عىلىم دەڭگەيى نەگە تومەن؟

كەيبىر ستاتيستيكالىق ما­لى­مەت­تەر بويىنشا قازاقستاندا 1991 جىلى عىلىمي-زەرتتەۋلەرمەن شۇ­عىل­­­داناتىندار سانى 42 مىڭ ادام بولسا, 2014-2015 جىلدارى بۇل كور­سەتكىش 19 مىڭ ادامعا دەيىن تومەن­دەدى.

ال قازىرگى ستاتيستيكالىق دە­رەك­تەر «قازاقستاندا 8000 عى­لىم­مەن شۇعىلداناتىن ادام بار» دەيدى, ونىڭ 1000-ى – جاس بۋىن وكىل­دەرى. دۇنيە جۇزىندە ءاربىر 1000 ادامنىڭ بىرەۋى عالىم, ال قا­زاق­ستاندا 2500-ءدىڭ بىرەۋى عانا عالىم. بۇل – وتە تومەن كورسەتكىش. ارينە عا­لىمنىڭ سانى عىلىم سا­پا­­سىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى ەمەس. عالىمنىڭ دەڭگەيى مەن ونىڭ عىلى­مي جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسى دۇنيە­جۇزىلىك اتاقتى جۋرنالدارعا شىققان ماقالالارىمەن, سول ماقالالارعا باسقا عالىمداردىڭ سىلتەمە جاساۋ سانىمەن باعالانادى.

ماڭىزدى ماسەلە – عىلىمنىڭ پايداسى, باسقاشا ايتقاندا ونىڭ حالىققا, ەلىمىزگە, شارۋا­شى­لى­عى­مىزعا اكەلەتىن پايدالى اسەرى, ياعني, ەنگىزەتىن جاعىمدى جاڭالىعى. بۇل جونىندە ءبىز الەمدە 61-ورىندامىز, پاتەنت الۋ بويىنشا بىزدەگى كورسەتكىش دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدەن 24 ەسە تومەن.

ەكىنشى جاعىنان عىلىم – بيزنەس ەمەس. ماسەلەن, وزىڭىزگە ۇناعان عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا اقشا­ڭىز­دى بەرە سالىپ, كرانداعى سۋمەن جۇرەتىن اۆتوكولىك الا المايسىز.

عىلىمنان جاڭا ءارى جاقسى ناتي­جە الۋ ءۇشىن زەرتتەۋشىلەر قاتارى كوپ بولۋى كەرەك. سوندا باسەكەلەستىك ارتىپ, كوپتىڭ بىرەۋى زەرتتەۋگە قىزىعا كىرىسسە, الدىنا قويعان ماقساتىنا جەتۋ كەزىندە عىلىمدا جاڭالىق جاسالۋىنىڭ ىقتيمالدىعى ارتادى. دەمەك, ساننىڭ ساپاعا اينالۋى ءۇشىن عالىمدار سانى ارتا ءتۇسۋى ءتيىس. عىلىمدا «كوپ اقشا بەرەمىن, 2-3 جىلدا جاڭالىق اش» دەپ كەسىمدى تۇردە ايتۋعا بولمايدى. بەرەتىن ونىم­دىلىگى وتە تومەن, قاراجاتى جە­تىم­­سىز, قاتارى تىم سيرەك عالىم­دارمەن عىلىمدى دامىتۋ مۇمكىن ەمەس, كەرىسىنشە, ونى قۇردىمعا جىبەرىپ الۋىمىز بەك مۇمكىن.

وركەنيەتتى ەلدەردە عالىمدار ەڭ جوعارعى زياتكەرلىك توپ سانالادى. ولارعا ەرەكشە قۇرمەت كورسەتىلەدى. سونى­مەن بىرگە عالىمنىڭ ەڭبەگى دە جوعارى باعالانادى. جالپى, مەملە­كەت­تىڭ عىلىمعا دەگەن كوزقاراسى ونىڭ ءىجو-ءنىڭ عىلىمدى دامىتۋعا بولىنەتىن قاراجاتىنىڭ پايىزدىق دەڭگەيىمەن ولشەنەدى. عىلىمعا ەڭ كوپ قاراجات بولەتىن يزرايل – 4,6%, شۆەتسيا – 4%, جاپونيا – 3,4%, اقش – 2,7%, گەرمانيا 2,5%. ال رەسەيدە – 1,25% بولسا, قازاقستاندا بار بولعانى  0,2%, كەيدە ودان دا از ءبولىپ كەلەدى.

قازىرگى كەزدە عىلىمي قىزمەت­كەر­لەردىڭ جالاقى مولشەرى وتە تومەن. عىلىمنىڭ دارەجەسىن كو­تە­رىپ, جاستاردى عىلىمعا تارتۋ ءۇشىن عالىمنىڭ ايلىق جالاقىسىن انا­عۇر­لىم كوبەيتۋ كەرەك.

باسقالارمەن سالىستىرمالى تۇر­دە ساراپتاساق, بىزدەگى عىلىمنىڭ دا­مۋ­ىنا جۇمسالاتىن قارجى ون­ىڭ دامۋىنا ەمەس, جويىلۋىنا با­عىت­تال­عان سەكىلدى كورىنەدى. حالىق­ارالىق اكادەميالىق كەڭەستىڭ ۇي­عارىمى بويىنشا مەملەكەتتىڭ عىلىم سالاسىنا بولەتىن قارجىسى ءىجو-ءنىڭ 1,5 پايىزىنان ارتىق بولسا عانا عىلىم داميدى ەكەن. وسىعان قاراپ-اق, ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدىڭ قانداي ەكەنىن باعامداي بەرىڭىز.

قازىرگى ۋاقىتتا الەمدەگى ەكو­نو­ميكالىق تۇرعىدا دامىعان ەل­دەر­دىڭ اسا ماڭىزدى باسەكەلەستىك ارتىقشىلىعى – ءبىلىم, عىلىم جانە جاڭا تەحنولوگيالار. سوندىقتان ەلى­مىزدە دە عىلىم دامۋىنىڭ جاڭا دەڭگەيىنە تۇبەگەيلى شىعۋى قاجەت. بۇل ءۇشىن ەلىمىز جوعارعى مەم­­لەكەتتىك دەڭگەيدە عىلىمي-تەحنو­­لوگيا­لىق دامۋى ستراتەگيا­سىن (عتدس) جاساۋى كەرەك. بۇل ماڭىز­دى قۇجاتتىڭ جوباسىن عالىم­دار, عىلىمي مەكەمەلەر, ينجەنەر­لەر, تەحنولوگتار جانە عىلىم جانا­شىر­لارىنىڭ قاتىسۋىمەن ەگجەي-تەگجەيلى كەڭىنەن تالقىلاعاننان كەيىن پرەزيدەنت بەكىتىپ, قابىلداۋى قاجەت. وسىنداي عتدس الەمنىڭ دامى­عان ەلدەرىنىڭ (اقش, جا­پو­نيا, قىتاي, ەۋروپا ەلدەرى جانە ت.ب.) بارىندە قابىلدانعان. ونى قابىل­داعان ەلدەردىڭ عىلىمي-تەحنو­لو­گيا­لىق دامۋىنىڭ ستراتەگيا­سى ءوزىنىڭ ما­ڭىزدىلىعى جاعىنان مەم­لە­كەت­­تىڭ قاۋىپسىزدىك ستراتەگياسىمەن ءبىر دەڭگەيدە تۇرادى. ءالى كۇنگە دەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىمي-تەحنولوگيالىق دامۋىنىڭ سترا­تەگياسى ازىرلەنبەگەن جانە قا­بىل­دانباعان. عتدس قابىلداۋ قا­جەت­­تىلىگى قازاقستاننىڭ الەمنىڭ دامى­عان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋىن قامتاماسىز ەتەتىن كوپتەگەن باعدار­لا­مالىق قۇ­جات­­تارمەن نەگىزدەلەدى.

رەسەي ەلى مۇنداي ماڭىزدى قۇ­جات­تى كەڭىنەن تالقىلاپ, 2016 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قا­بىل­داعان. ولاردا عتدس قا­بىل­داۋ­دىڭ ماڭىزدىلىعى دي­نا­مي­كا­لىق جانە ۇدەمەلى عىلىمي-تەح­نو­لوگيالىق دامۋ قاجەتتىلىگىنىڭ ىر­گەلى سەبەپتەرىنە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ونىڭ ەكونوميكالىق دا­مۋىنا ەلەۋلى اسەر ەتەتىن سانك­تسيا­لار­دىڭ كۇشەيۋىنە بايلانىستى دا نەگىزدەلگەن.

قازاقستاننىڭ عتدس ازىرلەگەن كەزدە, باسقا مەملەكەتتەردىڭ تا­جىري­­بەسىن ەسكەرگەنىمىز ءجون جانە قا­زاق­­ستاندىق ءىرى عىلىمي-زەرت­تەۋ ينستيتۋتتارى, زەرتحانا­لا­رى مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ جەتەكشى عا­لىم­دارى وسى ماڭىزدى ستراتەگيالىق قۇ­­جاتتى تالقىلاۋعا قاتىسىپ, ال­ەم­­نىڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ عىلىمي ستراتەگيا­لارىنىڭ نۇسقالارىمەن سالىس­تىرمالى تۇردە تالداۋ جۇر­گىز­ۋى ءتيىس.

ءبىزدىڭ مەملەكەت عىلىم كانديداتتارى مەن عىلىم دوكتورلارىنىڭ سانى جونىنەن الدىڭعى ورىندا, ال عىلىمي ناتيجەلەردەن سوڭعى ورىنداردا ورنالاسقان. ونىڭ سەبەبى, عىلىمدا كەزدەيسوق اتاعى بار, الايدا عىلىمعا تىكەلەي قاتىسى جوق ادامداردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەتكەن. بىردە-ءبىر عىلىمي ماقالا جازباعان عىلىمي اتاقتارى بار بازبىرەۋلەر دە­پۋتات بولىپ, شەنەۋنىكتىڭ شەك­پە­نىن كيىپ, ەل بيلەپ وتىر. مۇنداي جالعان عالىمدارمەن ەلىمىزدە عى­لىم­نىڭ دامىمايتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى.

قازاقستاندا كەيىنگى ۋاقىتتا ين­­نو­­ۆاتسيالىق قور, تەحنولوگيالىق پارك دەگەندەردى كوپتەپ اشىپ جاتىرمىز. ولار قانداي جۇمىستار ىستەپ جاتىر؟ قانداي جوبالاردى ىسكە اسىرادى؟ ونىڭ اشىلعانىن قۇپ­تاۋعا بولادى, بىراق جۇ­مىسىنان مەملەكەتكە ەش پايدا كەلىپ جاتقان جوق. بۇل – باسى اشىق اقيقات.

ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتى بويىنشا 2020 جىلى عى­لىم­عا بولىنەتىن قاراجات ءىجو-ءنىڭ 2 پايىزى, ال 2050 جىلعا قاراي 3 پايىز بولماق. بۇل – بولاشاقتىڭ جوسپارى.

ءدال قازىرگى ۋاقىتتا ەل ەكونوميكاسى تۇراقتى ءوسۋ ۇستىندە بولسا دا, عى­لىمعا بولىنەتىن قارجى كولەمى ءىجو-ءنىڭ 0,20-0,16 پايىزىنان اسپاي تۇر. سول سەبەپتى, قازاقستان عى­لىمىنىڭ جاعدايى ءماز ەمەس. عى­لى­مي مەكەمەلەر قازىرگى زامانعى كۇر­­دەلى قوندىرعىلاردى ساتىپ الۋ­­­عا قاۋقارسىز, مەملەكەتتىك جانە اكا­­دە­ميالىق باعدارلامالارمەن جوبا­­لاردى جوعارى دەڭگەيدە قول­دانا المايدى, حالىقارالىق قا­تىن­­اس­­تاردى دامىتا المايدى, جا­لا­قى وتە از بولعاندىقتان تالانت­تى جاس­تاردى عىلىمعا تارتۋعا شا­ما­سى جوق. سوندىقتان كەيىنگى جىل­دارى قازاقستاننان دارىندى جاس­تاردىڭ شەتەلگە كەتۋى بەلسەندى قا­لىپتى يەلەنىپ وتىر. ونىمەن بىرگە قوعامعا دەندەپ ەنگەن «سىباي­لاس جەمقورلىق» دەگەن اۋرۋ عىلىمدى دا اينالىپ وتپەدى. سونىڭ سالدارىنان عىلىمعا بولىنەتىن از قاراجاتتىڭ عىلىم گرانتتارىنا ۇلەستىرىلۋى داۋ تۋعىزىپ, عالىمداردىڭ كوڭىلىنە سەنىمسىزدىك ۇيالاتۋدا.

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتا­تى مەرۋەرت قازبەكقىزىنىڭ اي­تۋ­ىن­شا, بىلتىر «اگرووندىرىس كوم­پلەك­­سى تۇرلەرىنىڭ دامۋى جانە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ قاۋىپ­سىز­دىگى» باعىتى بويىنشا كون­كۋرس­تىڭ ەكىنشى كەزەڭىندەگى قارا­جات­تى بولۋدە ورەسكەل قاتەلىكتەرگە جول بەرىلىپ, ادىلەت­سىز­دىك­تەر ورىن ال­عان. ۇلتتىق عىلىمي كەڭەس ءبىرىن­شى كەزەڭدە 16-19 بالل العان جۇمىس­تار­دى وتكىزىپ, 30-دان ارتىق بالل جيناعان زەرتتەۋلەردى وتكىزبەگەن. جە­تەك­شىسى ۇعك مۇشەسى بولعان ءبىر جۇمىس 20 بالل السا دا قارجى­لان­­­دىرۋ تىزىمىنە وتكەن, ال 30-دان ارتىق بالى بارلاردىڭ جۇمىسى وتپە­گەن. بۇدان ارتىق ادىلەتسىزدىك بولا ما؟! كەلەسى مىسال: «عارىشتىق زەرت­تەۋلەر جانە تەحنولوگيالار ۇلت­تىق ورتالىعى» پرەزيدەنتىنىڭ كە­ڭ­ەسشىسى الەكساندر گۋبەرگتىڭ ايتۋى بويىنشا, «اقپاراتتىق, تەلە­كوم­مۋنيكاتسيالىق جانە عارىشتىق تەحنولوگيالار» باعىتىنداعى كونكۋرستا مەم­لەكەتتىك ساراپتامادان (ەكس­پەرتيزا) وت­كەندە جوعارى بالل العان جۇمىس­تار وتپەي, كە­رى­سىنشە, تومەنگى دەڭگەيلى بالل العان تا­قىرىپتار ءوتىپ كەتكەن. مەم­لە­­كەت­تىك ساراپ­تامادان جوعارى بالل العان «قاز­كوسموس», فەسەنكوۆ اتىن­دا­عى استرو­فيزيكالىق ينس­تي­تۋ­تى, يونو­سفەرا ينستيتۋتى, عارىش­تىق تەحنيكا جانە تەلەكوممۋني­كا­تسيا­لار ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىس­تا­­رى كەيىن قايتارىلىپ, بولماشى بالل العان باسقا جۇمىستار قار­جى­لان­دى­رىل­عان.

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ 2015 جىل­دىڭ قازان ايىنداعى وتىرىسىندا قوزعالعان دەپۋتاتتىق ساۋالنامادا 2015-2017 جىلدارداعى عىلىمي-زەرتتەۋلەرگە بولىنگەن قارجى­لان­دى­رۋ­داعى كەمشىلىكتەر تۋرالى ايتىل­عان­دار ەسەپ كوميتەتى تەكسەرگەندە انىقتالعانى بەلگىلى بولدى. 10 ميلليارد تەڭگەنىڭ ەش پايداسىز شىعىندالعانى انىقتالدى. سول جۇمىستاردىڭ 41-ءىنىڭ جەتەكشىلەرى ۇعك مۇشەلەرى ەكەن.

جالپى, ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن عىلىمدى باسقارۋدىڭ جاڭا مودەلى 2011 جىلى ەنگىزىلگەن بولاتىن. قازاقستاندا عىلىمدى دامى­تۋ­دىڭ باسىم باعىتتارى انىقتالعان, مەملەكەتتىك عىلىمي-تەحنيكالىق ساراپ­تاما (ەكسپەرتيزا) جۇيەسى قۇرىل­عان, قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا جۇيەسى قابىلدانعان.

شىندىعىندا, ۇكىمەت قارجى­سى­نىڭ ادىلەتتى بولىنبەۋى ءبىر باسقا, سول قاراجاتتىڭ مەرزىمىندە يگەرىلمەي قالعانى ءتىپتى تاڭعالارلىق. سوڭعى جىلدارى 15 عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحانالارى اشىلدى, ونى دامىتۋ ءۇشىن قىمبات قوندىرعىلار الىندى. سولاردىڭ ءبىرازى تولىق جۇمىس ىستەمەي, عىلىمعا ەشقانداي ۇلەس قوسپاي, مۋزەيدەگى جادىگەر سەكىلدى تۇرعاندارى دا بار.

مىسالى, ە.ا.بوكەتوۆ اتىن­دا­عى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋني­­ۆەر­سي­تە­تىنىڭ ۇجىمى ەكى رەت نە­گىزدەمە جازىپ, يامر دەگەن قون­دىر­عى­نى ساتىپ الۋعا سۇرانىس بەرىپ ەدى. قارمۋ-دە ونىمەن جۇمىس ىستەيتىن پروفەسسورلار توبى بار, الايدا, قاجەتتى سۇرانىس ەسكەرىلمەي قالدى. قازىر ول قوندىرعى باسقا ءبىر ۋنيۆەرسيتەتتە ەكسپونات رەتىندە تۇر. سەبەبى قون­دىرعىمەن ىستەۋگە ماشىقتانعان ما­مان-عالىم جوق.

اشىلعان زەرتحانالاردىڭ بە­س­ە­ۋى «ۇلتتىق» دەگەن مارتەبەنى يەلەنگەن, ياعني ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن عالىمى ەركىن بارىپ, ءوزىنىڭ زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋگە مۇمكىنشىلىگى بولۋى كەرەك ەدى.

بۇل زەرتحانالاردى وسىنشا قارا­جات­­پەن اشۋ ەلباسىمىزدىڭ مەملە­كەت قا­جەتتىلىگىنەن تۋىنداي­تىن, قا­­­ۋىپ­­­­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتە­تىن, ىشكى مۇمكىندىكتەردى يگەرۋگە نە­گىز­­دەل­گەن, ناتيجەلەرى قو­عام­دىق سۇ­­را­نىس­قا يە بولاتىن عىلىم با­عىت­­­­تارىن ۇنەمى دامىتۋ ماق­سا­تى­مەن نەگىز­دەل­گەن ەدى. ول زەرتحانالار­دى 8 ميلليارد تەڭگەگە ساتىلىپ الىن­عان قۇ­رال­دار­مەن, اسپاپتارمەن, قون­دىر­عى­لارمەن جابدىقتادى.

تاۋەلسىزدىك ال­عاننان بەرى قاز­اق­­تىڭ تالاي دا­ر­ىندارى قول­داۋ تاپپاي قىر اسىپ كەتتى. مى­سا­لى, قۋات ەسەنوۆ اقش-تىڭ ماس­ساچۋسەتس تەح­نو­لوگيالار ين­ستي­تۋت­ىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى, كا­لي­فور­نياداعى Oracle Corporation كوم­پانياسىنىڭ يەسى نۇرتاس ما­كى­موۆ, جاپونيانىڭ ناگاساكي ۇلت­تىق مەديتسينا ورتالىعىنىڭ دارى­گەر-گەنوتومى قاھارمان ەمەن­بە­توۆ, ۋالباي ومىرباەۆ سولار­دىڭ قاتارىندا. فيزيكا-ماتە­ما­تي­­كا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اقش-تاعى ۋنيۆەرسيتەت پروفەسسورى, ءبىز باعالاۋسىز قالدىرعان باكتە­ريولوگيالىق قارۋدىڭ اۆتورى باقىتجان الىمبەكوۆتى امەري­كا­لىقتار الاقانىنا سالىپ وتىر. وسى­لايشا تىزە بەرسەك, شەتەل اسقان قازاق عالىمدارى جەتەرلىك. ەگەر تۇرمىستىق جاعداي جاساسا, سولار­دىڭ كوبى ەلگە قايتىپ كەلەر ەدى, قاز­اق عىلىمى تۇبەگەيلى دامۋ جولىنا با­عىت الار ەدى.

قازىر دۇنيە ءجۇزى بويىنشا عىلىم سالاسىندا قاتاڭ باسەكەلەستىك ورنادى. جالپى, ءبىر مەملەكەت قانشا مىقتى بولسا دا عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا الەمدە جەتەكشى ورىنعا يە بولا المايدى. ءبىر سالا بويىنشا باسىم بولعانىمەن, عىلىمنىڭ باسقا باعىتتارىندا ءالسىز بولۋى مۇمكىن. سوعان بايلانىستى دارىندى عالىمدار, اسىرەسە تالانتتى جاستارعا اشىق تۇردە تالاس ءجۇرىپ جاتىر.

قازاقستاندا عالىمدار مەن ولار­دىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى ارا­سىندا باسەكەلەستىك جوق. ءبىر سالا­دا مىقتى ءبىر مامان بولسا, ونىڭ جۇمىسىن سىندارلى تۇردە سا­راپ­تاپ, تالداۋ جاسايتىن عالىم تا­بىلمايدى.

سوندىقتان وتاندىق عالىمدار, عىلىم مەن جوعارى تەحنولوگيالار مىندەتتى تۇردە الەمدىك عىلىم مەن تەحنولوگيالارعا بىرىگۋى ءتيىس. قازاقستاندىق عالىمدار عىلىم مەن جوعارى تەحنولوگيالاردىڭ باسىم باعىتتارى بويىنشا حالىقارالىق ۇيىمدارعا, لابوراتوريالىق زەرتتەۋ­لەرگە قاتىسقانى دۇرىس. بۇل بەلگىلى ءبىر عىلىم مەن جوعارى تەحنولوگيالار سالاسىنداعى جەتىستىكتەردى ال­ەمدىك دامۋ دەڭگەيىمەن سا­لىس­تى­رۋعا جانە كەشەۋىلدەپ قالىپ قوي­ماۋ­عا تالپىنىس جاساۋعا, سونداي-اق ونىڭ الدىڭعى قاتارىندا بولۋعا دانەكەرلىك ەتەدى.

ەلباسىمىز عالىمداردىڭ الدىنا وتاندىق عىلىمي-اقپاراتتىق ءورىستى دامىتۋ جانە الەمدىك عىلىمي اقپاراتتىق كەڭىستىككە كىرۋ جونىندە ناقتى مىندەت قويدى. وسى مىندەتتى ىسكە اسىرۋداعى نەگىزگى قۇرالداردىڭ بىرەگەيى وتاندىق جانە شەتەلدىك اۆتورلار زەرتتەۋلەرىنىڭ ماڭىزدى با­عىت­تارىنىڭ تاقىرىپتارىن كورسە­تە­تىن, جۇمىستارىن جاريالاي­تىن عىلىمي جۋرنالدار شىعارۋ.

وسىعان سايكەس 2017 جىلدان باس­­تاپ ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋ­­را­زيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن قا­ز­اق­ستاننىڭ «فيزيكا-تەح­­نيكا­لىق قو­عامى» «فيزيكا جانە فۋنك­تسيو­نال­دىق ماتەريال­دار» («Eurasian Journal of Physics and Functional materials») ەۋرا­زيا­لىق جۋرنالىن شىعارا باس­تا­دى. قازىرگى تاڭدا بۇل جۋرنال قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس, ۋك­راي­نا, وزبەكستان, قىرعىزستان, اقش, فرانتسيا, جاپونيا, انگليا, فينليانديا, قىتاي, يتاليا جانە ت.ب. ەلدەردى قامتىپ, الەمنىڭ ءتۇر­لى ايماقتارىنىڭ تانىمال عا­لىم­دارىنان قۇرالعان بەدەلدى حالىق­ارالىق رەداكتسيالىق القانى قالىپ­تاس­تىردى.

جۋرنالدا جاريالاناتىن ماقا­لا­لار اۆتورلارىنىڭ 50%-دان استامى – شەتەلدىك عالىمدار. مۇقيات سا­راپ­­­تامادان وتەتىن عىلىمي ماقالا­لاردىڭ ساپاسىنا ەرەكشە ناز­ار اۋدا­رىلادى. مىسالى, جۋرنال­دىڭ ءبىرىنشى ءنومىرىنىڭ ءبىرىن­شى ماقالاسى (№1, ت.1, 2018) د.ي. مەندەلەەۆتىڭ مەر­زىمدى كەستەسىندە جاڭا ەلە­مەنت­تەر­دى (Z=113-118) اشۋعا ارنالعان. جۋرنالدىڭ باس رەداكتورى – پروفەسسور ق.ا.كۋتەربەكوۆ.

تەمىرعالي كوكەتاي,

قارمۋ-دىڭ تەحنيكالىق فيزيكا جانە ەكولوگيا ماسەلەلەرى جونىندەگى عزي ديرەكتورى,

فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور

قاراعاندى