جۇما, 20 قاڭتار 2012 7:51
قاناتىنىڭ اياسىنا قانشاما ۇلت پەن ۇلىس ۇيىسقان, ءبارى قاسيەتتى شاڭىراق تۇتاتىن قاراعاندى ايماعى قۇشاعى قاشاننان كىم-كىمگە ايقارا اشىقتىعىمەن ايان. سولاردىڭ الدىڭعى ۇلكەن ءبىر شوعىرى ولكەنىڭ وتكەن عاسىردىڭ بەل ورتاسىندا ءوندىرىسى كۇرت ورلەگەن شاعىندا توعىسىپ, تۇراقتى قۇتتى مەكەنگە اينالدىرسا, سودان جايىلعان تامىر قازىر جاسارىپ, جايناپ وسۋدە. تۇرعىلىقتى حالىقپەن ماقسات-مۇددە بىرگە تۇتاسىپ, بايلانىسقان 115 ۇلت وكىلدەرى تىنىس-تىرشىلىگىنە تىرەك بۇل كۇندە سارىارقا ءتورى. بەرىك, بەرەكەلى تىرەك.
جۇما, 20 قاڭتار 2012 7:51
قاناتىنىڭ اياسىنا قانشاما ۇلت پەن ۇلىس ۇيىسقان, ءبارى قاسيەتتى شاڭىراق تۇتاتىن قاراعاندى ايماعى قۇشاعى قاشاننان كىم-كىمگە ايقارا اشىقتىعىمەن ايان. سولاردىڭ الدىڭعى ۇلكەن ءبىر شوعىرى ولكەنىڭ وتكەن عاسىردىڭ بەل ورتاسىندا ءوندىرىسى كۇرت ورلەگەن شاعىندا توعىسىپ, تۇراقتى قۇتتى مەكەنگە اينالدىرسا, سودان جايىلعان تامىر قازىر جاسارىپ, جايناپ وسۋدە. تۇرعىلىقتى حالىقپەن ماقسات-مۇددە بىرگە تۇتاسىپ, بايلانىسقان 115 ۇلت وكىلدەرى تىنىس-تىرشىلىگىنە تىرەك بۇل كۇندە سارىارقا ءتورى. بەرىك, بەرەكەلى تىرەك.
سان كوپ بولسىن, از بولسىن, قاي ەتنوستىڭ دا وزىندىك ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى, سالت-ءداستۇردى ساقتاپ, تۋعان ءتىلدى قاستەرلەپ, رۋحتى جاڭعىرتىپ وركەندەپ-دامۋىنا مۇمكىندىگى كەڭەيىپ, جولى داڭعىلدانا تۇسۋدە دەسەك, بۇعان ايعاق-ءدايەكتەر جەتىپ-ارتىلار ەدى. سونىڭ بىرىنە توقتالعاندا, قاراعاندىلىق ليتۆانداردىڭ قوعامدىق ورتاداعى بەلسەندى ءومىرىن, ەلىمىز مەرەيى مەن بەدەلىن اسىرۋداعى ىنتىماقتاستىق ءىس-قىزمەتىن, ورتاق جەتىستىكتەرگە قوسۋداعى ءسۇبەلى ۇلەستەرىن اتاپ ايتۋعا جاراسار-دى. ءبۇگىندە قازاقستاندىقتار قاتارىندا ەلىمىزدەگى 7 070 ليتۆاننىڭ 3000-نان استامى ساكەن مەن قاسىم كىندىك قانى تامعان توپىراقتا تۇراتىندىعىن اتاعاندا, تەڭ جارتىسىنا جۋىعى وسى ولكەگە شوعىرلانعانى, باۋىر باسقانى بولىپ تابىلادى. بۇلاردىڭ باسى ەكىنشى جاھاندىق سوعىس الدىندا بالتىق جاعالاۋىنان ەرىكسىز قاراعاندىعا جەر اۋدارىلعاندار ساپىنان سانالادى. كەڭەس وداعى قۇرامىنا كۇشتەپ قوسىلعانعا دەيىن ەستىپ-كورمەگەن الىس ايماققا قالاي كەلۋلەرىنىڭ سىرى وسىمەن استاسادى.ايتا كەتۋ كەرەك, وبلىستا قۇرىلعان ەتنو-مادەني ءبىرلەستىكتەر العاشقىلارىنىڭ ءبىرى اتالعان دياسپورا ەنشىسىنە تيەدى. ونىڭ وكىلدەرىنىڭ باستاماشىلىعىمەن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ليتۆا ەلشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن 2003 جىلدىڭ 15 قازانىندا «ليتۋانيكا» اتتى قوعامدىق بىرلەستىك دۇنيەگە كەلدى. سودان بەرگى ۋاقىتتا ول قاراعاندىلىقتار اراسىنداعى دوستىق پەن بىرلىكتى نىعايتۋدا, ءوزارا ەتنوستىق قاتىناستاردى قالىپتاستىرۋدا, ساياسي تۇراقتىلىقتى بەرىكتىرۋدە بەلسەندى ءىس-قىزمەتىمەن كوزگە ءتۇسىپ كەلەدى. بۇل تۇرعىدا ورتالىقتىڭ ءتوراعاسى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى ۆيتالي يونو تۆاريوناستىڭ ۇلگىلى ەڭبەگى كوپشىلىككە ءسۇيسىنىستى ەكەنىن بىلەمىز. قاراعاندىعا جاس مامان رەتىندە كەلىپ, كەيىننەن جاڭا ورتانى قيماي تۇراقتاپ قالعان شاحتەر اكەسىنىڭ جولىن قۋىپ, ودان سوڭ كاسىپكەرلىك تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتىڭ نەگىزگى ىسىنە بايلانىستى شارۋا قامى باسىنان اسىپ جاتسا دا, قوعامدىق مىندەتىنە جاۋاپكەرشىلىگى مەن سەرگەكتىگى «ليتۋانيك» ارقىلى بايقالار ءبىر قىرى. وكىنىشكە قاراي, مۇندا اتقارىلعان, اتقارىلۋ ۇستىندەگى جۇمىستاردىڭ بارىنە توقتالىپ وتۋگە مۇمكىندىك جوق. ايتسە دە مىناداي ىستەردىڭ ءوزى ءبىراز جايدى اڭعارتار دەپ ويلايمىز.جوعارىدا ءمالىم ەتىلگەندەي, قاراعاندىعا ليتۆانداردىڭ العاشقى توبىنىڭ تابانى كەڭەستىك ساياسي قۋعىن-ءسۇرگىننىڭ ورشىگەن كەزىندە تيگەن. بىرقاتارى «قارلاگتىڭ» جەزقازعان, بالقاش ايماقتارىنداعى بولىمشەلەرىنە قامالادى. وبلىس اۋماعىنداعى وسىنداي ورىنداردا جازىقسىز جاپا شەككەندەرگە ەسكەرتكىش بەلگىلەردى ورناتۋدى «ليتۋانيك» ءبىرىنشى بولىپ باستاعانى ەستە.بۇل ورتالىقتىڭ 50 ادامنان تۇراتىن بەلسەندى قۇرامى بار. ولارعا قانداستارى اراسىنداعى ءتۇرلى مادەني-كوپشىلىك, اعارتۋشىلىق, تۋعان ءتىلدى ۇيرەنۋ, تاريحتى تانۋ, ادەت-عۇرىپتاردى ءسىڭىرۋ ءىس-شارالارىن جۇرگىزۋ جۇكتەلگەن. سولاردىڭ ءبىرى بالالاردىڭ جەكسەنبىلىك مەكتەبىندە ساباق بەرەتىن سەرگەي پاتسەۆيچيۋس شاكىرتتەرىنە انا ءتىلىندە سويلەي ءبىلۋدى ۇيرەتەدى. وسىندا وقيتىن 20 جەتكىنشەكپەن بىرگە ەرەسەكتەر دە ءوز ەرىكتەرىمەن ساباقتارعا قاتىسىپ تۇرادى ەكەن. ليتۆا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى جانىنداعى ۇساق ۇلتتار دەپارتامەنتى جىل سايىن جاڭارتىپ, تولىقتىرىپ وتىراتىن قاجەتتى وقۋلىقتاردىڭ جەتكىلىكتىگى, كورنەكى قۇرالداردىڭ مولدىعى, ەڭ باستىسى – تالاپتانۋشىلاردىڭ تىلەكتەرىنە اسا ىنتىزارلىعى ءتىلدى جوبالى ۋاقىتتا مەڭگەرۋگە ىقپال ەتەدى. بۇعان ءبىر ءسۇيسىنسەك, سەنبى كۇندەرى قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ ساباقتارى جۇرگىزىلەتىندىگى ەكى سۇيسىنتكەنىن قالايشا اتاماي كەتە الامىز.مەملەكەتتىك تىلىمىزگە دەگەن قۇرمەت وركەندى ءومىر سىيلاعان, كۇيلى تۇرمىسقا تارتقان, باۋىرمالدىققا بولەگەن, كەمەل كەلەشەككە سەنىم ارتتىرعان ەلگە ىستىق پەيىلدى سەزدىرسە كەرەك.جەرگىلىكتى جەتكىنشەكتەرگە انا ءتىلىن ۇيرەتۋدە «ليتۋانيكتىڭ» مىناداي ۇلگى تۇتارلىق ءۇردىسىن ايتىپ ءوتپەسكە بولمايدى. بالالاردىڭ جاز ايلارىندا تاريحي وتاندارىنا بارىپ, ونى تەرەڭىرەك مەڭگەرىپ قايتۋلارىنا جاعداي جاسالادى. وسى شاراعا ءبىر جاعىنان ليتۆا مەملەكەتى كومەك كورسەتسە, ەكىنشى جاعىنان ورتالىق قولداۋ تانىتادى. سونىمەن بىرگە, قازاق ءاندەرىن شىرقايتىن, ءبيىن بيلەيتىن قاراعاندىلىق ليتۆان ونەرپازدار توبى جىبەرىلىپ تۇرۋى داستۇرگە ەنگەن. قازاقستان تاريحىن, مادەنيەتىن, ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرىن تانىستىراتىن كورمەلەر ۇيىمداستىرىلادى. مۇنىڭ ءوزى باۋىر تارتقان ورتاق مەكەندەرىنە دەگەن قۇرمەتتى اڭعارتادى.قاراعاندىلىق قانداس قازاقستاندىق وتانداستارى ماقسات-مۇددەلەرىن ءبىر ارناعا توعىستىرۋشى, ايماقتىڭ قوعامدىق-ساياسي, ەكونوميكالىق ومىرىندە لايىقتى ورىن الۋىنا بىرىكتىرۋشى, ورتاق مەكەندەگى تىلەكتەس, نيەتتەس تۋىسقان ەتنوستارمەن كەلىسىم مەن دوستىقتى نىعايتۋعا ۇيىتقى ورتالىقتىڭ قىزمەتى بيرشتونوس قالاسىندا بولعان ليتۆالىقتاردىڭ حالىقارالىق سەزىندە وڭ باعالاندى. ءتوراعاسى ۆيتالي تۆاريوناس ليتۆا رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالدى. ليتۆانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنىڭ قاراعاندىداعى كونسۋلى تۇرعىسىندا دا ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى بەرىكتىرۋگە اتسالىسىپ جۇرگەن ىسكەر ازامات.– بۇگىندەگى ءبارىمىزدىڭ ءتىلەگىمىز ءبىر, ماقساتىمىز ورتاق جاراستى ءومىرىمىز پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ رەسپۋبليكامىزدا تۇراتىن ەتنوستاردىڭ قۇقىقتارى مەن ەركىندىكتەرىنىڭ بۇلجىتپاي ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە, تۇسىنىستىك پەن بىرلىكتى تەرەڭدەتۋگە, دوستىق پەن باۋىرمالدىقتى نىعايتۋعا ارنالعان ۇلاعاتتى ساياساتى ارقاسىندا ەكەنىنە ريزاشىلىعىمىز ەرەكشە. مەن جۇمىس, ورتالىق قىزمەتى بابىمەن شەت ەلدەردە ءجيى بولىپ تۇرامىن. سوندايداعى كەزدەسۋلەردە قازاقستان تۋرالى ماقتانا ايتامىن. راس, ۇلتىم بولەك, ءىسىم ەرىكتى, مەنىڭ ءسۇيىنىشىمە كەيبىرەۋلەر تاڭىرقاپ قالادى. ساپار الماسىپ بىزگە جولدارى تۇسكەندە وي-ءسوزىمنىڭ شىنايىلىعىنا كوزدەرى جەتىپ, تاتۋ-ءتاتتى ومىرىمىزگە قىزىعۋلارى ودان سايىن مەيىر وسىرەدى.كەڭەستىك كەزەڭدەگى تاريحي تاعدىرى ۇقساس قازاق حالقىمەن بىرگە جاس تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ ابىرويىن اسىرىپ, بەدەلىن بيىكتەتۋ ءبىزدىڭ دە جۇرەگىمىزگە ۇيالاعان قاستەرلى ماقسات. سول جولدا از-كەم ۇلەسىمىز بار. وبلىس ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ليتۆادان ينۆەستورلار تارتىلۋدا. ماسەلەن, ۆيتاۋتاس ۆاراسيماۆيچيۋس جەتەكشىلىك ەتەتىن «تL Niكا GROUR» لوگيستيكالىق كولىك كومپانياسى قاتتى وتىننىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جىلۋ قازاندىقتارىن شىعارادى. كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتەن تاجىريبەم بارشىلىق ءوزىم دە وڭىرلىك ماڭىزدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا ىنتالىمىن. سونىڭ ءبىرى وبلىستىڭ شالعاي اۋىلدارىندا جەل ديىرمەندەرىن ورناتۋعا باعىتتالىپ وتىر. ەشقانداي قىسىم جوق. يگىلىگى ورتاق ىستەرگە ۇلەس قوسا بىلۋىمىزگە قۇشاق تەڭ. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس وبلىستا يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى جەمىستى ءجۇرىپ جاتىر. دامىعان ەكونوميكا الەۋمەتتىك جاعدايدى جاقسارتادى. وسىعان قۋانامىز, – دەيدى ول.ءسوز ورايىندا اتالعان كومپانيانىڭ قايىرىمدىلىق شارالارىمەن بەلگىلى دە ەكەنىن ورتاعا سالىپ وتكەن ءجون. بىلتىر ساران قالاسىنداعى قايتادان قالپىنا كەلتىرىلگەن بالالار باقشاسىنا جىلۋ قوندىرعىلارىن ورناتىپ بەرگەنى سياقتى الەۋمەتتىك كومەك-قولداۋعا ءاردايىم دايىن. ال «ليتۋانيك» ءۇشىن بۇل قالىپتى جاعداي. جىلىنا ءتورت رەت قايىرىمدىلىق اكتسياسىن وتكىزۋى ءداستۇرلى شارا. ولار ادەتتە اسىراۋشىسىنان ايرىلعان بالالارعا, مۇگەدەك جاسوسپىرىمدەرگە, قارتتارعا, تۇرمىسى تومەن, كوپ بالالى وتباسىلارعا كورسەتىلەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك شارالاردى ۇيىمداستىرۋعا اتسالىستى.بۇل كۇندە قاراعاندىعا كەلىپ-كەتۋشى شەتەلدىك مەيمانداردىڭ قالادان استاناعا قاراي جول بويىنداعى «ليتۆا ۇيىنە» سوقپاي وتپەيتىندەرى كەمدە-كەم دەۋگە بولادى. ءبىز ونىڭ كوز تارتارلىعىن ايتپاق ەمەسپىز. مۇندا جاستايىنان جەتىم قالىپ, بالالار ۇيلەرىندە تاربيەلەنىپ, كامەلەتتىك جاسقا جەتكەننەن كەيىن ءوز كۇندەرىن وزدەرى كورۋگە ءماجبۇر بولعان جالعىزىلىكتى جەرگىلىكتى ليتۆاندىق جەتكىنشەكتەردىڭ قامقورلىققا الىنعانىن ايتامىز. ەتنومادەني بىرلەستىكتىڭ وسىنداي توپتاعى بالالاردى ىزدەستىرىپ, تاۋىپ الىپ, ءومىر كوشىنە قوسىلۋىنا, ماماندىق مەڭگەرۋىنە, جۇمىسقا ورنالاسۋىنا كومەكتەسىپ كەلە جاتقانىنا بىرنەشە جىل. مىسال ءۇشىن بۇعان دەيىن ءۇيسىز-كۇيسىز جۇرگەن انتاناس راديشاۋكاس قازىر وزىندەي تاعدىرى اۋىر قۇربى-قۇرداستارىمەن بىرگە تۇرادى, «ۆيكينگ» كۇزەت ۇيىمىندا جۇمىس ىستەيدى. تاياۋ ارادا توكار ماماندىعىن الماق. ورتالىق توراعاسى ۆيتالي تۆاريوناس ونى ءبىزدىڭ كوزىمىزشە قۋانتقانىنداي, ءتارتىبى ءتۇزۋ, ەڭبەككە ىقىلاستى بولا تۇسسە جەكە وتاۋ تىگىپ شىعۋىنا قولداۋ شەكتەلمەيدى. الدىنداعى زامانداستارىنىڭ قامقورلىقتى اقتاپ, سەنىم ارتارلىق ازاماتتار قاتارىنا قوسىلىپ, وتباسىلى, باسپانالى بولعانىن بىلەتىن ول سول جولعا تىرىساتىندىعىن بايقاتتى.«ليتۋانيكتىڭ» مۇنداي قامقورلىق قۇشاعى ونەر, ءمادەنيەت سالاسىنداعى قانداس قايراتكەرلەرىنە دە كەڭ جايىلعان. قاراعاندىلىق تانىمال سۋرەتشى پەتر كيشكاستىڭ استانادا, ەۋروپا قالالارىندا كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. وتانداس قىلقالام شەبەرىنىڭ تۋىندىلارىنان قازاق دالاسىنىڭ كوزدىڭ جاۋىن الاتىن كوركەم كورىنىسى, ادامدارىنىڭ جىگەرلى بەينەسى, بىرلىگى مەن تىرلىگى جاراسقان ءومىردىڭ شۋاعى ەسەدى. بيىلعى جازدا ليتۆا ەسترادا جۇلدىزدارى قاراعاندىدا, تەمىرتاۋدا ونەر كورسەتۋگە شاقىرىلىپ وتىر. ورتالىق ءوز ورتالارىنان شىققان جاس تالانتتاردى تانىتۋعا دا قۇشتارلىقپەن قارايدى.ايتپاقشى, وبلىستاعى ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ كەزدەسۋلەرى, جيىندارى, كورمەلەرى, مەرەكەلى كەشتەرى كوپ رەتتە وسى «ليتۋانيكتىڭ» شاڭىراعىندا وتەدى. ويتكەنى, ونىڭ جانىندا وبلىستىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ قىزمەتىن قولداۋ جونىندەگى رەسۋرس ورتالىعى جۇمىس ءىستەيدى. ءوز قاناتىنداعى ءزاۋلىم زال ەسىگى ولارعا ءاردايىم اشىق. ۇيرەنەرلىك ۇلگى بار, قىزىعارلىق ءىس بار. ءتاجىريبەگە باي. ءار ۇلت وكىلدەرى باس قوسىپ, الماسىپ جاتادى.ايماقتاعى 60-قا جۋىق ەتنومادەني بىرلەستىكتىڭ بەلدى ءبىر وتاۋى – «ليتۋانيكتىڭ» ەل تىنىسىمەن بىرگە سوققان دەم لەبى وسىنداي. الداعى ۋاقىتتا دا ەلگە, مەملەكەتكە شاراپاتى مول يگىلىكتى ءىستەردىڭ بەل ورتاسىندا بولا بەرمەكتى مۇرات ەتەدى.
ايقىن نەسىپباي.
قاراعاندى.