مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاستار جىلىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىندە سويلەگەن ءسوزىنىڭ تولىق ءماتىنى.
قادىرلى قاۋىم!
بارشاڭىزدى جاستار جىلىنىڭ باستالۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن!
بۇل – مەملەكەت تاراپىنان وسكەلەڭ ۇرپاقتى قولداۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام.
تاۋەلسىزدىك رۋحىمەن ءوسىپ كەلە جاتقان بۇگىنگى جاس بۋىن – ءبىزدىڭ ەرتەڭگى ءۇمىتىمىز, سەنىمدى تىرەگىمىز.
سوندىقتان مەنىڭ جارلىعىممەن 2019 جىل «جاستار جىلى» دەپ جاريالانعانىن بىلەسىزدەر.
ءبىز بابالارىمىز اڭساعان تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزىپ, ۇلى دالا توسىندە الەم مويىنداعان مەملەكەت قۇردىق. ەسىلدىڭ جاعاسىندا ەڭسەلى ەلوردامىز – استانانى تۇرعىزىپ, تاريحتا بۇرىن-سوڭدى بولماعان زور جەتىستىككە قول جەتكىزدىك. جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان شارالاردىڭ ءبارى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ بولاشاعى – سىزدەر ءۇشىن جاسالىپ وتىر.
قىمباتتى دوستار!
بۇگىندە ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدىڭ بارلىق سالاسى – ءبىلىم بەرۋ, جۇمىس, وتباسى, ءتىپتى ءبىر-بىرىمىزبەن قالاي سويلەسەتىنىمىزگە دەيىن ەلەۋلى وزگەرىسكە ۇشىراپ وتىر. وسىنىڭ ءبارى ءاربىر ادامنىڭ دامۋ تراەكتورياسىنا جانە تۇتاستاي العاندا, بۇكىل الەمگە تۇبەگەيلى ىقپال ەتەدى.
كوز الدىمىزدا تسيفرلى قوعامى مەن ءبىلىم ەكونوميكاسى بار جاڭا جاھاندىق وركەنيەت تۋىپ كەلەدى.
ءبىزدىڭ ەل ۋاقىتتىڭ وسى تالاپتارىنا ساي بولۋى ءتيىس. سوندىقتان قابىلدانىپ جاتقان بارلىق كۇش-جىگەر ەلدى بولاشاق سەرپىلىسكە ازىرلەۋدى دىتتەيدى جانە قۋاتتى قازاقستاندى قۇرۋعا باعىتتالعان.
جاستار – ەلىمىزدىڭ قازىرگى الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ نەگىزگى فاكتورى. قازاقستاننىڭ بولاشاعى سىزدەرگە – سىزدەردىڭ بىلىمدەرىڭىزگە, ەنەرگيالارىڭىز بەن پاتريوتيزمدەرىڭىزگە بايلانىستى. ءبىز قازىر جاساپ جاتقاننىڭ ءبارى سىزدەردىڭ باقىتتى ومىرلەرىڭىز ءۇشىن, سىزدەر ءوز الەۋەتتەرىڭىز بەن مۇمكىندىكتەرىڭىزدى تولىق ماندە جۇزەگە اسىرا الۋلارىڭىز ءۇشىن جاسالىپ جاتىر.
سىزدەرمەن كەزدەسۋدىڭ الدىندا عانا ماعان بىرقاتار جاستار جوباسى تانىستىرىلدى. بۇلار – كيىم, سپورتتىق تاعامدار ءوندىرىسى, ينتەراكتيۆتى سەرۆيستىك پلاتفورمالار. ءبىزدىڭ جاستارىمىزدىڭ نارىق احۋالىن شىنايى باعالايتىنى, بوس كەڭىستىكتەردى ىزدەيتىنى جانە مەيلىنشە باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم ۇسىنۋعا تىرىساتىنى ماقتانارلىق جايت. مۇنداي قادامنىڭ ەڭ باستى ارتىقشىلىعى سول, سىزدەر ءوز سۇرانىستارىڭىزدى وزدەرىڭىز انىقتايسىزدار.
ءاربىر جوبا قىزىقتى ءارى نازار اۋدارۋعا تۇرادى. ۇكىمەت وسى يدەيالاردى جۇزەگە اسىرۋدى ايرىقشا باقىلاۋعا الۋى جانە ولاردى ىلگەرىلەتۋگە جاردەمدەسۋى ءتيىس دەپ پايىمدايمىن.
بۇگىندە قازاقستاندا جاستاردى الەۋمەتتىك-مادەني بەيىمدەۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ, جاس ادامداردىڭ باسەكەلىك قابىلەتىن دامىتۋ وزەكتى بولىپ وتىر.
جاستار جىلىندا ءبىز جاس قازاقستان-دىقتاردىڭ ماڭىزدى قاجەتتىلىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان قاراپايىم جانە تۇسىنىكتى قولداۋ قۇرالدارىن ازىرلەۋگە ءتيىسپىز. بۇل – ەڭ الدىمەن, قولجەتىمدى جانە ساپالى ءبىلىم, جۇمىستىڭ بولۋى, باسپانا جانە وتباسىن قۇرۋ مۇمكىندىگى. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتكە كەلەسى شارالاردى پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن.
ءبىرىنشى. جاس وتباسىلارعا ارنالعان باسپانا ماسەلەسى ءىرى قالالاردا وتكىر ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇكىمەتكە الدىمەن استانادا, الماتى جانە شىمكەنتتە جۇمىس ىستەيتىن جاستار ءۇشىن جىلىنا 1 مىڭ پاتەردەن كەم ەمەس قۇرىلىستى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بۇل پاتەرلەر جالدامالى باسپانا ساناتىنا جاتقىزىلۋى ءتيىس.
وسى ماسەلەنى شەشۋگە سونداي-اق بۇگىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «7-20-25» باعدارلاماسى دا باعىتتالعان. مۇنداي باسپاناعا جۇمىس ىستەيتىن جانە تابىسى بارلار عانا ءۇمىت ارتا الاتىنىن ەستە ۇستاعان ءجون.
جۇمىس, بۇل – ادام ءال-اۋقاتىنىڭ نەگىزگى كوزى.
سونىمەن قاتار بارلىق مەنشىك فورماسىنداعى كاسىپورىندار جاس قىزمەتكەرلەر ءۇشىن باسپانا جاعدايىن جاساۋعا بەلسەنە قاتىسۋى ءتيىس.
ەكىنشى. جاستار ساياساتىنىڭ نەگىزگى ماسەلەسى جۇمىسپەن قامتۋ بولىپ قالا بەرەدى. بۇگىنگى الەمدە 18 بەن 30 جاس ارالىعىنداعى 300 ميلليونعا جۋىق جاس ادامنىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى جوق نەمەسە جۇمىسسىزدار بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە عالىمداردىڭ بولجاۋىنشا, 2050 جىلعا قاراي قازىرگى كاسىپتەردىڭ شامامەن جارتىسىن جاساندى ينتەللەكت اۋىستىراتىن بولادى.
سونىڭ ىشىندە, وڭاي رەگلامەنتتەلەتىن ماماندىقتار بار. بۇلار – ساتۋشىلار, جۇرگىزۋشىلەر, وپەراتسيونيستەر, كولل-ورتالىق قىزمەتكەرلەرى, زاڭگەرلەر مەن ەكونوميستەر.
جاساندى ينتەللەكت ازىرگە ادامداردى الماستىرا المايتىن «كۇردەلى» كاسىپتەر عانا سۇرانىستا قالادى. ولاردىڭ قاتارىندا – عالىمدار, توپ-مەنەدجەرلەر, مادەنيەت قايراتكەرلەرى, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى توپ-ماماندار, جوعارى ساناتتى دارىگەرلەر. سونىمەن قاتار مەدبيكەلەر, بالا كۇتۋشىلەر, الەۋمەتتىك جۇمىسشىلار جانە ت.ب سياقتى «قاراپايىم» كاسىپتەر ساقتالادى.
بۇگىندە XX عاسىرعا ءتان «وتباسى الدە جۇمىس» دەگەن ۇلى ديلەممانىڭ زامانى ءوتىپ بارادى.
ءبىز «ەر» جۇمىسشى مەن «ايەلدىڭ» ءۇي كەڭىستىگى اراسىنداعى شەكارانىڭ تۇپكىلىكتى جويىلىپ, ارالاسىپ بارا جاتقانىن باقىلاپ وتىرمىز.
الىستان جۇمىس ىستەۋ جانە جەتكىزۋ سەرۆيستەرىنىڭ دامۋى ادامداردىڭ ۇيدەن شىقپاي-اق جۇمىس ىستەۋىنە, ءومىر سۇرۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. مىسالى, ەكونوميستەردىڭ باعالاۋىنشا, ساۋد ارابياسىندا باستالعان ايەلدەردىڭ قۇقىقتارىن ىرىقتاندىرۋ ۇلتتىق ءىجو ءوسىمىن ون جىل بويىندا بىرنەشە پروتسەنتكە قامتاماسىز ەتەدى. مۇنداي جۇمىس كۇشى, ەرلەر مەن ايەلدەر بولسىن, ءونىمدى جۇمىسپەن قامتىلۋعا اسا ءزارۋ بولادى. بۇل فاكتور بولاشاقتا جاس تۇرعىندارى باسىم كوپتەگەن مەملەكەتتەر ءۇشىن ىرگەلى سىن-قاتەرلەردىڭ بىرىنە اينالادى.
جاستاردىڭ بۇگىنگىدەي مەيلىنشە سوزىلمالى الەۋمەتتەنۋى جاعدايىندا بۇۇ كلاسسيفيكاتسياسى بويىنشا, جاستىقتىڭ جوعارعى شەگى رەتىندە 44 جاس بەلگىلەنىپ وتىر.
2018 جىلى قازاقستاندا ورتا مەكتەپتى 125 مىڭنان استام جاس ءبىتىردى. ورتا مەرزىمدى كەلەشەكتە ەڭبەك نارىعىنا شىعاتىن جاستاردىڭ سانى تەك ءوسىپ وتىرادى.
قازىرگى ۋاقىتتا ەلدە شامامەن 300 مىڭعا تارتا ادام نەمەسە جاستاردىڭ 9%-ى ءبىلىم بەرۋ جانە ەڭبەك قىزمەتىنە تارتىلماعان. جاستاردىڭ وسى ساناتىنىڭ جىل سايىن قىسقارۋىنا ىقپال ەتەتىن ءتيىمدى شارالاردى قابىلداۋ قاجەت.
قازىرگى ەكونوميكاداعى باسەكەلەستىك جاڭا تەحنولوگيا ويلاپ تاۋىپ, ونىڭ تاجىريبەدە كەڭىنەن قولدانىلۋىنا بايلانىستى. بيزنەستە كوشباسشى بولۋ ءۇشىن يننوۆاتسيالىق ويلاۋ جۇيەسى مەن زامان تالابىنا تەز بەيىمدەلە ءبىلۋ كەرەك. بۇگىندە الەمگە ايگىلى ءىرى كومپانيالاردىڭ نەگىزىن جاس كاسىپكەرلەر قالاعانىن بىلەسىزدەر.
«فەيسبۋكتى» مارك تسۋكەربەرگ 19 جاسىندا, «مايكروسوفتى» بيلل گەيتس 20 جاسىندا, «Apple» كومپانياسىن ستيۆ دجوبس 21 جاسىندا قۇرعان. بۇل كومپانيالار جۇزدەگەن مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ قانا قويماي, بيۋدجەتكە قىرۋار قارجى ءتۇسىرىپ وتىر. ولار ءوز بيزنەسىن باستاعاندا اۋقىمدى قارجى رەسۋرستارىنا نەمەسە ۇكىمەت قولداۋىنا سۇيەنگەن جوق.
قوعامدا جاسامپازدىق, باستاماشىلىق, شىعارماشىلىق, ەڭبەكقورلىق رۋحىن قالىپتاستىرۋعا باسا ءمان بەردى.
حالقىمىزدىڭ «اقىل – جاستان, اسىل – تاستان» دەگەن ناقىل ءسوزى بەكەر ايتىلماعان. ءبىزدىڭ جاستارىمىزدىڭ بويىندا مۇنداي قاسيەتتەر بار.
بيزنەسپەن اينالىسامىن دەۋشىلەرگە جول اشۋ اسا ماڭىزدى. شاعىن نەسيە بەرۋدىڭ جانە وقىتۋ ءىسىنىڭ وڭ تاجىريبەسى نەگىزىندە بارلىق وڭىردە «جاس كاسىپكەر» باعدارلاماسىن ازىرلەۋ قاجەت. بۇل جوبا اياسىندا جىل سايىن ءبىلىم الاتىن جۇمىسسىز جاستار مەن ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ سانىن 100 مىڭعا دەيىن جەتكىزگەن ءجون.
سوڭعى ەكى جىلدا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى «باستاۋ» جوباسى بويىنشا اۋىلدار مەن شاعىن قالالاردىڭ 43 مىڭ تۇرعىنىن وقىتىپ شىعاردى. ناتيجەسىندە 11 مىڭنان استام بيزنەسجوبالار ىسكە قوسىلىپ, 16 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى اشىلدى. وسىعان بايلانىستى جوبا اياسىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان ادامداردىڭ 95 پروتسەنتى بيۋدجەتكە سالىق تولەۋدە.
ۇكىمەتكە «بيزنەس-2020» جول كارتاسى اياسىندا جاس كاسىپكەرلەر ءۇشىن گرانت بويىنشا بولىنەتىن قارجى كولەمىن ەكى ەسە ارتتىرۋدى تاپسىرامىن. جالپى, ءۇش جىل ىشىندە 300 مىڭعا جۋىق جاستارىمىز بيزنەستىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرىپ شىعادى. كەم دەگەندە 80 مىڭ ادام نەمەسە ولاردىڭ تورتتەن ءبىرى ءوز كاسىبىن باستاپ, ەل ەكونوميكاسىنا ەلەۋلى ۇلەس قوساتىن بولادى. وسىنداي ارنايى ءبىلىم العان ماماندار نارىققا دايىن ستارتاپتار مەن ونىمدەر ۇسىنۋعا ءتيىس.
ءبىتىرۋشى كۋرستارداعى 60 مىڭعا جۋىق ستۋدەنتتى بيزنەسكە باۋلۋ قاجەت. ۇكىمەتكە بۇل باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 2019-2021 جىلدارى 32,1 ميلليارد تەڭگە ءبولۋدى تاپسىرامىن.
ستارتاپتارىنا قولداۋ كورسەتەتىن قورلاردىڭ قىزمەتىن ىنتالاندىرۋ ماڭىزدى مىندەت سانالادى.
دامىعان ەلدەردە جاستاردىڭ ءوز يدەيالارىن جۇزەگە اسىرۋعا كومەكتەسەتىن قورلار جۇمىس ىستەيدى. ولار ورتالىق جانە جەرگىلىكتى ورگاندار, ۋنيۆەرسيتەتتەر, سونداي-اق جەكە قۇرىلىمدار تاراپىنان قارجىلاندىرىلادى.
ۇكىمەتكە جاستار ستارتاپتارىن قولداۋ قورىن قۇرۋدى تاپسىرامىن.
ۋربانيزاتسيا پروتسەسىنىڭ قارقىندىلىعىنا قاراماستان, اۋىل جاستارىنىڭ ۇلەسى ءالى دە جوعارى – 43 پروتسەنت. 2018 جىلدىڭ 11 ايى ىشىندە اۋىلدان قالاعا كوشكەن جاستاردىڭ سانى 222 مىڭنان استى. سوندىقتان ۇكىمەت پەن اكىمدىكتەر ولاردىڭ ءبىلىم الۋ, جۇمىسقا ورنالاسۋ, دەمالىس جانە باسقا ماسەلەلەرىن جۇيەلى شەشۋگە كۇش جۇمىلدىرۋعا ءتيىس.
«اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى اياسىندا ينفراقۇرىلىمدى دامىتىپ, جەرگىلىكتى جەرلەردىڭ كادرلىق الەۋەتىن كۇشەيتۋ كەرەك. وسىعان وراي «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنا ەنگىزىلەتىن ماماندىقتاردىڭ ءتىزىمىن كەڭەيتۋدى ۇسىنامىن.
كوشىپ بارعانى ءۇشىن تولەنەتىن جاردەماقى مولشەرىن 70-تەن 100 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن ارتتىرعان ءجون. سونداي-اق جاستاردى اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋعا قىزىقتىرا ءبىلۋ قاجەت. دامىعان ەلدەردە بۇل باعىت جوعارى ءونىمدى ءارى يننوۆاتسيالىق سالالاردىڭ ءبىرى سانالادى. وندا تسيفرلى تەحنولوگيالار مەن روبوتتاندىرىلعان كەشەندەر بەلسەندى قولدانىلادى.
بۇۇ بولجامى بويىنشا, 2050 جىلعا قاراي الەمنىڭ 70% دەرلىك حالقى قالالاردا تۇراتىن بولادى. جاھاندىق ەكونوميكا قالالىقتارعا يەك ارتادى: 600 مەگاپوليس الەمدىك ءىجو-ءنىڭ 60%-ءىن بەرەدى.
قارقىندى ۋربانيزاتسيا جانە حالىق سانىنىڭ ءوسۋى جاعدايىندا ادامزات ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسىنىڭ وڭتايلى شەشىمىن ىزدەيدى.
ەگەر اقش تۇرعىنىنىڭ قازىرگى تاماقتانۋ دەڭگەيىن نەگىزگە الاتىن بولساق, وندا 2030 جىلعا قاراي ازىق-ت ۇلىك رەسۋرسى تەك 2,5 ميلليارد ادامعا عانا جەتەدى. وسىعان بايلانىستى الەمدە اگرارلىق سەكتورداعى عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەسكە رەسۋرس كوپتەپ جۇمسالۋدا.
اۋىل شارۋاشىلىعى روبوتتاندىرۋ, اقپاراتتاندىرۋ جانە سەلەكتسيا باعىتىندا داميتىن بولادى.
اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى «كوك جاعالىلاردىڭ» ۋاقىتى ءبىتتى. بۇگىندە اوك جۇمىسشىلارىنىڭ جاڭا تولقىنى قاجەت. قازاقستاندا بۇل سالا ستراتەگيالىق بولىپ سانالادى, ءوسىم الەۋەتى زور جانە كەلەشەكتە وتاندىق ەكونوميكانىڭ باستى درايۆەرلەرىنىڭ ءبىرى بولا الادى. وسى ورايدا قازاقستاندا ادەبيەت, تانىمال ونەر ارقىلى جاستاردىڭ قوعامدىق ساناسىندا جاڭا ءپوزيتيۆتى وبرازدار قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى.
بۇگىندە ستۋدەنت جاستارعا ايرىقشا نازار اۋدارعان ءجون.
تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە 2,8 ميلليون جوعارى ءبىلىمدى مامان دايارلاندى. ەگەر 1991 جىلى جوعارى ءبىلىمى بار جاستاردىڭ سانى 42 مىڭ ادام بولسا, 2018 جىلى 150 مىڭنان استام ادامدى قۇرادى.
حالىقتىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋى ەلدىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ ماڭىزدى فاكتورى بولىپ سانالادى. وسىعان بايلانىستى ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان جوعارى ءبىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ستۋدەنت جاستاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىن جاقسارتۋ جونىندە شارالار قابىلدانىپ جاتىر.
ماسەلەن, بەس الەۋمەتتىك باستاما اياسىندا 2018-2019 وقۋ جىلىندا قوسىمشا 20 مىڭ گرانت ءبولىندى. بۇدان بولەك, 2022 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 70 مىڭ ورىننان كەم ەمەس ستۋدەنتتىك جاتاقحانا قۇرىلىسىن قامتاماسىز ەتۋ قاراستىرىلعان.
ستۋدەنتتەر قاۋىمى ەرىكتىلىك پەن قايىرىمدىلىقتىڭ قۋاتتى رەسۋرسى بولىپ سانالادى. بۇل جاس ادامداردىڭ ەڭبەك نارىعىندا جەدەل بەيىمدەلۋىنە جانە ولاردىڭ ءارى قاراي ءوز جولىن تابۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى.
مىسالى, حالىقارالىق باعالاۋ بويىنشا الەمنىڭ ەڭ ءىرى ءۇش ءجۇز كومپانياسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇشتەن ءبىرى اپتا سايىن جۇمىس ۋاقىتىنىڭ 1 ساعاتىنا جۋىعىن ۆولونتەرلىك قىزمەتكە جۇمسايدى.
ۇكىمەتكە ۆولونتەرلىك قىزمەتپەن بەلسەندى اينالىساتىن جوو ستۋدەنتتەرىنىڭ ستيپەندياسىن 30%-كە دەيىن كوتەرۋدى تاپسىرامىن. بۇل ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەرىمىز ءۇشىن ەلەۋلى قولداۋ بولادى.
ءۇشىنشى. قازىرگى تاڭدا ونەرلى جاستاردى قولداۋ ءۇشىن بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە.
قوعامدا ءتۇرلى باعىتتار بويىنشا كرەاتيۆتى ازاماتتاردىڭ تۇتاس شوعىرى قالىپتاستى.
بۇگىندە تالاناتتى جاستارىمىزعا سەلەكتيۆتى كومەك كورسەتۋ ءۇشىن دەرەكتەر قورىن, جاستاردىڭ زياتكەرلىك بانكىن قۇرۋ قاجەت. مۇنداي قادام بىزگە بولاشاقتىڭ ناعىز كريستالدارىن وسىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
جاس عالىمدارعا بەلسەندى قولداۋ كورسەتۋ دە ماڭىزدى.
ۋاقىت ءبىزدىڭ «بولاشاق» باعدارلاماسىن قۇرعان كەزدە دۇرىس شەشىم قابىلداعانىمىزدى كورسەتتى.
سودان سوڭ نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت پەن نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىن قۇردىق.
بۇگىندە 12 مىڭ «بولاشاق» تۇلەگى ەل يگىلىگى ءۇشىن ەڭبەكتەنىپ جاتىر. جاڭا كەزەڭدە بۇل باعدارلاما عىلىمي الەۋەتتى نىعايتۋعا باعىتتالۋى ءتيىس.
جاس عالىمدارىمىزعا ءوز يدەيالارىن ناقتى جوبالارعا اينالدىرۋىنا كومەكتەسۋىمىز كەرەك. بۇل پروتسەسكە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتى دە تارتۋ كەرەك.
وسى ماقساتتا ۇكىمەتكە جاس عالىمداردىڭ فۋندامەنتالدى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەرىن گرانتتىق قارجىلاندىرۋدى ءۇش ميلليارد تەڭگەگە ۇلعايتۋدى تاپسىرامىن.
قازىرگى جاعدايدا عىلىم مەن ءبىلىمدى بارلىق تىلەك بىلدىرۋشىلەرگە قولجەتىمدى ەتۋ ماڭىزدى.
عالىم-پەداگوگتەر وقۋشىلار ء«تورت ك-نى»: سىندارلى ويلاۋدى, كوممۋنيكاتسيانى, كوللابوراتسيانى جانە كرەاتيۆتىلىكتى دامىتۋلارى ءتيىس دەپ سانايدى.
ادامي كاپيتالعا ينۆەستيتسيا سالۋ مەملەكەتتىڭ اسا تابىستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
جاس تۇرعىندارىنىڭ ساۋاتتىلىق يندەكسىندە قازاقستان 155 ەلدىڭ ىشىندە 15-ءشى ورىن الادى. جاستاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى بويىنشا ەلىمىز شۆەيتساريا, اقش, نورۆەگيا جانە فينليانديانى باسىپ وزىپ, 9-شى ورىندا تۇر. قازاقستان «جاڭا ينتەللەكتۋالدى دەرجاۆا» بولا الادى.
ەلىمىزدىڭ اسا ىلگەرىندى تەحنولوگيالىق جانە تسيفرلى بولاشاققا دايىندالۋدا ەكەنىن ەسكەرە كەلگەندە, بىزگە ءبىلىم سالاسىنداعى جەتەكشى ۇردىستەردەن قالىپ قويماۋ ەرەكشە ماڭىزدى.
قازاقستان بارشاعا تابىس پەن ءوسىپ-وركەندەۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ءوزىنىڭ جاستارىنا قاجەتتى ءبىلىم مەن ماشىقتار بەرۋى ءتيىس. بۇعان قاشىقتىقتان وقىتۋ كەڭ جول اشادى.
ماسەلەن, اقش-تا 20 ميلليون جوو ستۋدەنتتەرىنىڭ ۇشتەن ءبىرى ونلاين فورماتىندا وقىتىلادى. سوندىقتان ەلىمىزدە قاشىقتىقتان وقىتۋدى قولدانۋ اۋقىمىن كەڭەيتۋ قاجەت.
بۇگىن تۇساۋى كەسىلگەن Open University جوباسى ءبىزدىڭ جاستارىمىزعا وسىنداي مۇمكىندىكتەر بەرەدى. ۇكىمەتكە اتالعان جوبانى ەلىمىزدىڭ بارلىق جوو-لارى مەن كوللەدجدەرىندە, سونداي-اق جۇمىس بەرۋشىلەر دەڭگەيىندە ىلگەرىلەتۋگە قولداۋ كورسەتۋدى تاپسىرامىن.
بۇعان دەيىن ايتقانىمداي, العاشقى جۇمىسشى ماماندىعىن الۋ دا ماڭىزدى سانالادى. سوندىقتان ساپالى تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ شەشۋشى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ قالۋى ءتيىس.
بۇگىندە تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ جەلىسى 128 بىرلىككە كوبەيىپ, 821 كوللەدجدى قۇراپ وتىر. 2017 جىلدان بەرى تەگىن كاسىبي-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا 155 مىڭنان استام جاس ءبىلىم الۋدا. اتالعان جۇمىستى جالعاستىرا بەرۋ قاجەت. بۇل – جاپپاي جۇمىسپەن قامتۋعا اپاراتىن توتە جول.
ۇكىمەتكە «100/200» (ەكى جۇزگە ءجۇز) قاعيداتى بويىنشا «جاس مامان» باعدارلاماسىن جاساۋ قاجەت. ءۇش جىل ىشىندە جوبا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن شامامەن 200 مىڭ جاس ازاماتتى قامتيتىن بولادى. ونىڭ اياسىندا 200 جاڭعىرتىلعان وقۋ ورىندارىنىڭ بازاسىندا اسا سۇرانىسقا يە 100 يندۋستريالىق جانە سەرۆيستىك كاسىپتەر بويىنشا ماماندار دايىنداۋ جۇزەگە اسىرىلادى.
ءار وڭىردە كەم دەگەندە 1 جەتەكشى جوو مەن 10 كوللەدج جاڭارتىلعان وقىتۋ باعدارلاماسىمەن جانە ىشىندە شەتەلدىك ماماندار دا بار وقىتۋشىلار قۇرامىمەن جاڭاشا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ولاردىڭ قاتارىنا كونكۋرستىق نەگىزدە ەلىمىزدىڭ 20 جوو-سى مەن 180 كوللەدجى كىرىپ, ولار ءۇشىن شامامەن زاماناۋي 400 قۇرال-جابدىق جيىنتىعى ساتىپ الىنادى.
وسى ماڭىزدى جۇمىسقا ءوڭىردىڭ بارلىق جۇيە قۇراۋشى كاسىپورىندارى مەن ءىرى بيزنەسىنىڭ قاتىسۋلارىن ۇسىنامىن. وسى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ جانىندا سونداي-اق يننوۆاتسيالىق جوبالارعا قولداۋ كورسەتەتىن ستارتاپ-ورتالىقتار جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ناتيجەسىندە 3 جىل ىشىندە جاڭا ستاندارتتار بويىنشا 200 مىڭنان استام مامان دايىندالىپ, 15 مىڭنان استام وقىتۋشى بىلىكتىلىگىن ارتتىراتىن بولادى.
جاستار كەشكى, جەكسەنبىلىك جانە ونلاين-كۋرستارعا بارۋ ارقىلى وزدەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن پەرسپەكتيۆالارىن كەڭەيتە الادى. تۇتاستاي العاندا, ءۇش جىلدا اتالعان باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 60 ميلليارد تەڭگە بولىنەتىن بولادى.
بۇل باستامالاردىڭ ءبارى «جاستار – ەل تىرەگى» اتتى ءبىرتۇتاس جالپىمەملەكەتتىك جوبا رەتىندە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ جاستاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا باعىتتالعان قازىرگى باعدارلامالارىمەن بىرىكتىرىلەدى.
الداعى ءۇش جىل ىشىندە وسى جوباعا ءبىر ميلليوننان استام ادامدى تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ءتورتىنشى. جاستاردىڭ كۇش-جىگەرىن جاسامپازدىق پەن ءوز مۇمكىندىگىن جۇزەگە اسىرۋ ارناسىنا باعىتتاعان ماڭىزدى.
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا قاراي «جاسىل ەل» قوزعالىسىنىڭ بازاسىندا «جاسىل قالا – جاسىل اۋىل» جالپىۇلتتىق جوباسىن ىسكە قوسۋ قاجەت.
20 جىلدا استانانىڭ اينالاسىندا قولمەن وتىرعىزىلعان ورمان پايدا بولدى. بۇل – 80 مىڭ گەكتار جاسىل ەكپەلەر, سونىڭ ناتيجەسىندە قالانىڭ ءىشى ەكولوگيالىق جاعىنان تازارا ءتۇستى. استانانىڭ ۇلگىسى بويىنشا بۇكىل وڭىردەگى ەلدى مەكەندەردىڭ جاسىل ەكوجۇيەسىن دامىتۋ قاجەت.
بۇگىندە بۇكىل ەلىمىز بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان اۋقىمدى قۇرىلىس جۇمىستارىنا جاستارىمىز بەلسەندى اتسالىسۋى كەرەك. وسى سالاداعى كومپانيالاردىڭ ءبارى ستۋدەنتتىك قۇرىلىس وتريادتارى ءۇشىن ارنايى كۆوتا بولگەنى ءجون.
وسىعان بايلانىستى رۋحاني ورتالىعىمىز – تۇركىستان قالاسىن كوركەيتۋ ءۇشىن زور مۇمكىندىكتەر اشىلىپ وتىر. ۇكىمەت وبلىس اكىمىمەن بىرلەسىپ, بۇل ماسەلەنى ءوز باقىلاۋىنا الۋى ءتيىس.
سونداي-اق بىلتىر ءوزىم باستاپ بەرگەن «جاس سارباز» قوزعالىسى نەگىزىندە اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ ءىسىن دامىتۋ قاجەت. ۇكىمەتكە 2025 جىلعا دەيىنگى اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن.
«جاس سارباز» باستاماسىنىڭ ۇلگىسىمەن ەلىمىزدەگى ۆولونتەرلەردى, اسىرەسە الەۋمەتتىك جوبالار سالاسىنداعى ەرىكتىلەردى بىرىكتىرۋ قاجەت.
قازىر دۇنيە جۇزىندە جاستار ءتۋريزمىن دامىتۋدىڭ وزەكتىلىگى ارتىپ كەلەدى. بۇل سالا ولاردىڭ ءوز ەلىنە دەگەن پاتريوتتىق سەزىمدەرىن قالىپتاستىرۋ ىسىندە ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
الەمدىك ىشكى جالپى ونىمدەگى ءتۋريزمنىڭ ۇلەسى – 10 پروتسەنت. جاستار ءتۋريزمى حالقىمىزدىڭ بىرلىگىن ساقتاپ, ءتول مادەنيەتىمىزدى دامىتۋ ماسەلەلەرىن قامتيدى. سونداي-اق ىشكى وڭىرلىك بايلانىستاردى نىعايتۋعا, حالىقارالىق سەرىكتەستىكتى كەڭەيتۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى.
ەكولوگيالىق, سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ جانە ەكسترەمالدى تۋريزم ورتالىقتارى بولۋعا لايىقتى جەرلەر كوپ. وسى ايتىلعان باعىتتاردى دامىتۋ ءۇشىن ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرىپ, جاستاردىڭ تۋريستىك كلۋبتارىن جاڭعىرتۋ كەرەك.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە جوعارى وقۋ ورىندارىندا ۆولونتەرلەردىڭ ارنايى كۋرستارىن اشۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى تاپسىرامىن.
جاستاردىڭ بويىندا الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك پەن قورشاعان ورتانى ايالاۋ سەزىمىن قالىپتاستىرۋ نەگىزگى مىندەت سانالادى. اسىرەسە ۇلكەنگە قۇرمەت, كىشىگە ىزەت ءبىلدىرۋدىڭ, مەيىرىمدىلىك پەن ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىن دارىتۋدىڭ ماڭىزى زور. كەز كەلگەن ادام جاسى ۇلعايعان شاعىندا جاستار تاراپىنان جاناشىرلىق پەن قامقورلىق كۇتەتىنىن ۇمىتپاعان ءجون.
ەلىمىزدەگى جارتى ميلليونعا جۋىق ستۋدەنت جاستار ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن بىرگە مۇقتاج جاندارعا ەلەۋلى كومەك كورسەتە الادى.
العا قويىلعان مىندەتتەردى اۋقىمداندىرۋدا «نۇر وتان» پارتياسىنا ەرەكشە مىندەت جۇكتەلەدى. قولدانىستاعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باقىلاۋ ورناتا وتىرىپ, پارتيا جاستار ساياساتىنىڭ درايۆەرىنە اينالۋى ءتيىس.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان دا جۇمىسىن جاستار ساياساتىنا ەكپىن تۇسىرە وتىرىپ, قايتا قۇرۋ تالاپ ەتىلەدى. ءبىزدىڭ باستى فورمۋلامىز – حالىق بىرلىگى مەن ەتنوسارالىق كەلىسىم.
اسسامبلەيا ەگەمەن قازاقستاننىڭ قۇندىلىقتارىن, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن, بىرلىك پەن ءپاتريوتيزمدى نىعايتۋ ءىسىن ىلگەرىلەتۋ بويىنشا ناقتى باعدارلاما ءتۇزۋى ءتيىس.
ءبىزدىڭ وتانىمىز بىرەۋ, تاۋەلسىزدىگىمىز – ءبىزدىڭ باستى بايلىعىمىز, ونى ءاربىر ازامات كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋى ءتيىس.
بەسىنشى. ءبىزدىڭ جاس وتباسىلارىنا, ولاردىڭ دەنساۋلىعى مەن الەۋمەتتىك ينكليۋزيۆتىلىگىنە قولداۋ كورسەتۋ سالاسىنداعى كوزقاراسىمىزدى ايتارلىقتاي وزگەرتۋ ماڭىزدى. جاستاردى جاڭا الەۋمەتتىك رولدەرى مەن وتباسىلىق ءومىردىڭ ىستىق-سۋىعىنا دايىنداۋ قاجەت. مۇنى ورتا مەكتەپتەردىڭ جوعارى سىنىپتارىنان باستاعان ءجون.
انا ينستيتۋتىنىڭ قولداۋىمەن بىرگە اكە ينستيتۋتىن دامىتۋ, جاسوسپىرىمدەردىڭ بويىندا ءوز وتباسىنا دەگەن جاۋاپكەرشىلىك سەزىمىن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى.
وتباسىلاردىڭ اجىراسۋ ماسەلەسى ءبىزدى ەرەكشە الاڭداتادى. عالىمدار, قوعام بەلسەندىلەرى, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بۇعان ەرەكشە نازار اۋدارۋلارى ءتيىس.
ۇەۇ-نىڭ قاتىسۋىمەن ەرەكشە سۇرانىسى بار ادامدارعا باعدارلانعان قىزمەتتەر كورسەتۋ سالاسىن كەڭەيتۋ قاجەت.
ءبىزدىڭ ارقايسىمىز ءوز تاعدىرىمىزدى ءوزىمىز جاسايمىز. ومىرلىك تابىسقا جەتۋ ءۇشىن, ءبىرىنشى كەزەكتە, وتباسىلىق يگىلىكتەر مەن كاسىبي جەتىستىكتەردىڭ كەپىلى بولىپ تابىلاتىن زور دەنساۋلىققا يە بولۋ قاجەت.
مەملەكەت ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىنا تۇراقتى تۇردە قامقورلىق كورسەتىپ كەلەدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن جاراقتاندىرىلعان 219 جاڭا اۋرۋحانا, 1200 جاڭا ەمحانا سالىندى. الايدا, حالىقارالىق زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي, مەديتسيناعا دەنساۋلىقتىڭ تەك 10-15%-ءى عانا تاۋەلدى. سوندىقتان بويىڭدا ەرىك-جىگەردى ەرتە قالىپتاستىرىپ, ءتان ساۋلىعىن نىعايتۋ ماڭىزدى.
ءتانى ساۋدىڭ – جانى ساۋ ەكەنى بارشاعا ايان.
رەسپۋبليكالىق جاستار چەمپيوناتتارى مەن ستۋدەنتتىك ۋنيۆەرسيادالار وتكىزۋ ءداستۇرىن قايتا جاڭعىرتۋ ماڭىزدى.
بارشا جاستاردى وزدەرىنىڭ الەۋەتىن بەلسەندى جۇزەگە اسىرۋعا, مۇمكىندىكتەرىن بارىنشا پايدالانۋعا, زاماناۋي ءبىلىم الىپ, كۇننەن-كۇنگە شىڭدالا تۇسۋگە شاقىرامىن.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى مەن « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالا ءدال وسى ماقساتقا باعىتتالعان.
مەن سەندەردىڭ ءوز ەلدەرىڭمەن ماقتانعاندارىڭدى, ونىڭ تاريحىن جاقسى بىلگەندەرىڭدى جانە العا سەنىممەن قاراعاندارىڭدى قالايمىن. قازاقستاننىڭ بولاشاعى بەرىك قولدا ەكەنىنە جانە سەندەر ونى الەمنىڭ اسا دامىعان 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا قوساتىندارىڭا سەنىمدىمىن.
قۇرمەتتى فورۋمعا قاتىسۋشىلار!
بۇگىن ءبىزدىڭ ارامىزدا وتە اۋقىمدى اڭگىمە قوزعالدى. ۇسىنىلعان بارلىق يدەيا جاستار مەن وتباسىلاردى دامىتۋ سالاسىنداعى ارنايى جول كارتاسىندا كورىنىس تابۋى ءتيىس.
بار-جوعى ەكى جىلدان كەيىن ءبىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىعىن اتاپ وتەتىن بولامىز. بۇل داتانىڭ جاستارعا پاتريوتتىق تاربيە بەرۋدە ماڭىزى اسا زور. وسىعان وراي ۇكىمەتكە ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدى وسى مەرەيتويعا دايىندىق پەن ونى مەرەكەلەۋ بويىنشا باعدارلاما دايىنداۋدى تاپسىرامىن.
ۇسىنىلعان بارلىق باستاما مەن جوبا فورۋمنىڭ قورىتىندى قۇجاتىندا كورىنىس تابۋى ءتيىس.
قىمباتتى دوستار!
بۇگىن ءبىز جاستارعا كەڭىنەن جول اشاتىن ماڭىزدى باستامالارمەن تانىستىق.
قولعا العان تىڭ جوبالاردىڭ ءبارى تابىستى جۇزەگە اسادى دەپ ويلايمىن.
جاستىق شاقتىڭ كۇش-قايراتىن ەگەمەن ەلىمىزدى وركەندەتۋگە جۇمساي بەرىڭىزدەر!
سىزدەرگە زور دەنساۋلىق, تولاعاي تابىس پەن باق-بەرەكە تىلەيمىن!