋ قامتاماسىز ەتىلەدى, – دەدى ە.دوساەۆ. 

تاقىرىپتى تولىقتىرعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ تەڭگەرىمدى فيسكالدىق ساياسات شەڭبەرىندەگى جۇمىس كىرىستەردىڭ ءوسۋىن جانە سالىق سالۋ بازاسىن كەڭەيتۋدى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالاتىنىن اتاپ ءوتتى. – ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ ءتيىمدى اقشا-نەسيە ساياساتى جانە ينفلياتسيا دەڭگەيىن باقىلاۋ جونىندەگى بىرلەسكەن شارالارى ەكونوميكالىق ءوسۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. وسى باعىت شەڭبەرىندە تاريفتىك ساياساتتى جەتىلدىرۋ جانە تۇتىنۋ تاۋارلارىن وندىرۋگە باعىتتالعان شارالاردى ازىرلەۋ جوسپارلانۋدا, – دەدى ر.دالەنوۆ.

نەگىزگى بايانداماشىلاردان كەيىن ءسوز العان پرەمەر-مينيستر ا.مامين العاش رەت ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل كەلىسىم تۇرىندە رەسىمدەلگەنىن اتاپ ءوتتى. – كەلىسىمنىڭ ىسكە اسۋى ارقىلى ەكونوميكانىڭ ساپالى ءوسۋى جانە حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىنىڭ ارتۋى قامتاماسىز ەتىلەدى, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

ونەركاسىپ ءوسىمى − 4,1 پايىز

ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالعان ەكىن­شى ماسەلە − 2015–2019 جىلدارعا ارنال­عان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسى­رىلۋ بارىسى. تاقىرىپقا قاتىستى العاشقى باياندامانى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى رومان سك­ليار جاساپ, جوبا ىسكە اسىرىلعان 4 جىلدا (2015-2018 جىلدار) جالپى سوماسى شامامەن 4,9 ترلن تەڭگە بولاتىن 480 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 44 مىڭنان استام تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلعانىن ايتتى.

− ەسەپتى كەزەڭدە ىشكى جالپى ونىمدەگى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسى 10,1 پايىزدان 11,6 پايىزعا دەيىن, سالاداعى جۇمىسپەن قامتىلعاندار ۇلەسى 6,6 پايىزدان 6,9 پايىزعا دەيىن ءوستى. 2018 جىلعى قورىتىندى بويىنشا ونەركاسىپ 4,1 پايىزعا ءوستى. بۇل وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ 4 پايىزعا قارقىندى ءوسۋى ەسەبىنەن ىسكە اسىرىلىپ وتىر, – دەدى مينيستر. ونىڭ ايتۋىنشا, ءوسىم كورسەتكەن سالالاردىڭ قاتارىندا ماشينا جاساۋ −14,1, حيميالىق ونەركاسىپ − 8,1, مۇناي وڭدەۋ – 8,8, جەڭىل ونەركاسىپ – 4,4 جانە مەتاللۋرگيا – 2,2 پايىزعا جوعارىلاعان. بىلتىر يندۋس­تريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ اياسىندا جالپى سوماسى 1,3 ترلن تەڭگەگە جۋىقتايتىن 102 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 13,3 مىڭعا جۋىق تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلدى. ر.سكلياردىڭ ايتۋىنشا, جىل سوڭىنا دەيىن قاراعاندى وبلىسىندا فەرروسيليتسيا وندىرەتىن زاۋىت, الماتى قالاسىندا بولات ءسپيرالدى قۇبىر وندىرەتىن زاۋىت ىسكە قوسىلادى. اۆتوكولىك قۇرالدارى ءوندىرىسىن 32 مىڭ بىرلىكتەن 60 مىڭ بىرلىككە دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانعان.

− ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا اياسىندا Hyundai ماركالى جەڭىل اۆتوكولىك ءون­­دى­رەتىن زاۋىت قۇرىلىسى باستالادى, «كاماز» اق-مەن بىرلەسكەن ونەركاسىپ قۇرى­لادى. سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى تەحني­كاسىنىڭ بولشەكتەرىن وندىرەتىن تەحنولوگيالاردى بەرەتىن «كيروۆەتس» زاۋىتىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتىلعان, – دەدى مينيستر.

بۇعان قوسا, «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىن» جەڭىلدىكپەن نەسيەلەۋ باعدارلاماسىنا بولىنگەن 600 ملرد تەڭگەنىڭ 400 ملرد تەڭگەسى ونەركاسىپتىك تاۋارلار ءوندىرىسى مەن جەكەلەگەن قىزمەت تۇرلەرىن دامىتۋعا باعىتتالاتىنى دا بەلگىلى بولدى. – بۇل كۇندەلىكتى قولدانىلاتىن 250-گە جۋىق ونەركاسىپتىك تاۋار ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ناتيجەسىندە 2025 جىلعا قاراي 16 مىڭعا جۋىق تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇرۋ, بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىقتى 1,1 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوسىرۋ, «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» ءونىمىن يمپورتتاۋ ۇلەسىن 59 پايىزدان 37 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ مۇمكىن بولادى. بيىل ەكسپورتتى ىلگەرىلەتۋگە بولىنگەن 500 ملرد تەڭگە يگەرىلە باستادى. قاراجات جەڭىلدىكپەن قارجىلاندىرۋعا, ساقتاندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋعا جانە ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ كولىك شىعىندارىن وتەۋگە, كورمەلەر, ماركەتينگ, ساتۋ نارىقتارىنا كەشەندى تالداۋ جانە سەرتيفيكاتتاۋ شىعىندارىن وتەۋ ءۇشىن كەڭ قىزمەت كورسەتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە با­عىت­تالاتىن بولادى, – دەدى مينيستر. ر.سكليار­دىڭ حابارلاۋىنشا, قاراشىعاناق, قاشاعان ءجا­نە تەڭىز سياقتى ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ارقىلى مۇناي-گاز جابدىقتارىنا دەگەن سۇرانىس ارتىپ وتىر. سونىڭ سالدارىنان بۇگىندە ماشينا جاساۋ سەكتورىنىڭ ۇلەسى 5%-دى قۇرايدى.

اۋىل شارۋاشىلىعى ماشيناسىن جاساۋ سالاسىن دامىتۋ تۋرالى اۋىل شارۋا­شى­لىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ بايان­دادى. ونىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق اۋىل شا­رۋاشىلىعى تەحنيكاسىن دامىتۋدىڭ الەۋەتى زور. وتاندىق ماشينا جاساۋشىلاردى قولداۋ ماقساتىندا بۇگىنگى تاڭدا وتاندىق تەحنيكانى ساتىپ الۋشىلارعا تاۋار سوماسىنىڭ 25 پايىز كولەمىندە مەملەكەتتەن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار بەرىلۋدە. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ دە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن 10 پايىز ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار بەرۋگە مۇمكىندىگى بار. مۇنداي جاعدايدا ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار كولەمى 35 پايىز بولادى. 

اتقارىلاتىن جۇمىستار انىقتالدى

جاستار جىلىن وتكىزۋ جونىندەگى جول كارتاسىنا ارنالعان تولىقتىرۋلاردى تانىس­تىر­عان اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيس­ترى داۋرەن اباەۆ قۇجاتقا سايكەس جاس­تار­دى ساپالى ءارى قولجەتىمدى بىلىممەن, تۇر­عىن ۇيمەن, جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە, جاس وتباسىلاردى قولداۋعا باعىتتالعان ءبىر­قاتار ناقتى شارالار كوزدەلگەنىن جەتكىزدى. 

− بۇگىنگى تاڭدا جول كارتاسىنىڭ جوباسى 89 تارماقتان, 5 باعىتتان تۇرادى. ءبىرىنشى باعىت بويىنشا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن جاستاردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن. نۇر-سۇلتان, الماتى مەن شىمكەنت قالالارىندا جىل سايىن جاس ماماندارعا ارنالعان مىڭعا جۋىق ارەندالىق تۇرعىن ءۇي تۇرعىزۋ جوسپاردا بار. بۇل باسپانالار كاسىپورىنداردا, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن بيۋدجەتتىك مەكەمەلەردە, عىلىم سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن جاس ماماندارعا, ءىسىن ەندى باستاعان كاسىپكەرلەرگە ارنالىپ سالىنادى. تاعى ءبىر ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى, وتباسىنداعى بالا سانى, كوپ وتباسىلار, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى, ارنايى كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن بالا تاربيەلەپ وتىرعاندار, تولىق ەمەس وتباسىلار جانە تاعى باسقا فاكتورلار ەسكەرىلەتىن بولادى, – دەدى د.اباەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, ەكىنشى باعىت جاستاردى ەڭبەكپەن قامتۋدى كوزدەيدى. وسىعان وراي «جاس كاسىپكەر» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ قاراستىرىلعان. ءۇش جىلدىڭ ىشىندە 60 مىڭ جاس ازامات كاسىپكەرلىك نەگىزدەرى بويىنشا وقىتىلادى. اۋىلداعى جاستارىمىزعا ارنايى 15 مىڭ شاعىن نەسيە بەرۋ جوسپارلانعان. ال جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 30 مىڭنان اسا مەملەكەتتىك گرانت بولىنەدى. 

− ءۇشىنشى باعىتتا ءبىلىم بەرۋ مەن ەرىكتىلەر ۇيىمدارىن دامىتۋ جوسپار­لانعان. قازىر «جاس مامان» دەپ اتالاتىن باعدارلاما ازىرلەنىپ جاتىر. وسى باع­دارلاما ارقىلى سۇرانىسقا يە 100 يندۋس­تريالىق جانە سەرۆيستىك كاسىپتەر بويىنشا ماماندار دايىندالادى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ەلىمىزدەگى 20 الدىڭعى قاتارلى جوعارى وقۋ ورنى مەن 180 كوللەدج بازاسىندا جۇزەگە اسىرىلادى. ءۇش جىل ىشىندە ەلى­مىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا 200 مىڭ جاس ازاماتتى وقىتۋدى كوزدەپ وتىرمىز, – دەدى مينيستر. سونىمەن قاتار ول ءتورتىنشى باعىتتا جاستاردىڭ الەۋمەتتىك بەلسەندىلىگىن دامىتۋ كوزدەلەتىنىن ايتتى. «بۇل باعىتتى «جاسىل ەل» قوزعالىسىنىڭ «جاسىل قالا», «جاسىل اۋىل» ورتاق ۇلت­تىق جوباسىنىڭ اياسىندا جۇزەگە اسىرۋ قا­راس­تىرىلىپ وتىر. قۇرىلىس كومپانيا­لارىندا ستۋدەنتتىك قۇرىلىس وتريادتارى ءۇشىن كۆوتا بولىنەدى. 2025 جىلعا دەيىنگى اسكەري-پاتريوتتىق باعدارلاما جانە تاعى دا باسقا باعدارلامالار ازىرلەنەدى. بەسىنشىدەن, جاس وتباسىلاردى دەنساۋلىق پەن الەۋمەتتىك ينكليۋزيۆتى قولداۋ تۋرالى باعىت بار, – دەدى مينيستر. 

تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا ا.مامين بىرقاتار ماسەلەگە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. 

− ۇسىنىلعان جول كارتاسىندا جاس­تاردى ساپالى ءارى قولجەتىمدى بىلىممەن, تۇرعىن ۇيمەن, جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە, جاس وتباسىلاردى قولداۋعا باعىتتالعان بىرقاتار ناقتى شارا كوزدەلگەن. بۇل – وتە ماڭىزدى قادام. بىرىنشىدەن, اكىمدىكتەر ءتيىستى مينيسترلىكتەرمەن بىرگە جاستارعا جىل سايىن كەمىندە ءبىر مىڭ جالدامالى پاتەر بەرۋ قۇرالىن ايقىنداۋ جونىندەگى جۇمىستى جەدەلدەتۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, جاستاردى جۇمىس­پەن قامتۋ ماسەلەسىن باقىلاۋدا ۇستاۋ – اسا ماڭىزدى. جاستار اراسىنداعى كاسىپكەر­لىكتى دامىتۋ قاجەت, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى. 

وسىعان بايلانىستى پرەمەر-مينيستر ا.مامين ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىمەن, وڭىرلەردىڭ اكىمدىكتەرىمەن بىرگە وسى جوباعا قاتىساتىن وقۋ ورىندارى مەن كاسىپتەر ءتىزىمىن ايقىنداۋدى جەدەل­دەتۋدى تاپسىردى. اقپارات جانە قو­عامدىق دامۋ مينيسترلىگىنە ءتيىستى مەم­لەكەتتىك ورگاندارمەن جانە اكىمدىكتەرمەن بىرگە جول كارتاسىن ساپالى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋ تاپسىرىلدى.

ەركەجان ايتقازى,

«Egemen Qazaqstan»