جەكسەنبى, 25 قاراشا 2012 0:30
سوناۋ احمەت بايتۇرسىن ۇلىنان باستاۋ الاتىن قازاق ءتىل ءبىلىمىن زەرتتەپ, زەردەلەۋگە الپىس جىلدان اسا سانالى ءومىرىن ارناعان, قازاق قىزدارىنىڭ اراسىنان فيلولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى دەگەن اتاقتى العاش العان, قازاقستان عىلىمىنا ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەر, پروفەسسور اققال قالىبايقىزىنىڭ (حاسەنوۆا) تەرمينولوگيا, ورفوگرافيا, گرامماتيكا, ديالەكتولوگيا ماسەلەلەرىنە ارنالعان ىرگەلى جۇمىستارى قالىڭ جۇرتشىلىق يگىلىگىنە اينالعالى قاشان. ءبىز بۇل ارادا اپامىزدىڭ ونداعان مونوگرافيالىق كىتاپتارىن, جۇزدەگەن ماقالالارىن ءتىزىپ جاتۋدى ماقسات ەتپەدىك.
جەكسەنبى, 25 قاراشا 2012 0:30
سوناۋ احمەت بايتۇرسىن ۇلىنان باستاۋ الاتىن قازاق ءتىل ءبىلىمىن زەرتتەپ, زەردەلەۋگە الپىس جىلدان اسا سانالى ءومىرىن ارناعان, قازاق قىزدارىنىڭ اراسىنان فيلولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى دەگەن اتاقتى العاش العان, قازاقستان عىلىمىنا ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەر, پروفەسسور اققال قالىبايقىزىنىڭ (حاسەنوۆا) تەرمينولوگيا, ورفوگرافيا, گرامماتيكا, ديالەكتولوگيا ماسەلەلەرىنە ارنالعان ىرگەلى جۇمىستارى قالىڭ جۇرتشىلىق يگىلىگىنە اينالعالى قاشان. ءبىز بۇل ارادا اپامىزدىڭ ونداعان مونوگرافيالىق كىتاپتارىن, جۇزدەگەن ماقالالارىن ءتىزىپ جاتۋدى ماقسات ەتپەدىك. ومىردىڭ قيىندىعىن تارتا ءجۇرىپ, جاقسىلىعىنا جەتكەن, عىلىمعا دەن قويا وتىرىپ ونەردى وگەيسىتپەگەن, سونىڭ ارقاسىندا قازاقتىڭ نەبىر ماڭدايالدى ۇل-قىزدارىنىڭ ءىلتيپاتىنا يە بولعان جاننىڭ ولار تۋرالى ايتقاندارىنىڭ كەيبىرىن قاعازعا ءتۇسىرىپ, وقىرماننىڭ نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.
مالىك اعا
ۇستاز بەن شاكىرت! قۇستىڭ قوس قاناتىنداي بۇل ەكى ءسوز لەكسيكا – سەمانتيكالىق تۇتاستىقتى بىلدىرەدى. مەن – باتىرلىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن, جان-ءدۇنيەسى تازا, كىسىلىك كەلبەتى بولەك, ادامگەرشىلىگىمەن بىلگەندەردىڭ ەسىندە ماڭگىلىك قالعان, ۇستاز دەگەن ۇعىمدى اقىل-پاراساتىمەن ساناڭا سىڭىرگەن مالىك عابدۋلليندى وزىمە ۇلگى تۇتقان اداممىن. ول كىسىدەن تەك مەيىرىم, شاپاعاتتان باسقا, ءزابىر كورىپ, جاپا شەكتىم دەگەن ءبىر پەندەنى ۇزاق ومىرىمدە كورمەپپىن. مايدانگەر, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ەدى. بىراق, مەن باتىر ەدىم, مايدانگەر ەدىم دەپ كەۋدە كەرمەيتىن. ادامدىق, ازاماتتىق قالىبىن بۇزبايتىن. ول ويعا كەمەل, اقىلعا باي بولاتىن. ىزەت-يناباتىمەن, بيازىلىعىمەن, بەكزاتتىعىمەن, رۋحاني مىقتىلىعىمەن ەرەكشەلەنەتىن. مەيىرىم توككەن قوس جانارى, تولقىندى قارا شاشى, ورىندى جەردە ايتار ءازىلى قانداي؟ اسىرەس, جاستارعا جاسار قامقورلىعى بولەك ەدى. مەن سونىڭ كوبىن كوردىم. سوندىقتان دا ءوزىمدى ۇستازىمنىڭ الدىندا قارىزدار سانايمىن.
“بۇل جاسقا كەلگەنشە جاقسى وتكىزدىك پە, جامان وتكىزدىك پە, ايتەۋىر ءبىرتالاي ءومىرىمىزدى: الىستىق, ج ۇلىستىق, ايتىستىق, تارتىستىق – اۋرەشىلىكتى كورە-كورە كەلدىك”, – دەپ اباي دانىشپان ايتقانداي, سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە دەيىن تالاي ءومىر وتكەلدەرىن ارتتا قالدىردىق. اباي ءسوزىن ەسكە ءتۇسىرۋىمنىڭ دە ءجونى بار. مەن – وزبەكستانداعى جوعارعى شىرشىق ءوڭىرىندە ومىرگە كەلگەن اداممىن. ءبىر كەزدەرى ول جەردە قايماعى بۇزىلماعان قازاق جۇرتى وتىرىپ ەدى. التى جاستا اكەدەن, ون جاستا شەشەدەن جەتىم قالدىم. تاشكەنت قالاسىنداعى №5 قازاق بالالار ۇيىندە تاربيەلەندىم. التى جاسىمنان بىلىمگە ۇمتىلدىم. ون ءۇش جاسىمدا جەتى جىلدىقتى ۇزدىك ءبىتىرىپ, ون التى جاسىمدا سول كەزدەگى مۇعالىمدەر تەحنيكۋمىنا ءتۇستىم. تەحنيكۋمدى ۇزدىك ءبىتىرىپ, ون جىلدىق مەكتەپكە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى, نەمىس ءتىلى پاندەرىنەن ساباق بەرەتىن مۇعالىم بولىپ ورنالاستىم. بىراق جوعارى ءبىلىم السام دەگەن نيەت 1940 جىلى قىسقى كانيكۋلدا قارا شاڭىراق قازپي-گە جەتەلەپ اكەلدى. سىرتتاي وقۋعا ءىلىندىم. سوندا ادەبيەت تەورياسىنان ءبىرىنشى ەمتيحان تاپسىرعان ادام, “5” دەگەن باعا قويعان مۇعالىم – مالىك اعا ەدى. ماۋسىمدا سۇراپىل سوعىس باستالدى. قامىعىپ جۇرسەم دە شىلدەدە, الماتىعا جازعى سەسسياعا كەلدىم. مالىك اعادان تاعى ءدارىس تىڭدادىم. سول 1941 جىلعى 17 شىلدەدە, ەرتەڭگى ساعات 9-دا مالىك اعا ءۇش-ءتورت اداممەن اۋديتورياعا كىردى. تولقىندى بۇيرا شاشىن قىرعىزىپ تاستاپتى. ءوڭى سۇستى كورىندى. جاۋدىرەي قاراپ بىزدەر وتىرمىز. “جىگىتتەر, قىزدار, مەن بۇگىننەن باستاپ اسكەر قاتارىندامىن, ەمتيحاندى الىشەر (اسقار توقماعامبەتوۆتىڭ ءىنىسى) الادى”,– دەدى. “اعاي!” – دەپپىن كوزىمە جاس ءۇيىرىلىپ. بۇلاي دەۋگە سەبەپ, سىرتتان كەلگەن سوڭ با, الدە بىلىمگە قۇشتارلىعىمدى اڭعارا ما, جان-دۇنيەمدى سەزە مە – مالىك اعا ىلعي ماعان ءىش تارتا قارايتىن. وسى كۇنى قۇندى زاتتارىمنىڭ ءبىرى رەتىندە جۇرەگىمنىڭ تۇسىندا ۇستاپ جۇرگەن قىزىل ءتۇستى سىناق كىتاپشاما “1941. 17.07. “5” دەپ قول قويدى دا شىعىپ جۇرە بەردى. ءۇمىت پەن ۇرەي شارپىسقان سول كۇن كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوز الدىمدا تۇر.
بۇدان كەيىن الماتى جايىنا قالدى. تاشكەنتتىڭ نيزامي اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنا بارىپ, وزبەك ءتىلى مەن ادەبيەتى فاكۋلتەتىنە تاعى دا سىرتتاي ءتۇسىپ, ەكىنشى, ءۇشىنشى كۋرستى دا ۇزدىك ءبىتىرىپ اۋىلعا قايتتىم. بىراق ەسىم باردا ەلدى تاپسام دەگەن ءبىر وي سانامنان شىقپاي جۇرەتىن. سودان 1944 جىلى الماتىعا كەلىپ, قازپي-دەگى باياعى وقۋىمدى جالعادىم. جالعاعاندا ءتورتىنشى كۋرس قانا. ونى 1945 جىلى جانە ۇزدىك ءبىتىرىپ شىقتىم. اكادەميانىڭ ءتىل, ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنا ءماۋلەن بالاقاەۆ اعا وزىنە اسپيرانت ەتىپ قالدىردى.
ءولىم مەن ءومىر بەتتەسكەندە مالىك اعا ومىراۋىنا التىن جۇلدىز تاقتى. ۇستازىم باتىر اتانعاندا, وزبەكستاندا ءجۇرىپ قۋانعانىم, ول كىسى تۋرالى اينالاما جىر قىلىپ ايتىپ, ماقتانعانىم ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە. مالىك اعا سوعىستان, مەن وزبەكستاننان كەلگەننەن كەيىن جۇبىمىز جازىلمادى. القالى جيىنداردا, عىلىمي كەڭەستەردە ءبىر جۇردىك. ءازىلى مەن قالجىڭى اينالاسىن كۇلكىگە كەنەلتەتىن. ءبىلىمى ۇشان-تەڭىز ەدى. فولكلورشى بولا تۇرا, ءتىلدى دە تەرەڭ بىلەتىن. عىلىمي كەڭەستەردە قازاق ءتىلىنىڭ تازالىعى, ونىڭ بايلىعى, تەرمين ماسەلەسى تۋرالى ايتقاندا تالايدى تىقسىرىپ جىبەرەتىن. ەندى ويلاسام, ءسوز اسىلى ۇلتتىق فولكلورىمىزدا ەكەن عوي؟!
جاقسىنىڭ جاقسى قاسيەتىن ايتساڭ تاۋىسا الارسىڭ با. مالىك اعا عىلىمي كەڭەستەردە, ءتۇرلى جينالىستاردا اينالاسىنا ءجىتى قاراپ, اڭعارعاندارىن, بايقاعاندارىن ەكى جول, ءتورت جول, ودان دا كوپ ولەڭ شۋماقتارىنا ءتۇسىرىپ سوڭىنا “جارتىبايدىڭ شاكىرتى”, “جارتىبايدىڭ جيەنى” دەپ قول قويىپ, ءوزى سىرلاسىپ جۇرەتىن ادامدارعا بەرىپ وتىراتىن. ونداي ولەڭدەردىڭ ءبىرازى مەندە دە بار. ءبىر جولى: “جارتىباي دەگەن اقىندى ەستىمەگەن ەدىم. ول قانداي اقىن؟” – دەگەنىمدە: “ە, قازاق بىتكەن ولەڭ ۇيقاستىرادى, مەن دە, ءوزىڭ دە, وزگە دە, بىراق ونىڭ ءبارى ابايداي ءبۇتىن اقىن ەمەس, جارتى اقىندار عوي. ەندەشە جارتىبايدىڭ جيەنى, شاكىرتى بولماعاندا, كىم بولامىز”, – دەدى. تاعى بىردە “اققال, قازاقتا ماعجان دەگەن ءبىر ءبۇتىن اقىن بار”, – دەپ قۇلاعىما سىبىرلاعانى ەسىمدە.
مۇحتار دانا
مۇحتار اعا اۋەزوۆ جازۋشى عانا ەمەس, ۇلتجاندى ۇلى تۇلعا, دارا تۋعان دانىشپان ەدى عوي. سونداي ادامنان كورگەن ۇلگى, العان ءتالىمىم از بولمادى. ادەبيەت ينستيتۋتىندا قىزمەتتەس بولدىق. مەنىڭ باس قوسقان جارىم, بەلگىلى ادەبيەتشى عالىم ماناپ حاسەنوۆ ەدى. ول كىسى الىپتار توبىنىڭ قاتارىنان ورىن العان عابيدەن اعا ءمۇستافيننىڭ جاقىن تۋىسى بولىپ كەلەتىن. سول اسىل اعانىڭ ەلۋ جىلدىعى فيلارمونيادا ءوتىپ, ارتىنان ۇيىندە جالعاستى. عابيدەن اعا ارنايى ءانشى شاقىرماپتى. ۇزاق كەشتە ماندولينمەن ءان ايتتىم. وسىدان كەيىن ول كىسى ماعان جىلى قاباق تانىتىپ, ءان ايتقىزىپ, تىڭداپ ءجۇردى. 1959 جىلى لەنيندىك سىيلىق الۋىنا بايلانىستى ۇيىندە قازاقتىڭ ءبىراز ازاماتتارى بولدىق. قۇتتىقتاۋ توستار اعىل-تەگىل ايتىلىپ جاتتى. مۇحاڭ مەنەن ءان قولقالاپ وتىردى. بالسىنبەدىم. ماعان دا ءسوز كەزەگى كەلگەندە: “اققال, اق تىلەگىڭ ءان بولسىن!”– دەدى. ايتقانىن ەكى ەتپەدىم. بۇل جولعى اندەر ماندولينمەن ەمەس, باقىتجان بايقاداموۆتىڭ پيانينومەن سۇيەمەلدەۋىمەن ايتىلدى. ءبىز قاتىسقان وتىرىس ءتۇن اۋعانشا سوزىلدى. ادامنىڭ كوڭىلى تاسىعاندا داۋىس قارلىقپايدى ەكەن. ونىڭ ۇستىنە ءجۇزى نۇر شاشىپ, ء“شىر-كىن, اققالدىڭ ءانى!” – دەپ مۇحاڭ وتىرسا شە!
مۇحتار اعا تۋرالى ءسوزىمدى ول كىسىنىڭ ۇلتجاندىلىعىنان باستاپ ەدىم. ءبىز تەگىمىزدى ۇمىتىپ, ورتاق تۋعا جارماسىپ كەلگەن سول كەر زاماندا ول كىسى قازاق ءبىر ادامعا كەمىسە قابىرعاسى قايىسىپ جۇرەدى ەكەن. وعان مىنا ءبىر مىسالدى كەلتىرە كەتەيىن. مۇحتار اعا تاشكەنتكە بارعان ءبىر ساپارىندا ماعان ءتورت اتادان قوسىلاتىن جۇماباي اۋلەتىنەن تاراعان ماحامات مۇحامەدالى ۇلىمەن داستارحانداس بولىپتى. ماحامات اعا سىرتتان كەلگەندە مۇحاڭ: “قازاق دەگەنىڭ وسى جىگىت پە, بۇل ناعىز وزبەك جىگىتى عوي!”, – دەگەندە ماحاڭ دا ازىلمەن جاۋاپ بەرىپ: “وزبەك دەسەڭىز وزبەك بولامىز, قازاق دەسەڭىز قازاق بولامىز”, – دەپتى. “تۋعاندارىڭ بار ما؟”. ء“بىر ءىنىم بار”. مۇحاڭ: ء“پالى, قازاق حالقى ەكى ادامعا ازايىپ كەتىپتى عوي. بالالارىڭ نەشەۋ؟” “سەگىز بالام بار, مۇحا!”. “و! ەندى قايتتىم, ەندى قايتتىم, ءا! ەكەۋ دەسەم, ون ەكى ەكەن عوي. ەندى قايتتىم!” –دەپ قاتتى قىسىلىپتى.
قازىر كەزىندە رەسەي دۋماسىنا دەپۋتات بولىپ سايلانعان سول جۇماباي اتامنىڭ ۇرپاقتارى وتكەن عاسىر ورتاسىنان بەرگى كەزەڭدە قازاقتار جانە وزبەكتەر بولىپ ەكىگە ءبولىنىپ كەتتى.
ءيا, وكىنىشسىز ءومىر بولعان با!؟ مۇحتار اعا ومىردەن وتەر الدىندا سوڭعى پىكىرلەسكەن ادامداردىڭ ءبىرى مەن ەدىم. ءبىر جارىم ساعاتتاي ماسكەۋدەگى كۋنتسوۆو (1961 جىلعى 24 ماۋسىم) اۋرۋحاناسىندا سۇحباتتاسىپ ەدىك. مۇحاڭ ءولىم ەمەس, ءومىر جايلى كوپ اڭگىمە ايتقان. الدىندا حات جازىسىپ تۇرعانبىز. ەشقانداي كۇدىك بىلدىرمەدى. ءبىر ساتتە “وسكەن وركەن” رومانىنىڭ قولجازباسىنىڭ ەڭ سوڭىنا حاتتارىڭدى كوشىرىپ جازدىم. ىستىق لەبىز, كوڭىل سازىڭ ساقتاۋلى”– دەدى. وعان مەن ءمان بەرە قويمادىم. قوشتاسىپ كەتە باردىم. 27 ماۋسىم كۇنى ۇلى جۇرەكتىڭ توقتاعانىن تەلەفوننان ەستىگەندە كوڭىلدى قايعى, كوزدى جاس كەرنەدى. اۋرۋحاناعا بارساق مۇحاڭ جالعىز تابىتتا جاتىر. اينالاسىندا بۇرىن قاۋمالاپ جۇرەتىن جۇرت كورىنبەيدى. ءۇش كۇن بۇرىنعى جايدارى ءجۇز, ۇلكەن ءۇمىت, الداعى كۇندەر ارمانى – ءبارى-ءبارى ءوڭ مەن ءتۇس ءتارىزدى. ۇيىقتاپ جاتقان ادام سەكىلدى. ءۇش كۇن بۇرىنعى جىلى دا جۇمساق الاقانىن كەۋدەسىنە كولدەنەڭ قويىپتى. ەڭكەيە ەڭىرەپ تۇرعان مەنى كورۋدەن كوزى ۇيالىپ, ءبىر ساتكە عانا قوس جانارىن جۇمىپ جاتقانداي ەلەستەدى.
قاراپ وتىرسام ول كىسى جاساعان 63 جاس تۇك ەمەس ەكەن عوي!
عابيدەن قايناعا
عابيدەن اعا ماناپ ەكەۋمىزدى ەرەكشە جاقسى كورۋشى ەدى. داستارحان جايسا ءبىزدى قالدىرمايتىن. مۇحتار اعا ەكەۋىنىڭ ءازىلى دە بولەك بولاتىن. مۇحاڭ جاڭا جايعا كوشىپ, قازىرگى اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ قارسىسىنداعى ءۇي عابيدەن اعاعا ءتيدى. سونىڭ قۇرمەتىنە عابيدەن اعالار جاقسى مەن جايساڭداردىڭ باسىن قوسىپ, ۇلكەن وتىرىس وتكىزدى. سونداعى ءازىل-قالجىڭدا شەك جوق ەدى. مۇحتار اعا: ء“اي, سەن – سارى, ساراڭسىڭ”,– دەسە عابيدەن اعا دا ەسەسىن جىبەرمەيدى. قاجى تۇقىمىنان ەكەنىن كولدەنەڭ تارتادى. سوزدەن ءسوز تۋىپ, ءتۇر-ءتۇستەرىنە كوشەدى. عابەڭ بولسا دا شيكىل سارى. مۇحاڭ – قارا, ماۆر. “قارا بولسام, مەن وسە كەلە بولىپپىن. ايتپەسە, جەڭگەلەرىم كىشى كەزىمدە “اپپاق بالا” دەپ, بەرتىن كەلە “اق جىگىت” اتانىپ ەدىم”,– دەسە مۇحاڭ ول كىسىدەن عابەڭ دە قالىسپاي: ء“پالى! مۇحتار دەسە, دەگەندەي شىعار. مەنى دە جەڭگەلەرىم جاس كۇنىمدە “قارا بالا” دەيتىن. وسە كەلە سارعايىپ كەتسەم كەرەك, شاماسى”, – دەپ ءبارىمىزدى ءماز-ءمايرام ەتەدى.
وسى كۇندەرى ولار تۋرالى كەيىنگىلەرگە ايتسام قيالداي كورىنەدى. بۇل دا ءجون. سەبەبى, ولاردىڭ تۇلعاسى ارتقى ۇرپاققا بيىك كورىنەتىنى زاڭدىلىق. دانا دا – بالا, ادام, ازامات بولعان عوي.
عابيدەن اعا ءان دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن. ءبىراز جىلىن قالا سىرتىندا وتكىزگەنى ءمالىم. اندا-ساندا ماعان: “اققال, تەز كەلە قويشى!” – دەپ تەلەفون سوعاتىن. بارساڭ ۇيىندە انشىلەر وتىرادى. ءبىر جولى تاعى شاقىرعان سوڭ باردىم. توردە جۇسىپبەك اعا ەلەبەكوۆ وتىر. “ال, تۇسەكە, (جۇسەكە دەگەندى عابەڭ تۇسەكە دەۋشى ەدى) اققال ەكەۋىڭ ءاندى ءبىر اۋەلەتىڭدەرشى, مىنا جاسىل باقتىڭ ءىشىن جاڭعىرتىپ”,– دەدى. بىراق مەن ەركىن كوسىلە المادىم. عابەڭ: ء“جۇز ادامنىڭ الدىندا قىسىلماۋشى ەدىڭ, اققال!” – دەگەندە مەن مالىك ۇستازىمنىڭ “اباي ءبۇتىن اقىن” دەگەن ءسوزىن ەسكە ءتۇسىرىپ, “جۇسىپبەك اعا ءبۇتىن ءانشى عوي!” دەدىم. جازۋشى دا, ءانشى دە مەنىڭ بۇل سوزىمە ءدان رازى بولدى.
ءبىر جولى عابەڭ: “قىتايدان ءامينا نۇعىمانوۆا دەگەن جاقسى ءانشى كەلىپتى. ەكەۋىڭنىڭ باسىڭدى قوسىپ ءبىر ءان تىڭداسام” دەپ ءجۇردى. مەن ءامينانى بۇرىن بىلەتىن ەدىم. ء”بىر جاقتانبىز عوي!”– دەپ تۋعان سىڭىلىسىندەي كورىپ, باۋىرىنا تارتىپ, قامقورلىق كورسەتىپ جۇرەتىن, قازاقتىڭ كەڭ دالاسىنداي داۋىسى بولەك, ادامگەرشىلىگى مول دارىندى ءانشى اپايىم جامال وماروۆا ءامينانى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ۇيىنە قوناق ەتكەن بولاتىن. سوندا ءامينا ەكەۋمىز حالقىنىڭ قادىرلىسى اتانعان جامال اپامىزدى ورتاعا الىپ, ءبىر تاڭ ءان سالعان ەدىك.
جاقسىنى جاتسىنبايتىن سول ءداستۇر عابەڭنىڭ ۇيىندە دە جالعاسقان. الدىمەن ءامينا شەتتەگى اعايىنداردىڭ ءانىن ايتتى. بىلەتىنىمە مەن دە قوسىلىپ وتىردىم. “اپىر-اۋ, مەن اققالدى اميناعا تانىستىرامىن با دەسەم, بۇرىننان ءبىرىڭدى-ءبىرىڭ بىلەتىن بولىپ شىقتىڭدار عوي. جامالدىڭ وسىنداي ءبىر كورەگەندىگى بار, الدىڭدى وراپ كەتەتىن!” دەپ عابەڭ بىزگە قاراپ ك ۇلىمدەپ ەدى.
سول اسىل اعا, اياۋلى قايناعا عابەڭ ارقىلى ءبىز كوپ جۇرتپەن جۇزدەستىك. قايتىس بولارىنان ءۇش كۇن بۇرىن عابەڭ تەلەفون شالىپ: “اققال, ۇيگە كەلىپ كەتشى”,– دەدى. ول كىسى شاقىرسا, مەنىڭ قول-اياعىم جەرگە تيگەن بە, باردىم. “سەن باياعىداي ءان سالا بەرمەيسىڭ عوي! ەركىن وتىرىپ اڭگىمەلەسەيىك”,– دەدى. اسىل اعا اڭگىمە ۇستىندە ءوزى بىلەتىن الدىڭعى تولقىندى, زامانداستارىن, كەيىنگى ءىنى-قارىنداستارىن, ەل-جۇرتىن ەسىنە الدى. مەن كەتىپ بارا جاتقاندا: “اققال, شاقىرتا بەرمەي, ءوزىڭ جۇگىرىپ كەلىپ تۇرساڭشى!” – دەگەندە: “اعا, باياعى قۇراق ۇشار جاستىق مەنەن دە الىستاپ بارادى-اۋ!” دەپ قالىپ ەدىم: “مۇحاڭنىڭ سوزىمەن ايتقاندا, ءپالى, سەن ماعان قاراعاندا جاس ەمەسسىڭ بە؟!” دەپ قيىلا قاراپ قالعان.
اجال, شىركىن, ارسىز عوي! ءۇش كۇننەن كەيىن عابيدەن اعانىڭ دا جۇرەگى توقتاپ قالدى دەگەن سۋىق ءسوز تەلەفون ارقىلى جەتتى. نەگە ەكەنىن قايدام, مۇحاڭ دا وسىلاي مەن بارعاننان كەيىن, ءۇش كۇننەن سوڭ دۇنيەدەن وزىپ ەدى. قازىر كوزى ءتىرى اعالاردىڭ ۇيىنە بارۋدان تارتىنشاقتاي بەرەتىنىمدى نەسىن جاسىرايىن.
عابەڭدى جەر قوينىنا تاپسىرىپ كەلگەننەن كەيىن, بۇرىن مەن ايتقاندا ءسۇيسىنىپ تىڭدايتىن “جاس قازاقتىڭ” سارىنىمەن قارا جامىلعان حالقىنىڭ الدىندا ول كىسىگە ارناپ جوقتاۋ ايتتىم. ادام جىلاپ كەلىپ, جىلاتىپ كەتەدى دەگەن وسى شىعار.
شاراپاتىن كورگەن اعالارىم جايلى ەستەلىكتى ايتا بەرسەم, تاۋسىلار ما؟! ولاردىڭ قاتارىندا دىنمۇحاممەد احمەت ۇلى اعا دا بار. ول كىسىنىڭ دە ارۋاعىنىڭ الدىندا باسىمدى يەمىن.
اققال اپامىز ۇستازدارى جايلى تەبىرەنە سويلەپ وتىرعاندا قازۇۋ-ءنىڭ 33-ءشى اۋديتورياسىندا قازاق فولكلورىنان ءدارىس وقىپ تۇرعان ۇستاز مالىك اعا مەن جازۋشىلار وداعىنىڭ ءماجىلىس زالىندا: “ەندى ۇلتسىزدارمەن كۇرەسەيىك!” دەپ مىنبەردە شامىرقاناتىن عابيدەن اعانىڭ الىپ تۇلعاسى ءبىزدىڭ دە كوز الدىمىزعا كەلە قالدى.
سۇلەيمەن مامەت,“ەگەمەن قازاقستان”.
25 ماۋسىم 2003 جىل.