جۇما, 2 قاراشا 2012 7:07
پارلامەنتتىك سايلاۋ رەۆوليۋتسياعا ۇلاسپايدى
ۋكراينادا پارلامەنتتىك سايلاۋ ءوتتى. ساياسي كۇشتەر قايتا ەكشەلدى. بيلەۋشى وڭىرلەر پارتياسى ءوز ورنىن ساقتاپ قالدى. دەمەك, ەل ومىرىندە ۇلكەن وزگەرىس بولا قويماس, دەيدى ساراپشىلار. سويتسە دە, وزگەرىستەردى دە اڭعارماۋ مۇمكىن ەمەس.
جۇما, 2 قاراشا 2012 7:07
پارلامەنتتىك سايلاۋ رەۆوليۋتسياعا ۇلاسپايدى
ۋكراينادا پارلامەنتتىك سايلاۋ ءوتتى. ساياسي كۇشتەر قايتا ەكشەلدى. بيلەۋشى وڭىرلەر پارتياسى ءوز ورنىن ساقتاپ قالدى. دەمەك, ەل ومىرىندە ۇلكەن وزگەرىس بولا قويماس, دەيدى ساراپشىلار. سويتسە دە, وزگەرىستەردى دە اڭعارماۋ مۇمكىن ەمەس.
سايلاۋدىڭ الدىن الا قورىتىندىسى بويىنشا, پارلامەنتكە 5 پايىزدىق كەدەرگىدەن وتكەن بەس پارتيا كىردى. ولار داۋىستى بىلاي ءبولىستى: وڭىرلەر پارتياسى – 31,60 پايىز, يۋليا تيموشەنكونىڭ «باتكيۆششينا» پارتياسى – 24,43 پايىز, ۋكراينا كومپارتياسى – 13,80 پايىز, «سوققى» ساياسي پارتياسى – 13,50 پايىز جانە «ازاتتىق» ساياسي پارتياسى – 9,66 پايىز.
ەڭ الدىمەن پارلامەنتتە اسىرە ۇلتشىل «ازاتتىق» پارتياسىنىڭ فراكتسياسى پايدا بولدى. ونىڭ ورنى كوپ بولماعانىمەن, پارلامەنتتىڭ مىنبەرىن پايدالانۋ قۇقىن يە بولعانىنىڭ ءوزى نە تۇرادى! ول ەندى ءوزىنىڭ باسقالار كەلىسە بەرمەيتىن ويلارىن پارلامەنت ارقىلى بىلدىرە الادى.
جالپى, بۇل ەل پارلامەنتىنىڭ اتاعى جەر جارادى. ادەتتە سايلاۋلارىنىڭ اياعى «قىزىل-سارى» رەۆوليۋتسياعا ۇلاسىپ, پارلامەنت ءماجىلىستەرى داۋعا اينالادى. مۇندا جۇرت ءوز پىكىرىن جاي ءبىلدىرىپ قانا قويماي, سول پىكىرلەرى ءۇشىن توبەلەسىپ جاتاتىنى دا بار. مىنبەرگە باسقالاردى جىبەرمەي, بارريكادا ورناتادى. سودان دا جۇرتتىڭ جاڭا سايلانعان پارلامەنت قالاي بولار ەكەن دەپ قاداعالايتىنى دا زاڭدى. ال پارلامەنتتىڭ جاڭا قۇرامىنا قاراي وتىرىپ, ول بۇرىنعىدان دا بەلسەندىرەك بولادى دەپ تۇجىرىم جاساۋدىڭ ءجونى بارداي. وعان پارلامەنتكە كىرگەن پارتيا باسشىلارىنىڭ العاشقى مالىمدەمەلەرى دە نەگىز بولعانداي.
بۇل جەردە اسىرە ۇلتشىلداردىڭ جالپى پارتيالىق سيپاتىنىڭ ءوزى سونداي ەكەنى بەلگىلى بولسا, اتاقتى بوكسشى ۆيتالي كليچكونىڭ «سوققى» پارتياسى ساياسي ومىرگە رينگتىك ارەكەتتەردىڭ ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋى مۇمكىن. بۇل پارتيانىڭ سايلاۋ شتابىنىڭ جەتەكشىسى ۆ.كوۆالچۋك جاڭا پارلامەنت جۇمىسقا كىرىسكەندە العاشقى قولعا الار ءىسى قازىرگى پرەزيدەنت ۆيكتور يانۋكوۆيچكە سەنىمسىزدىك ماسەلەسىن كوتەرمەك ويلارى بارىن مالىمدەدى. ال بۇرىنعىداي پىكىر الماسۋدىڭ اياعى توبەلەسكە اينالار بولسا, ونىڭ ءناتيجەسى قيىنعا سوعارى دا انىق. الەمنىڭ اۋىر سالماقتاعى چەمپيونى ۆ.كليچكونىڭ جۇدىرىعىنا باسقا دەپۋتاتتاردىڭ توتەپ بەرۋى ەكىتالاي.
سايلاۋ ناتيجەسىنە قاراي, پارتيالار پارلامەنتتەگى ءوز ورىندارىن يەلەنىپ, شىن كۇرەس كەيىن زاڭدار تالقىلانار كەزدە باستالادى. بۇل ەلدىڭ كونستيتۋتسياسى بويىنشا پارلامەنت سايلاۋىنان كەيىن ۇكىمەتتىڭ, ونىڭ باسشىسىنىڭ اۋىسۋى مىندەتتى ەمەس. بىراق ەل باسشىسى باسقا ساياسي كۇشتەردىڭ كوڭىل-كۇيىن ەسكەرىپ, ۇكىمەت باسشىسىن اۋىستىرۋى ابدەن مۇمكىن. سوعان وراي ازىرگە باستى اڭگىمە پرەمەر-ءمينيستردىڭ كىم بولاتىندىعى جايىندا. قازىرگى پرەمەر نيكولاي ازاروۆتى كىم الماستىرۋى مۇمكىن؟ ساراپشىلاردىڭ اۋزىندا ءارتۇرلى اڭگىمە ءجۇر.
كوپ ويدىڭ قيىلىساتىن جەرى – ۇلتتىق بانكتىڭ باسشىسى سەرگەي اربۋزوۆ. بەلگىلى, بەلدى قايراتكەر. ونىڭ باستى كوزىرى – پرەزيدەنت يانۋكوۆيچتىڭ بالاسىمەن دوس كورىنەدى دەيدى ءبىراز نارسەنى بىلەتىن جۇرت. ءسىرا, تەگىن ايتپاسا كەرەك. بۇل ادام باسقالاردىڭ قارسىلىعىن تۋدىرار بولسا, قازىرگى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جانە قورعانىس كەڭەسىنىڭ حاتشىسى اندرەي كليۋەۆ پەن ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەمەر ۆالەري حوروشكوۆسكيدىڭ كانديداتۋرالارى تالقىلانۋى مۇمكىن. ال وپپوزيتسيا مەن ۇلتشىلدار ءوز ادامدارىن وتكىزە المايتىنى بەلگىلى.
ۋكرايناداعى پارلامەنتتىك سايلاۋ تۋرالى ءارتۇرلى پىكىر ايتىلىپ جاتىر. باتىستاعى دەموكراتيالىق قۇرىلىمدار, اقش باستاعان ءبىراز ەل سايلاۋ بارىسىندا ايتارلىقتاي كەمشىلىكتەرگە جول بەرىلگەنىن ايتسا, تمد ەلدەرىنەن بارعان بايقاۋشىلار, رف وكىلى ونى جوعارى باعالايدى. ارينە, قوجاناسىرشىلاپ, ەكەۋىنىكى دە دۇرىس دەۋگە بولماس, بىراق سايلاۋدىڭ وتكەنى, ونىڭ ءناتيجەلەرى بارلىق تاراپتان مويىندالعانى, پارلامەنتتىڭ سايلانعانى انىق. ەڭ باستىسى – ونىڭ قورىتىندىسى بۇرىنعى كەزدەگىدەي رەۆوليۋتسيالىق ارەكەتتەرگە جالعاسپايتىن بولىپ وتىر.
تابيعاتتىڭ توسىندىعى مىقتىلارعا دا سىن
جۇرت نازارى اقش-قا اۋدى. پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ەمەس, جويقىن داۋىلىنا. تابيعات الەمدەگى ەڭ قۇدىرەتتى مەملەكەتتى دە ءبىر سىناپ كورگىسى كەلگەندەي, قارا داۋىل جولىنا كەزىككەننىڭ ءبارىنىڭ استان-كەستەڭىن شىعاردى. بۇدان ادام دا قۇربان بولىپ جاتتى.
سول الاي-دۇلەيدى, قارا تۇنەك, اق ءتۇتىن بۇرقاسىندى امەريكالىقتار باستان كەشىپ جاتسا, ونى ءبۇگىنگىدەي اقپاراتتىڭ شەكسىزدىگى زامانىندا بۇكىل الەم كورىپ, اپاتتىڭ جويقىن كۇشىنە دە, وعان قارسى كۇرەسكەن ادامنىڭ قايسارلىعىنا دا كۋا بولدى. ءتىلسىز جاۋلار – الاپات ءورت, جويقىن داۋىل, توپان سۋدىڭ قاباتتاسا كەلگەنى باستان كەشكەندەرگە عانا ەمەس-اۋ, كورگەندەرگە دە ۇرەيلى ەدى.
اياۋشىلىق سەزىمى بار ءار ادامنىڭ جۇرەگى سونداي اپاتقا دۋشار بولعانداردىڭ قاسىرەتىنە ورتاقتاسىپ سىزداعانى دا كۇمانسىز. ءسىرا, امەريكالىقتار ءبىزدىڭ ساياسي قارسىلاسىمىز عوي, وزدەرىنە سول كەرەك دەپ تابالاعاندار بولماعان شىعار-اۋ. ءدال وسىنداي جاعداي باسقانىڭ دا باسىنا ءتۇسۋى مۇمكىن. ەشكىم دە توسىن قاسىرەتتى سۇراپ المايدى. ەشكىم مۇندايعا دۋشار بولماي-اق قويسىن.
ءيا, «سەندي» دەپ اتالاتىن ءدۇلەي داۋىلدى امەريكالىقتار دا, كانادالىقتار دا, ودان ءسال بۇرىن كاريب باسسەينىندەگى ەلدەر دە سۇراپ العان جوق. اسىرەسە, بۇل اپات اقش-تىڭ شىعىس ايماعىندا شارىقتاۋ شەگىنە جەتتى. الەمدەگى الىپ قالالاردىڭ بىرەگەيى سانالاتىن نيۋ-يورك الاپات داۋىلدىڭ وتىندە قالدى. وندا كەي جەرلەردە تاسقىن سۋ ءتورت مەترگە دەيىن كوتەرىلدى. ءتىپتى عاسىردان اسا تاريحى بار مەترونى دا العاش رەت سۋ باسىپتى. قوعامدىق كولىك تولىق توقتاعان.
نيۋ-يورك قالاسىن عانا ەمەس, جويقىن داۋىل ەلدىڭ ون شتاتىن قامتىپتى. 6,5 ميلليونداي حالىق ەلەكتر قۋاتىنسىز قالعان. تەمىر جول قاتىناسى, 15 مىڭداي اۆيارەيس توقتاتىلعان. داۋىلدىڭ ەنى 835 شاقىرىم بولىپ, جەلدىڭ جىلدامدىعى ساعاتىنا 140 شاقىرىمعا جەتىپتى. سول ءبىر تاۋلىك ىشىندە ءبىر جەرلەردە 70 سانتيمەتردەن 1 مەترگە دەيىن قار جاۋعان.
بۇل تىم قاتال سىن ەدى. ودان امەريكالىقتار ويداعىداي ءوتتى دەۋ دە قيىنداۋ. ويتكەنى, قانشاما زارداپ-شىعىن ءوز الدىنا, ادام ءولىمى دە ورىن الدى. اقپاراتقا قاراعاندا, بۇل ەلدە 42 ادام قازا تاۋىپتى. وسىدان 7 جىل بۇرىن وتكەن «كاترينا» داۋىلى كەزىندە 1836 ادام قازا تاپقانىن ەسكە العاندا, ءشۇكىرشىلىك دەۋگە دە بولعانداي ەكەن.
ارينە اقش – الىپ ەل. ۇلكەن قيىندىققا قارسى تۇرۋعا ءمۇمكىندىگى مول. سويتسە دە ەلدىڭ بۇل تابيعي اپاتقا قاپىسىز دايىندالىپ, ونى ۇيىمشىلدىقپەن وتكىزگەنى – باسقالارعا ساباق. مىناداي جاعداي كەزىككەندە, امەريكالىقتار باسقا نارسەنى جيىپ قويىپ, ادامداردى قۇتقارۋدى ويلاپتى. پرەزيدەنت باراك وبامانىڭ حالىققا ۇندەۋى, ءسىرا, جۇرتتىڭ ەسىندە قالار. ول: «سايلاۋدى قويا تۇرالىق, وعان ءالى ءبىر اپتا بار. قازىرگى ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – ادامداردى قۇتقارۋ. ادامنىڭ تاماعى, سۋى بولسىن. كوش دەسە, كوشىڭدەر. سۇراق قويماڭدار. بۇل اسا اۋىر شتورم بولماق. وعان ءبىز دايىنبىز. جەڭەمىز», – دەپتى.
ونىڭ ءسوزى جۇزەگە استى. الاپات داۋىل قارساڭىندا, ول بولعان كەزدە, ونىڭ زارداپتارىن جويۋ كەزىندە سايلاۋ ناۋقانى توقتاپتى. بىراق الاپات اپاتپەن كۇرەس, ءسىرا, اسىرەسە, پرەزيدەنت باراك وباما ءۇشىن ءپارمەندى ناسيحات بولعان شىعار دەيسىڭ. حالىق سوزدەن گورى, ءىستى باعالايدى.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».