اقش-تىڭ كەلەسى پرەزيدەنتى كىم بولادى؟

كەلەر جىلدىڭ الەم بويىنشا باستى وقيعالارىنىڭ ءبىرى بولعالى تۇرعان بۇل سايلاۋدا باق سىناۋعا بەل بايلاپ وتىرعاندار مەن ءالى ناقتى ءبىر شەشىمگە كەلە قويماعانىمەن, ءوز كانديداتۋراسىن ۇسىنۋعا ەمەۋرىن تانىتۋشىلار قاتارى از ەمەس. قازىردىڭ وزىندە بۇلاردىڭ ۇزىن سانى 20-دان اسىپ وتىر.

قازىرگى پرەزيدەنت د.ترامپ باستاعان وسى قۇرامنىڭ ىشىندە ازۋىن ايعا بىلەگەن بەلگىلى سايا­سات­­كەرلەردىڭ, دالىرەگى اقش قو­عا­مى مەن حالىقارالىق قو­عام­داس­تىقتا جوعارى بەدەلگە يە لا­يىقتى تۇلعالاردىڭ سانى با­سىم.

اقش-تاعى پەرزيدەنتتىك سايلاۋدا نەگىزگى تارتىس ادەت­تە­گىدەي رەسپۋبليكاشىلار مەن دە­موكراتتار اراسىندا وتەتىنى بەل­گىلى. دەسەك تە ەلدەگى ءۇشىنشى سايا­سي ۇيىم – 1971 جىلى قۇرى­لىپ, 1972 جىلدان بەرى پرەزي­دەنتتىك سايلاۋعا ءوز ۇمىتكەرىن ۇسىنىپ كەلە جاتقان, 2016 جىلعى سايلاۋدا بۇرىن-سوڭدى بولماعان كورسەتكىشكە قول جەتكىزگەن (4 ملن-نان استام داۋىس جيناعان) ليبەرتاريان پارتياسى اتىنان دا سىنعا ءتۇسۋدى كوزدەپ وتىرعاندار بار ەكەنىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك.

سوڭعى دەرەكتەرگە قارا­عاندا, ازىرگە اقش-تىڭ رەس­پۋب­ليكالىق پارتياسى تاراپى­نان كانديدات بولۋعا ءىس باسىنداعى پرەزيدەنت د.ترامپ, ەكس-گۋبەر­ناتور ۋيليام ۋەلد جانە امە­ريكالىق ساياساتكەر دجەك فەل­ليۋر تالاپتانۋدا. ال وسى پارتيا اتىنان ۇمىتكەر اتانۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىن تاعى 5 ادام قاراستىرىپ وتىرعان سىڭايلى. ولاردىڭ اراسىندا گۋبەرنا­تور­لار دجون كەيسيك پەن لارري حوگان, ەكس-سەناتورلار بوب كوركەر مەن دجەفف فلەيك,1989-1993 جىلدارى اقش ۆيتسە-پرەزيدەنتى اپپا­راتى­نىڭ باسشىسى بولعان ۋي­ليام كريستول بار. بۇل تۇلعا­­لار­دىڭ قازىرگى جاعداي بويىن­­شا مۇمكىندىكتەرىن ەسەپكە الا سويلەسەك, (ەگەر رەسپۋبلي­­كا­شىلاردىڭ اراسىندا د.ترامپ­قا لايىقتى قارسى­لاس تابىلماسا) پارتياى­شى­لىك تارتىستا اقش-تىڭ 45-پرە­زيدەنتىنىڭ الدىنا ەشكىم تۇسە قوي­ماي­تىن ءتارىزدى. دەمەك, رەس­پۋب­لي­كا­شىلار 2016 جىلعى تاڭ­داۋىن بۇل جولى دا قايتالاۋى ابدەن مۇمكىن.

2016 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا رەسپۋبليكاشىلارعا ەسە جىبەرىپ, ءوز ۇمىتكەرىن وتكىزە الماي قالعان دەموكراتيالىق پار­­تيا تاراپىنان قازىرگى كەز­­دە 7 تۇلعا وزدەرىن اقش-تىڭ 46-شى پرەزيدەنتى بولۋعا لا­يىقتى كورىپ وتىر. ولار: سەنا­تور كوري بۋكەر, پارتيا جە­تەك­­شىلەرىنىڭ ءبىرى, وكىلدەر پالاتا­سىنىڭ مۇشەلەرى تۋلسي گاب­بارد پەن دجون دەلەيني, ەكس-مينيستر حۋليان كاسترو, سەنا­تورلار بەرني ساندەرس پەن كامالا حارريس جانە جازۋشى مارياننا ۋيليامسون. بۇلارعا قوسا, ۆاشينگتون شتاتىنىڭ گۋبەرناتورى دجەي ينسلي مەن سەناتور ەليزابەت ۋوررەن دە ءوز باقتارىن سىناپ كورۋى مۇمكىن. سونداي-اق 2004 جىلعى سايلاۋ­دا كىشى د.بۋشتان جەڭىلگەن, 2013 جىلدىڭ اقپان ايىنان باس­تاپ 2017 جىلدىڭ قاڭتارىنا دەيىن اقش مەملەكەتتىك حات­شى­سى قىزمەتىن اتقارعان بەل­گىلى ساياساتكەر دجون كەرري دە ال­داعى سايلاۋعا تۇسەتىن سەكىل­دى. ءبىزدىڭ بۇلاي دەۋىمىزگە ونىڭ تاياۋدا: «مەن مۇنى (سايلاۋعا تۇسەتىنىن) جوققا شى­عار­مايمىن, ەشتەڭەدەن باس تارت­پايمىن. ءيا, بۇل جايىندا وي­لاپ ءجۇرمىن», دەگەن ءسوزى سەپ بولىپ تۇر. الايدا, امەري­كالىق ساياساتتانۋشى عالىم­دار سوڭعى 50 جىلدا ەڭ ءتيىم­دى مەملەكەتتىك حاتشى دەپ تا­نى­عان د.كەرريدىڭ ءوز پارتيالاس­تارىنان قانشالىقتى قولداۋ تا­باتىنىن ءدوپ باسىپ ايتۋ قيىن. بۇل تۋراسىندا ەستىگەن د.ترامپ دجون كەرريدىڭ پرەزيدەنت قىزمەتىنە سايلانعىسى كەلەتىنىن «ساتتىلىك» دەپتى.

بۇگىندە اقش-تىڭ كەلەسى پرە­زيدەنتى كىم بولاتىنىن بولجاۋ قيىن... ازىرگە رەسپۋبليكاشىلاردان پرەزيدەنتتىككە باستى ۇمىتكەر بولۋعا د.ترامپ پەن ماسساچۋسەتس گۋبەرناتورى ۋ.ۋەلد تالاسادى دەگەن بولجام بار. ال دەموكراتتار اراسىنداعى باستى ساياسي ايقاسقا كىمدەر تۇسەتىنىن ءدوپ باسىپ ايتۋ ءالى ەرتەرەك. قازىرگى تاڭدا حيللاري كلينتون ءۇنسىز, دجون كەرريدىڭ جوعارىدا ايتقان ءدۇدامال پىكىرىنەن وزگە ەشقانداي كەسىمدى شەشىمى بولماي تۇر... ال اقش-تىڭ, سون­داي-اق ءوز پارتيالاستارى الدىن­دا ءبىرشاما سالماعى بار سەنا­تور, 77 جاستاعى بەرني سان­دەرس­تىڭ پرەزيدەنتتىك سايلاۋ­عا ۆەرمونت شتاتىنان كاندي­دات رەتىندە قاتىساتىنىن مالىم­دەگەنى ءبىرىنشى كەزەكتە دەمو­كرات­تاردىڭ ىشىندەگى تارتىس­تىڭ ءبىر لايىقتى كەيىپكەرىن انىق­­تاپ بەرگەندەي. ەسكە سالا كە­­تەيىك, ب.ساندەرس 2016 جى­لى پرە­­زي­دەنتتىك سايلاۋ ناۋ­قا­نىنا ۇمىت­كەر رەتىندە قاتى­سىپ, جەمە-جەمگە كەلگەندە حيل­­لاري كلينتون حانىمعا جولىن بەرگەن-ءدى.

قورىتا ايتقاندا, الەمدەگى ەڭ الپاۋىت مەملەكەت – اقش-تىڭ ماقتاۋدى دا, داتتاۋدى دا از ەستىپ جۇرمەگەن قازىرگى پرەزيدەنتىنىڭ ەكىنشى كەزەڭگە سايلانار, سايلانباسىن نەمەسە اقش-تىڭ 46-شى باسشىسى كىم بولاتىنىن ۋاقىت ءوزى كورسەتەدى.

جولدىباي بازار,

«Egemen Qazaqstan»