دۇيسەنبى, 23 شىلدە 2012 11:40
الاتاۋدىڭ ارعى بەتىندەگى اياداي اۋىلعا ىسساپارمەن بارعان كەزىمدە سول جەردەن كاميلانى كەزدەستىرەم دەپ ەش ويلاماعان ەدىم. كەزدەستىرمەك تۇگىلى, ونىڭ بۇل دۇنيەدە بار ەكەنىن دە ۇمىتىپ كەتكەن ەكەنمىن. شىنىمدى ايتسام, بۇل جۇزدەسۋ ماعان باستاپقىدا ءبىر ايانىشتى اسەر سىيلاعان سياقتى ەدى, ال كەيىننەن, وي قورىتا كەلە كاميلامەن جۇزدەسۋ ارقىلى تەك قازاق ايەلىنە عانا ءتان ءتوزىمنىڭ, انا ءسۇتىمەن بويعا بىتەتىن كونبىس ءمىنەزدىڭ كۋاسى بولعانىمدى ءتۇسىندىم.
دۇيسەنبى, 23 شىلدە 2012 11:40
الاتاۋدىڭ ارعى بەتىندەگى اياداي اۋىلعا ىسساپارمەن بارعان كەزىمدە سول جەردەن كاميلانى كەزدەستىرەم دەپ ەش ويلاماعان ەدىم. كەزدەستىرمەك تۇگىلى, ونىڭ بۇل دۇنيەدە بار ەكەنىن دە ۇمىتىپ كەتكەن ەكەنمىن. شىنىمدى ايتسام, بۇل جۇزدەسۋ ماعان باستاپقىدا ءبىر ايانىشتى اسەر سىيلاعان سياقتى ەدى, ال كەيىننەن, وي قورىتا كەلە كاميلامەن جۇزدەسۋ ارقىلى تەك قازاق ايەلىنە عانا ءتان ءتوزىمنىڭ, انا ءسۇتىمەن بويعا بىتەتىن كونبىس ءمىنەزدىڭ كۋاسى بولعانىمدى ءتۇسىندىم.
ءبىزدىڭ ەلدىڭ ادامدارى بۇل اۋىلدى ادەتتە كۇنگەي دەپ اتايدى. ال ەكى ارانى سۇلباي ءبولىپ جاتقان سۋىقتوبە تاۋىنىڭ بەرگى جاعىن, ياعني ءبىزدىڭ اۋىلدى ولار كەرىسىنشە تەرىسكەي دەيدى. بۇرىندارى ەكى اۋىلدىڭ ادامدارى ءبىر- بىرىنە تاۋ اسىپ, تاس باسىپ بارىپ-كەلىپ جاتاتىن. ءتىپتى ءوزىمنىڭ دە بالا كەزىمدە اتا-اناما ىلەسىپ, بىرەر مارتە وسى اۋىلدا بولعانىم دا بار. كولىك ءتۇرى كوبەيگەن سوڭ جول ۇزارا ءتۇستى مە, جوق الدە ءتىرشىلىك قامى تىزگىندى تارتتى ما, ءايتەۋىر ەكى اراداعى قارىم-قاتىناس سوڭعى جىلدارى سيرەكسىپ كەتكەنىن بىلەتىنمىن. ەندى مىنە, ارادا سونشاما جىل وتسە دە وسى اياداي اۋىلدان مەنىڭ اتا-انامدى تانيتىن ادامدار دا تابىلا كەتكەنىن قاراڭىزشى. ءدام ۇستىندە ءجون سۇراسا كەلە ولار لەزدە-اق مەنىڭ سۇيەگىمنىڭ كىم ەكەنىن انىقتاپ تا الدى. ءتىپتى قايسىبىرى الدەقانداي ىلىك-شالىسى بار جەكجات تا بولىپ شىقتى.
وسىلايشا ۋ-دۋمەن وتىرعان ساتتە ەسىكتەن يمەنە باسىپ كىرگەن جاس ايەل كوزىمە وتتاي باسىلعان. بار دۇنيەنى ۇمىتىپ الگى ايەلگە اڭتارىلا قاراپ قالعانىمدى ءوزىم دە اڭعارماپپىن. مەن عانا ەمەس-اۋ, ماناعى ىردۋ-دىردۋ اڭگىمە ۇستىندە وتىرعانداردىڭ ءبارى دە جاس كەلىنشەكتەن كوز المايدى. سۇقتانا قاراۋىمىزدىڭ دا ءوز ءجونى بار, الگى ايەلدىڭ قازاقي بيازىلىقپەن استاسقان اجارى ەرەكشە ەكەن. شىركىن, اياداي اۋىلدا دا مۇنداي پەريزات بار ەكەن-اۋ دەيمىن ءوز-وزىمە. ايەل ءوزىنىڭ سونشالىقتى ءمىنسىز جاراتىلعان جان ەكەنىن مۇلدەم بىلمەيتىن سياقتى, قادالا قاراعان سانسىز جانارلاردان تايساقتاي, سالەمدەسۋدىڭ يشاراسىن جاساعان كۇيى قىسىلا-قىمتىرىلا بوساعا جاقتاعى بوس ورىننىڭ بىرىنە جايعاسۋعا اسىققان. كوزدى ارباعان بەينە جۇرت تاساسىنا جاسىرىنعان ساتتە بارىپ, ءۇي ىشىنە قايتادان جاندانىس كىردى. ايتسە دە الگىندەگى كەۋ-كەۋ اڭگىمەنى ەشكىم جالعاپ اكەتە قويعان جوق. ماعان سول ساتتە جۇرتتىڭ ءبارى تەك الگى جاس ايەل جايلى عانا ويلاپ وتىرعانداي كورىندى.
ال ءوزىم بولسام, ونىڭ توستاعانداي نۇرلى جانارىن كوز الدىما ەلەستەتە, “اجارىڭ اشىق ەكەن اتقان تاڭداي” دەگەن ولەڭ جولدارى تاپ وسىنداي حاسا سۇلۋعا ارناپ ايتىلعان-اۋ شاماسى دەپ ىشتەي تامسانامىن. ايتسا ايتقانداي-اق, الگى كەلىنشەكتىڭ كۇنگە توتىققان توبىلعى ءجۇزى, البىراعان القىزىل ەرنى, ءتىپ-تىك تۇلعاسى قانداي اسەم ەدى. الگىندە عانا ءبىر-بىرىنە دەس بەرمەي جاتقان جۇرتتىڭ نەگە ەسەڭگىرەپ وتىرعانىن ول قايدان ءبىلسىن, الدەنەگە كىنالى جانداي تومەنشەكتەي ءيىلىپ, كوزىن جەردەن كوتەرمەيدى. نەگە ەكەنىن قايدام, جۇرت تاساسىنا تىعىلعان الگى ايەلگە مەنىڭ قاراي بەرگىم كەلەدى. بۇلت اراسىنا جاسىرىنعان اي سياقتى,ونىڭ ءجۇزى كەيبىرەۋ داستارحاننان ءدام الۋعا ەڭكەيگەن ساتتە عانا قىلاڭ بەرىپ قالعانى بولماسا ەمىن-ەركىن كوز تويدىرۋدىڭ ءساتى تۇسپەي-اق قويدى. قانشا دەگەنمەن زاتىم ايەل عوي, سول قاس-قاعىمدا-اق ونىڭ تۇلا بويىندا قولدان قوسىمشا ارلەۋدىڭ ءىزى دە جوق ەكەنىن بايقاپ ۇلگەردىم.
ءوزىن سىرتتاي باقىلاپ وتىرعان كوز بارىن سەزىنە مە, ول دا امالسىزدان قول جالعاپ, كەسە اپەرگەن ساتتە عانا بولماسا ەڭسەسىن تىكتەر ەمەس. بايقايمىن, بۇل سۇلۋ ايەلدىڭ جورتا بالدەنۋى, ءتىپتى الدەكىمنەن قىمسىنۋى دا ەمەس, ىشكى ءبىر جاداپ-جۇدەۋدىڭ اسەرى سياقتى. بىرەر مارتە كوزىمىز تۇيىسە كەتكەندە دە كىسىگە ويلانا قارايتىن جانارىندا مۇڭ تۇنىپ تۇرعانداي كورىنگەن. سۇلۋ ادامداردى كوبىنە ومىرگە ەركەلەۋ ءۇشىن جارالعانداي كورەتىنىمىز بار عوي, سوندىقتان شىعار, مىنا جاس كەلىنشەكتىڭ ءوزىن تومەنشىكتەي ۇستاۋى قالاي دەگەندەي دال بولىپ وتىر ەدىم, ويىمدى سىرتتان كىرگەن ءۇي يەسى بۇزدى.
– مىنا كاميلا سىزگە جولىققالى كەلىپتى – دەدى ول. بۇل ءسوزدى ماعان قاراتا ايتقان سەكىلدى. ال كاميلا دەگەنى الگى جاس ايەل بولدى عوي. سوندا بۇل كەلىنشەك ماعان نەندەي شارۋامەن كەلدى ەكەن دەپ وزىمشە دولبار جاساپ تا ۇلگەرمەدىم, ءۇي يەسى ويىمدى تاعى دا ءبولىپ جىبەردى.
– كاميلا, شىراعىم-اۋ, نەعىپ وتىرسىڭ, كەلگەن شارۋاڭدى ءوز اۋزىڭمەن ايتساڭشى –دەدى ول تاعى ىلە-شالا.
مىنا سوزدەن كەيىن كەلىنشەك جانارىن ماعان تىكتەي بىرنارسە دەۋگە ىڭعايلانعانداي بولىپ ەدى, بىراق ءسوزدى نەدەن باستارىن بىلمەدى مە, ءتىل قاتار ەمەس. ايتسە دە ەكى كوزى مەندە.
توقتا, توقتا مىنا ناركەس كوزدى مەن قايدان كورىپ ەدىم, اپىراۋ, مىنا ايەلدىڭ ءتۇرى دە ماعان بۇرىننان تانىس سەكىلدى عوي دەگەن وي وسى ءسات جان-دۇنيەمدى ارالاپ كەتە باردى. كوز الدىما شىنار جەڭەشەمنىڭ بەينەسى كەلگەنى سول ەكەن, ءبارى دە اپ-ايقىن بولا كەتتى. اۋ, بۇل كاميلا دەگەنىڭ سول كىسىنىڭ قىزى بولدى عوي. يا, جەڭەشەمنىڭ جانارى دا وسىنداي نۇرلى ەدى. اپىر-اۋ, كاميلانى وسىنداي ادەمى ايەل بولادى دەپ كىم ويلاعان.
– وسى سەن شىنار جەڭەشەمنىڭ قىزى ەمەسسىڭ بە, –دەدىم وعان ويىمدى ورنىقتىرا تۇسكىم كەلگەندەي. ول الما جۇزىنە ءسال-ءپال كۇلكى ءۇيىرىپ, ءيا دەگەندەي ءۇنسىز باسىن يزەدى.
– ءجۇر, ەسىك الدىنا شىعالىق. – وسى ءسوزدى كۇتىپ وتىر ەكەن, كاميلا دا لىپ ەتە ءتۇستى. الگىندەگىدەي ەمەس, وناشا شىققان سوڭ ول مۇلدەم جايناپ كەتتى.
– مەن ءسىزدى ۇمىتىپ قالعان شىعار دەسەم,– دەدى ول ماعان ەركەلەي ءتىل قاتىپ.
– ءوزىڭ قالاي ۇمىتپاي جۇرگەنسىڭ؟ مەنىڭ وسى اۋىلعا كەلگەنىمدى قايدان ءبىلدىڭ؟– دەپ مەن دە ونى باستىرمالاتا سۇراقتىڭ استىنا الىپ جاتىرمىن.
–اياداي اۋىلدا ءسوز جاتا ما, جۇرتتان ەستىدىم, – دەگەن ول ەندى ەلدەگى اعايىنداردىڭ جاي-كۇيىن بىلۋگە اسىقتى.
ونى قايدام, اڭگىمە ۇستىندە ءوز باسىم قيالعا بوگىپ, كاميلانى كوز الدىما باسقاشا ەلەستەتۋمەن الەكپىن. شىركىن, مىناۋ بوياۋى وڭعان لىپانىڭ ورنىنا سوڭعى ۇلگىمەن تىگىلگەن كويلەك كيسە, توقپاقتاي بۇرىمىن ساندەپ تاراسا, مىنا كاميلانىڭ قاسىندا الەم ارۋى اتانعان قىزداردىڭ ءوزى دە كوزگە قوراش كورىنەر ەدى-اۋ دەيمىن. وسى ويىمنىڭ اسەرى مە, اڭگىمەم دە سۇيىلىپ كەتكەن سياقتى, سونى بايقاعان كاميلا مەنى اسىعىپ تۇر دەسە كەرەك, جولىمنان بوگەگىسى كەلمەگەن ىڭعاي تانىتىپ, كەشكە قاراي جولىعىسۋدى ءجون كورگەن.
– كوز الدىمىزدا وسكەن بالا عوي, حانعا لايىق قاراعىم ەدى…,– دەدى سوناۋ جەردە تۇرعان ءۇي يەسى كاميلانى كوزىمەن ۇزاتىپ تۇرىپ.
بۇل سوزىڭىزبەن نە ايتپاقسىز دەگەندەي قادالا قاراسام كەرەك, الگى كىسى ءبىرجولا كاميلا جايىنا اۋىستى. ودان ۇققانىم, ءجاسوسپىرىم كاميلانى كەزىندە وسى اۋىلدىڭ تەنتەكتەۋ جىگىتى الىپ قاشىپ كەتىپتى. قازىر سودان ەكى بالاسى بار ەكەن. بىراق الگى كۇيەۋ شىركىن تەنتەك سۋعا ۇيىرسەكتەپ الىپتى. ءبىر ۇيدە ايەلدەن باسقا باس كوتەرەر ەشكىم بولماعان سوڭ, تىرلىك وڭا ما, تۇرمىسى دا جۇدەۋ كورىنەدى. بىراق كاميلا ەشكىمگە الاقان جايماي-اق بارىن ۇقساتىپ ءبىر ءۇيدى ۇستاپ وتىرعان سياقتى.
– كۇيەۋى جايشىلىقتا ءتاپ-ءتاۋىر-اق جىگىت, ال ۇرتتاپ السا, ءبىتتى, ادام سىيقى جوق. سوعان الگى بالانىڭ قالاي شىدايتىنىنا تاڭىم بار. كاميلانى ايايدى عوي, اعايىندارى كۇيەۋىنە جۇمىس تا تاۋىپ بەرگەن. ءاپ-اجەپتاۋرىم ىستەپ جۇرەدى دە, ءبىر كۇنى نىلدەي بۇزىلادى,– دەدى ول كۇيىنىپ.
وسى ءسات مەنىڭ كوز الدىما تاعى دا شىنار جەڭەشەم كەلدى. ول كىسى دە وتە اجارلى ادام بولاتىن. ەندى ويلاسام, مەن كورگەن كەزدەرى ول نەبارى وتىزدىڭ ماڭايىنداعى جاپ-جاس كەلىنشەك ەكەن-اۋ. كۇيەۋى ساقالى كۇيەكتەي كارى شال ەدى. سول كىسىنىڭ ۇزاق اۋىرىپ, توسەك تارتىپ جاتقانى دا ەسىمدە. ءبىز بالامىز عوي, ول كىسىنىڭ قادىر-قاسيەتىن قايدان بىلەيىك. ال ۇلكەندەر جاعىنىڭ الگى كىسىگە ىقىلاسى بولەك. سودان دا شىعار, ۇيىنەن كىسى ۇزىلمەيتىن. ەڭ عاجابى, شىنار جەڭەشەمدى جۇرتتىڭ ءبارى سىرتتاي ماقتاپ وتىراتىن. راسىندا دا, اۋرۋ ادام جاتقانداي ەمەس, قاشان بارساڭ دا ءۇي ءىشى كىرسە شىققىسىز. بۇل جۇرتتىڭ جاپپاي جوق-جۇقانا كەزى, سوندا دا شىنار جەڭەشەمنىڭ قولى بەرەكەلى بولاتىن. جالعىز سيىردىڭ سۇتىنەن-اق نەشە ءتۇرلى تاعام ءتۇرىن ازىرلەپ, داستارحاندى جايناتىپ جىبەرەتىن. سول ۇيگە ءبىز سياقتى بالا-شاعا دا ۇيىرسەكتەپ, وسى كىپ-كىشكەنتاي كاميلانى ويناتىپ جۇرەتىنبىز.
* * *
جەڭەشەمنىڭ كۇيەۋى الگى ناۋقاستان قايتىپ تۇرا المادى. سول كىسىنىڭ جىلىن بەرگەننەن كەيىن بە, ايتەۋىر شىنار جەڭەشەمنىڭ ۇيىنە اعايىن-تۋعاننىڭ تەگىس جينالعانى بار. شاماسى, ونى ءبىر قايناعاسىنا امەڭگەرلىك جولمەن قوسپاق بولدى-اۋ دەيمىن. بالا-شاعانى كىم ەلەپ جاتىر, ۇلكەندەرمەن قاباتتاسا كىرگەن ءبىزدى ەشكىم قۋا قويماعان. سوندا ءوز كۇيەۋىنەن دە ۇلكەن ادامعا شىنار جەڭەشەمنىڭ بارعىسى كەلمەگەن شىعار – ەڭكىلدەي جىلاپ الدى دا “اۋ, اعايىن, بىرەۋدى ءوزىڭ تاڭدا دەسەڭدەر مەن مىنا شىراقجاندى قولاي كورىپ وتىرمىن. ايتپەسە بالا-شاعامدى باعىپ, ءوز الدىما وتىرا بەرگەنىم ءجون شىعار” دەگەنى دە ەسىمدە قالىپتى. بۇل ءسوزدىڭ ەرەكشە ەسىمدە قالۋى, ول كىسىنىڭ شىراقجان دەپ وتىرعانى مەنىڭ اكەم بولاتىن. نەسىن جاسىرايىن, ءداپ سول كەزدە شىنار جەڭەشەم بۇرىنعىدان دا جاقىن بولا تۇسەدى-اۋ دەپ قۋانىپ تا قالىپ ەدىم. بەكەر وبالى نە كەرەك, ءدال سول كەزدە مەنىڭ شەشەم دە ابىسىنىن جاقتاپ, “ە, نەسى بار, ەكى ءۇيلى جان ءبىر تىرلىك جاسارمىز. مىنا المانىڭ ساباعىنداي ەكى بالا جەتىم وسپەسىن” – دەپ ارا ءتۇسىپ-اق ەدى, بىراق ءالى دە ۇرپاق سۇيسەم دەگەن ءۇمىتىن ۇزبەگەن جاماعايىن اعاسىنىڭ كوڭىلىنە قارادى ما, اكەم ءۇنسىز قالدى. بۇل اڭگىمەنىڭ قالاي اياقتالعانى ءدال قازىر ەسىمدە جوق, ايتەۋىر شىنار جەڭەشەم ەل ىشىندە, ءوز ۇيىندە وتىرا بەردى. ءوستىپ جۇرگەندە ءبىر كۇندە-اق ودان كوز جازىپ قالدىق. سويتسەك, توركىنى جاعىنان ءبىر تۋىستارى كەلىپ, ءبىر تۇندە قويار دا قويماي كوشىرىپ اكەتكەن كورىنەدى.
مىنە, سودان قايتىپ كاميلانى كورىپ وتىرعانىم وسى. راس, شىنار جەڭەشەمنىڭ ءبىز ەسەيە باستاعان تۇستا اۋىلعا كەلگەنى بار. قۇداي-اۋ, جەڭەشەمدى وسىنشاما وزگەرىپ كەتتى دەپ كىم ويلاعان. قاپەلىمدە بەتىمنەن سۇيگەن ايەلدى بۇل كىسى كىم بولدى ەكەن دەپ ەسىمە تۇسىرە الار ەمەسپىن. ءسويتىپ تۇرعاندا دالاعا اپام شىعا كەلدى دە, ەكەۋى قۇشاق ايقاستىرىپ, ساعىنىش جاسىن توكتى-اۋ دەيسىڭ. اپامنىڭ سوزىنەن كەيىن الگى ايەلدىڭ شىنار جەڭەشەم ەكەنىن ەستىسەم دە, سەنەر-سەنبەسىمدى بىلمەي مەن تۇرمىن. ءارى تايىپ, اق قايىڭداي تۇلعاسى دا ەڭكىش تارتىپتى . ءسال-ءپال تىنىسىن العاننان كەيىن ول: “كەلىن-اۋ, باستان تالاي دۇنيە ءوتتى عوي, وسى اۋىلدان كوشە قوياتىن ءجونىم جوق ەدى. الگى ىنىلەرىم بوي بەرمەگەن سوڭ, امالىم قالمادى. سويتسەم, ولاردىڭ دا كوزدەگەن ويى بار ەكەن. جارىلقاعانى سول, ءبىر شالعا ۇزاتىپ تىندى. بايعا تيۋ مەنىڭ نە تەڭىم, بالا-شاعام بار, وتىرا بەرەمىن دەپ ەدىم, كونبەدى. ە, ەركەك بالا باسقا جۇرتقا سىڭبەيدى ەكەن, جەتپىس وسى جاققا كەتىپتى دەپ ەستىپ, ىزدەپ شىقتىم”– دەپ ەدى, سول كەزدەگى ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن باۋىرمالدىعى وزگەشە مە, ايتەۋىر الگى سوزدەن كەيىن اپام ءتىپتى ىشقىنىپ كەتتى. ء“اي, اق جەڭەشە, نە دەپ وتىرسىڭ. جەتپىستىڭ وسى جاققا كەتكەنى قالاي, قاشان شىعىپ ەدى؟– دەدى ول جەڭەشەمە سۇراۋلى جۇزبەن قادالا قاراعان كۇيى.
سوندا عانا جەتپىستىڭ بۇل اۋىلعا كەلمەگەنىنە كوزى جەتكەن جەڭەشەم ەندى قايتتىم دەگەندەي, ىشقىنا ەكى بەتىن جىرتىپ-جىرتىپ جىبەردى. جىلاۋدىڭ كوكەسى ەندى باستالدى. جەڭەشەمنىڭ وكسىك ارالاس سوزىنەن ۇققانىمىز, وسىدان ءبىر جەتىدەي بۇرىن جەتپىس وسىلاي قاراي اناسىنا ايتپاي ۇيدەن شىعىپ كەتىپتى.
– ە, اللا, وسىدان ق ۇلىنىم امان-ەسەن بولسا, ونى ەل-جۇرتىنا قوسسام, ەكى دۇنيەدە ارمانىم جوق – دەيدى كوز جاسىن كولدەتكەن شىنار جەڭەشەم.
– ءجا, دۇرىستاپ ايتشى, وسىلاي قاراي كەتكەنى راس پا؟– ءبىر توپ اۋىل ايەلدەرى وعان ءبىر ايتقان ءسوزىن قايتا-قايتا ايتقىزىپ الەك.
– وتكەندە ەكەۋمىز ءشوپ شابۋعا باردىق. سوندا بالام “اپا ءبىزدىڭ اۋىل وسى تاۋدىڭ ارعى بەتىندە مە”, دەپ سۇرادى. جۇزىنە قاراسام ويى تىم-تىم الىستا سياقتى. ونىڭ نە ويلاپ تۇرعانىن قايدان بىلەيىن, وسى اۋىل جايىن اڭگىمەلەپ تە بەردىم ەمەس پە. سونىڭ ءبارىن ءۇن-ءتۇنسىز تىڭداعان ول تاعى دا “وسىلاي قاراي جۇرە بەرگەن كىسى ءتۇبى ءبىر سول اۋىلعا جەتە مە؟”– دەسىن. بۇل سوزىنەن دە سەكەم الا قويمادىم. سودان كەش قايتا ۇيگە كەلدىك. تاڭەرتەڭ تۇرسام, بالا ورنىندا جوق. ە, ويناپ جۇرگەن شىعار دەگەم, ەل ورىنعا وتىرا بەرە دە ۇيگە كەلمەگەن سوڭ, زىر قاعىپ جۇگىرەيىن. بىرگە وينايتىن بالالاردان سۇراسام, ول ءوزىنىڭ تۋعان اۋىلىنا كەتتى دەيدى. شال بايقۇس اۋرۋ, ءوزى سوعىستان كەمتار بولىپ قايتقان ادام. جول جۇرۋگە شاماسى جوق. سودان كەيىن ءوزىم شىقتىم. جەڭەشەم ازەر سويلەپ وتىر. ءمان-جايعا قانىققان اپام دەرەۋ ەل-جۇرتتى جيىپ, قاراۋىتىپ جاتقان سۋىقتوبەنىڭ قويناۋ-قويناۋىن ءسۇزىپ كەلۋگە اتتاندىردى. بۇل اڭگىمەنى سوزبالاپ نە قىلايىن, ءتورت-بەس كۇن بويى تاۋدى كەزگەن جۇرت اۋىلعا جەتپىستىڭ ولىگىن ارقالاپ قايتتى.
ارتىنان بىلدىك قوي, بالا جارتى جولعا دەيىن جەتكەن ەكەن, تاۋدا جاڭبىر جاۋىپ, جەر تايعاناق بولدى ما, ول سىرعاناپ تەرەڭ شۇڭقىرعا ءتۇسىپ كەتىپتى. ءبىر كەزدەرى كەن ىزدەۋشىلەر قازعان شۇڭقىر كومىلمەي قالعان عوي, سودان شىعا الماي جەتپىس كوز جۇمىپتى.
بالاسىن ارۋلاپ جونەلتكەننەن كەيىن ءبىراز ۋاقىت توسەك تارتىپ جاتىپ قالعان جەڭەشەم تۇرۋعا جاراعاننان كەيىن قايتۋعا جينالعان.
– اۋ, ەندى قايدا باراسىز, وسى اۋىلدا بولىڭىز. قىزىڭىزدى ەرتەڭ-اق قولىڭىزعا اكەلىپ بەرەمىز. ەل قاتارلى ءبىر تىرلىك جاسارسىز, – دەگەن اعايىن-تۋعاننىڭ سوزىنە كونبەدى.
–قايتەيىن, تاعدىردىڭ ماڭدايىما جازعانى وسى بولدى. جەتپىسىمدى ءتۇبى ءبىر ۇيىرىنە قوسارمىن دەۋشى ەدىم, ول تىلەكتى قۇداي بەرمەدى. ەندى بوگەلمەيىن, انا كىسى دە ناۋقاس ادام, كۇن كورىسى قيىنداپ كەتكەن شىعار – دەپ ول قوش ايتىسىپ, اتتانىپ كەتتى. بۇل مەنىڭ شىنار جەڭەشەمدى سوڭعى كورۋىم ەدى. ونىڭ قايتىس بولعانىن دا الگىندە كاميلادان ەستىدىم.
كاميلا ۋادەسى بويىنشا مەنى ءىزدەپ كەلە قويمادى. ءوزىم دە سوعان الاڭداپ وتىر ەدىم, وبلىستان قوسىلعان رەجيسسەر جىگىتتىڭ ءتىپتى دەگبىرى كەتتى.
– اپىراي, ناعىز قىز جىبەكتىڭ ءوزى عوي. مەن ءبىر فيلم تۇسىرمەك ەدىم. سونىڭ باس كەيىپكەرىنە سۇرانىپ-اق تۇر. ءجۇرىڭىزشى, ۇيىنە بارىپ, سوعان كەلىسىمىن الايىق – دەپ جان قوياتىن ەمەس. وسى ءسوز جەلەۋ بولدى ما, الدە بار جايدى ءوز كوزىممەن كورەيىن دەدىم بە, كاميلانى ەندى ءوزىم ىزدەپ بارۋعا بەكىندىم.
كاميلا اۋىلدىڭ ەڭ شەتىندەگى جاتاعان ۇيدە تۇرادى ەكەن. ەسىك الدىنان ەش قاراڭ-قۇراڭ كورىنبەگەن سوڭ, ىشكە كىرگەنىمىز سول ەدى, قارسى الدىمىزدان الپامساداي بىرەۋ اتىپ شىقتى. كەلە جاعامىزعا جارماسپاق پا, جوق الدە قۇشاقتاماق بولدى ما, ول جاعىن باعامداپ ۇلگەرمەدىك, بۋىنىنا يە بولا الماعان ەركەك شالىنىسىپ كەتىپ, سوناۋ جەردەگى شەلەككە سوعىلىسىپ, ىشىندەگى ءسۇتىن اقتارىپ الدى. ونىمەن جۇمىسى جوق, “ۇيگە قوناق كەلدى, اقشا تاپ, اراق اكەلەمىن” دەپ توگىلگەن ءسۇتتى سۇرتۋگە ىڭعايلانعان ايەلىن جۇلقىلاپ ءجۇر. كاميلا بىزدەن ىڭعايسىزداندى ما, كۇيەۋىنە ەش قارسىلىق كورسەتپەي, بۇعىنا بەردى:
– ءاي, مىناۋ قايتەدى, نە, ءتىل-اۋزىڭ بايلانىپ قالدى ما, اقشا تاپ دەدىم عوي مەن ساعان. –اياعى ايتۋعا ۇيالاتىن بوقتىق سوزدەرگە ۇلاسقان كۇيەۋىنىڭ بۇل تالابىن كاميلا ءۇنسىز قالدىرعان كۇيى, بىزگە جوعارى وتىڭىزدەر دەگەندەي يشارات ءبىلدىرىپ, جول باستاماق ىڭعاي تانىتتى. جۇزىنە جۇگىرگەن قىزعىلت بوياۋدان, بوتالاعان كوزىنەن ءدال وسىنداي ساتكە تاپ كەلگەنىمىزگە ىشتەي ۇياتتان ورتەنىپ تۇرعانى بايقالادى.
– ءاي, مىناۋ قايتەدى, نە ايتتىم مەن ساعان. –كۇيەۋ قولىنا تۇسكەن ىدىستى كاميلاعا قاراي جىبەرىپ قالىپ ەدى, ءتالتىرەكتەپ تۇرعان ادام عوي, “وعى” نىساناعا ءدال تيمەي, تورگە بارىپ سوعىلدى.
– ءتۇۋ, يت-اي, وسى سەن-اق تىرىدەي ءولتىرىپ ءبىتتىڭ-اۋ, جوق اقشانى قايدان تابامىز – دەگەن ءالسىز ۇنگە جالت قاراساق, ءتور الدىنداعى جەرتوسەكتە جاتقان ءبىر كەيۋانا الگى ىدىس ءتيىپ كەتە مە دەپ باسىن قورعالاقتاعان كۇيى سويلەپ جاتىر ەكەن. ىشتەي كاميلانىڭ ەنەسى بولار دەپ شامالاعام. جاڭىلماعان ەكەنمىن.
– ءاي, مىستان, سەن جايىڭا جات, سەنى دە شەشە دەيدى-اۋ, ماعان جانىڭ اشىمايدى, – دەپ ۇيدەن قايران جوعىن اڭعارعان ماساڭ ەركەك اششى سۋدى سىرتتان ىزدەمەك بولىپ دالاعا شىققان كەزدە, الگى كەيۋانا ءبىزدى تورگە شاقىرىپ,ءسوز اراسىندا ءبىراز جايتتى اڭگىمەلەپ تە تاستادى.
– اينالايىن, ەستىپ جاتىرمىن, مىنا كەلىنىمنىڭ جاقىنى ەكەنسىڭ, كوزىڭ كوردى عوي, ءسىڭلىڭنىڭ جايى وسى. ءتىلىمدى الساڭ, وسى بايعۇستى الا كەتشى. بۇعان ەش وكپەم جوق. بار تىلەگىم – كوزىنىڭ اشىلعانى. باعىڭ جانسىن, بالام, –دەپ ول ەڭسەسىن تىكتەدى دە, كەلىنىنىڭ كەلىسىمىنە قاراماستان الاقانىن جايىپ, باتاسىن بەرىپ تە ۇلگەردى. سوعان قاراعاندا بۇل كەمپىردىڭ وسىعان دەيىن-اق كوڭىلىندە ءپىسىپ جۇرگەن ويى سياقتى. كاميلا نە ايتىپ تۇرسىز دەگەندەي, وعان جاپاقتاي قاراسا دا, كەيۋانانىڭ رايىنان قايتاتىن ءتۇرى بايقالمادى.
– ق ۇلىنىم, ماعان قارايلاما, تەز جينال. ايەل قىرىق شىراقتى دەگەن, مىنا اپكەڭە ەرسەڭ كۇنىڭ بۇدان جامان بولا قويماس, –دەگەن ول قولى دىرىلدەي ءوزى جاتقان توسەك-ورىندى قوپارىستىرا ءبىر تۇيىنشەكتى الدى دا – ء“اي, قوزىلارىم-اۋ, قايداسىڭدار”, –دەپ ەدى, اكە كوزىنە تۇسپەۋدىڭ امالى ما, سوناۋ جەردەگى تەمىر كەرەۋەت استىنا جاسىرىنعان ەكى بالانىڭ باسى كورىندى. كەيۋانا ولاردى قاسىنا شاقىرىپ الدى دا: ءما, ناعاشى جۇرتتارىڭا بارا جاتىرسىڭدار, جولدا كامي سەندەرگە كيىم الىپ بەرەر, ايتپەسە تۇتتاي بولىپ بارعاندارىڭ ۇيات شىعار دەگەن ول ەكى بالانى قۇشىرلانا باۋىرىنا باسىپ, بەتتەرىنەن ءسۇيدى.
سول ءسات نە ىستەرىن بىلمەي ابىرجىپ تۇرعان كاميلانى كورىپ اياپ كەتتىم بە, مەن دە “ال جينال” دەگەن ءسوزدى ەركىمنەن تىس ايتىپ سالدىم. بىزبەن بىرگە بارعان اۋىل ادامدارى دا كەيۋانانىڭ ىڭعايىن بايقاعان سوڭ كەۋ-كەۋلەپ كاميلانى جينالدىرا باستادى. ءسويتىپ, ويدا جوق جەردەن ەكى بالاسىمەن كاميلانى ەرتىپ ءوزىمىز تۇسكەن ۇيگە بەتتەدىك. كاميلادا ءۇن جوق. ال مەن بولسام الدىن-الا ءبارىن كەسىپ-ءپىشىپ كەلەمىن. ءيا, الدىمەن اۋىلعا بارىپ, از كۇن اۋناپ-قۋناسىن. ودان كەيىن الماتىعا اپارىپ, ءبىر جۇمىسقا تۇرعىزارمىن. ال ەكى بالاسى ازىرگە ينتەرناتتا جاتىپ وقيدى دەيمىن ىشتەي.
سونىمەن جولعا شىعار كەز دە تاياندى. كاميلا كولىكتىڭ ارتىنا ەكى بالاسىمەن, ال مەن بولسام جۇرگىزۋشىمەن قاتار جايعاستىم. بايقايمىن, اۋىلدان شىعا بەرە ەكى بالانىڭ تىنىشى كەتە باستادى. كوز قيىعىمدى سالىپ ەدىم, ولاردىڭ ارتقى تەرەزەگە جابىسىپ العانىن كوردىم. ءتىپتى شەشەسى “تىنىش” دەگەندەي كويلەكتەرىنىڭ ەتەگىنەن تارتسا دا, ەلەر ەمەس.
كولىككە جەر الىس پا, لەزدە اۋىل ارتتا قالىپ بارادى. ەندى كوپ ۇزاماي الماتىعا دا جەتەمىز دەپ جايلانا بەرگەنىم سول ەدى, “وسى اراعا توقتاڭىزشى” دەگەن كاميلانىڭ ءۇنى ەستىلدى. نە بوپ قالدى دەگەنىمشە بولعان جوق, ماشينە سىرعي بارىپ توقتاعان ساتتە ول ء“بىز وسى ارادان ءتۇسىپ قالايىق” دەدى دە, مەنىڭ ءسوزىمدى كۇتپەستەن ەكى بالاسىن الىپ سىرتقا شىقتى. بۇل ونىڭ تاجىكەلەسۋگە كەلمەيتىن ناقتى شەشىمى سياقتى. بۇل قىلىعىن قالاي جورىرىمدى ءبىلمەي, ءۇنسىز قالۋدىڭ دا ءجونىن تاپپاي “كاميلا-اۋ, مۇنىڭ نە” دەدىم مەن وعان. ول دا جەتىسىپ تۇرماسا كەرەك, جانارى جاساۋراۋلى ەكەن. “ماعان رەنجىمەي اتتانىڭىز, ءبىز كەتسەك اپامنىڭ كۇنى نە بولادى… قانشا دەگەنمەن اكەسى عوي, مىنالار كەيىن اڭسايتىن بولار…” دەگەن ءسوزدى ءۇزىپ-ءۇزىپ جەتكىزگەن ول ءسال كۇمىلجىپ تۇردى دا “كەشەلى بەرى جەتپىس ەسىمنەن شىقپاي قويدى, ونىڭ جايىن ءوزىڭىز دە بىلەسىز…”, دەدى دە ەكى بالاسىن جەتەكتەپ اۋىلعا قاراي اياڭدادى. مىنا سوزدەن كەيىن ونى قايىرا المايتىنىمدى ۇققانىممەن, نە ىستەرىمدى بىلمەي كاميلانىڭ ارتىنان قاراپ ەدىم, سوناۋ اۋىل شەتىنەن ءبىرەۋدىڭ قارايعان سۇلباسىن كوزىم شالدى…
جۇماگۇل سولتيەۆا,“ەگەمەن قازاقستان”.
29 تامىز 2001 جىل.