سەيسەنبى, 3 ءساۋىر 2012 7:49
اتا-بابا مەكەنىنە ورالعان شاڭىراقتىڭ كەنجەسى تۋعان جەردەن ءوز تۇعىرىن تاپتى
اتا-بابا جۇرتىنا ورالۋ باقىتى زاعىپار اقساقالدىڭ پەشەنەسىنە جازىلمادى. كوكوراي شالعىنىنا اۋناپ, جۇپار اۋاسىمەن تىنىستاۋدى اڭساپ وتكەن مارقۇم ولە-ولگەنشە 9 ۇل-قىزىنىڭ كەلەشەگىنە الاڭداۋمەن بولدى. اقتىق دەمى تاۋسىلار الدىندا بايبىشەسى ءمانيدى جانىنا شاقىرىپ الىپ, سوڭعى ءوتىنىشىن ايتتى. «اكەمنىڭ تۋعان ەلگە قايتۋدى اڭساپ, تالاي ءتۇندى ۇيقىسىز اتىرعانى ءالى كۇنگىدەي ەسىمدە. كوكىرەگى قارس ايرىلىپ, ۋايىممەن وتكىزگەن كەزدەرى كوز الدىمنان كەتەر ەمەس. امال نەشىك, ءبىر ۋىس توپىراق جىراقتان بۇيىردى. «جازمىشتان وزمىش جوق» دەگەن وسى. مەن دە كۇندەلىكتى تىرشىلىك جەتەگىندە ءجۇرىپ العا قارايلاي الماپپىن. سۇيەگىم جات جەردە قالىپ بارادى.
سەيسەنبى, 3 ءساۋىر 2012 7:49
اتا-بابا مەكەنىنە ورالعان شاڭىراقتىڭ كەنجەسى تۋعان جەردەن ءوز تۇعىرىن تاپتى
اتا-بابا جۇرتىنا ورالۋ باقىتى زاعىپار اقساقالدىڭ پەشەنەسىنە جازىلمادى. كوكوراي شالعىنىنا اۋناپ, جۇپار اۋاسىمەن تىنىستاۋدى اڭساپ وتكەن مارقۇم ولە-ولگەنشە 9 ۇل-قىزىنىڭ كەلەشەگىنە الاڭداۋمەن بولدى. اقتىق دەمى تاۋسىلار الدىندا بايبىشەسى ءمانيدى جانىنا شاقىرىپ الىپ, سوڭعى ءوتىنىشىن ايتتى. «اكەمنىڭ تۋعان ەلگە قايتۋدى اڭساپ, تالاي ءتۇندى ۇيقىسىز اتىرعانى ءالى كۇنگىدەي ەسىمدە. كوكىرەگى قارس ايرىلىپ, ۋايىممەن وتكىزگەن كەزدەرى كوز الدىمنان كەتەر ەمەس. امال نەشىك, ءبىر ۋىس توپىراق جىراقتان بۇيىردى. «جازمىشتان وزمىش جوق» دەگەن وسى. مەن دە كۇندەلىكتى تىرشىلىك جەتەگىندە ءجۇرىپ العا قارايلاي الماپپىن. سۇيەگىم جات جەردە قالىپ بارادى. تاعدىردىڭ جازۋىنا نە شارا؟ ەڭ ۇلكەن وكىنىشىم, شىبىن جانىمىزدى شۇبەرەككە ءتۇيىپ وسىرگەن بالالارىمىزدى اتاجۇرتقا قايرىلتا الماعانىم. ەندى ارتقا قارايلاۋدىڭ ەش ءجونى جوق. ەلگە اتتانىڭدار. بار ءۇمىت شاڭىراقتىڭ كىشىسى …» – دەي بەردى دە ودان ءارى ءسوزىن جالعاستىرۋعا ءال-دارمەنى جەتپەي اۋىر تىنىستاپ قالدى. ءبىر كەزدە اقتىق كۇشىن بويىنا جيناپ, نۇرى قاشقان جانارىن امانجولعا تىكتەدى. اسقار تاۋ پاناسىنىڭ ناۋقاستانىپ قالعانىن ەستي سالا قيانداعى قىزىلجاردان سالىپ ۇرىپ جەتكەن ۇلىنا ۇزاق قارادى. الدەنەنى ىمداپ, بىردەڭە ايتقىسى كەلگەندەي بولدى. وزىنە اناسى مەن اعا-اپالارىن تاپسىرىپ, اتاجۇرتقا ورالۋ اماناتىن يشارالاپ جاتقانىن بىردەن ۇقتى.
ارعى اتالارى التاي ءوڭىرىن جايلاعانىن اكەسىنەن تالاي ەستىگەن. ءبىر جاۋگەرشىلىك زاماندا مامىراجاي تىرلىكتىڭ شىرقى بۇزىلىپ, موڭعوليانىڭ بايان-ولگەي ايماعىنا لاجسىز قونىس اۋدارىپتى. سودان تۇراقتاپ قالىپتى. امانجولدىڭ تۋىپ-وسكەن جەرى – تسوگتسو اۋىلى. قازاقتار مەن ۋرانقايلار ءبىر-بىرىمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ, تاتۋ-ءتاتتى تۇردى. ءۇيدىڭ سۇتكەنجەسى بولعاندىقتان, ءبارى ونى ەركەلەتىپ ءوسىردى. بىراق شولجالاڭداپ كەتكەن جوق. اكە-شەشە ءتالىمىن بويىنا ءسىڭىرىپ, نامىسشىل, زەرەك بولىپ ەرجەتتى. مەكتەپتى بىتىرەتىن جىلى «موڭعولياداعى قازاق جاستارىن قازاقستانعا وقۋعا شاقىرىپ جاتىر ەكەن» دەگەن حابار جىل قۇسىنداي ۇشىپ جەتتى.
كەشقۇرىم ۇيىنە كەلسە, اناسى دا ەستىسە كەرەك: «اكەڭنىڭ تىلەگى قابىل بولعاي», دەپ كوز جاسىنا ەرىك بەردى. ەكى جۇزگە جۋىق جاستىڭ قاتارىندا ءتۇبىت مۇرتى تەبىندەي قويماعان 16 جاستاعى بوزبالا دا قازاقستاندى بەتكە الدى. قاشان شەكارا اسىپ, اتا-بابا قونىسىنا اياق باسقانشا تۇلا بويىن بىردە ساعىنىش سەزىمى بيلەپ, بىردە وكسىك قىسىپ, جان تولقۋىن باسا المادى. 2003 جىلى كۇزدىڭ قارا سۋىعىندا بۇلاردىڭ توبى پەتروپاۆل قالاسىنا جىبەرىلدى. امانجول دايىندىق كۋرسىندا ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, وقۋىن ودان ءارى م.جۇماباەۆ اتىنداعى گۋمانيتارلىق كوللەدجدە جالعاستىردى. 2005 جىلى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءبولىمىن ۇزدىك ءبىتىرىپ, وقىتۋشىلىققا قالدىرىلدى. سودان بەرى جۇرەك قالاۋىمەن تاڭداعان كاسىبىن ۇزبەي جالعاستىرىپ كەلەدى.
ونىڭ ورىسى ورمانداي وڭىردە العاش تانىلۋى جۇرتشىلىققا اشىق كۇنگى نايزاعايداي اسەر ەتتى. «پرەزيدەنت جولداۋى: قازاقستان گۇلدەنۋ جولىندا» دەگەن تاقىرىپتا ۇيىمداستىرىلعان رەفەراتتار سايىسىنىڭ قورىتىندى كەزەڭىندە ساحناعا ەشكىمنىڭ شاقىرۋىن كۇتپەستەن بەيتانىس ءجاسوسپىرىم كوتەرىلە بەردى. «ەڭسەنى تىكتەپ تايسالماي تۇرا الامىز, تۋىستار قۋاندى ەستىپ الىستاعى. ەل تىزگىنىن ۇستاعان نۇراعامىز, العى كۇنگە ارايلى جول باستادى», دەپ ەكپىندەتىپ ولەڭ وقي جونەلدى. زال تولى قاۋىم قىبىر ەتپەستەن تىڭداپ قالدى. ول بولسا تاۋەلسىزدىكتىڭ ارايلى اق تاڭدارىن جىرمەن كەستەلەپ, كەسەك-كەسەك ويلارىن اقبۇلاقشا اتقىلاتتى. ءبىرىنشى دارەجەلى سىيلىقتى قانجىعاسىنا وڭگەرگەن تالدىرماش دەنەلى, قوڭىرقاي ءجۇزدى, قايسار مىنەزدى جاستىڭ ەلىم دەپ ەمىرەنىپ, حالقىم دەپ قايراتتانىپ كەلگەن بولەكشە تۇلعاسى جينالعانداردى ريزا ەتكەنى سونشالىق, ورىندارىنان تۇرىپ قول سوقتى.
امانجول سوندا قاتتى تەبىرەندى. تۋعان جەردىڭ ۇلىلىعىن, قادىر-قاسيەتىن جان-تانىمەن سەزىندى.وسى ءبىر ەستەن كەتپەس ساتتەن باستاپ حالىقتىق, تاريحي قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋعا بەلسەنە ارالاسىپ, جۇكتەلگەن تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا قۇلشىنا كىرىستى. قازاق ستۋدەنتتەرىنىڭ اراسىندا «شابىت» تەاترىن قۇردى. ونىڭ شىمىلدىعىن بەلگىلى جۋرناليست جاقسىباي سامراتتىڭ «بىتەۋ جارا» رومانى جەلىسى بويىنشا قويىلعان ساحنالىق تۋىندىمەن اشتى. م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جانىنان «ۇكىلى ءۇمىت» كلۋبىن ۇيىمداستىرىپ, جاس تىلشىلەردى باۋلىپ شىعاردى. توقىراپ قالعان ايتىس ونەرىن جاڭعىرتۋ ماقساتىمەن قولىنا ۇكىلى دومبىرا ۇستاپ, ساحناعا كوتەرىلدى. جاستايىنان قارا ءسوزدىڭ مايەگىن تەرىپ, قۇدىرەتىن سەزىنىپ وسكەن ول سۋىرىپسالما اقىن ەكەنىن تانىتتى.
«نۇر وتان» حدپ-نىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قىزىلوردا قالاسىندا وتكەن دودادا دۋلات يسابەك «سەنى ورىستانعان ورتادان كەلدى مە دەپ جۇرسەك, جاس تا بولسا ءبىراز نارسە ۇيرەنگەندەيمىز», دەپ ماقتاۋىن كەلىستىرسە, «مۇقاعالي وقۋلارى» سايىسىندا مىرزاتاي جولداسبەكوۆ ونىڭ شەبەرلىگىنە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. شىمكەنتتە وتكەن «شەشەندىك ونەر» بايقاۋىنان جۇلدەمەن ورالدى. حالىقارالىق «شابىت» فەستيۆالىنە قاتىسىپ, ەل تاۋەلسىزدىگىنە ارنالعان جىرلارىن ۇكىلەپ قوستى. «مازاسىز تۇندەر» جىر توپتامالارىن وقىپ, 90 ۇمىتكەردىڭ اراسىنان ديپلومانت اتاندى. ايتۋلى جىر دوداسىنا ءبىرىنشى رەت قاتىسقانىنا قاراماستان, فاريزا وڭعارسىنوۆا, سەرىك اقسۇڭقار ۇلى سەكىلدى اۋزى دۋالى اقىندار قۇراعان قازىلار القاسى ونىڭ شىعارماشىلىعىن جوعارى باعالادى. «ولەڭىم – ءومىرىم, ءومىرىم – ولەڭىم» اتتى تىرناقالدى جىر كەشى دە ستۋدەنتتەر اۋديتورياسىندا جاقسى جاراسىم تاپتى.
ونىڭ ەڭ سۇيىكتى ءىسى – ولەڭ جازۋ. اسابالىق ونەرى ءوز الدىنا. قاشان كورسەڭ دە اسىعىپ جۇرگەنى. ونى كەزدەستىرگەن سايىن جاقسى جاڭالىقتارعا قانىعا تۇسەمىن. بىردە كىتاپحانادا ۇشىراسىپ قالدىم. ءبايتەرەك اۋىلىنان ءۇش بولمەلى ءۇي العانىن شاتتانا جەتكىزدى. تاعى بىردە ءجۇزى بالبۇل جايناپ, قۋانىشىن بولىسكەنشە اسىقتى. سويتسە, اناسى مەن اعاسى نۇرلاننىڭ وتباسىن موڭعوليادان كوشىرىپ اكەلىپ, تۇپكىلىكتى ورنىقتىرىپتى. قالعان باۋىرلارى كۆوتا كەزەگىن كۇتىپ وتىرعان كورىنەدى. تاعى ءبىر كەزدەسكەنىمدە ومىرلىك جان جارىن تاۋىپ, شاڭىراق كوتەرگەنىن ايتىپ, ءماز-مەيرام ەتتى. جۋىردا تاعى جولىعىسىپ قالدىق. اڭقىلداعان قالپى جانىنداعى جولداستارىن تانىستىرىپ جاتىر.
– اعا, انا ءبىر جىلدارى موڭعوليادان پەتروپاۆلعا وقۋ ىزدەپ 30 جىگىت كەلىپ ەدىك قوي. سودان تۇراقتاپ قالعان ازاماتتار وسىلار. تورتەۋ بولساق تا اشساق – الاقانبىز, جۇمساق – جۇدىرىقپىز, جۇبىمىز جازىلعان ەمەس. بۇلار دا باسپانالى, ءۇيلى-باراندى بولىپ, ەل يگىلىگى جولىندا ەڭبەك ەتىپ جاتىر. تۋعان جەردىڭ توسىندە الشاڭ باسىپ جۇرگەنىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسى عوي.. ايتپەسە كىم ءبىلسىن,.. – دەپ العا ۇمسىنعان كۇيى ويلانىڭقىراپ قالدى.
ولار مەنەن ۇزاي بەردى. الدارىندا اكە اماناتىن ارقالاپ, تۋعان جەرگە تۋىن تىككەن وعلان باۋىرىمىز كەتىپ بارادى.
ءومىر ەسقالي,
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.