جۇما, 28 جەلتوقسان 2012 7:28
مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ مەن جوعارى تەحنولوگيالى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن دامىتۋ ەل دامۋىنىڭ جاڭا ساتىسىنداعى مەملەكەت ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالىپتاسۋى قاجەت. بۇل ويلار ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «جاڭا الەمدەگى جاڭا قازاقستان» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا كورسەتىلگەن.
جۇما, 28 جەلتوقسان 2012 7:28
مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ مەن جوعارى تەحنولوگيالى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن دامىتۋ ەل دامۋىنىڭ جاڭا ساتىسىنداعى مەملەكەت ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالىپتاسۋى قاجەت. بۇل ويلار ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «جاڭا الەمدەگى جاڭا قازاقستان» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا كورسەتىلگەن.
ادەتتە, مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسى كەشەندى تۇسىنىكتى بىلدىرەدى جانە ول كوپتەگەن سەبەپتەردى قامتيدى, ولاردىڭ ىشىندە مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋ جاعدايى, كلينيكا ماماندارىنىڭ كاسىبي دەڭگەيى مەن ونى ارتتىرۋعا دەگەن ۋاجدەۋدىڭ بولۋى, مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ جانە كورسەتۋ ۇدەرىستەرىن باسقارۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىنىڭ ەنگىزىلۋى, سونداي-اق, مەديتسينالىق كومەككە اقى تولەۋدىڭ ءتيىمدى ادىستەرى سەكىلدى سەبەپتەر دە بار. مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىن باسقارۋدى جەتىلدىرۋ قازاقستاننىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋ ستراتەگياسىنىڭ ماڭىزدى بولىگى بولىپ تابىلادى.بۇگىندە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ الدىندا قولجەتىمدى جانە ءتيىمدى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان جاڭا مىندەتتەر تۇر. ولار دا ءوز تاراپىنان وسى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا بار كۇشىن سالۋدا. مىسالى, رەسپۋبليكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ ورتالىعىندا باسقارۋ بويىنشا زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ مەن وقىتۋدى دامىتۋ جانە قولداۋ ارقىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان مەنەدجمەنت ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. بۇل – زاماناۋي مەنەدجمەنت سالاسىنداعى اقپارات قوزعالىسىن ۇيلەستىرەتىن ورگان, ول ءبىلىم بەرۋ جانە كونسۋلتاتسيالىق-ۇيلەستىرۋ قىزمەتى سالاسىنداعى كوشباسشى بولا وتىرىپ, حالىقارالىق جانە وتاندىق تاجىريبەنى زەردەلەپ, ونى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ترانسفەرتتەۋمەن اينالىسادى. وسى ورتالىق جۇزەگە اسىرعان ءساتتى جوبالاردىڭ ءبىرى رەتىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ باستاماسىمەن وتكىزىلگەن «بۇگىن ۇزدىك – سەن, ەرتەڭ – ءبارى» اتتى ءبىلىم بەرۋ جوباسىن اتاپ وتۋگە بولادى. جوبا زاماناۋي مەنەدجمەنتتى ەنگىزۋدىڭ قىر-سىرىنا ۇيرەتىپ قانا قويماي, ونىڭ وزىق تاجىريبەسىن كەڭىنەن تاراتىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىن باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. جوبا مەديتسينالىق ۇيىم باسشىلارىنا ارنالعان قىسقا مەرزىمدى وقىتۋ كۋرستارىن قامتيدى, ول كۋرستار EPOS Health Management حالىقارالىق كونسالتينگ كومپانياسى كەڭەستەرىنىڭ نەگىزىندە ازىرلەنگەن. كۋرستا مىناداي 6 نەگىزگى باعىت قاراستىرىلعان: دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى زاڭ شىعارۋ مەن ادەپ, ستراتەگيا مەن ساياسات, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن باسقارۋ, ادامداردى جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ەكونوميكا مەن قارجىلىق باسقارۋ, اقپاراتتىق باسقارۋ مەن ستاتيستيكا. جوبا ۇيىمداستىرۋشىلارىنىڭ نەگىزگى تالابىنا سايكەس دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى زاماناۋي رەفورمالار شەڭبەرىندە مەديتسينا ۇيىمدارىن باسقارۋ تاسىلدەرىن جەتىلدىرۋدىڭ بارلىق تەتىكتەرىن قامتيتىن بيزنەس-جوسپار قۇرىلادى. بۇدان وزگە, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى باسقارۋشىلاردىڭ 4 ايلىق قايتا دايارلاۋ كۋرستارىندا جانە ماگيستراتۋرادا اسا تەرەڭدەتىلگەن باعدارلامالاردى زەردەلەي الاتىندىقتارىن اتاي كەتۋ قاجەت.دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ جوسپار-تاپسىرماسىنا سايكەس ءاربىر مەديتسينالىق ۇيىم نەگىزگى تالاپتار كورسەتىلگەن ادىستەمەلىك نۇسقاۋلاردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, ءوز «بيزنەس-جوسپارىن» ازىرلەپ, قورعاۋى ءتيىس بولادى. جوسپاردا ەڭ الدىمەن كاسىپورىننىڭ دەربەستىگىن ارتتىرۋعا (دەمەك, شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى مارتەبەسى بار ۇيىمدارعا اۋىستىرۋ), بيۋدجەتتىڭ كىرىس-شىعىسىن تالداۋعا, قور ۇنەمدەۋ تاجىريبەسىنە جانە ەڭبەككە سارالانعان اقى تولەۋ تاجىريبەسىن قامتيتىن قىزمەتكەرلەردى كەشەندى ىنتالاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىستى ماسەلەلەر قاراستىرىلادى. وسى ەرەكشەلىكتەردى ەسكەرە وتىرىپ, مەنەدجمەنت جونىندەگى وقۋ باعدارلامالارى قايتا قارالدى.ءبىزدىڭ سۇراقتارىمىزعا جاۋاپ بەرۋگە ىلتيپاتپەن كەلىسىم بەرگەن رەسپۋبليكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ماقسۇت كارىم ۇلى قۇلجانوۆپەن بولعان ءبىزدىڭ سۇحباتىمىز وسى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن دامىتۋعا قاتىستى وزگە دە ماسەلەلەردى قامتيدى.
– ماقسۇت كارىم ۇلى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى مەنەدجەرلەردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن ارتتىرۋ الداعى ۋاقىتتا قالاي جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى؟
– بۇگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا كاسىبي مەنەدجەرلەر ينستيتۋتىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ەنگىزۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسى ۇدەرىستىڭ العاشقى كەزەڭىندە كونسالتينگتىك كومپانيالار قازىرگى باسقارۋشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن باعالاي وتىرىپ, ايتارلىقتاي كەمشىلىكتەر انىقتالعان كەيبىر كورسەتكىشتەر بويىنشا مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارىنا قىسقا مەرزىمدى كۋرستار وتكىزۋدى ۇسىندى. سونداي-اق, قازىرگى ۋاقىتتا حالىقارالىق مەنەدجمەنت ستاندارتتارىنا نەگىزدەلگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى مەنەدجەرلەردى رەكرۋتينگىلەۋ, اتتەستاتسيالاۋ جانە قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ تەحنولوگيالارى ەنگىزىلىپ جاتىر. وسىعان وراي, مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ باسقارۋ مەن كلينيكالىق قىزمەتتەرى ءبىر-بىرىنەن الشاقتايتىن بولادى, دەمەك, زاماناۋي دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە مەديتسينالىق ۇيىم باسشىسى, ەڭ الدىمەن, جاقسى باسقارۋشى بولا الۋى شارت. جاڭا ادىستەمە بويىنشا مەنەدجەرلەر 3 دەڭگەيگە بولىنەتىن بولادى: توپ-مەنەدجەرلەر (جوعارى دەڭگەي – بۇل ۇيىمداردىڭ باسشىلارى جانە ولاردىڭ ورىنباسارلارى), ورتاشا دەڭگەي – قۇرىلىمدىق بولىمشەلەردىڭ باسشىلارى, سونداي-اق, سىزىقتىق دەڭگەي – دەمەك, بەلگىلى ءبىر ۇدەرىستىك سىزىققا جاۋاپتى مەنەدجەرلەر. وكىنىشكە وراي, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ باسشىلارىن ۇزدىك ماماندار قاتارىنان تارتۋمەن بەلگىلى قازىرگى قالىپتاسقان تاجىريبە ناعىز مەديتسيناعا قاجەت تاجىريبەلى دارىگەرلەر قاتارىنىڭ ازايۋىنا اكەلىپ وتىر. شىنىندا, كاسىبي دارىگەردىڭ ءوز بەيىنى بويىنشا مانساپتىق ءوسۋىنىڭ كۇردەلى بولۋىنا بايلانىستى, ولار باسقارۋ سالاسىنا قاراي اۋىسادى, ناتيجەسىندە ءبىز ءۇستىرت جانە دايىندىعى جوق باسقارۋشىلاردى عانا كورە الامىز. سونىمەن قاتار, جوعارى بىلىكتى مامانداردى جوعالتۋ سالدارىنان قازىرگى ۋاقىتتا تۋرا ماعىناسىنداعى ەمدەي الاتىن مايتالمان مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى سەزىلىپ وتىر, ونىڭ ۇستىنە ولاردى دايىنداۋعا كەتەتىن قىرۋار قارجى مەن ۋاقىتتى قوسىڭىز. بايقاپ كورسەڭىز, بۇل باسقا قىرىنان العاندا دا ۇتىمدى شەشىم ەمەس, مىسالى, تاماشا كارديولوگ ماماندى سونشالىقتى ۇزاق ۋاقىت دايىنداپ الىپ, كەيىن ونى قولىنا ەشقاشان كارديوگرامما ۇستامايتىن باسقارۋ لاۋازىمىنا تاعايىندايتىنى سەكىلدى.
وسىعان بايلانىستى, «باس دارىگەر» تۇسىنىگى بىزگە ۇيرەنشىكتى ماعىناسىندا اقىرىنداپ قولدانىستان شىعاتىن بولادى. مەديتسينالىق ۇيىمنىڭ ءبىرىنشى باسشىسى ديرەكتور دەپ اتالاتىن بولادى, ال ونىڭ جوعارى مەديتسينالىق ءبىلىمىنىڭ بولۋى مىندەتتى ەمەس, ەسەسىنە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن باسقارۋعا ارنالعان مامانداندىرىلعان قۇزىرەتى بولسا جەتكىلىكتى.
مۇنداي مامانداندىرىلعان ءبىلىم مەديتسينالىق ءبىلىمى جوق ماماندار ءۇشىن مەديتسينالىق جوو-دا ديپلومنان كەيىنگى دايارلىق تۇرىندەگى وقۋ باعدارلامالارىنىڭ اياسىندا وقىتىلاتىن بولادى. ال مەديتسينالىق ءبىلىمى بار, بىراق اقىرى باسقارۋ سالاسىن تاڭداعان ماماندار ءۇشىن «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ مەنەدجمەنتى» ماماندىعى بويىنشا وقۋ باعدارلامالارى ازىرلەنگەن.
– بۇگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا جوعارى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ تۋرالى كوپ ايتىلىپ ءجۇر, جالپى, بۇل قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟– ءبىز اڭگىمە ەتىپ وتىرعان سالانىڭ ۇيىمدارىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن جوعارى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەك (جممك) كورسەتۋ جۇيەسىن دامىتۋىمىز كەرەك, سەبەبى ول ءوز كەزەگىندە وسى كومەكتىڭ حالىق ءۇشىن قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى.
قازاقستاننىڭ ايماقتارىنا جوعارى تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن وپەراتسيالاردى تاراتۋ ءبىزدىڭ سالامىزداعى يننوۆاتسيالىق ۇدەرىستىڭ, سپەكتردى كەڭەيتۋدىڭ جانە ايماقتىق اۋرۋحانالار مەن رەسپۋبليكالىق كلينيكالار, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن ورتالىقتارى (عزي, عو) اراسىندا باسەكەگە قابىلەتتى جوعارى ساپالى قىزمەت كورسەتۋدى دامىتۋدىڭ نەگىزگى العىشارتتارىنىڭ بىرىنە اينالۋى ءتيىس.
بۇل جۇمىستى اتقارۋ بارىسىندا عزي, عو جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ ءجۇيەسىنىڭ جوو-ى وسى ۇدەرىستىڭ بارلىق ەلەمەنتتەرىنىڭ ءوزارا ءىس-ارەكەتىن ۇيلەستىرەتىن بەيىندى دەڭگەيدەگى نەگىزگى بۋىن بولىپ تابىلادى. ولار ءوز كەزەگىندە جوعارى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەكتى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق, سالالىق ءجانە اۋماقتىق باسىمدىقتارىنىڭ كەلىسىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى, وسى قىزمەتتەردى دامىتۋعا ارنالعان عىلىمي جۇمىستىڭ باسىم باعىتتارىن ايقىندايدى, جممك ساپاسىن جەتىلدىرۋگە ارنالعان جاڭا تاسىلدەردى ىزدەستىرەدى جانە ەنگىزەدى, بەيىندى قىزمەت جۇمىسىنىڭ قاعيداتتارى مەن نىساندارىن انىقتايدى.
قازىر دياگنوستيكا, كارديوحيرۋرگيا, ترانسپلانتتاۋ, ونكولوگيا شارىقتاپ دامۋدا. بۇل رەتتە جاڭا تەحنولوگيالار ءوڭىرلەرگە ۇزدىكسىز تاراتىلۋدا. مىسالى, ەگەر 2010 جىلمەن سالىستىرساق, اۋداندىق جانە وبلىستىق اۋرۋحانالارداعى جممك كورسەتۋ دەڭگەيى 4 ەسەدەن ارتىق وسكەن.
– حالىققا ەمحانالاردا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ كەلەشەگى قانداي؟
– ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك (بمسك) كورسەتۋ تەحنولوگيالارىن, پاتسيەنتكە باعدارلاي وتىرىپ, تۇبەگەيلى وزگەرتۋ ارقىلى دامۋدىڭ جاڭا ساپالى دەڭگەيىنە كوتەرۋ ءۇشىن بۇگىن ءبىزدىڭ الدىمىزعا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن كەشەندى تۇردە جەتىلدىرۋ مىندەتى قويىلعان. وسى مىندەت حالىققا, ونىڭ ىشىندە, اۋىل تۇرعىندارىنا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدى جانە قىزمەت كورسەتۋ جەدەلدىگىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. بۇل ورايدا, الەۋمەتتىك قىزمەت ينستيتۋتتارىن دامىتۋ, جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەن تۇرىندەگى (جمك) كولىكتىك مەديتسينانى, سونداي-اق, سانيتارلىق اۆياتسيانى جانە كولىكتەگى مەديتسينالىق پۋنكتتەردى قۇرۋ ءبىز ءۇشىن باسىم مىندەتتەر بولىپ تابىلادى.
بۇگىنگى تاڭدا سانى 2000-نان اسقان الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر قىزمەتىن پايدالانۋ تاجىريبەسى مەديتسينادا العاشقى رەت قولدانىلۋدا. ولار مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە تۇرعىندارعا كومەك كورسەتۋگە قاتىسادى.
بمسك كورسەتۋ قىزمەتىندەگى يننوۆاتسيالىق باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە كولىك مەديتسيناسىن, ونىڭ ىشىندە, جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەردە پروفيلاكتيكالىق جانە مەديتسينالىق ءىس-شارالاردىڭ ءجۇرگىزىلۋىن اتاۋعا بولادى. بۇل ارنايى اۆتوكولىككە ورنالاستىرىلعان جىلجىمالى مەديتسينالىق بريگادامەن جابدىقتالعان جانە تۇرعىندارعا, ونىڭ ىشىندە بالالارعا ەرتە دياگنوستيكالاۋ, ديسپانسەرلىك تەكسەرۋ, ۋاقىتىلى ساۋىقتىرۋ ءۇشىن مەديتسينالىق تەكسەرۋ مەن سكرينينگتەر جۇرگىزۋگە ارنالعان امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق كەشەن. وسى ماقساتقا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 50 جمك ساتىپ الۋعا قاراجات بولىنگەن. وڭىرلەردىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, 2012 جىلعى 1 قازاندا ەلىمىزدىڭ 15 وڭىرىندە (الماتى قالاسىن قوسپاعاندا) 45 جمك 1200 ەلدىمەكەندى قامتي وتىرىپ, قىزمەت كورسەتەدى.
وسى جىلى ەلىمىزدىڭ تەمىر جولدارىمەن «دەنساۋلىق», «جاردەم», «سالاماتتى قازاقستان» مەديتسينالىق پويىزدارى ساپارعا اتتاناتىن بولادى, ولار تەلەمەديتسينالىق ورتالىق, ينتەرنەت ءجۇيەسىنە قوسىلعان سپۋتنيكتىك ارنانى قوسا العانداعى زاماناۋي مەديتسينالىق قۇرالدارمەن جابدىقتالعان. بىراق, ءبىز وسى جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزبەن توقتاپ قالمايمىز جانە 2012 جىلدان باستاپ 2015 جىلعا دەيىن جولدا زارداپ شەككەندەرگە كومەك كورسەتۋگە ارنالعان 12 كولىكتەگى مەديتسينالىق پۋنكت قۇرۋدى جوسپارلاپ قويدىق.
– قازىرگى ۋاقىتتا وتاندىق عىلىمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگن ارتتىرۋ قاجەتتىگى تۋرالى ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن نە قاجەت دەپ ويلايسىز؟
– ۇلتتىق عىلىمدى دامىتۋ مەن رەفورمالاۋ زەرتتەۋلەردەن باستاپ ولاردىڭ كەيىننەن پراكتيكادا ىسكە اسىرىلۋىنا, ەگەر ورىندى بولسا, كوممەرتسيالانۋىنا دەيىنگى ۇدەرىستەردى قامتۋى ءتيىس. ول ءۇشىن مەديتسينا عىلىمىن باسقارۋ جۇيەسىنە جانە عىلىمي زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىنە وزگەرىستەر, ىنتالاندىرۋ جانە جاس عىلىمي كادرلاردى تارتۋ جۇيەسىن ازىرلەۋ, حالىقارالىق ستاندارتتار, تەحنولوگيالاردى ءتيىمدى ترانسفەرتتەۋ, بەلسەندى اقپاراتتىق الماسۋ مەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق نەگىزىندە باسەكەگە قابىلەتتى عىلىمي زەرتتەۋلەردى جۇرگىزۋ ءۇشىن زاماناۋي ينفراقۇرىلىمدار (عىلىمي كەشەندەر, ورتالىقتار, زەرتحانالار) قۇرۋ قاجەت.
عىلىمي زەرتتەۋلەردى ناقتى ناتيجەلەرگە جاقىنداتۋعا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ەلىمىز ءۇشىن وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋدە جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋگە ءمۇمكىندىك بەرەتىن ۇلگى قاجەت. باسقاشا ايتقاندا, مەديتسينا عىلىمى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا سۇرانىسقا يە ناقتى تۇپكىلىكتى ناتيجە بەرۋى قاجەت.
قازىرگى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ قىزمەتكەرلەرى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ باستاماسى بويىنشا قازاقستاننىڭ مەديتسينا عىلىمى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى يننوۆاتسيالاردى 2020 جىلعا دەيىن دامىتۋعا ارنالعان تۇجىرىمدامانىڭ جوباسى ازىرلەندى.
عىلىمي-يننوۆاتسيالىق ۇدەرىستىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندەگى مەنەدجمەنتتى جەتىلدىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار, پراكتيكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە جاڭا تەحنولوگيالار مەن ءبىلىمدى ترانسفەرتتەۋ مەن تاراتۋدى, عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە تاعى باسقا مىندەتتەردى قامتيتىن عىلىمي جانە يننوۆاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ۇلتتىق مەديتسينا عىلىمىن دامىتۋدىڭ ۇسىنىلعان ستراتەگياسىنىڭ نەگىزى بولىپ قالانعان. وسى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ, مەنىڭ ويىمشا, وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ عىلىمي جانە يننوۆاتسيالىق الەۋەتىن دامىتۋعا, قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا جاعداي جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, سويتە وتىرىپ, مەملەكەتىمىزدى حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋىنىڭ ودان ءارى وسۋىنە ىقپال ەتەدى.
– قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا مەديتسينالىق ۇيىمداردى اككرەديتتەۋ پروتسەدۋراسىنىڭ وتكىزىلەتىندىگىنە بىرنەشە جىل بولدى. ونىڭ ماقساتى قانداي؟
– مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى, عالىمدار جانە حالىقتىڭ بەلسەندى وكىلدەرى بىرنەشە ون جىلدىقتار بارىسىندا مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ونى وسى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋعا دا قاتىستى ماسەلەلەردى شەشىپ كەلەدى.
ەگەر جەكەلەگەن ەلدەر ءۇشىن ساپانى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى وزەكتى بولسا, باسقا ەلدەر ءۇشىن ونى جوعارى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋ ماڭىزدى. مەديتسيناداعى جوعارى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ تەتىكتەرىنىڭ ىشىندە مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ اككرەديتاتسياسى ەرەكشە ورىن الادى, سەبەبى ول ۇيىمنىڭ مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ جاعدايىنىڭ سىرتقى باعاسىن كورسەتەدى. ال وبەكتيۆتى تۇرعىدان باعالاۋ ءۇشىن ءار ەلدە اككرەديتتەۋ ستاندارتتارى ءازىرلەنگەن جانە ەنگىزىلگەن, ولاردىڭ ماقساتى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ساپاسىن ۇزدىكسىز جاقسارتۋ مەن پاتسيەنتتەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ, ول ءوز كەزەگىندە ءتيىمدى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزگى بولىگى بولىپ تابىلادى. قازاقستاندا اككرەديتتەۋ ۇدەرىسى 2000 جىلدان بەرى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. بيىل رەسپۋبليكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ اككرەديتتەۋ ورتالىعى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ىقپالىمەن ستاتسيونارلارعا ارنالعان ستاندارتتاردى پىسىقتادى. بۇل ستاندارتتاردىڭ اككرەديتاتسيامەن اينالىساتىن بارلىق ۇيىمداردىڭ اككرەديتتەۋ ستاندارتتارىنا سىرتقى باعالاۋ جۇرگىزەتىن ۇيىم بولىپ تابىلاتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ساپا جونىندەگى حالىقارالىق قاۋىمداستىق – ISQua-نىڭ حالىقارالىق اككرەديتتەۋ ستاندارتتارىنا سايكەستىگى راستالدى جانە ماقۇلداندى. جاڭا اككرەديتتەۋ ستاندارتتارىنا تەستىلىك سىناما جۇرگىزىلدى, ەلىمىزدىڭ مەديتسينالىق ۇيىمدارى ازىرلەنگەن اككرەديتتەۋ تەحنولوگيالارىن وتە جوعارى باعالاۋدا. ولاي بولسا, ءبىز ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىن ءوز ۋاقىتىندا ورىنداپ كەلەمىز.
– دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى پاتسيەنتتەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى؟
– مەديتسينالىق كومەكتىڭ تيىمدىلىگى مەن ساپاسى, مەديتسينالىق اسەر ەتۋلەردىڭ ناتيجەلىلىگى كوپ جاعدايدا ەمدەۋ مەكەمەسىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعدايىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, پاتسيەنتتىڭ مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ وزدەرىنە جاساعان قارىم-قاتىناسىنا قاناعاتتانۋ دەڭگەيىنە, جالپى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا دەگەن سەنىمىنە دە بايلانىستى بولادى.
قازىرگى تاڭدا پاتسيەنتتەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگانداردا سەنىم تەلەفوندارى, ال مەديتسينالىق ۇيىمداردا ىشكى اۋديت قىزمەتى ەنگىزىلگەن, ول ەم الىپ جاتقان پاتسيەنتتەردىڭ شاعىمدارىن قاراستىرۋدى, پاتسيەنتتەر مەن ولاردىڭ تۋىستارىنا الەۋمەتتىك ساۋال جۇرگىزۋدى قاراستىرادى.
ودان بولەك, ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ تاۋەلسىز مەديتسينالىق ساراپتاما ءجۇيەسىن قۇرۋ ارقىلى جۇزەگە اساتىن بولادى. ول مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ وبەكتيۆتىلىگى مەن انىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. الەمدىك پراكتيكادا, سونداي-اق, ەكونوميكانىڭ باسقا دا سالالارىندا تاۋەلسىز ساراپتاما كەڭىنەن قولدانىلادى. بۇگىنگى كۇنى تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ ءمالىمەتتەر بانكى قۇرىلعان, وعان 150 اككرەديتتەۋدەن وتكەن ساراپشىلار جانە 6 كاسىبي مەديتسينالىق اسسوتسياتسيا كىرەدى.
– ماقسۇت كارىم ۇلى, مەديتسينالىق كومەك ساپاسىنا ساراپتاما قالاي جۇرگىزىلەدى؟
– بۇگىندە بۇل پاتسيەنتتەر ءۇشىن دە, مەديتسينالىق ۇيىمنىڭ باسشىسى ءۇشىن دە ەڭ ماڭىزدى سۇراقتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. 2012 جىلعى قاڭتاردان باستاپ قىزمەت ساپاسىنا ساراپتاما جۇرگىزۋ ماسەلەسى «مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىن باسقارۋ جۇيەسى» دەپ اتالاتىن اۆتوماتتاندىرىلعان باعدارلامالىق كەشەنگە اۋىستىرىلدى. ونىڭ كومەگى ارقىلى ەمدەۋمەن بايلانىستى اسقىنۋ, قايتالاپ جانە نەگىزسىز ستاتسيونارعا ەمدەلۋگە جاتقىزۋ سەكىلدى كوپتەگەن ساپا اقاۋلارىن ستاتسيوناردا ەمدەلگەن ناۋقاستار ءۇشىن اۆتوماتتىق ىرىكتەمە جاساي وتىرىپ الا الاسىز. بىراق وبەكتيۆتى جانە اقىرعى شەشىمدى قابىلداۋ ءۇشىن وسى ىرىكتەمەنى ەكى ساتىلى باعالاۋدان وتكىزەدى. بۇل كومەك كورسەتۋ ساپاسىن رەسپۋبليكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ دەڭگەيىندە بىرىنشىلىكتى باعالاۋ جانە ءارى قاراي اقپارات بويىنشا مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق قىزمەتتى باقىلاۋ كوميتەتى مەن مەديتسينالىق قىزمەتكە اقى تولەۋ كوميتەتى دەڭگەيلەرىندە ساراپشىلاردىڭ سوڭعى شەشىم قابىلداۋى. باعدارلامالىق كەشەن قىزمەت ساپاسىن باقىلاۋ ۇدەرىسىنىڭ انىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى جانە دارىگەر-ساراپشىلاردىڭ جۇمىس ۇدەرىسىن ايتارلىقتاي جەتىلدىرەدى.
– وتكىزىلگەن ءىس-شارالاردىڭ پايداسى قانداي؟ ولار دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتە مە؟
– امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق قىزمەتتى كۇشەيتۋ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ستراتەگيالىق مىندەتى بولىپ تابىلادى, ول اۋرۋحانالارعا جوسپارلى جۇكتەمەنىڭ ازايۋىنا اكەپ سوعۋى ءتيىس. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ بارلىق بۋىندارىنىڭ ءوزارا بايلانىسى كەشەندى مىندەتتەردى شەشۋدى تالاپ ەتەدى. اۋرۋحانالار مەن ەمحانالار سانىن جاي عانا ازايتۋ ارقىلى رەتتەلۋى قانشالىق وڭاي بولىپ كورىنگەنىمەن دە, حالىقتىڭ تاۋلىكتىك ستاتسيونارلىق كومەكتى تۇتىنۋىن ازايتا المايدى. تاۋلىكتىك ستاتسيونارلارعا كەلىپ تۇسەتىن پاتسيەنتتەر اعىمى بىرىنشىلىكتى بۋىندا, دەمەك ەمحانالار مەن وتباسىلىق امبۋلاتوريالاردا ساپالى مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلگەن جاعدايدا عانا ازايادى.
ول ءۇشىن وتباسىلىق نەمەسە ۋچاسكەلىك دارىگەرلەر ناۋقاستار ولاردىڭ كاسىبي دەڭگەيىنە سەنىپ, ءوز دەنساۋلىعىنا بايلانىستى كەڭەس الا الاتىنداي ناۋقاستاردىڭ ەڭ جاقىن ادامىنا اينالۋلارى كەرەك. مۇنىڭ ءبارى پاتسيەنتتىڭ كوپتەگەن ماسەلەلەرىن بىردەن سول جەردە, ياعني قاجەتتىلىك بولماعان جاعدايدا ولاردى اۋرۋحاناعا بارۋعا ماجبۇرلەمەي-اق نەمەسە جەدەل جاردەم شاقىرماي-اق شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. پاتسيەنتتەر شاعىمىنىڭ 80%-دان استامى امبۋلاتوريالىق قىزمەتتىڭ جۇمىسىن جانە تەك 15-18%-ى عانا ستاتسيونارلىق ەمدەۋدى قوزعايتىنىن ەستەن شىعارماۋ كەرەك. بۇل رەتتە, اۋرۋحانالار سۇرانىسقا يە بولىپ قالۋى ءۇشىن جانە قوسىمشا كىرىس الۋى كۇندىزگى ستاتسيونارلاردى, مەدبيكەلىك كۇتىم بولىمشەلەرىن دامىتۋلارى جانە وزگە قالادان كەلۋشىلەر ءۇشىن پانسيوناتتار اشۋلارى قاجەت.
– بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ەركىن تاڭداۋدان باسقا قانداي ارتىقشىلىق كورسەتە الادى؟
– بۇدج ەنگىزگەننەن كەيىن مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردى ۋاجدەۋ تەتىكتەرى ساپالى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ جاعىنا قاراي وزگەردى. اۋرۋحانالاردا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەگىنە تۇپكىلىكتى ناتيجەگە سۇيەنە وتىرىپ, سارالانعان اقى تولەۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە ەمحانا قىزمەتكەرلەرىن ۋاجدەۋ جان باسىنا شاققانداعى كومپونەنتكە ىنتالاندىرۋشى كومپونەنت تۇرىندە قولدانىلادى. وسى ىنتالاندىرۋ ءادىسى امبۋلاتوريالىق بۋىنداعى مەديتسينالىق ۇيىمدارعا عانا قاتىستى بولا الادى ءجانە بەكىتىلگەن تۇرعىندار دەنساۋلىعىنا قاتىستى بەلگىلەنگەن كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ دەڭگەيىنە قاراي تولەنەدى. اۋرۋحانالار مەن ەمحانالاردى ەركىندىككە جىبەرە وتىرىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ماماندارى دۇرىس ەسەپ جاسادى. دارىگەرلەر تەك ءتيىمدى ەمدەپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە, كوپ تابىس تابا دا باستادى. قاعيدات قاراپايىم. ءاربىر ەمدەلگەن ناۋقاس ءۇشىن مەملەكەت اقشا بولەدى. مامان نەعۇرلىم سۇرانىسقا يە بولسا, سوعۇرلىم ارتىق ىنتالاندىرىلادى. مىسالى, 2011 جىلى مەدبيكەنىڭ ورتاشا جالاقىسى 54892 تەڭگەنى قۇراسا, 2012 جىلعى 1 شىلدەدە 76130 تەڭگەنى قۇرادى. دارىگەردىڭ ورتاشا جالاقىسى 80739 تەڭگەدەن 106835 تەڭگەگە ءوستى.
– دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ءجۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ حالىققا پايداسىن قالاي باعالايسىز؟
– جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار ءارتۇرلى تۇرعىدان باعالانادى جانە ەل حالقىنىڭ دەنساۋلىق كۇيىن باعالاۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ال حالىق دەنساۋلىعىنىڭ كۇيى قازىرگى ۋاقىتتا ايتارلىقتاي جاقسارعان. مەملەكەتتىك باعدارلامانى باعالاۋ ينديكاتورلارىنىڭ نەگىزىن قالاعان اۋرۋشاڭدىق, ءولىم-ءجىتىم, ونكولوگيالىق-ەپيدەميولوگيالىق كورسەتكىشتەر نەگىزگى دەنساۋلىق كورسەتكىشتەرى بولىپ تابىلادى. جانە ءبىز بۇگىن وسى كورسەتكىشتەردىڭ وڭ ديناميكاسى تۋرالى ايتا الامىز, ول ءوز كەزەگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ءساتتى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقاندىعىن بىلدىرەدى.
– اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالىسىندا قانداي وزگەرىستەر بولىپ جاتىر؟
– بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت اۋىل مەديتسيناسىن دامىتۋعا ۇلكەن كوڭىل ءبولىپ وتىر. بۇدج ارقاسىندا اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن بارلىق دەڭگەيدەگى ستاتسيونارلارعا قولجەتىمدىلىكتىڭ ايتارلىقتاي ارتقاندىعىن ايتا كەتۋ كەرەك. سونداي-اق, ستاتسيونارلىق كومەككە اقى تولەۋدىڭ جاڭا ادىستەرى مەن پاتسيەنتتىڭ ستاتسيونارلاردى ەركىن تاڭداۋ مۇمكىندىگى اۋىل اۋرۋحانالارىنىڭ ومىرشەڭدىگىنە قاۋىپ توندىرە باستادى. وسىعان بايلانىستى اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سەكتورىن نىعايتۋ ءۇشىن جانە اۋىل اۋرۋحانالارىنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاڭا كەلە جاتقان جىلدان باستاپ, اۋىلدىق جەرلەردەگى مەديتسينا ۇيىمدارىن قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا ءادىسىن ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل اۋرۋحانالارعا ولاردىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن بەلگىلى ءبىر قارجىلاندىرۋ كولەمى كەپىلدەندىرىلگەن جاھاندىق بيۋدجەت ءادىسى بولىپ تابىلادى.
– ءبىز مەملەكەتتىڭ كەپىلدىكتەر شەڭبەرىندە تەگىن مەديتسينالىق كومەكپەن قامتاماسىز ەتەتىنىن بىلەمىز. حالىقتى تەگىن دارىلىك زاتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ءسىز نە ايتا الاسىز؟
– امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە بەرىلەتىن دارىلىك زاتتاردىڭ تىزبەسى 2012 جىلى 176-دان 276-عا دەيىن, ياعني 40%-عا كوبەيگەنىن ايتا كەتۋ قاجەت. جۇرەكتىڭ يشەميالىق اۋرۋى, ارتەريالدى گيپەرتەنزيا, وكپەنىڭ سوزىلمالى وبسترۋكتيۆتى اۋرۋى, پنەۆمونيا, جارا اۋرۋلارى, سوزىلمالى جۇرەك جەتكىلىكسىزدىگى, جۇرەك قىزمەتى اريتمياسى اۋرۋلارىن ەمدەۋگە قولدانىلاتىن دارىلىك زاتتاردىڭ ءتۇرى كوبەيدى. تىزبە جەكە اۋرۋلاردى بىرىكتىرۋ, دالەلدەنگەن مەديتسينا قاعيداتتارىنا سايكەس دارىلىك زاتتاردى قايتا قاراۋ جانە دالەلدەنگەن تيىمدىلىگى جوق پرەپاراتتاردى الىپ تاستاۋ جولىمەن وڭتايلاندىرىلعان.
بۇل تۇرعىدا تەگىن دارىلىك زاتتاردى ازاماتتاردىڭ ەمحانادان شىقپاي-اق مەديتسينالىق ۇيىمدا ارنايى ۇيىمداستىرىلعان ءدارىحانا پۋنكتىنەن الا الاتىنى ماڭىزدى فاكت بولىپ تابىلادى. جانە دە وسى جىلدىڭ باسىنان باستاپ ەنگىزىلگەن بىرىڭعاي اقپاراتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ءبىزدىڭ حالقىمىز ءۇشىن ماڭىزدى ىڭعايلىلىق اكەلۋدى كوزدەيدى.
سونداي-اق, امبۋلاتوريالىق دارىلىك زاتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ شەڭبەرىندە امبۋلاتوريا دەڭگەيىندە دارىلىك زاتتارمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ جانە پرەپاراتتارعا قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ ءمۇمكىندىگى بويىنشا ماڭىزدى جۇمىستار جۇرگىزىلگەن. قىمبات تۇراتىن اۋرۋلار بويىنشا دارىلىك زاتتار رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتىنان ساتىپ الىنادى, ال جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن قاراجات تىزىلىمدە قالعان اۋرۋلاردى جابۋعا جۇمسالادى. بۇل ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرعان پاتسيەنتتەردى قاجەتتى پرەپاراتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن شەشەدى. سونىمەن قاتار, جىلدىڭ باسىندا ءدارى-دارمەكتەردى ۇزدىكسىز جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارىنا دارىلىك زاتتاردى ورتالىقتان ساتىپ الۋدى جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن نورماتيۆتىك اكتىلەرگە قاجەتتى وزگەرتۋلەر ەنگىزىلگەن.
رەسىمدەردىڭ اشىقتىعىن جانە پاتسيەنتتەردى ەسەپكە الۋدى تارتىپكە كەلتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جىلدىڭ باسىنان باستاپ قىمبات تۇراتىن اۋرۋلار بويىنشا ناۋقاستار ءتىزىلىمى قۇراستىرىلعان, سونىمەن قاتار, قازىرگى ۋاقىتتا باسقا دا ديسپانسەرلىك ناۋقاستار بويىنشا دا ءتىزىم قۇراستىرىلۋدا.
بارلىق وسى شارالاردىڭ جۇزەگە اسۋى ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزعا 2012 جىلدىڭ باسىنان باستاپ دارىلىك زاتتاردى تىكەلەي ەمحانادان تەگىن الۋعا مۇمكىندىك بەردى.
قورىتا كەلە, رەسپۋبليكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتى ساپالى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ۇدەرىسىنە ماڭىزدى وڭ تۇزەتۋلەر ەنگىزەتىنىن قوسقىم كەلەدى. تۇبەگەيلى وزگەرتۋلەرسىز بولمايدى, بىراق, ەنگىزۋگە جوسپارلانعان يننوۆاتسيالار تەك ايماقتىق, دەموگرافيالىق جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ەرەكشەلىكتەردى ەسەپكە الا وتىرىپ, قازاقستاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ مودەلىنە بەيىمدەلگەن حالىقارالىق تاجىريبەگە عانا نەگىزدەلەتىن بولادى.
– مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا ارنالعان كەزەكتى جولداۋىندا رەسپۋبليكانىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندەگى دە بىرقاتار باسىمدىقتاردى اتاپ ءوتتى. نەگىزگى رەتىندە مىنالار اتالدى: ساپالى جانە قولجەتىمدى مەديتسينالىق قىزمەتتەردى ۇسىنۋ, «ەلەكتروندى مەديتسينانى» ەنگىزۋ, اۋرۋلاردىڭ ەڭ كەڭ سپەكترىن دياگنوستيكالاۋ جانە ەمدەۋ, سونداي-اق, اۋىلدىق جەردە پروفيلاكتيكالىق مەديتسينانى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋ.
– وسى باعىتتاعى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. وسىلايشا, اعىمداعى جىلى قاناتقاقتى رەجىمدە مىناداي ەلەكتروندىق قىزمەتتەر ىسكە قوسىلدى: دارىگەردىڭ قابىلداۋىنا جازىلۋ, دارىگەردى ۇيگە شاقىرتۋ جانە حالىقتى مەديتسينالىق ۇيىمعا تىركەۋ. كەلەسى جىلى 5 مەملەكەتتىك قىزمەتتى ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرۋ جوسپارلانۋدا. وعان قوسا, رەسپۋبليكانىڭ مەديتسينالىق ۇيىمدارىن اككرەديتتەۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. تمككك ورىنداۋعا مەملەكەتتىك تاپسىرىستى تەك اككرەديتتەنگەن مەكەمەلەردە ورنالاستىرۋ باسقا مەديتسينالىق ۇيىمداردى كوتەرۋگە ماجبۇرلەيدى, بۇل اقىرىندا حالىققا ۇسىنىلاتىن مەديتسينالىق قىزمەتتەر ساپاسىنىڭ ارتۋىنا اكەلەدى. كوپتەگەن شامالار بويىنشا سايكەس كەلەتىن العاشقى 5 مەديتسينالىق ۇيىم ايقىندالدى جانە ولاردى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس اككرەديتتەۋگە دايارلاۋدا. مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك بەلسەندى دامۋدا. ورتالىعىمىزدا ءتيىستى قۇرىلىم اشىلدى. ونىڭ قىزمەتكەرلەرى قازىرگى كەزدە الماتى جانە قاراعاندى قالالارىندا ءمجما نەگىزىندە ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكالاردى سالۋ جونىندەگى ماسەلەنى پىسىقتاۋدا. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ, مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ بەيىندى ماماندارىنىڭ جانە ورتالىعىمىزدىڭ كۇشىمەن مەديتسينالىق كومەكتى كورسەتۋدىڭ 6 سالالىق ستاندارتى ازىرلەندى جانە 40 كلينيكالىق نۇسقاۋلىق بەيىمدەلدى. وسى قۇجاتتار وتاندىق دارىگەرلەردىڭ جۇمىسىن حالىقارالىق ولشەمدەرگە سايكەس ستاندارتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قورىتىندىسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ رەسپۋبليكالىق ورتالىعىنىڭ قىزمەتى ساپالى مەديتسينالىق قىزمەتتەردى كورسەتۋ ۇدەرىسىنە جاعىمدى تۇزەتۋلەردى ەنگىزەتىنىنە سەنىمدىمىن. تۇبەگەيلى وزگەرىسسىز بولمايدى, بىراق, ەنگىزۋگە جوسپارلاناتىن يننوۆاتسيالار اۋماقتىق, دەموگرافيالىق جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ەرەكشەلىكتەردى ەسەپكە الا وتىرىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىنە بەيىمدەلگەن تەك قانا حالىقارالىق تاجىريبەگە نەگىزدەلەتىن بولادى.
– مازمۇندى اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەنايبەك ماناباەۆ.